ВТОР ВСЕЛЕНСКИ СОБОР

Борбата меѓу православните и аријанците, обновена веднаш по завршувањето на Првиот Вселенски собор, прво била насочена кон прашањето за Божеството на Христос Спасителот кои отците на соборот го разрешиле, но со текот на времето предизвикало појава на нови ереси од кои напознати се оние кои биле поврзани со имињата Аполинарија и Македонија.
Епископот лаодикијски Аполинариј потекнувал од редовите на православната партија. Не задржувајќи се на одрекувањето на поставката на аријанското учење за Синот Божји, Аполинариј настојувал да утврди сосема спротивни поставки. Ваквото настојување го довело до ерес. Така, спроти аријанците кои во согласност со своето учење за Синот Божји како создадено суштесво, особено инсистирајќи на признавање на целата човечка природа во Христа, Аполинариј ја негирал човечката личност во Господ исус Христос. Од психолошка точка на гледиште, нему му изгледало неверојатно учењето на Никејскиот сомвол за тоа дека во Христа е соединет совршен Бог и совршен човек: тој сметал дека двете суштини никогаш не можат да се соединат во една со зачувување на сите свои својства. Идејата за Богочовештвото нему му изгледала незамислива и од догматска стана: со целосна човечка природа поврзан е и гревот; ако се претпостави грев и во Христовата природа, макар и само како можност, тогаш делото на искупување за него веќе станува неостварливо. Затоа Аполинариј сметал дека Христос, примајќи преку воплотувањето човечка душа и тело, не го примил и специфичниот дел на човечкото битие, човечкиот дух, зошто овој неопходно претпоставува слобода на волјата, а со тоа и склоност кон гревот. Човечкиот дух, според мислењето на Аполинариј, во Христа е заменет со Боженствен Логос кој господари над лошите склоности на примитивната душа.
Наскоро, после Првиот Вселенски собор (од 341 година) во своите символи внесуваат и учење и за третото Лице на пресветата Троица, Духот Свети, при што јасно се истакнува тежнеењето, во согласност со развитокот на аријанското учење за Синот Божји, „Духот Свети да се опише како Ипостас кој е одделен, отуѓен, одвоен од Отецот и Синот“. Со време по прашање на Лицето на Духот Свети од средината на полуаријанците се издвоила посебна партија Македониевци, наречени по Константинополскиот епископ Македониј (355 – 359): овие прашања, почитувајќи го Духот Свети како Трето Лице на Пресветата Троица само по честа, го разликувала по суштина од Првите Два Лица, сметајќи го Светиот Дух за суштество, а не за Бог. Воопшто во учењето за Светиот Дух во четвртиот век и меѓу православите и меѓу аријансците постоела целосна подвоеност на сфаќањата, која Свети Григориј Богослов ја претставил со следниве зборови: „ Што се однесува до мудреците од нашето време, Него (т.е. Духот Свети) едни го сметаат за дејство (енергија), други за суштество, некои за Бог, а некои не се осудуваат било што да кажат за Него, и тоа како што кажуваат, од почит кон Светото Писмо кое речиси ништо јасно не кажало за Него, и затоа тие Светиот Дух , ниту го почитуваат, ниту го лишуваат од честа, останувајќи кон Него во некаква средна, поточно кажано, многу бедна положба. Дури и меѓу оние кои го признавале за Бог, едни се побожни замо во срцето, додека други имале смелост својата побожност да ја искажат и усмено. Но слушнав и за други, уште помудри мерители на Божествата, кои, иако како и ние ги исповедаат Троицата, сепак така ги разделуваат Неговите Лица: Едното (т.е. Отецот) го сметаат за безгранично по суштина и сила, Второто (т.е.) Синот за безграничен по сила, но не и по суштина, а Третото (т.е. Светиот Дух) го сметаат за ограничен и во едното и во другото“.
На тој начин пред Вселенската Црква повторно било поставено прашањето за Божеството на Второто и Третото Лице на Пресветата Троица, а освен тоа, ересот на Аполинариј и Македониј потикнале нови прашања од догматски карактер: првото од нив за Богочовештвото на Христос Спасителот, второто за Духот Свети – Третиот Ипостас на Пресветата Троица.
Работата на Вториот Вселенски собор била насочена кон барањето на одговор на спомнатите прашања. Соборот го свокал императорот Теодосиј Велики во 381 година во Константинопол со цел „ да се утврди во целата империја никејското учење против сите ереси“. На тој собор биле присутни само источни епископи, чиј број изнесувал околу 150. Меѓу отците на соборот се наоѓале и големи светители од тоа време: Мелитиј Антиохијски, Григориј Ниски, Кирил Ерусалимски и Григориј Богослов. Привите соборски заседанија протекувале под преседателство на Мелетиј Антиохијски. Во тоа време, по желба на императорот и народот, на празната Константинополска катедра соборот го избрал светиот Григориј Богослов. Мелетиј наскоро се упокоил, така што председавањето на соборот го презел новоизбраниот епископот Григориј Богослов. Првиот потег на новиот претседавач било изнесувањето пред соборот предлог за решавање на расколот кој одамна ја потресувал антиохијската Црква. Тој на отците на соборот им предложил на покојниот Мелетиј да не му се избере наследник: по негова замисла, тој избор требало да се одложи до смртта на другиот епископ на Антиохија, Павлин, кога двете раскарани партии на Антиохиската Црква би можеле да се усогласат и себеси да си изберат епископ. Но соборот го отфрли предлогот на председавачот, по што меѓу него и отците на соборот дошло до оддалечување кое довело до тоа светиот Григориј доброволно да се одрече од Константинополската катедра; уште повеќе што епископите во Египет и Македонија, кои на соборот срасале со задоцнување и со тоа не дале согласност за избор на Григориј Богослов за претседавачки епископ, го поставиле прашањето за правилноста на тој избор во врска со 15-то правило на Првиот Вселенски собор кое на епископите им забранува да преоѓаат од една на друга катедра. Во јуни 381 година, по разделните зборови на отците на соборот, свети Григориј отпатувал во својот Назијанз, Отците на соборот на негово место го избрале сенаторот Нектарија , кој се уште бил само огласен и затоа веднаш бил крстен и во текот на наредните неколку дена бил ракоположен во сите свештени чинови, заклучно со епископ, така да дури и епископските одежди ги носел над белата облека на новокрстен.
Догматската работа на Вториот Вселенски собор го најде својот израз во составувањето на символот кој во историјата на Црквата е познат под називот Никејско – цариградски. Овој символ без измени го прифаќа целата православна Црква и го исповедува секој православен христијанин верен на учењето на Мајката Црква. До осмиот член, т.е. до излагањето на учењето за Светиот Дух, символот од Вториот Вселенски собор претставува всушност Никејски символ кои отците го измениле и дополниле поради ересот кој довел до тоа да свикувањето на Вториот Вселенски собор стане неопходно. Кај учењето за Бог Отецот од Никејскиот символ отците на соборот по зборовите „Творец“ ги додале зборовите „небото и земјата“. Кај учењето за Синот Божји, тие зборовите „од суштината на Отецот, Бог од Бога“, кои следат по „роден од Отецот“, ги замениле со зборовите „пред сите векови“ изоставувајќи ги зборовите „на небото и на земјата“ кои следат по „преку Кого се постана“. Продолжението на учењето на Никејскиот символ за Синот Божјисе додадени некои зборови со цел заради поедини ереси, појасно да се изрази православното учење за телесната природа на Богочовекот; Овде тие зборови посебно се истакнати: „ Кој заради нас луѓето и заради нашето спасение слезе од небото и се воплоти од Духот Свети и Марија Дева и стана човек; и Кој е распнат за нас во времето на Понтиј Пилат и страдаше и беше погребан, и воскресна во третиот ден како што е напишано; и Кој се вознесе на небесата и седи од десно на Отца; и Кој пак ќе дојде со слава да им суди на живите и мртвите и на Неговото царство ќе нема крај“.Никејскиот символ завршува со зборовите: „и во Духот Свети“. Вториот Вселенски собор го дополни учењето за Духот Свети, за Црквата, за крштевањето, за воскресението, на мртвите и за животот во идниот век. Излагањето на учењето за тие висти на верата ја сочинува содржината на осмиот, деветиот, десетиот, единаесетиот и дванаесетиот член на Никејско-цариградскиот символ на верата.
На Вториот Вселенски собор биле составени четири канонски правила од кои особено значење имаат два: 1) забрана на епископи од една помесна црква да се мешаат во работите на други цркви и 2) признавање на епископите на Константинопол, како Нов Рим, првенство на чест по римскиот епископ. Споменот на Вториот Вселенски собор православната Црква го одбележува на 22 мај.

This entry was posted in Догматика. Bookmark the permalink.

Comments are closed.