ЕПИСКОП И НЕГОВАТА ЦРКВА

Верниците не можат да се спасуваат одвоено од своите епископи, како што телото не може да живее одвоено од главата – тоа е основа на православната еклисиологија!
СУШТИНА НА СВЕШТЕНАТА ХИЕРАРХИЈА
Епископската служба претставува највисока хиерасиска служба во Христовата Црква. Таа, како богочовечки организам, како „Тело на Логосот“, има своја структура. Од Светото Писмо ни е познато дека хиерархијата во Црквата, како тело Христово, не претставува човечка, туку Божествена установа.
Светиот апостол Павле пишува: „И Он постави едни како апостоли, а други како пророци, едни како евангелисти, а други како пастири и учители, за усовршување на светите дела на служењето, за ѕидање на Телото Христово; додека не стасаме сите во единство на верата и познанието на Синот Божји, во човек совршен, во мерка на растот на полнотата на Христа; да не бидеме веќе мали деца кои ги ниша и занесува секој ветер на учења“ (Еф. 4, 11-14). Од ова станува јасно зошто во Црквата има хиерархија. Таа е потребна заради осветувањето на верните, возвишување на ниските меѓу повисоките и заради присоединување со полнотата на Телото Христово, т.е. Црквата, на оние кои се надвор (т.е. незнабошци и еретици). Целта на хиерархиската служба претставува единство на Црквата, хиерархијата и верниците, во верата и познанието на Синот Божји. Единството на верата претставува главен и темелен принцип на живото зошто верата во Христа, која ја откри Самиот Бог- е темел на Црквата.
Парафразирајќи го Свети Григориј Синаит, можеме да кажеме дека верата е „Бог Кој делува во се и сите“, односно дар на Светиот Дух. Затоа кога луѓето доаѓаат во Црква, тие треба пред нејзиниот праг да ги остават сите свои претходни верувања (не е важно дали тие се вистинити или лажни) и сфаќањето на својот ум, и да ја примат „богонаучената“ вера на Црквата, „еднаш предадена на светителите“ од Самиот Бог. Со други зборови: во Христовата Црква не може да има разнообразности на мислења и верувања, зошто според учењето на Светите Отци, тајната на единството на Црквата е тајна на единството на Светата Троица во Кој не може да има никакви „лични мислења“ и несогласувања меѓу Лицата. Свети Кирпијан вели: „Господ кажува:Јас и Отецот сме едно (Јн. 10, 30) и Овие Троица се едно (Јн. 5, 7). Кој би помислил дека тоа единство, кое се заснова на божествена непромисленост и е соединето со небесните Тајни, може да биде нарушено во Црквата и раздробено со разногласие на спротивставени желби? Не, оној кој не го чува таквото единство – не го чува Законот Божји, не ја чува верата во Отецот и Синот, не се држи до животот и спасението“. Тоа значи дека за Свети Кипријан единството на Црквата е единството на Светата Троица кое не може да се наруши во Црквата. „Нека се растргнат еретиците, но Светата Троица нема да се растргнат“ – вели Свети Василиј Велики (против Евномиј V). Во Црквата има една вера токму затоа што во неа е еден Бог. „Едно Тело, еден Дух, еден Господ, една вера, едно крштевање, еден Бог и Отец на сите, Кој е над сите, низ се и во сите нас“ (Еф. 4, 4-6). Сепак, тука на земјата, заради несовршеноста на христијаните можни се грешки во верата и животот кај членовите на Црквата. Заради тоа и постои хиерархија за да се исправат тие грешки и тоа е една од нејзините глвани функции. Во идниот век, „кога ќе дојде совршеното, ќе престане што е делумното“ (1 Кор. 13, 10), т.е. во Царството небесно веќе нема да има хиерархија во оној облик во кој таа денес постои во Црквата, „хиерархија според чинот Аронов“, туку ќе има хиерархија „според чинот Мелхиседеков“ – хиерархија на славата.
Нашата хиерархија во Црквата е епископот. Во превод од грчки (епископос) буквално значи „надгледник“ над стадото. Епископот е призван внимателно да ја надгледува православноста на верата на својата паства. Тој прво е чувар на чистотата на верата. Епископот го бира Бог преку избор во Својата Црква и му дава дар од Светиот Дух: Бог Отецот излева врз епископот од силата Своја – од владеачкиот Дух Кој преку љубениот Негов Син Исус Христос е даруван од светите Апостоли кога ја основале Црквата – да го напасе своето стадо и беспрекорно да го чува првосвештенството, да принесува дарови на светата Црква и со благодатта на Духот, кој го удостоил со првосвештенство, да има власт да отпушта гревови и дава наследство…“ (Св. Иполит Римски, Апостолско Предание III). На тој начин токму епископот претставува хиерархија Божја и токму преку него Бог Отецот ги дава даровите на Светиот Дух – дарови на свештенството и служењето – „отечко наследство“ (клирос), т.е. со пониски степени на клирот: презвитери и ѓакони. Овој „за клирот заеднички и сличен дух“ клириците имаат право само да го примаат, но не да го даваат. Значи сите Тајни во Црквата ги извршува само епископот, или лично или преку презвитерот.
Свети Игнатиј Богоносец ги става епископите во таков однос кон Христа во каков што Христос стои кон Бог Отецот: „Зошто и Исус Христос е волјата (мислата) на Отецот, како што и епископите, кои се поставени во краевите на земјата, се во волјата на Исуса Христа“ (Ефесјаните III). Од друга страна, верниците се „соединети со епископот исто како што Црквата е соединета со Христа и Исус Христос со Отецот, за се да биде согласно преку единство“. Ова епископство, исто како и татковството на небесата и на земјата (Еф. 3, 15), доаѓа не од луѓето, „не од телесна желба, ниту од желбата на мажот“ (Јн. 1, 13), туку „од Исус Христос, епископот на сите “(до Магнежаните III). На тој начин, според Свети Игнатиј, епископот е слика на Исуса Христа и е соединет со своето стадо исто како што е Христос со Отецот и Христос со Црквата, т.е. „во едно тело“ (Еф. 5, 29-32). Тоа е тајната на единството на епископот и неговата Црква!
Значи, како што Христос е едно со Отецот по природа и енергија (благодат), така и епископот е едно со Црквата по вера и по дела. Не може во Црквата да има различна вера кај епископот и кај верниците, исто како што не може да има различна природа Христос и Отецот! Верата на епископот за Свети Игнатиј е критериум на Православието и сите по вера треба да бидат согласни со епископот. „Заради тоа треба да ја следите волјата на епископот“. Апостол Павле, поради тоа, ги моли христијаните: „сите исто да говорите и меѓу вас да нема раздор, туку да бидете утврдени во ист разум и иста мисла“ (1Кор. 1, 10).
Сепак, епископите понекогаш паѓале во ерес. Како верниците постапувале во таков случај? Црквата, која заедно со архиерејот ја чува верата, знае дека „еретиците не се садница на Отецот“ (до Тралијанците, XI), туку се „зли паразитски никулци кои раѓаат смртоносен плод кого штом некој го вкуси, веднаш умира“. Ако членовите на Црквата биле должни да го прекинат секое општење со еретикот за да не умрат заедно со нив, тогаш истото треба да го направат што побрзо ако еретикот е епископот. Правилото на апостолот Павле дека еретикот после првото и второто советување треба да се острани (Тит. 3, 10) се применува еднакво на сите. Православните не треба да се осквернуваат преку општењето со еретиците, туку тоа општење треба да го избегнуваат „како змиски отров кој не го повредува телото, туку ја помрачува длабочината на душата“ (Св. Григориј Богослов).
Одговорноста за чувањето на православната вера на епископот и народот е обострана: епископот е должен да одговара за православноста на своето стадо, а стадото за православноста на својот епископ. Кога епископот станува еретик, тој автоматски престанува да биде епископ, т.е. чувар на вистинската вера. Тој отпаѓа од сецрковниот православен епископат и од единството на Црквата. И уште повеќе, ако верниците продолжат да го сметаат за епископ, т.е. да ги посетуваат неговите „богослужења“, да примаат од него тајни, да примаат благослови и т.н., тие заедно со него отпаѓаат од Црквата. Епископот, бидејќи е еретик, многу е поопасен од еден обичен мирјанин зошто тој одеднаш може да ја оскверни целата своја Црква, затоа што Црквата токму преку епископот е соединета во Христа со Бог Отецот, од Кого епископот добива благодат на Светите Тајни со кои ја осветува својата Црква. Верниците не можат да се спасуваат одвоено од својот епископ, како што телото не може да живее одвоено од главата – тоа е основа на православната еклисиологија. „ Светилка на телото е окото (Мт. 6, 22)…, а светилка на Црквата е епископот. Како што е неопходно окото да биде чисто за телото да може да се движи правилно – а кога тоа не е чисто и телото се движи неправилно – така и со претстоителот на Црквата: во зависност од тоа каков е тој и Црквата или се изложува на опасност или се спасува“, вели Свети Григориј Богослов.
ЗНАЧЕЊЕТО НА ЛИТУРГИСКОТО СПОМНУВАЊЕ НА ЕПИСКОПОТ
Како што веќе сме виделе, единството на Црквата е вкоренето во единството на Светата Троица. Црквата е една во вера и љубов, а оние кои тоа единство го порекнуваат – го порекнуваат и овоплотувањето на Господ зошто, според Свети Игнатиј, верата е телото Господово, а љубовта е Неговата Крв. Од друга страна, верата е, според Свети Игнатиј, непрестајна молитва која не може да се замисли без љубов. Заедничката молитва на христијаните во Црквата кон Отецот ја претставува љубовта Христова кон Отецот. Со други зборови, молитвата е внатрешно троичен акт, вечно општење на Синот со Отецот и Светиот Дух. Во молитвата на христијанинот не треба да има ни грам лага зошто таа се вознесува кон Бога – Отецот на Вистината, а Синот Божји не може да лаже. И најмалата примена на лага ја осквернува молитвата и ја претвора во богохулење.
Самата Евхаристија во Црквата претставува Божје единство. Како што е познато, најстарите анафори (Дидахи, 1 Послание, Климентова, Мачеништво Поликарпово) содржат молитва Бог, тука на земјата, да ги покаже плодовите на Евхаристијата – единството на својата Црква на првородени, запишани на небесата“ (Евр. 12, 23). Ова вселенско и вечно единство на Црквата треба да се пројави во конкретна заедница на верниците која со епископот на чело добива дар од Светиот Дух и станува соучесник на Едното Тело Христово. Со други зборови, како што при крштевањето Светиот Дух го присоединува конкретниот човек со Телото Христово, така и во Евхаристијата Светиот Дух покажува (актуализира) конкретна заедница на верниците како Црква на Бога и Христа. Услов за извршување на првата и втората Тајна е единството на заедницата во православната вера со Црквата на Апостолите, пророците, мачениците и Светите Отци.
Единството на Црквата со епископот исто така се изразува со гласното спомнување на неговото име за време на Литургијата така да слушнат сите присутни и со читање на диптихот. Во старите времиња, целата локална Црква ја служела Литургијата на едно место, во епископксата градска соборна црква и сите се причестувале од една чаша.Единството на Евхаристијата долго време било изразено преку праксата на fermentum – испраќање на честичка од Телото и Крвта Христови од катедралната Литургија до локалните општини како знак на нивното општење во една Евхаристија со епископот. На тој начин сите верни учествувале во катедралната Литургија. При тоа ѓаконите ги возгласувале имињата на оние кои давале принос на Литургијата или на оние за кои приносот бил даден, а исто така ги спомнувале по списоци (диптиси) сите живи членови на локалната црква, а потоа ( од IV век) и на упокоените, како и списоци на маченици и исповедници. Во диптисите, исто така, биле истакнати имињата на локалните епископи кои биле признати како православни и како законски наследници на апостолите. Таквите диптиси претставувале најважен еклисиолошки документ, а вклучувањето на ова или она име во нив било под строга канонска контрола.
Усложнувањето на структурата на црковната организација после Миланскиот едикт во 313 година било изразено преку појавата на јасно дефинирани административни хиерархии – митрополити, архиепископи, а после IV Вселенески Собор – и патријарси. Ересите и расколите во IV век довеле до неопходност за остра централизација и внесување во диптисите на највисоки црковни архиереи, што сведочело за општењето и единството на Црквата. Од друга страна, во епохата на аријанската ерес, истакнувањето на имињата на епископите значело дека дадена општина ги смета за православни и има општење со нив. Освен тоа, општењето меѓу Црквата со иста вера било изразувано и преку внесување на имињата на главите на Црквите во диптисите. Со текот на времето диптисите добиваат обележја на символ на вера или на конфесионална припадност, т.е. стануваат своевидни синодици на Православието: во нив се внесуваат имиња на свети Отци и учители на Правослванта Црква и Светите Собори.
Со спомнувањето на имињата во диптисите, Црквата сведочи дека даденото лице е член на Телото Христово, дека е православен и дека се наоѓа во општење со таа Црква. Со ова јавно спомнување „со една уста и едно срце“ на литургиските црковни собирања, општината изразува потполна истовидност на својата вера со верата на споматото лице и очекува од Бога да добие ист удел како и тоа лице.
Различни вери значи различни богови и различни цркви. Ако епископот и неговата Црква имаат различна вера, можни се две ситуации:
1. Епископот е православен, а неговата црква е во ерес и раскол;
2. Епископот е во раскол, а неговата црква е православна.
Во случај и епископот и неговата заедница да се во ерес и раскол, тогаш тоа и не е Црква. Секако, ова е „мртва шема“ затоа што во вистинскиот живот се е многу посложено. Сепак принципот останува принцип: единството на Црквата се темели на едниство на верата зошто „еден е Господ, една вера и една Црква“.
Историјата покажува колку е за христијаните важно кој се спомнува во диптисите за време на Литургијата. Во V и VI век, во периодот на христолошките спорови, кога едни исти катедри во Византија имале православен час, час на монофизити; секој архиереј своето служење го започнувал така што или свечено со анатема ги исклучувал имињата на еретиците од диптихот, или пак ги запишувал во нив имињата на своите претходници на катедрата. На пример, името на монофизитот Диоскора, поранешен александриски патријарх, било избришано од диптихот на мртвите од страна на патријархот Св. Протериј, а монофизитот Тимотеј Елур, кој подоцна успеал да достигне до александриската катедра, повторно го запишал. Важно е дека народот категорично одбил да општи во вера и евхаристија со еретици – живи или мртви – преку спомнување на нивните имиња за време на Литургијата. Всушност и спомнувањето на епископот не е ништо друго туку знак дека Евхаристијата ја извршува токму тој, без разлика дали лично или преку свештеникот. Затоа оној кој се причестува на Литургија на која се спомнува епископ – еретик, се причестува при самиот епископ – еретик, дури и ако свештеникот кој го извршува свештенослужењето „формално“ е православен. Таквото „причестување“ не останува без последици. Според учењето на светите Отци, „кон вината и казната се присоединуваат сите оние кои безбожно и неразумно се во општење со расколници…Со виновниците и во казната се соединуваат сите оние кои се валкаат со нивниот грев“. Овој заклучок, кој не е за утеха за многу „православни христијани“ на официјалните православни цркви, директно следи од светоотечкото учење за природата на Црквата.
ЕКЛИСИОЛОГИЈА НА АРИЈАНСКИТЕ СПОРОВИ
Во времето на ширењето на ереста по вселената, кога многу епископи свесно или несвесно, сред простотата на срцето, „незнаењето“ или стравот пред царската власт, почнале да исповедуваат ерес, православните епископи и народот прекинувале секакво црковно општење со таквите, за да не ја извалкаат својата вера и Црквата. На пример, во времето на борбата против аријанството, кога поголем дел на епископи на Исток паднал во ерес и кога храмовите биле окупирани од еретици, било необично тешко да се одреди границата на Црквата.
Свети Василиј Велики тогашната состојба на Црквата ја опишува со грчкиот збор „никтомахија“ – ноќна битка, кога е невозможно да се разликува своето од противникот“ (Писмо 65, до Атанасиј, епископ Александриски). Според неговите зборови, еретиците „кои злонамерно го искривиле учењето, се кријат зад вистината и ги лажат простодушните луѓе; тие веќе навикнале на еретичката безбожност. Децата на Црквата се хранат со безбожничко учење. И што да прават? Во власта на еретикот е крштевањето, посетувањето на болните, тешењето на оние кои се во неволја, помагањето на угнетуваните на сите можни начини, причестувањето…Сето ова што тие го извршуваат станува за народот јазол на едномисление со еретиците“ (Писмо 235). Особено биле опасни епископите – камелеони кои, во желбата да дојдат до епископство, „се присоединувале со непријателите Христови, а кога ќе виделе дека народот бил раздразнет, тие повторна на себе ја ставале маската на православието“. Таквите Свети Василиј ги нарекол „христопродавачи, а не христијани“ и не епископи: „Не признавам за епископ и не ги вбројувам во архиереите Хростови оние кои со осквернети раце се воздигнати во тој чин за разорување на верата. Тоа е моја одлука! (Писмо 231, до Никополските презвитери).
Покрај тоа, меѓу православните епископи се појавиле несогласувања и раздори така да и самиот православен народ се поделил на многу групи следејќи ги своите епископи. Православната Црква „почнала да слабее делејќи се заради приврзаноста кон ова или она лице“ (Писмо 65).
Критериум за православност во тоа време бил кој со кого е во општење. Епископите – еретици, како и православните, можеле на зборови да ја исповедат православната вера, а на дела да бидат во општење со познати еретици. Секако оние кои само на зброви го исповедале Православието, а на дела општеле со еретиците (во молитва, евхаристија и т.н.) не биле сметани за вистински православни, туку за лажни православни. Преку општењето со православните епископи „здравите во верата“ се разликувале од “хромите“. Привременото воздржување од некои од православните општења дури и со православните епископи не претставувало прав раскол, туку привремено раздвојување: единството во православната вера им дозволувало на членовите на Црквата да се молат на Бога во се да им дарува „благодат на едномисление“ (Св. Григориј Богослов).
Епископите стапиле во општење на начин на кој лично и усмено отворено ја исповедувале својата вера или пак „според црковниот устав“, т.е. преку писмено исповедување на верата („писма на општења“ – Писмо 124, до Мелетиј Антиохиски), со анатемисување на ересите (Писмо 95) – соборите на епископите тоа го правеле преку символот на верата. Видливиот знак на таквото општење на епископите и Црквата бил или во јавното заедничко слушање или читање за време на богослужењето од диптихот на имињата на епископите со кои дадената црква има општење како со православни.
Јасно е дека со таквата состојба во црквата многу православни, од различни причини немале општење меѓу себе. Свети Василиј со огромен труд успевал да ги обедини раздвоените православни. Пред крајот на животот не само што му успеало да воспостави општење со Александрија, туку и да припреми се за општење со православниот Рим. За Свети Василиј најважно било да постои општење со вистинската Црква. Дури и ако верата на оној кој се присоединува во нешто не била совршена, тој дозволувал икономија знаејќи дека Господ, Кој помага на оние кои Го љубат, ќе ги исправи недостатоците по присоединувањето на Црквата (Писмо 109). Главното за христијаните е да се анатемиса ереста и да се прекине секое општење со еретиците (Писмо 109), „за Божјата Црква да биде чиста и во себе да нема коров“ (Писмо 110 до Киријак). Со други зборови, општењето со вистинската Црква и неопштењето со непријателите на верата за Свети Василиј е поважна од теоретската чистота на Православието ! (Писмо 123, до Евсевиј, епископот Самостатски).
Значи во тоа време било најважно кој е со кого во општење. Народот можел да не ги сфаќа догматските финеси, но секој во црквата можел да ги чуе имињата на епископите со кои постои општење, а кои се читани од диптихот. На исток знакот за општење со православната Црква било општењето со Свети Василиј со кој во општење биле епископите од Запад, Египет и Мала Азија. Свети Василиј дури говорел: „Кој избегнува општење со мене, тој се одвојува од целата Црква“ (Писмо 196, до Неокесаријците). Треба да се забележи дека Свети Василиј сосема се оддалечил од општењето со православниот народ и клирот кој како и епископите ги прифатиле оние не биле во општење со Свети Василиј (до Евстатиевците во Севастија). За прашањето на општењето со некои локални цркви не треба да се гледа на „православниот“ народ, туку на архиереите на таа црква.
Свети Василиј внимавал со ништо да не го наруши штотуку воспоставеното кревко единство на своето стадо кое било толку чувствително за прашањата на верата. Од оние кои стапиле во општење со нив преку епископите кои тој веќе ги примил, Свети Василиј барал прво, според општото правило, да ја проколнат ереста која ја отфрлале (Писмо 257, до Евлогиј, Александар и Арпократин, египески епископи).
Од се до сега изложеното се гледа колку голема претпазливост изразувале православните при примањето на разни еретици во општење, дури и кога ги примале преку двајца или тројца архиереи – посредници, и како внимавале да не се извалкаат дури ни со најмало општење со еретиците чувајќи ја непорочноста на Црквата Христова.
ЗАКЛУЧОК
За жал, вековите на таканареченото „западно ропство“ на Православната Црква не поминале без траги во црковната свест. Православното сфаќање на единството на црковното тело со својот епископ како единство на мажот и жената („во едно тело“), во многу било изгубено. За ова урнување многу придонела праксата на преминот на епископот од катедра на катедра, која се појавила уште во времето на аријанството. Конечно, со почетокот на дваесетиот век се појавила поделба, за која сега може да се рече дека до крај е остварена: од Православната Црква се одвоило таканареченото „светско“ или „екуменистичко православие“ – изгубена е врската со Црквата на Светите Отци, Светите Собори и Светото Предание, а во псевдо-црковната структура е присутна упропастувачката ерес на екуменизмот, модернизмот и сергијанството. Во суштина „светското православие“ е составено од хиерархија која отстапила од Христа и која со себе повлекува луѓе кои се сметаат за православни, но не знаат што всушност е Православието. За тие луѓе, кои светоотечкото учење за Црквата го замениле со римскиот папизам или протестантизам, значењето на епископот се сведува пред се на функција на црковен администратор или на улога на некаков авторитет кој е недопирлив за било каков човечки суд и во кого – само во него (!) – е содржана Црквата. Според светоотечкото учење, изразено кај Свети Максим Исповедник, Црквата се состои „во вистинско и спасоносно исповедување на верата“ и согласно на тоа, во секој човек – носител на таа вера.
Сепак, без епископот нема Црква и затоа додека постои Црквата на земјата, ќе постојат и православните епископи. Како да се постапи доколку Црквата, поради некакви причини (смрт или отпаѓање од Црквата) остане без својот епископ, а во близина нема православни епископи или општењето со нив не е воспоставено? Во тој случај Црквата може привремено, до присоединувањето со конкретен православен епископ, да го спомнува „целото епископство на православните“. Така на пример во XIII век, при смената на Константинополскиот патријарх па се до изборот на новиот, монасите и клирот на патријаршијата го спомнувале „целото епископство на православните“, а во грчката Италија од X до XVI век Црквата исто така го спомнувала само епископството во целина.
Вистинската Православна Црква, која се одвоила од отстапниците, цврсто го чува православното учење за Епископот и Црквата кое е дел од Светото Предание. Ние сакаме да бидеме верни чеда на нашите Свети Отци, учителите на Православието и да живееме во онаа Црква во која живеат Светите Апостоли, Светите Пророци и Маченици и сите Светители; затоа не сакаме да одиме со отстапниците на „Православието“ на овој свет кои дрско го газат црковното учење и се исмева со светителите. Не сакаме да ги следиме таканаречените „патријарси“, да одиме по нивните архиереи и „духовни старци“ кои ги поддржуваат, по заблудени пастири и народ зошто сме научени од светителите дека постојат две патеки – патеката на животот и патеката на смртта; патеката на светлината и патеката на темнината; патеката на Светите Отци и патеката на отстапниците и еретиците; „на прогонителите на добрите-мразителите на вистината и љубителите на лагата“.
Нека Светите Отци ни бидат патеводители на царскиот пат на Вистинското Православие!

This entry was posted in Мвпцсвјк. Bookmark the permalink.

Comments are closed.