МИСЛИ ЗА СЕКОЈ ДЕН ОД СВЕТИ ТЕОФАН ЗАТВОРЕНИК

ЖИТИЕ НА СВЕТИ ТЕОФАН ЗАТВОРЕНИК
Со својот живот епископ Теофан потсетува на многу големи отци и учители на древната Христијанска Црква. Таквото окарактеризирање на неговата личност го наметнува неговиот морален и скетски живот, неговата длабока и силна богословска мисла искажана во пишани и објавени дела.
Роден е во 1825 година во село Чарновское (Орловска Губернија) во света Русија, од татко Василиј Тимотијевич Говоров, свештеник, и мајка Татјана Ивановна која била од свешетеничко семејство. На крштевање го добил името Георгиј, така да за време на школувањето, т.е. додека не положил монашки завет, познат е под световното име Георгиј Васиљевич Говоров.
Големата благочестивост на родителите на Георгиј било првото и најважното „училиште“ за неговото основно христијанско образование и усмерување. Во осмата година од животот (1823 година) тргнал во Ливенското духовно училиште. Шест години подоцна (1829 година) ја посетувал Орловската семинарија на чие чело стоел архимандрит Исидор, подоцна познат како јерарх на Руската Црква. Семинаријата ја завршил во 1837 година со одличен успех. Потоа се запишал на Киевската духовна академија, која ја завршил во 1841 година со научен степен магистер и тоа веќе со јеромонашко име Теофан. Монашкиот завет го положил истата година, значи пред да ја заврши Духовната академија.
Веќе во август 1841 година јеромонах Теофан бил поставен за ректор на Киевско-софиската духовна школа. Набрзо, во 1842 година бил одреден за инспектор на Новгородската семинарија во која се истакнал како врвен предавач на психологија и логика. Благодарејќи на умните и духовните способности кои го краселе, Теофан во 1844 година во Петербуршката духовна академија бил поставен за предавач на моралното и пастирското богословие. Своите предавања ги темелел на психологија (облагородена со личен аскетски живот и осмисленото учење на Светото Писмо) и житијата на великите богоугодници.
Богат со богословие, отец Теофан во 1845 година бил заслужено одреден за помошник инспектор на академијата, а во 1846 година ја вршел должноста инспектор. Следната година, по сопствена желба, станува член на Духовната мислија во Ерусалим која ја предводел архимандрит Порфириј (Успенски), голем познавач на Истокот и истакнат црковен археолог. За време на шестгодишниот боравок на Исток, јеромонах Теофан посетувал древни монашки семејства и читал стари ракописи во кои биле содржени житијата на светотелите и уставите на монашкото живеење. Покрај тоа, непосредно разговарал со подвижници, особено на Света Гора. Се тоа ја подгревал неговата љубов и склоност кон пустинското подвизување.
Заради Кримската војна во 1853 година, Руската духовна мисија била повлечена во 1854 година од Ерусалим во Русија. Трудот на јеромонахот Теофан во мисијата неможел да остане незапазен. Тоа бил еден од причините што во 1855 година добил достоинство на архимандрит и да биде поставен во Петербуршката духовна академија на катедрата за канонско право, а набрзо и на должност ректор на Олонецката духовна семинарија. Истата година архимандрит Теофан станал член на Олонецката духовна конзисторија. Во тоа време тој посебно се истакнува со проповеди и мерки кои ги презел на сузбивање на расколништвото.
Познавњето на приликите на Истокот како и познавањето на грчкиот јазик пресудно влијаеле Руската Црква во 1856 година да го постави архимандрит Теофан за старешина на црквата при Руската амбасада во Цариград. Од тоа место одблизу следел и го обавестувал Синодот на Руската Православна Црква за расправиите меѓу Цариградската и Бугарската Црква во врска со расколот на Бугарите, но и љубовта кон Цариградската Црква, нагласувајќи дека „великодушната Русија не треба да ја остава својата мајка по вера во така беспомошна состојба“.
Кога наскоро во 1857 година, се покажала потреба архимандрит Теофан своето служење и искуство на Руската Православна Црква да и пружи нови услуги, Светиот Синод со указ го поставил за ректор на Петербуршката духовна академија. Од тоа место ги објавувал своите дела воглавно во списанието „Христијанско четиво“ кое излегувало под негов надзор. Основната задача, сепак, му била да бдее над духовниот, воспитниот и образовниот лик на студентите, па во таа цел присуствувал на многу предавања на професори и на испити на богослови. За време на неговото ректорување на Академијата во 1859 година ја одбележи 50. годишнина од своето основање. За трудот и преданата служба во Академијата, Синодот на Руската Црква го наградила со орден на светиот кнез Владимир од трет степен. Истата година бил избран за епископ тамбовски и шацки, каде четири години неуморно го поучувал стадото со необично едноставни исклучително силни проповеди кои се објавени во два тома. За тоа време, епископ Теофан отворил многу црковно-парохијски и други училишта и покренал излегување на епархиско списание. Од особено значење е неговата богословска работа „Писма за христијанскиот живот“. Од себе го излевал токму она со што бил исполнет: духовност, благост, татковска љубов кон сите, особено кон ожалостените.
Кога во една прилика ги обиколувал црквите и манастирите во својата епархија, епископот Теофан ја посетил и Вишинската пустина, која необично му се допаднала по својата положба и монашки устав. Испраќајќи го за настоител во пустината игуманот Аркадиј, пророчки изговорил: „Одете таму отец игумане, а Бог ќе даде и јас да дојдам кај вас“.
Кога во 1863 година се упокои владимирскиот епископ Јустин, Синодот на Руската Црква одлучил на неговата епископија да го постави тамбовскиот епископ Теофан со образложение дека е способен да управува „со поголемо стадо“. Како и во претходната, епископ Теофан и во новата, Владимирската епархија, постојано одел на мисии, отворал училишта, покренал епархијско списание и друго.
После 25-годишно служење на Црквата, епископ Теофан решил да го оствари својот монашки идеал така што се повлекол во пустина и целосно се одрекол од овој свет и обврските во него. Таа највозвишена монашка одлука е круна на духовните доживувања и небески призиви кои епископ Теофан ги складирал во срцето додека како дете ги набљудувал подвижниците по руските манастири, по Светата Земја и на Атонската Гора; додека ги читал делата на Светите Отци и додека постојано се приближувал на Бога, а особено додека во 1861 година присуствувал на духовното славење по повод откривањето на моштите на светиот Тихон Задонски.
Бидејќи се посоветувал со својот духовен водач, митрополитот Исидор, епископот Теофан одлучил да упати молба до Светиот Синод, барајќи да го разреши од епископските обврски во тамбовската епархија и да му дозволи постојано да живее во Вишинската пустина. Одобрувањето го добил 1866 година кога е поставен за настоител на Вишинската пустина во која останал до крајот на овоземниот живот иако не како настоител. Набрзо повторно испратил писмо до Светиот синод, барајќи да го разреши од обврските на настител, со цел да оди подлабоко во пустината, каде уште попредано, во спокој, да му служи на Бога. Сакал нешто повозвишено од општожителниот пустински манастир и неговиот строг устав. Се повлекол во тихување и постојано општење со Бога, онакво какво само пустината може да овозможи на прав и вистински духовник.
Врвот на целоста на духовното задоволство подвижникот Теофан го претстави вака: „Ме нарекувате среќен. Јас себеси таков не се чувствувам…Вишинската пустина можно е да се замени само со Царството Небесно“. Затоа е разбирливо што не се одповикал на понудите на Светиот Синод да, на пример, повторно управува со епархија, па дури ни со Московската или пак да оди во Јапонија каде имал мисија отец Касаткин.
Задлабочувајќи се се повеќе во смислата на пустинското подвижништво, епископ Теофан во 1872 година почнал да живее затворски живот. Ги прекинал контактите со луѓето и престанал да оди во манастирскиот храм на богослужби, затворајќи се во посебно место во пустинските престојувалишта, за што и бил наречен Затвореник. Од тогаш го примал само настоителот на пустината, духовникот игуман Тихон и ќелејникот Евлампиј.
Во своето живеалиште направил мала црква, посветена на Господовото Крштевање, во која последните 11 години секојдневно служел света литургија. Така тој својот затворски живот го поминал воглавно во општење со Бога преку молитви, читање и пишување. Таму напишал многу писма и одговори на оние кои му пишувале барајќи духовна помош, во што видел посебен начин на служење на Црквата Божја. Дневно му пристигнувале од 20 до 40 писма од разни краеви на Русија. Затоа и со право еден биограф го нарекол „Голем мудрец на христијанската философија кој е плодотворен до степен кој го достигнале светите отци од четвтриот век“. Не е без основа запишано дека „учењето на епископ Теофан во многу е во сродство со учењето на старец Пајсие Величковски, што е забележано особено во откривањето на темата за старешинството, умната работа и молитвата“.
Богословската наука многу е збогатена со делата на епископ Теофан, бидејќи своите мисли ги излагал преку поуки и толкувања едноставно и јасно, така да на сите им бидат поимливи основните вистини на Христијанската вера. Најдобар доказ за тоа е неговиот превод на Добротољубје – книга која содржи учења за духовниот живот на основачите и големите учители на христијанскиот аскетизам.
Искреноста, скромноста, љубовта кон човекот претставуваат основни карактеристики на светата душа на Теофан Затвореник. „Еве„ зборувал тој,“ јас книгите ги читам и пишувам, а во мене нема ништо слично на она што го правеле угодниците Божји*. Таквиот негов внатрешен свет го правел благ пред сите. Тој бил склон сите луѓе да ги смета за свети.
Големиот праведник Бог го пренел на оној свет во 1894 година, на денот на Крштевањето Господово – ден празник на храмот кој го основал во својата ќелија. Се преселил, но не престана да живее на земјата, во свеста на живите членови на Црквата Христова. Во едно од многуте напишани дела на овој светител може да се прочита: „Умрените продолжуваат и на земјата да живеат во помнењето на живите со своите добри дела“.

НОВА ГОДИНА, ОБРЕЗАНИЕ ГОСПОДОВО, СВЕТИ ВАСИЛИЈ ВЕЛИКИ
(ПЕТОК,31. НЕДЕЛА ПО ПЕДЕСЕТНИЦА)
Новата година е почеток на сите денови во годината. Тогаш е прилика во душата да се соберат мислите, чувствата и расположенијата, кои, како мисли достојни за еден Христијанин, би требало да управуваат со сите негови дела во текот на целата година. Нив веднаш ќе ги најдеме штом помислиме што Новата година претставува во духовниот живот. Во духовниот живот, Новата година постоитогаш когаш кога оној кој живеел во негрижа почнува да ревнува за своето спасение и да се труди во богоугодувањето. Зошто оној кој се реши на такво нешто, се што е внатре и надвор од себе го преустројува на ново нашело-старото поминува и се е ново. Ако кај тебе веќе е така, преостанува да се обновуваш во ист смер, а ако не е – започни оново и кај тебе навистина ќе биде Нова година.
На тоа се надоврзува и достокното празнување на Обрезување Господово и молитвеното прославување на споменот на свети Василиј Велики. Суштината на спомнатата промена се состои во тоа човекот од тој момент да живее само за Бога (и за своето спасение), а не само за себе како претходно (со што за себе си спремал само пропаст). Со тоа тој ги отфрла претходните навики, сите утехи и се во што наоѓал задоволство, отсекувајќи ги страстите и похотливите расположенија и прифаќајќи го строгото самоодрекување. Таквата промена всушност претставува она што треба да биде обрезување на срцето – на што не опоменува и на што не обврзува празнувањето на Обрезувањето Господово. Пример за тоа имаме во личноста на Василиј Велики. Така, сите работи кои се нудат за размислување по повод Новата година се сведуваат на едно – на нашето внатрешно обновување преку обрезување на срцето. Оној кој со помош на Бога во Новата година се усмери на овој начин, не само да размислува, туку и својот живот да го преуреди, на најсовршен начин христијански ќе го помине празникот и ќе се подготви за христијанско поминување на целата година. Следната година само ќе биде потребно да го повтори и оживи она што сега веќе го прави.
САБОТА ПРЕД БОГОЈАВЛЕНИЕ
Домот Божји, Црквата на живиот Бог, столбот и тврдината на вистината (1. Тим. 3, 15). Според тоа, нема потреба да се вртиме околу себе и да бараме вистина тука или таму. Таа е блиску. Биди во Црквата, држи се што таа држи и ќе бидеш во вистината, ќе завладееш со вистината, ќе живееш по неа и во неа и заради тоа ќе се исполниш со вистински живот. Надвор од Православната Црква нема вистина. Таа единствена чува се она што Господ го заповедал преку светите апостоли и заради тоа таа е вистинската Апостолската Црква. Другите ја изгубија Апостолската Црква, но заради христијанското чувство дека само Апостолската Црква може верно да чува и укажува на вистината – решиле самите да ја устројат. Тоа и го направиле и такво име и дале. Но името го дале, но суштината неможеле да ја придодадат. Зошто Апостолската Црква преку апостолите е создадена со Господ Спасителот, по благоволение на Отецот и благодатта на Светиот Дух. Самите луѓе такво нешто неможат да направат. Оние кои тоа го мислат, личат да деца кои се играат со кукли. Ако на земјата нема вистинска (Православна) Апостолска Црква, тогаш е залуден трудот таа да се создаде. Но, слава на Господа кој не им дозволува на вратите на адот да ја надвладеат. Таа постои и ќе постои, по Неговото ветување, до крајот на вековите. Тоа и е нашата Православна Црква. Слава на Бога

НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ПРВА ПО ДУХОВИ (ПРЕД БОГОЈАВЛЕНИЕ)
Пред јавувањето на Господа на народот и пред Неговото стапување за исполнување на домостројот на нашето спасение, беше испратен Свети Јован Претеча со цел да ги подготви луѓето да го прифатат (Мк. 1, 4). Таа подготовка се состоела во повикување на покајување. И од тоа време покајувањето стана пат кон Господа и предворје на верата во Него. Самиот Спасител наш својата проповед ја започна со зборовите: Покајте се и верувајте во евнагелието (Мк. 1, 15). На оние кои сакаат спасение, покајувањето и верата ги упатува едно на друго. Покајувањето го оптоварува со бреме на гревови и го плаши со страшни и неизбежни судови на правдата Божја. Но доаѓа верата и ни укажув на Избавителот, така што тие, симнувајќи го бремето на гревови со исповест, со радост одат по Него, по патот на Неговите заповеди. На тој начин се раѓа верата од покајување и на неа почива. Оној кој се кае, цврсто се држи за верата заради чувствата на избавување кои каењето му го дава. Верата, на таков начин, е жива од покајувања. Без покајувањето, таа е слична на дрво без внатрешен животодавен тек, т.е. млитава и неживотворна.
ПОНЕДЕЛНИК (триесет и втора седмица)
Каква е ползата, браќа мои, ако некој рече дека има вера, а дела нема? Зарем може верата да го спаси? (Јак. 2, 14). Патот кон верата е покајувањето. А за покајувањето што треба да се зборува? *Згрешив, но повеќе нема. Нема повеќе да грешам, туку ќе живеам по заповедите*. Како што се стекнувањето на верата покајувањето не престанува, туку ја следи до крај, така и решението – да се живее по заповедите – останува на снага и при вера. Зошто оној кој веруа, доколку на верата и пристапил по прав пат, т.е. по пат на покајување, станува ревносен во исполнувањето на заповедите и вршењето на добри дела? Затоа што верата му дава силни побуди: таа му дава и благодатна сила преку Светите Тајни. Така верата содејствува со делата (Јк. 2, 22). И повторно, и делата ја усовршуваат верата. Таа станува очигледна само на дела. И не само очигледна, туку станува и посилна. Делата дејствуваат повратно на верата и ја зацврстуваат.
ВТОРНИК
На смоквата која била исполнета со лиска, но немала плод, Господ и го одзеде благословот – и таа се исуши (Мк. 11, 13-20). Тоа е поука со дело. Под смоквата се подразбираат луѓето кои навидум се исправни, додека по суштината на своите дела се недостојни за одобрување. Кои се тие луѓе? Тоа се оние кои знаат убаво да зборуваат за верата, но ја немаат верата во себе. Тие поимите на верата ги имаат само во својот ум. Такви се и оние кои се исправни само по надворешното однесување, додека по своите чувства и расположенија се многу неисправни. Тие праведните дела ги покажуваат само до таму до каде се во состојба да ја сокријат својата неискреност, штом тоа стане невозможно, престануваат да прават дела. На пример, тие даваат милостие кога некој проси во присуство на луѓе; но ако просјакот е сам, тие дури и ќе го искараат. Тие одат во црква да се молат на Бога; пред сите се молат, а и дома се молат за да не се посрамотат пред домашните. Меѓутоа, штом се сами – несакаат ни да се прекрстат. За мисловното и срдечното обраќање кон Бога дури и не слушнале. Ние да се помолиме Бог да не допушти и самите да бидеме такви. Зошто во тој случај не би можеле да го избегнеме судот изречен над смоквата.
БОГОЈАВЛЕНИЕ
Крштевањето Господово е наречено Богојавление затоа што во тоа толку очигледно се јави себеси единствениот и вистинит Бог во Троицата прославени: Бог Отецот – со гласот од небото, Бог Синот оваплотен – со крштевање, Бог Духот Свети – со симнување на Кршеваниот. Тука е објавена и тајната на односот на Лицата на Пресветата Троица. Бог Духот Свети од Отецот исходи и на Синот почива. Овде е покажано дека Оваплотувањето, како домострој на спасението, е извршено со оваплодениот Бог Син, со присуство на Духот Свети и Богот Отец.
Објавено е дека спасението е можно единствено во Господ Исус Христос, со благодат на Светиот Дух и по благоволение на Отецот. Сите христијански тајни светат тука со својата боженствена светлост и ги просветуваат умовите и срцата на оние кои со вера го поминуваат овој голем празник. Пријдете, и согледувајќи ја тајната на нашето спасение, да запееме: *Додека се крштеваше во Јордан, Господи, се јави прославувањето на Троицата, се јави спасението наше од Троицата устроено, кое троичино не спасува“. ЧЕТВРТОК (СОБОР НА СВЕТИ ЈОВАН КРСТИТЕЛ)
Свети Јован сведочел за Исус Христос дека навистина е Јагне Божје, кој на Себе ги зема гревовите на светот (Јн. 1, 29), дека е ветениот Избавител, очекуван од сите. Го слушале тоа сите кои биле покрај него и поверуваа. Од нив ова сведоштво преминало на народот и сите прифатиле дека Оној за кого Јован сведочи не е обичен човек. И Спасителот на ова укажа кога во последните денови на црковните старешини во храмот им го поставил прашањето: *Од каде крштевањето Јованово, од небото или од луѓето* (Мк. 11, 30). Тие, меѓутоа избегнале да одговорат, иако било невозможно, а да не се види дека Јован сам од себе не дошол да крсти со вода. Но, ако го признаеле тоа, би биле веднаш должни да го признаат и неговото сведоштво, т.е. дека пред нив стои Ветениот и да се покорат на Неговото учење. А тоа тие не го сакале и тоа не од некакви оправдани причини, туку единствено од предубедувања. Но, нивната тврдоглавост ни малку не ја намалува силата на сведоштвото на Свети Јован. Тоа е и сега сигурно колку што тоа било и тогаш кога излегло од неговата уста. И ние Свети Јован Крстител го слушаме како оној кој ни укажува на вистинскиот Избавител, оживувајќи ја својата вера со допир. ПЕТОК
На денот на Богојавление на дело е покажано дека домостројот на нашето спасение се врши со Господ Исус христос, по благоволение на Отецот, при содејство на Светиот Дух. Сега зборот на апостолот укажува на тоа дека и спасението на секој поединечно не се прави на друг начин туку со дејството на Пресветата Троица – Отецот, Синот и Светиот Дух: По предзнаење на Богот Отец, со осветување на Духот за послушание и покропување со крвта на Исус Христос (1. Пт. 1, 2). Гледајќи го оној кој е спремен да поверува, Бог Отецот го сретнува со своето благоволение и повикува на спасение со благодат на Светиот Дух. Повикувајќи го оној кој поверувал и укрепувајќи го во неа, Духот Свети во тајната на крштевањето го укрепува со Крвта на Господ Спасителот. Стекнувајќи така влез во него, Тој го исполнува и во се му помага на патот на неговото спасение. Заради тоа треба ги фалиме, пееме и величаме Пресветата Троица, благиот Соустроител на нашето спасение и, од своја страна, да ја вложиме целата ревност, брзајќи да се украсиме себе со сите доблести, по образот на Оној кој не создаде и обнови, за да не се покажеме неплодни во познанието на Господа и за да не си го затвориме влезот во вечното Царство Негово, во кое сме повикани (2. Пт. 1, 5; 8, 11).
САБОТА ПО БОГОЈАВЛЕНИЕ
Апостолот ги облекува Христијаните во сеоружје Божје (Еф. 6, 11). Ова е во согласност со претходното поучување. Зошто оној кој откако го слушна повикот Божји, го презел почетокот на новиот живот, и со помош на благодатта Божја, од своја страна ја принел целата ревност, го очекув борба, а не одмор на меки душеци. Тој го оставил светот и светот поради тоа ќе почне да го притеснува; тој се отргнал од власта на ѓаволот и ѓаволот ќе го гони и ќе му поставува замки за да го истера од добриот пат и повторно го врати под своја власт; тој се одрекнал од себе, се одрекнал од сопственоста заедно со многу страсти, но гревот кој живее во нас не се согласува одеднаш да се раздели со животот во самоугодување, и постојано ќе се обидува, со разни измами, повторно да го воспостави оној поредок на ќивотот со кој толку богато се хранел и наситувал. Ете три непријатели – секој со безбројна војска. Главен во командата е ѓаволот, а неговите најблиски помоќници се демоните. Тие се потикнуваат на гревовен живот – противникот на духовниот живот. Заради тоа апостолот ги наоружува Христијаните. Зборува дека не водиме војна против крв и тело, туку против поглаварства и власти и годподарот на темнината на овој свет, против духовите на злобата во поднебесјето (Еф. 6, 12). Зошто кога тие не би постоеле, нема ни да има борба. Исто така, ако тие се одбиваат и поразат, ние остануваме без непријатели. Нека секој види каде треба да ги насочи своите стрели или, во краен случај, од која страна треба најмногу да се чува. И нека се чува! Апостолот наведе неколку орудија. Меѓутоа, сите тие имаат сила само во Господа. Заради тоа опитните духовни борци ни предадоа: со името на Господ Исус Христос победувај ги противниците.

НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ВТОРА ПО ДУХОВИ (ПО БОГОЈАВЛЕНИЕ)
Вчера апостолот на Христијаните, кои стапиле на патот на спасението, ги наоружа со духовно сеоружје: а сега, заради поткрепување во тешкотиите, укажува на раководителите во тоа борбено течение и последната света цел на се. Раководителите се патири и учители кои Господ ги дарувал на Црквата (Еф. 4, 11-13) и со чии усти самиот кажа се што е потребно како раковотствено укажување. Тие помагаат на секој кој им се обраќа со вера и молитвено обраќање на Господа. Оваа вистина ја знаат оние кои, со самооткажување, одат по патот на Господа и без да се жалат себеси, водат борба со непријателите на спасението. Тие кај своите паститри секогаш среќаваат помош и вразумување, дури и тогаш кога, од страна гледано, изгледа дека неможат да ги очекуваат. Зошто тие им проѓаат на Господ, а не на луѓето. А Господ е секогаш готов да преку овие луѓе раководи и да го вразумува секој кој искрено и со вера од Него бара помош. Светлата, пак, и последната цел е мерка на раст на полнотата Христовите, дораснување на совршен човек. Сите знаат што е совршен човек во обичната смисла и неможе да се најде човек кој не би сакал да постигне такво совршенство. Меѓутоа никој не знае што е совршен човек во Господа, освен оние кои го достигнале тоа дораснување. Ова, сигурно, не треба никому да му послужи како повод за оладување на ревноста кој е неопходна за постигнување на тоа дораснување, туку напротив, како причина таа да се разгори. Бидејќи неговото непознавање зависи од духовното совршенство кое се нарекува мажевно дораснување по Бога. Апостолот го одредува како усвојување на сите полноти на совршенството кое го пројави нашиот Господ Спасителот. Од ова секој може да види зошто на овој позив треба да се пријде со „целата ревност“.

ПОНЕДЕЛНИК (триесет и трета седмица)
Сега апостолот ни укажува на „скриениот човек срце“ како на предмет на нашите најработливи грижи и страдања. Ние сме должни да се украсиме образувајќи го во себе. А, што е всушност скриен човек срце? Тоа е човек кој се образува во срцето, кога во него зацаруваат добрите расположенија и чуваства. Прегледај ги овие расположенија и чувства и ќе видиш скриен човек срце. Еве ги тие расположенија! Примајќи ја Боженствената сила за живот и побожност, и од своја страна вложувајќи ја целата ревност, пишува Свети Петар, пројавете ја во верата вашата доблест, а во доблеста знаењето, а во знаењето воздржувањето, а во воздржувањето трпението, а во трпението побожноста, а во побожноста братољубието, а во братољубието љубовта (2. Пт. 1, 5-7). Слично на тоа и свети Павле ги набројува внатрешните добри расположенија: Плодот на Духот е љубовта, радоста, мирот, долготрпението, благоста, добрината, верата, кроткоста, воздржувањето (Гал. 5, 22-23). И уште: Облечете се, значи, како избраници Божји, свети и сакани, во милосрдие, добрина, смиреноумие, кроткост, долготрпеливост… а над се облечете се во љубов, која е врската на совршенството. И мирот Божји нека владее во срцата ваши (Кол. 3, 12-15). Состави од сите овие убавини, како од некакви делови, едно духовно тело и ќе имаш прекрасен лик на скриен човек срце. Потоа поревнувај за во твоето срце да зацари сличен човек.
ВТОРНИК
Господ Бог осветувајте го во срцата свои (1. Пт. 3, 15). Осветувањето на Господа во срцето е душата и духот на претходно опишаниот скриен човек срце. Како што е на почетокот Бог во телото на човекот, кој го создал од честицата на правот, му вдахнал дух на животот и со тоа човекот станал она што е, така и скриениот човек срце, составен од наведените доблести станува вистински духовен човек само кога со срцето го чувствува Господ Бог, како што читаме и во Господовата молитва: Да се свети името твое. Ако тоа го нема, човекот кој само ги натрупал кажаните доблести ќе претставува мртвородено дете кое нема дух на живот. Нека ова го знаат оние кои мислат дека можат да пројдат само со неколку доблести, без никаков однос кон Бога! А што значи да се свети Бога во срцето? Значи постојано да се има страв Божји; секогаш да се има мисла за Неговата сеприсутност; со сета ревност да се ревнува за во секој момент да се најдеме благоугодни пред Него и со секој страв да се чуваме од се што Нему му е неугодно; а особено да го предадеме на Неговата Татковска грижа целиот свој и времен и вечен живот, така што се што ни се случува да го примаме смирено, послушно и со благодарност како да доаѓа од Неговата рака.
СРЕДА
Еден од книжевниците го прашал Господа: Која е првата заповед од сите? На тоа Господ му одговорил: Љуби го Господа Бога со сето свое срце и сета своја душа и со сиот ум свој и сета снага своја. Ова е првата заповед. И втората е оваа: Љуби го ближниот свој како самиот себеси. Други заповеди поголеми од овие нема (Мк. 12, 30-31). И ова го земаме како дополна на изобразувањето на ликот на скриениот човек срце. Осветувањето на Господа е дух на тој човек, љубовта е душата, а сите останати доблести се неговите делови од телото: една е рака, друга е нога, една е око, друга е уво или јазик. Спонмувањето на ова е многу потребно зошто понекогаш се случува човекот, сметајќи дека доброто дело е конечна доблест, да мисли дека веќе ништо не е потребно, целосно заборавајќи на Ггоспода и на љубовта. Добрите дела без вера и желба да се угоди на Бога не се свети како всушност ни неосветениот дом или соба без икони. Немајќи во себе љубов, тие се слични на здание исполнето со беживотни статуи, кои се мувлосани и мирисаат на мемла. Нека ова го знаат сите и нека се погрижат почнувајќи во себе да ѕидат нов човек и пред себе да го постават Господ кој нема никакви мани.
ЧЕТВРТОК
Удовицата во црковната благајна (во црковната кутија за прилози) ставила две лепти. Сепак Господ рече дека ставила повеќе од сите, иако другите ставиле поголеми пари. Зошто нејзиниот прилог е најголем? Очигледно намерата со која е направен овој прилог. Дали гледаш колку е различна доблеста без чувства и од навика од доблеста што доаѓа од душата и срцето? Вредноста на еден дел не произлегува од неговото надворешно извршување, туку од внатрешното расположение. Заради тоа може да се случи едното дело, извонредно во секој поглед, пред Бога да биде безвредно, а дело, навидум безначајно, да биде оценето како скапоцено. На сите им е јасно што од таму следи. Но, нека никој не помисли дека може да го занемари и надворешното и да се ограничи само на внатрешното. Удовицата немаше да стекне пофалба ако во себе си рекла: *Имам желба и јас да приложам. Меѓутоа што да правам? Имам само две лепти. Ако ги дадам, ќе останам без ништо*. Таа напротив имала желба и ја остварила, предавајќи го својот живот во рацете на Бога. Дури и ништо да не дала, никој немало да ја осуди, ни луѓето, ни Бог. Но тогаш немаше да покаже расположение кое ја одвоило од редот од сите други и ја направило славна во целиот христијански свет.
ПЕТОК
Набројувајќи ги доблестите за кои треба да ја имаме сета ревност по примањето на благодатните сили, апостолот како потстрек го додал и ова: Кога го имате сето ова и се умножува во вас тоа нема да ве направи неработни и неплодни за познавање на нашиот Господ Исус Христос (2. Пт. 1, 8). Кои се тие доблести веќе се наведени во поуката за понеделник. Сега да го додадеме и тоа дека нив не треба само еднаш да ги покажеме, туку постојано во себе да ги носиме. Нив треба да ги вкорениме во душата и да не дозволиме да останат во една состојба, туку се повеќе и повеќе да ги умножуваме и растеме во сила и плодност. Само во тој случај, зборува апостолот, нема да бидеш неработлив и неплоден за познавање на нашиот Господ Исус Христос. До познание на Господа доаѓа оној кој верува во Него и го исповеда. Ти кажуваш дека веруваш! Внимавај само таа вера да не биде без дејства и неплодна. Што треба да правам за мојата вера да не биде таква? Труди се во секоја доблест. Каде се оние кои тврдат дека е доволно само да се верува и дека освен тоа ништо не е потребно? Кој така мисли е слеп (2. Пт. 1, 8-9).
САБОТА
Со цел повпечатливо да ја претставиш вистината за постојано да се молиш и да не се откажеш, т.е. да не паднеш во унинија доколку молитвата не се услиша набрзо, Господ ја кажа приказната за судијата кој не се плашел ниту од Бога ни од луѓето се срамел, и ја исполнил молбата на уовицата и тоа затоа што таа не му давала мир. Значи, кога еден груб човек не издржал пред постојаните молби, нема ли човекољубивиот и милостив Бог да ја исполни молитвата која постојано со солзи и смиреност му се принесува. Ете одговор на прашањето зошто нашите молитви често остануваат неуслишани. Ние не се молиме усрдно, туку попатно и ако се помолиме денс, веќе утредента очекуваме да ни се исполни молитвата, не мислејќи дека требало да се испотиме или замориме на молитвата. Нашата молитва не се слуша и исполнува зошто и ние самите не го исполнуваме како треба законот за усрдна молитва исполнета со вера.
НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ТРЕТА ПО ДУХОВИ – НА МИТАРОТ И ФАРИСЕЈОТ
Вчера Евангелието не учеше на упорна молитва, а сега не учи на смирение или чувство на лишеност на правото на услишување. Не си го присвојувај правото дека мора да бидеш услишан, туку пристапувај и на молитвата како оној кој не е достоен за никакво внимание и кој самиот си дава смелост да ја отвори устата и да вознесе молитва кон Бога единствено заради бескрајното снисходување на Господ кон нас бедните. Нека не ти доаѓа на мисла: „Тоа и тоа направив, според тоа дај ми тоа и тоа“. Било што да направиш, сметај се должник зошто навистина си бил должен да направиш добро. Да не си направил, би се подвргнал на казна, а бидејќи си направил добро, нема за што да очекуваш награда бидејќи не си направил ништо особено. Фарисејот, меѓутоа, ги преброил своите права на услишување, за да излезе празен од црква. Лошото не е тоа што тој навистина работел како што рекол-така тој и требал да работи. Лошото е тоа што тој го изнел тоа како нешто особено. На такво нешто не требало ни да се помисли. Избави не Господи од овој фарисејски грев! Иако со зборови ретко кој работи како него, но во чувството ретко кој не е како него. Зошто луѓето лошо се молат? Заради тоа што себе се сметаат за исправни пред Бога.
ПОНЕДЕЛНИК
Стравот Божји значи почеток на свет и богоугоден живот. Тој исто така е и негов верен чувар, доколку човек го положи почетокот. На тоа не учи Апостолот, потсетувајќи не на страшните пресуди и казни Божји кои се јавиле кај оние кои не се покоруваат на Неговата волја. Тој не ги поштеди ни ангелите кои згрешија (2. Пт. 2, 4). А биле чисти и живееле на пресветло место. Но штом згрешиле биле симнати во темнина. Зарем ќе бидеме поштедени ако одиме против Неговата волја? Безаконието се зголемило во времето на Ное. Бог на нив предизвика потоп и сите ги погуби освен осум луѓе од семејството на Ное. И не погледна на тоа што биле многумина. Зарем Тој ќе се премислува за тебе еден дали да те погуби или не доколку не го слушаш Неговиот глас? Долго Господ попуштал на Содома и Гомора. Но тие, место да се вразумат, брзале до самиот врв на злобата и заради тоа, неочекувано, биле уништени со оган, кој е праобраз на вечниот оган кои ги очекува нечесните. Ни ти неможеш да го заобиколиш тој оган ако тргнеш по истиот пат. Сеќавајќи се на сето тоа, седи осамен, особено во ноќната тишина, разгорувајќи го стравот од Бога и плашејќи се од гревот, зошто преку него ти се прикрадува пламенот на вечниот оган
ВТОРНИК
Тогаш ако некој ви рече: Еве овде е Христос или онде, не верувајте. Устројувајќи ја светата Црква на земјата, нашиот спасител Господ Исус Христос, сака во неа да пребива како нејзина глава, како нејзин оживувач и управител. Христос е во нашата Православна Црква и во никоја друга. Затоа немој да го бараш на друго место зошто нема да го најдеш. Ако некој дојде од неправославните кругови и почне да те убедува: „Христос е кај нас“ – не верувај. А Ако чуеш од некого: „Кај нас е апостолската општина, кај нас е Христос“ – не верувај. Црквата составена од апостолите постои на земјата и тоа е Православната Црква. И тука е Христос. А таа од вчера основана општина, не може да биде апостолска и во неа го нема Христос. Немој да му веруваш на оној кој зборува: „Во мене е Христос“ а се туѓи на Црквата, нејзините пастири несакаат да ја признаат и не се осветуваат со тајните. Во неа не е Христос, туку друг дух кој на себе го присвоил името на Христа за да те одвлече од Него и од Неговата света Црква. И не верувај никому кој ти предложува нешто што е и малку непознато на Црквата. Сите нив препознај ги како орудие на лажните духови и како проповедници на лагите.
СРЕДА
А ќе дојде ден Господов како крадец ноќе (2. Пт. 3, 10). Крадецот се прикрадува ноќе коа никој не го очекува. Така и денот господов ќе дојде тогаш кога нема да се очекува. Оној кој не го чека Тој што доаѓа, не се подготвува за Неговото дочек. А ние да не ја направиме таа грешка, Господ заповеда: Стражарете, зошто не знаете вој час ќе дојде Господ ваш (Мт. 24, 42). Меѓутоа, што да правиме? Дали стражариме? Дали чекаме? Би требало да сме свесни за тоа, а не сме. Смртта понекој уште и ја очекува, но денот Господов речиси никој. И како да се во право. Зошто татковците и прататковците наши го очекувале и не дошол. Бидејќи и ние не гледаме ништо, зошто би се можело да се помисли дека ќе дојде во наши денови и ние за тоа не размислуваме. Не мислине и не чекаме. Зарем тогаш ќе биде чудно ако денот господов не начека како крадец. Тогаш ќе бидеме како жителите на еден град во кој управникот на областа ја најавил својата посета – денес, утре. Тие го чекале еден саат, два, го чекале цел ден, а потоа рекле. „Тој сигурно нема да дојде“ и си отишле дома. Но штом тие си заминале да се одморат – ете тој доаѓа. Така ќе биде и со нас. Дали ние ќе чекаме или не, денот Господов ќе дојде и тоа без најава. Зошто Господ рече: небото и земјата ќе поминат, но моите зборови нема да поминат (Мк. 13, 31). Зарем не е подобро да чекаме за да не бидеме изненадени во неподготвеност. Зошто тогаш и даровите нема да не заобиколат.
ЧЕТВРТОК
Она што вчера ни навести апостолот, тоа денес отворено ни го напомнува и Евангелието. Внимавајте, бдејте и молете се зошто не знаете кога ќе дојде времето. Стражарете да не дојде одеднаш и ве најде да спиете (Мк. 13, 33-36). Треба да се очекува и секој момент да се има на памет дека Господ ќе се јави и ќе засвети како молња од едниот до другиот крај на вселената. Некои мислат дека тоа очекување на господа може да го замислат со очекувањето на смртта. Добро е да се мисли и на тоа. Но едно е очекувањето на Господа, а друго очекувањето на смртта. Различни се мислите за едното и другото, како и чувствата која се раѓаат од нив. Чекај го денот Господов зошто во него ќе се заврши се по неотповиклива одлука. После смртта уште ќе се продолжува времето на нерешената состојба, а денот Господов ќе расподели се на вечни векови и се ќе утврди така да повеќе не може да се очекува промена. Ти кажуваш – чекав, но и понатаму очекувај. И постојано очекувај. Но, велиш, тоа ќе ја отруе сета радост. Нема да ја отруе, туку само од твојот живот ќе ги отфрли радостите кои неоправдано се нарекувале радости. Ти и понатаму ќе се радуваш, но само во Господ. При таква радост е можно да се очекува Господ. Доколку те начека на таква радост, Тој нема да те казни, туку ќе те пофали.
ПЕТОК
И светот продолжува и похотливоста негова (1. Јн. 2, 17). Кој тоа не го гледа? Се поминува околу нас: предметите, лицата, случките – и ние самите сме минливи. Поминува и похотливоста светска: само што ќе вкусам од сластите на нејзиното задоволство, исчезнува и сласта и задоволувањето. Тогаш се завземаме за другата – а и со неа е исто; трчаме за третата – и пак исто. И ништо не останува, туку се проаѓа и заминува. И што? Зарем нема нешто што останува?! Има, ни зборува на истото место апостолот: А тој кој ја твори волјата Божја останува за навек. Како стои светот кога е целиот таков минлив? Бог сака и тој се одржува. Волјата Божја е непоколеблива и нејзината основа не се руши. И тој меѓу луѓето кој тврдо застанува покрај волјата Божја, истиот момент и сам станува постојан и утврден. Се колебаат мислите кај оној кој трча по минливото. Но, штом се вразуми и се врати на патот на волјата Божја, човекот почнува да се утврдува во мислите и намерите. И кога, на крај, успее да создаде навика на ваков начин на живеење, во него – и надворешно и внатрешно – добива мирно устројство и неметежен поредок. Почнувајќи тука, тој длабок мир и непоматена трезвеност ќе прејде во друг живот и таму ќе продолжи во векови. Ете што е, сред општиот тек околу нас, неминливото и постојаното во нас! – Одење по волјата Божја.
САБОТА
Кои се оние кои имаат изглед на побожност, а се одрекле од од силата нејзина? И кои се оние кои секогаш се учат и никогаш не можат да дојдат до познанието на вистината (2. Тим. 3, 5-7)? Први се оние кои ги држат сите надворешни поредоци во кои инаку се покажува благочестивиот живот, но кои немаат доволно јака волја за внатрешните расположенија да ги држи во согласност со вистинската благочесност. Тие со радост осат во храм и таму стојат. Меѓутоа, не прават напор и со умот свој да стојат пред Бога неотстапно и де се припијат до Него, туку тие, помолувајќи се малку, го испуштаат кормилото на умот, а тој ледбеејќи, го поминува цел свет. И изгледа дека тие, по својата надворешна положба, се во храмот, додека по внатрешниот состојба ги нема во храмот: кај нив останал само изгледот на побожноста, но не и нејзината сила. Така треба да се разберат и другите случаи. Другите пак, стапувајќи во верата, само изнаоѓаат прашања: што е тоа, а како ова, зошто она и зошто тоа? Во нив страста е празна љубопитност. Нив не ги интересира вистината, туку само сакаат да прашуваат. И кога ќе го најдат решението, не остануваат долго при него, туку шувствуваат потреба да прашат за нешто друго. И така ден за ден, прашувајќи и прашувајќи, никогаш во целост не се задоволуваат со дознаеното. Едни трчаат за задоволства, а тие за задоволување на својата љубопитност.
НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ЧЕТВРТА ПО ДУХОВИ – НА БЛУДНИОТ СИН
За што ни кажува неделата на блудниот син? Ни кажува за нашето спокојство и полнота во домот на Отецот небесен и за нашето неразумно напуштање на Татковото покровителство заради незаузданата слобода, и за богатотот наследство кое човекот го има бе з разлика на својата непокорност, за непромисленото трошење на тоа богатство на секакви непотребни работи, за крајното осиромашување како последица на сето тоа. Таа зборува и за тоа како човек, освестувајќи се и доаѓајќи при себе, промислувајќи и решавајќи да се врати кај многу милосрдниот Татко, со љубов е примен и вратен во својата првобитна состојба. И кој нема за себе тука да најде блага и корисна поука? Ако се наоѓаш во домот на својот татко, не брзај надвор на слобода. Зошто гледаш како може да заврши таков обид?! Ако веѓе си отишол и си го потрошил имотот, тогаш запри се брзо. Ако пак се си потрошил и паднал во крајна беда, брзо реши се и врати се. Зошто таму те очекува секоја снисходливост, истата љубов и изобилство. И овој последен чекор се покажува како најнужен. За тоа не е потребно опширно да се зборува. Освести се, реши да се вратиш, стани и побрзај кај Таткото. Неговата прегратка те чека отворена, спремна да те прими.

ПОНЕДЕЛНИК (триесет и петта седмица)
Вчера приказната за блудниот син не повика да се вратиме на добар пат. Сега свети апостол Јован не побудува кон истото, уверувајќи не дека ќе бидеме слични на Господа кога ќе се јави. Може ли нешто да се спореди со такво достоинство? Претпоставувам дека и ти, слушајќи го ова, бараш и сакаш да ја постигнеш таа цел. Навистина е тоа добра и од се најпотребна намера! Не одложувај да се фатиш на она со кое тоа се постигнува. Читај понатаму: И секој кој ја има оваа надеж во Него, се очистува себеси, како што Тој е чист (1. Јн. 3,3). Има ли кај тебе нешто што треба да се исчисти? Секако, ќе се најде и тоа не нешто мало. Затоа побрзај, зошто каде е Господ, ништо нечисто неможе да влезе. Немој да се уплашиш од тежината на работата. Зошто самиот Господ ќе ти биде помошник во се. Само ти имај усрдна желба и обрати се на Господа за потребна помош. На твојата усрдност ќе се придодаде неговата благодатна сила и се ќе помине лесно и успешно. Како што нема грев кој ја победува милосрдноста Божја, така нема ни било каква нечистотија на душата која би можела да се спротивстави на силата на благодатта. Нека од твоја страна постои само одбивност кон нечистотијата, ревносна усрдност кон нејзиното отстранување и прибегнување кон Господ со вера.
ВТОРНИК
Со какво одушевување свети Петар тврдел дека нема да се откаже од Господа. Но, кога дошло до тоа одлучноста да се покаже на дело, тој се одрече од Него И тоа три пати. Таква е нашата слабост! Ќе победи само оној кој не се потпира само на себе, туку целата надеж ја полага на Господ и оди меѓу своите непријатели. Таков пад на толку важен човек бил допуштен за никој да не се обидува да направи нешто добро потпирајќи се единствено на себе или да верува дека сам може да победи било внатрешен било надворешен непријател. Секако, со надеж во Господа не значи дека треба да ги отпуштиш рацете. Помошта од Господа доаѓа кога ние покажуваме напор. Здружувајќи се со неа, напорот на нашите дела го прави успешен. Ако нема напор, ни помошта Божја нема со што да се удружи и затоа не доаѓа. Помошта нема ни да дојде ако кај тебе е присутно надежта на самиот себе, бидејќи немаш ниту потреба од неа. Како таа може да се придодаде таму каде ја сметаат за непотребна?! Во таков случај таа нема ни со што да се прифати, а помошта инаку се прифаќа со срце. А срцето се отвора за нејзино прифаќање со чувство за потреба. Така е потребно и едното и другото. Боже, помогни! Но и ти направи нешто.
СРЕДА
Бидејќи помошта е потребна, барај ја. Ти кажуваш: „Ја барав, и не е дадена“. Но како на другите се дава? Кај Господ нема лицемерие кое би го навело на тоа да на едни дава помош, а на други, без никаква причина, да не даде. Тој со голема радост ја дава на сите, а доколку некому не му пружа помош, причината не е во Него туку во оној кој ја бара. Меѓу тие причинители може да бидат и такви кои не можеме ни да ги замислиме. Меѓутоа има и причинители кои се на секого видливи. Една од таквите причини – ако не и најголемиот – го изнесува свети Јован: отсуство на слобода, која произлегува од прекорот на срцето или грижата на совеста. Сакани, зборува тој, ако нашето срце не не осудува, слободата ја имаме пред Бога, и што и да посакаме, примаме од Него, зошто заповедите Негови го држиме и правиме она што е угодно на Господа (1, Јн. 3, 21-22). Што да додадеме на овие зборови? Тие сами по себе се јасни. Кој господар ќе помага на својот слуга кој е расипикуќа или развратник? И зарем Господ ќе ни попушти кога ние не сакаме да му угодуваме и да ги твориме Неговите заповеди, или кога се молиме само тогаш кога сме во крајна потреба?!
ЧЕТВРТОК
И ова е победа која го победи целиот свет – верата ваша (1. Јн. 5, 4), верата христијанска. Што значи да се победи светот? Тоа не значи дека сите вљубеници во светот треба да ги победиш и се што предизвикува љубов кон светот треба да се истреби и уништи, туку треба живеејќи меѓу вљубеници во светот и движејќи се на светољубив начин, да се биде како странец кон се и сешто. Штом си се одрекол од светот и се што е светско – веќе си го победил светот. Кој треба да се учи на одрекување од светот и кој треба да даде сили за тоа? Верата наша. Таа ја открива погубноста на светските прелести и раѓа желба за ослободување од нивните замки. На оној кој решил да ја раскине врската со светот, да се покае и да пристапи на тајните на обновувањето – крштевањето или покајувањето, верата дава тајно да почуствува сладоста на животот на спротивставениот свет и тоа таква со која сите сладости на светот неможе да се спореди. По ова во срцето се всадува одбивност кон се што е светско, што конечно значи победа над светот. На тој таен настан, кој како последица е одбивноста кон светот, се додава и силата за неколебливо останување на оддалеченост од него. Тоа е всушност конечна и темелна победа.
ПЕТОК
Свети Јован Богослов пишува: Многу измамници излегоа во светот кои не признаваа дека Исус Христос дошол во тело (2. Јн. 7). Така било во тоа време. Сега, пак, излегоа во светот измамници кои го исповедаат Исус Христос дека дошол во тело, но заради тоа не се помалку измамници и антихристи (ст. 7). Со тоа се почнало од времето на Ариј и со тоа се оди се до денес. Но, старите повеќе се сопнувале околу догмата за личноста на Исус Христос, Спасителот наш, додека од времето на Мартин Лутер почнале да се сопнуваат околу учењето за спасението во Него. И колку се јавиле такви до сега?! И во нашите денови се јавиле такви измамници и антихристи кои објаснуваат дека „доволна е само вера“. Повеќе ништо не треба-ни црква, ни тајни, ни свештеници. И тие својата лага ја почнуваат од Господ Исус Христос и спасението во Него. Но, бидејќи се толкуваат погрешно, тие се антихристи и подлегнуваат на клетва. Чувај те се од нив! Секој кој престапува и не останува во учењето Христово, тој го нема Бога во себе (2. Јн. 9). И тие го немаат, бидејќи немаат учење Христово. Тоа учење е во Црквата, а тие се одалечиле од Црквата. Само тие кои ја следат Црквата го имаат учењето Христово и во Него пребиваат. Заради тоа го имаат Христа, Синот Божји (ст. 9). Не примајте луѓе кои го немаат, а тврдат дека го имаат и не се поздравувајте со нив (ст. 10).
САБОТА (ЗАДУШНИЦА)
Светата Црква денес нашето внимание го пренесува од сегашниот живот кон отците и братствата кои отишле од тука со желба, укажувајќи на нивната состојба која самите неможеме да ја заобиколиме, да не расположат на достојно поминување на Сирната недела, а потоа Великиот пост кој следи. Заради тоа да ја послушаме нашата мајка Црква и сеќавајќи се на отците и братствата наши, да запнеме и да се подготвиме за премин на оној свет. Да се присетиме на своите гревови и да ги исплачеме, донесувајќи за во иднина цврста намера да се сочуваме од секоја нечистотија. Зошто во Царството Божје нема да влезе ништо нечисто и никој од нечистите нема да се оправда пред Судот. Не очекувај повеќе очистување после смртта. Да побрзаме зошто кој може себеси да си претскаже долговечност? Овој живот може за момент да се пресече. А потоа, како да се јавиме на оној свет нечисти? Со какви очи ќе ги погледнеме отците и братството кои ќе не сретнат? Што ќе одговориме на нивните прашања? Каков срам тогаш ќе не обземе? Затоа да побрзаме да исправиме се што не е исправено, за да се јавиме на оној свет барем малку подносливи и прифатливи.
НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ПЕТТА ПО ДУХОВИ – МЕСОПУСНА
Страшниот суд! Судијата доаѓа на облаци опкружен со мноштво на небески бестелесни сили. Трубите се слушаат на сите страни на земјата и ги подигаат мртвите. Станатите одат на одредено место, кон престолот на Судијата, претчувствуваќи однапред каква пресуда за себе ќе слушнат. Зошто на секого делата ќе им бидат напишани на челото и самиот изглед на човекот ќе одговара на неговите дела и карактери. Делењето на десна и лева страна ќе се изврши сама по себе. Конечно се ќе се подели и ќе следи длабок молк. Потоа ќе се слушне конечната одлука на Судијата – за едните: Пријдете! А за другите: Одете! Помилуј не Господи, помилуј не! Нека биде милоста твоја на нас! Но тогаш веќе ќе биде доцна така да се извикува. Сега е потребно да се потрудиме да ги измиеме од нас оние неповолни ознаки кои се напишани на нас по некој направен грев. А тогаш ни реки солзи, кои ќе бидеме спремни да ги пуштиме за да се измиеме, нема да ни помогнат. Затоа да заплачеме сега со потоци од солзи, ако не со реки. А ако неможеме со потоци, тогаш барем со дождовни капки. Но ако дури ни тоа неможеме, да се смириме во срцето и, исповедувајќи ги своите гревови на Господа, да измолиме простување, давајќи завет дека веќе нема да Го ожалостуваме со нарушување на Неговите заповеди. Потоа да станеме ревносни за верно да го исполнеме заветот.
ПОНЕДЕЛНИК (триесет и шеста седмица)
Што значи „да се оди во вистината“? Значи – да се мисли и чувствува како бара вистината која се прима во срцето. Вистина е дека Бог е насекаде и дека се гледа. Оној кој ја прифаќа вистината со срце и почнува да се однесува, од надвор и од внатре, како пред него да е самиот Бог кој гледа се што во него се наоѓа – оди во вистината. Вистината е дека Бог се држи во своите раце и дека без Него неможеме ништо успешно да направиме. Оној кој таа вистина ја прими во срцето и почне пред се што работи да му се моли на Бога за помош; оној кој се што со него се случува да го прима како да е од рацете Господови – оди во вистината. Вистина е дека смртта може секој час да не земе и по смртта веднаш да не чека на суд. Кој таа вистина ја прими со срце и почне да живее како да следниот момент ќе умре и ќе застане пред судот Божји – оди во вистината. Така треба да се разбере се што е во врска со секоја друга вистина.
ВТОРНИК
Сретение. При Сретението Господово не опкружува од една страна: праведноста која не очекува со спасување од самите себеси – Симеон; и строг пост во молитви оживеан со вера – Ана; а од друга страна: суштинска, сестрана и непоколенлива и чиста – Дева Богомајка, и смирена и молчелива послушност и предаденост на волјата Божја – Јосиф. Пренеси ги сите тие духовни настројства во своето срце, за и ти да го сретнеш Господа. Ќе го сретнеш не додека го носат, туку самиот ќе ти пријде. Прими го во прегратките на твоето срце и запеј му песна која достига до небесата и ги веселее сите ангели и светители.

СРЕДА
Понатаму говори Господ: Обратете ми се со целото срце, постејќи и плачејќи и тажејќи. И раскитнете ги вашите срца , а не вашите облеки, и обратете му се на својот Господ Бог, бидејќи е сожалив и милосрден, но спор на гнев. Трубете во труба, наредете пост, прогласете светост… женикот нека излезе и невестата … нека плачат свештениците, слугите Господови, и нека кажат: Прости Господи на народот свој (Јоил 2, 12-17). Кој уште го слуша овој глас кој се разлева во Црквата? Кога од небото би се разлеал громовен глас: Поштедете се, луѓе самите себе, за и Господ да ве поштеди. Можеби и некој ќе го слушне и ќе се освести од опиеноста со похотливости и вино. Свештениците не престануваат да молат: Поштеди не Господи! Меѓутоа од Господ доаѓа страшен одговор: Нема да ги поштедам бидејќи никој не го бара тоа. Сите стојат со грбот завртени кон Господа. Сите се одвоиле или од Него и Го заборавиле.
ЧЕТВРТОК
Тешко на оние, објавува свети апостол Јуда, кои се однесуваат со соблазнување во заедница, кои јадат без да внимаваат, кои се фалат со своите срамоти, кои одат според желбите свои, чии усти зборуваат надуени зборови и кои себе се одвојуваат од единствената вера. Тешко ним! Зошто доаѓа Господ со илјадници свои ангели да им суди на сите и да ги изобличи сите нечесни во своите дела кои ги направила нивната нечесност.
ПЕТОК
Така ќе ве избавам и ќе добиете благослов, ветува Господ преку пророкот Захарие. Но, под кој услов? Под тој, да секој зборува вистина на својот ближен, да не се заколнува лажно и да го засака мирот и правдата. Ако овие услови се исполнети, зборува Господ, тие ќе ми бидат народ и јас ќе им бидам Бог во вистина и правда и меѓу нив ќе се зацари благослов. Тогаш ќе слушнат сите на страна и ќе речат: „Да појдеме кон нив да се помолиме пред лицето Господово, зошто слушнавме дека Господ е со нив“. Тогаш многу народи ќе дојдат да го бараат Господа (Зах. 8, 7-23). На таков начин ги привлекуваше кон Господ, луѓе и народи, високата чистота на живот на правите Христијани. И инаку тоа се оние кои живеат по духот Христов најдобри и најубедливи апостоли на христијанството, па дури и да молчеле.
САБОТА
А кои се Христови, го распнаа телото од страстите и желбите. Во нашето време се преврте овој поредок: сега не го распнуваат телото со неговите страсти и желби, туку со прејадување, пијанство, блуд, играње и забавување. Ни најнемилосрдниот селанец не ја мачи толку својата мрзлива стока. Кога нашето тело би добило слобода и разум, неговиот прв збор би бил прекор против својата господарка – душата, т.е. тоа што таа незаконски се вмешала во нејзините дела, внела во него страсти кои му се непознати и го мачи со нивно исполнување. Всушност, потребите на нашето тело се прости и бестелесни. Погледнете на животните: не се предаваат, не спијат прекумерно, ги задоволуваат своите телесни потреби во одредено време и потоа цела година остануваат мирни. Единствено душата, заборавајќи ги своите подобри особини, од простите потреби на телото предизвика многу противприродни стремења кои, по својата неумереност, станале противприродни и на телото. Затоа, за од душата се отсечат телесните страсти, неопходно е да се распнува телото само во сосема спротивна смисла од наведеното, т.е. да не му се дава доволно ни од она што му е потребно, или да се задоволат неговите потреби во многу помала мерка отколку што бара неговата природа.
НЕДЕЛА ТРИЕСЕТ И ШЕСТА ПО ДУХОВИ – СИРОПУСНА
Зошто ако им ги простите согршенијата на луѓето, ќе ви прости и вам Отецот ваш небесен. Ако не им ги простите согрешенијата на луѓето, ни Отецот ваш нема да ви ги прости вашите согрешенија (Мт. 6, 14-15). Колку едноставен и достапен начин на спасување! Тебе ти се простуваат гревовите под услов и ти да ги простуваш гревовите на ближните кон тебе. Ти си, значи, сам во своите раце. Отстрани ги во себе немирните чувства кон братот и прејди во искрено мирни чувства – се е во тоа. Денот на простувањето е голем небесен ден Божји! Кога сите би го искористиле овој ден како би требало, од христијанските заедници би се создавале рајски заедници и земјата би се стопила со небото…
ПОНЕДЕЛНИК (1.СЕДМИЦА ОД ПОСТОТ)
„Дојде постот, мајката на целомудреноста“ (т.е. душевната чистота). А какво беше времето до тој ден? Време на блуд? Душата беше во блуд со се шт притаено и се пружало пред очите – и со лице, и со предмети, а уште повеќе со гревовни страсти. Секој има своја страст на која во се и угодува. Но сега учиме како да ставиме крај на тоа. Нека секој ја сфати својата Далила која го врзува и предава на злите непријатели и нека ја напушти. И ќе ти биде дадено повеќе отколку на Сампсон: не само што повторно ќе израсне косата т.е. благите мисли, и не само што ќе се врати снагата, т.е. јачината на волјата, туку и очите ќе се отворат, т.е. умот ќе стане свет и ќе те погледне Господ. Зошто сега се наоѓаш во вистинска светлина. Еве, сега е најпогодното време! Еве, сега е денот на спасението!
ВТОРНИК
Се чита за создавањето, првобитната состојба, падот и ветувањето за спасение во нашиот Господ Исус Христос. Внимавај и поучувај се! Сега е за тебе време на твојата обнова. Припадни му на Господ и Тој ќе ти подари светлина која ќе ја просветли твојата гревовна темнина, ќе постави основа за твоите колебливи мисли и желби на твоето гревољубиво срце – благата намера цврсто и непоколебливо Нему да му служиш, да воспоставиш копно и море: на се во тебе ќе му најде место. Тогаш ќе почнеш да раѓаш во почетокот трева и дрвја – почеток на доблестите, а потоа и живи суштества – совршено духовна и богоугодни дела, додека на крај во тебе не се обноват образот и подобијата Божји кои си ги имал на почетокот. Се тоа ќе ти направи Господ за овие шест дена на духовно делување на твојата побожност, доколку ги спроведуваш со внимание, со страв Божји и со смирено срце.
СРЕДА
Ако ја повикаш премудроста и на разумот му го дадеш неговиот глас, и чувството го повикаш со силен глас, ќе го разбереш стравот Господов и ќе најдеш познание Божје (Прич. 2, 3-5). Стравот од Господа е корен на богоугодниот живот. Кога ќе пријде стравот од Бога, како творечка сила, се во тебе преустројува и обновува во прекрасен поредок – духовен космос. Но, како да се стекне стравот од Бога? Тој е веќе во тебе, но е задушен. Ти треба да го воскреснеш. Заради тоа дај му глас на разумот и отвори го своето срце за примање на советите за вистината. До сега разумот не доаѓал до збор: бил во ропство и не смеел да зборува здрави зборови. Затоа сега пушти го да зборува. Тој ќе почне да зборува за Божјото седржителство кое и тебе те држи и кое може во секој момент да те напушти; потоа ќе зборува за Божјата сеприсутност и сезнаење со кои Тој во тебе се гледа и се гневи на тебе за сето зло во тебе; потоа за Божјото правосудство кое е готово веднаш да те накази, но се стега заради милосрдието; па за смртта која во секој момент е готова да те зграпчи и да те предаде на суд и казни. Слушај и приведи го срцето свое во чувствување на тие вистини. Ако за нив ги разбудиш своите чувства и стравот Божји ќе ти пријде. Ете ја зората на животот.
ЧЕТВРТОК
Плаши се од Бога и оддалечувај се од секое зло (Прич. 3, 7). Врвот на твојата побожност нека се состои во зацарување на стравот од Бога и вкоренување на тврдата намера дека се држиш на страна од секое зло, па дури тоа да те чини живот. Немој да се задоволуваш само од надворешниот изглед на побожноста, туку подрижи се за својата внатрешност: влези во себе и гледај го начинот на своето мислење т.е. дали е согласно со вистинитите зборови Божји; погледни на своите склоности и расположенија, т.е. дали се такви какви Господ ги очекува од тебе во Евангелието; погледни на целиот свој живот, т.е. дали во се е согласен со заповедите Божји. Тогаш се што е богоспротивно исплачи го и замрази го, одлучувајќи дека веќе нема да се вратиш на тоа. Откако ќе го направиш тоа – ќе бидеш премудар.
ПЕТОК
Господ се противи на гордите, а на смирените им дава благодат (Прич. 3, 34). Особено присети се на овие зборови кога одиш на исповест. Ништо така како гордост не го врзува јазикот за да каже: „Грешен сум“. Смири се пред Господ, не се штеди себеси, не се плаши од лицата човечки. Откри ја својаваат со искрено исповедувата срамота за да се измиеш, покажи ги своите рани за да се исцелиш, кажи ги сите неправди свои за да се оправдаш. Колку си нечуствителен кон себе толку повеќе сожалувањето на Господ ќе ја пројави на тебе, така да ќе отидеш со слатко чувство на помилувањето. Тоа всушност е благодат на нашиот Господ Исус Христос, која се дава на оние кои себе се смируње со искрено исповедување на своите гревови.
САБОТА
Пристапивме кон чашата Господова и бевме на Неговата вечера: „Слава Ти, Боже! Слава Ти Боже! Слава Ти Боже!“ Голем е денот денешен за Господа! Преславно е славењето на небото! Нема ни град, ни село, ниту дом каде немало причесник. По целото пространство на Православието, на југ и исток – колку само луѓе, облечени во бела облека на оправданието, го вкусија боженствениот живот и се соединија со Господа! Се обнови телото Господово – телото на Црквата, и се облече во својствена слава, скриена од очите на луѓето, но видлива за очите ангелски. Се поклонија ангелите на Првородениот кога беше воведен во вселената во силата своја; сега пак му се поклонија затоа што вселената сега Нему му се приближува. Му се поклонија и запеаја: Престолот е Твој Боже, во вечните векови; жезолот на правдата е жезол на Царството Твое. Ја засака правдата и го замрази безаконието (Пс 44, 7-8).
ПРВА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ
Православие. Не го заборавај праведниот збор кој си ги кажал на Господ, обновувајќи го со Него заветот прекршен од твоја страна со лошата совест. Сети се зошто си го прекршил и погрижи се да избегнеш нови неверуваеа. Убавиот збор не е славен, туку верноста е славна. Зарем не е славно да се биде во завет со царот? А колку е славно да бидеш во завет со Царот на царевите! Но, таа слава ќе се заврти против тебе ако не си верен на заветот. Колку само големи лу”е, од создавањето на светот, биле прославени! И сите тие биле прославени за верност во која истраеле, не гледајќи на големите непреилики кои ги имале заради неа. Други искусиле навреди и биле камшикувани, биле затворани во темници со ланци на нив, со камења убиени, измачувани, од меч погубени, биле во сиромаштија, во неволји и страдања; тие, за кои светот не беше достоен, живееја во пустини и гори и по пештери и во јами земски. Затоа и ние, имајќи толку голем број на сведоци, со трпение да побрзаме во подвиг кој ни претстои: Гледајќи на Исус, Началникот и Совршител на верата (Јев. 11, 36-38; 12, 1-2).
ПОНЕДЕЛНИК (2. СЕДМИЦА ОД ПОСТОТ)
Најмногу од се чувај го своето срце зошто од него истекува животот (Прич. 4, 22). Стекнувајќи го стравот Божји, откако се исповеда и причести со Светите Тајни, Христијанинот во себе ги обновува благодатните извори кои потекоа во нас со светото крштевање, а кои подоцна се токлку пати затрупувани со неработење и паѓања во грев, за потоа пак да бидат чистени со покајување. Сега тие повторно се исчистени од последните падови. Да ги чуваме, барем од сега, за повторно пак да не се затрупаат со невнимание, расејаност и негрижа за оние делувања со кои се одржува нивната чистота и нивниот исправен тек. Да го продолжиме постот, да не им попуштиме на чувствата на нивната волја, да не ги прекинуваме усрдните молитви и солзи, да не ги заборавиме делата на љубов, да се потрудиме околу слушањето на Божјите зборови, а најмногу од се да зборуваме со Господ кој е во нас и со таа беседа да го поддржуваме стравот Божји и ревноста за богоугодување во што и се состои изворот на нашиот духовен живот.
ВТОРНИК
А Каин му рече на Господ: Вината моја е толку голема да неможе да се прости (Пост. 4, 13). Дали било исправно така да се зборува пред лицето на Бога кој е строг во правда, но секогаш подготвен да го помилува оној кој искрено се кае? Но, зависта го помрачи здравото расудување, престапот со предомисла го огорчи срцето и Каин грубо одговори на самиот Бог: * Зарем јас сум чувар на својот брат?* (Пост. 4, 9). Бог сака да го омекне неговото камено срце со чеканот на својот строг суд. Меѓутоа, тој не се предава и затворајќи се во својата огрубеност, оди кон она што го заслужил со својата завист и убиство. И чудно е тоа што и после тоа живеел како и сите други: основал семејство, имал деца иако печатот на отфрленоста и очајот постојано бил на него. Значи тоа било во неговата внатрешност, во неговата совест, која во својот однос кон Бога била притиснувана со дела, страсти и гревовни навики. На тоа треба посебно да се обрне внимание! Воедно треба и верата своја да се воскреснува и со неа да се знае дека нема грев кој го победува милосрдието Божје, иако е неопходно да се вложи време и труд за да се омекне срцето. Но, треба да се знае што се сака – спасение или погибел!
СРЕДА
Кога Мојсеј и Арон почнаа да го застапуваат својот народ пред фараонот, со желба да биде отпуштен, како одговор следеше отежнување на работите на угнетените Израелци до тој степен што народот почна да ги прекорува своите застапници: Не омразнавте кај фараонот (изл. 5, 21). Истото тоа го чувствува и душата на грешникот кој се кае. Зошто кога стравот Божји и совеста, т.е. внатрешниот Мојсеј и Арон, почнат да ја одушевуваат душата да се подигне на нозе и да го истресе од себе бремето на гревовното ропство – радоста ги поминува сите нејзини делови. Но тогаш ни непријателот не спие. Тој притиска со помисли за потешкотии кои произлегуваат од (наводно) несовладливи гревови и наведува на стравови од сите страни – страв за лична благосостојба, за надворешни односи, за чест, па дури и за живот. И се случува човекот да престане со покајувањето иако штотуку почнал да се кае. Но, охрабри се брату! Господ на воинствата ќе се возвиси со суд и светиот Бог ќе се посвети со правда (Ис. 5, 16). Бог е појак од непријателот. Повикај кон Него и ќе го слушнеш истото што го слушнал Мојсеј: Сега ќе видиш што ќе му направам на фараонот (Изл. 6, 1). Ѓаволот нема власт над душата. Тој може само да ја заплашува со ужасни привиди. Меѓутоа, не се предавај, претрпи, оди напред храбро зборувајќи во себе: „Дури и смртта да дојде, нема да го напуштам ова дело и ќе појдам смело таму каде ме вика Господ, со дух на покајување кое сега делува во мене“.
ЧЕТВРТОК
Не им давај сон на очите свои, ниту дремење на своите веѓи. Отргни се како срна од рацете на ловецот и како птица од рацете на птичарот (Прич. 6, 4-5). Тоа правило е должен да го земе како кормило секој кој во своето срце и пред Бога решил да живее по Неговите заповеди. Ниту тој не треба да дава сон на очите свои – секако не надворешните, туку внатрешните, т.е. очите на умот постојано да внимаваат на црсето и да набљудуваат се што во него се случува, пружајќи му можност на ревнителот да ги препознава ѓаволските замки и да ги избегнува нивните опасности. Сега срцето станува поле на борба со непријателот зошто тука тој постојано го сее своето кое се одразува на помислите. Иако не се секогаш нечисти на очигледен начин, тие во поголем дел се прикриени со привидна добрина и исправност. А ланецот на сите помисли е вешто сплетена замка. Кој им допушти да се развиваат без внимание, не може а да не биде од нив врзан, ниту да ја избегне опасноста од падот. Ете зошто треба да се држите околу својот ум строго внимателно за се она што се случува во тебе и околу тебе. Гледај и испитувај она што ти предлага, на што те води, за никогаш да не упаднеш во неговите замки. Сепак, немој да заборавиш дека самото внимание не е доволно, туку треба да се здружи со трезвеноумие, бодрост и постојани молитви кон Господа. Спои ги сите нив и не ќе можеш да бидеш уловен.
ПЕТОК
Нема духот мој вечно да пребива со овие луѓе, зошто се ограда (Пост. 6, 3). Во човекот постојат две спротивности, а свеста е само во една – во човечката личност. Карактерот на таа личност се одредува според тоа на која страна ќе се насочи. Ако е на страната на духот и човекот ќе биде духовен; но ако е на страната на телото и човекот ќе биде телесен. Духот ни во телесниот човек не исчезнува, туку е поробен и нема свој глас. Тој е тука поробен и му служи на телото, како слуга на господарот, изнаоѓајќи за него секакви задоволства. Исто така ни во духовниот човек не исчезнува телото, туку се потчинува на духот и му служи, губејќи ги сите природни права – на храна заради пост, на сон заради бдение, на одмор заради постојаниот труд и заморот, на наслада на чувствата заради осаменоста – мочењето. Бог не пребива таму каде царува телото, затоа што духот, како орган на Неговото општење со човекот, тука не ја зазема својата вистинска положба. По првпат приближувањето Божје се чувствува кога духот ќе почне да ги бара своите права по пат на будењето на стравот од Бога и совеста. А кога свеста со слобода застане на таа страна, Бог општи со човекот и почнува да пребива во него. Од тој час почнува продуховувањето на душата и телото, целиот внатрешен и надворешен човек, се додека Бог не стане се за тој човек. Така човекот одуховувајќи се, се обожува. Колку чудесна можност и колку ретко таа се сфаќа, почитува и бара!
САБОТА
Излезе Исус и отиде на пусто место и таму се молеше на Бога (Мк. 1, 35). Господ се моли како човек или уште подобро како оној кој се очовечил, се здобил со човечка природа. Неговата молитва е застапничка за нас, но во исто време просветлувачка за Неговата човечка природа, на која и падна делот да одејќи по тесен пат го усвојува она што е Боженствено. Во последното значење, таа е за нас образец и пример. Апостол Павле учи дека дека Духот се моли кај оние кои го примиле побудувајќи молитвени стремежи во духот човеков. Ете ја вистинската молитва – духовна молитва. Но, таа е таква дури на својот врв. Патот до неа е молитвен труд на луѓето кои бараат очистување и осветување. Осаменоста и ноќта се околности кои одговараат на тој труд. Самиот, пак, напор се состои од многу поклони со срдечни воздишки. Труди се и отстрани ја својата мрзливост, а Господ ќе се сожали на тебе и ќе ти даде дух на молитви кои во тебе ќе почнат да делуваат како дишењето во телото. Само почни! Еве сега е најпогодното време!
ВТОРА НЕДЕЛА НА ПОСТОТ
Јас сум вратата; ако некој влезе низ мене, ќе се спаси (Јн. 10, 9). Истото Господ го зборува и на друго место: Никој не може да дојде кај Отецот, освен низ мене (Јн. 14, 6). И уште еднаш тоа го потврдува кога кажува: Без мене не можете да правите ништо (Јн. 15, 5). Се вредно што во себе има еден Христијанин, кој целиот е во христа, добива единствено од Христос. Неговото оправдување е од Христа и телото Негово исто така е Христово. Оној кој се спасува, се спасува затоа што е облечен во Христа. Само во таква состојба тој може да му пријде на Отецот. Ние отпаднавме од Бога и затоа предизвикавме гнев кон себе. Судењето по правдата Божја отстапува од нас и милоста Негова ни се нуди и не прима нас кои се приближуваме, доколку се приближуваме кон Него во Христа и со Христа. Печатот Христов се втиснува на целата природа на Христијанинот. Оној кој го носи ќе помине сред сенката на смртта и нема да се уплаши од злото.
За да бидеме такви ние имаме тајни: крштевање и причестување, кои во грешниците по крштевањето делува со покајување. Но, и тоа е од страна на Господ. Ние треба да во својот дух образуваме погодни расположенија за нивно примање: вера која исповеда: „Јас пропаднав, но се спасувам само со Господ Исус Христос“; љубов која ревнува се да посвети на Господ, не штедејќи ништо; И надеж која не се надева на себе, туку е уверена дека нема да биде оставена од Господ, очекувајќи секаква помош од Него, и внатрешна и надворешна, во текот на целиот живот, се додека човекот не боде земен таму каде е и Тој самиот.
ПОНЕДЕЛНИК (3. СЕДМИЦА НА ПОСТОТ)
Стравот Божји ја воочува неправдата (Прич. 3, 13). Воочувајќи ја тој ја прогонува. Прогонувајќи ја, душата станува чиста и права пред Господ. А тоа е и она што сега со толкав труд го бараме. Значи воспостави во себе страв Божји и подржувај го во себе така што ќе се снабдиш со најсилното сретство за исцелување на самиот себе. Стравот од Бога нема да ти дозволи да грешиш, туку ќе те тера да правиш секакви добри дела во секој случај и на тебе ќе се исполни заповедта: Стои настрана од злото и прави добро (Пс. 33, 15), која пророкот ја дава на оние кои сакаат вистински живот. Но, како да се дојде до стравот од Бога? Барај и ќе го најдеш. Тука не може да се рече: „Направи тоа и тоа“. Стравот Божји е духовно чувство кое на скриен начин се зачнува во срцето од неговото обраќање кон Бога. Тука помага расмислувањето и принудувањето на самиот себе да се стекне тоа спасоносно чувство. Сепак, тоа е и дар Божји. Заради тоа барај го како дар и ќе ти се даде. И кога ќе ти се даде, само слушај без приговор што ти наложува и тој ќе ги исправи сите твои неправди.
ВТОРНИК
Премудрост, Богот Логос, направи на себе дом – света Црква и во неа намести трпеза – збор Божји и – свети тајни, посебно Светата Тајна на Телото и Крвта. И ги испрати слугите свои, светите апостоли и нивните приматели, сите да ги повикаат на вечера (Прич. 9, 1-8). Веќе многумина се повикани, но уште се продолжува повикот за да се исполни целиот дом. И вечерата трае бесконечно. Слава на Господа кој е толку многу милосрден кон нас! Затоа ајде сите! Да влеземе внатре и нека никој не остане позади вратата. Во овие денови на пост и повикот е зајакнат и вечерата е пообилна. Меѓутоа, толку и потешко ќе ви простат доколку се лишиме од вечерата. Нека секој во својот ум добро ги вреже зборовите на Премудроста: Оној кој мене ми греши, самиот на себе си прави лошо (Прич. 8, 35) и нека се сожали на себе.
СРЕДА
Зачудувачки е како Премудроста ги повикува безумните: Кој е безумен нека ми пријде мене (Прич. 9, 4). Од тоа може да се заклучи дека на „умните“ им нема пристап во домот на Премудроста или во светата Црква. Секоја „умност“ треба да се остави при самото влегување во тој дом. Од друга страна, бидејќи секоја мусрост и знаење во домот на Премудроста, надвор од него, надвор од светата Црква, може да се најде само безумие, незнаење и слепило. Колку е убаво делото Божје! Влегувајќи во Црквата, остави го својот ум и ќе станеш вистински умен; остави ја својата самостојност и ќе станеш навистина независен; отфрли се себеси и ќе станеш вистински владетел на самиот себе. Кога светот би ја разбрал оваа премудрост! Меѓутоа, тоа е скриено од него. Не разбирајќи ја Премудроста Божја, тој вика на неа, и безумните „разумници“ и понатаму ги држи во нивната ослепеност.
ЧЕТВРТОК
Кога многу се зборува секогаш се прави грев (Прич. 10, 19). Христијаните кои се внимателни кон себе сите чувства ги нарекуваат прозорци на душата. Ако тие се отворени, ќе ја пропушти топлината да излезе надвор. Но, најширокиот отвор и најотворената врата, која најмногу ја пропушта топлината, е јазикот на кого се дава на волја да зборува колку сака. Колкава штета на вниманието и внатрешниот мир нанесуваат сите чувста заедно, толку нанесува само празнословието, зошто се однесува на сите чувства и прави душата да не запазува иако гледа, да не слуша иако наслушнува, да не го чувствува допирот иако допира. Што е за внатрешниот живот фантазирањето, за надворешниот е претераното зборување. Сепак зборувањето е попогубно зошто станува стварност и со тоа се здобива со поголема впечатливост. За неа лесно се приврзуваат самозамисленоста, дрскоста и самоволноста – т.е. уништувачите на внатрешниот мир, кој, слично на бурата, зад себе остава бесчувствителност и заслепеност. И како, по ова, е можно да се избегне гревот кога многу се зборува?
ПЕТОК
Безбожноста паѓа во неправда (Прич. 11, 5). Нечесноста (безбожноста) е неправилен однос кон Бога или целосен богозаборав кој е проследен со неверување во постоењето на Бога и Неговата промисла за создаденото. Други души, притиснати од слични нечесни мисли, но сепак сакајќи колку толку да бидат исправни личности, донесуваат решение: ќе бидам праведен, чесен и хуман, не занимавајќи се со тоа дали некој има над мене, кој набљудува, обврзува и бара одговор за човечките дела. И што се случува? На нив нема благослов Божји зошто не го ни барале и нивното дело нема утеха. Совеста секојдневно ги опоменува за делата или неправдата или заради нечесноста или нехуманоста. Тие успеваат себе да се прикажат праведни единствено пред луѓето. Заради своето оправдување, ако е потребно, тие и фактите ги превртуваат, погрешно ги толкуваат. Кој е со чиста совест во својата внатрешност, нема потреба за оправдување. Невнимателните кон себе целосно го занемаруваат овој внатрешен раздор, а тие што се повнимателни се однесуваат различно кон неа. Кога барем некој од нив совесно би погледнал на тој раздор и сфаќајќи од каде е, би требало да се потруди да го отфрли! Тој и самиот себе би се исправил и на другите би им помогнал да дојдат во добар склад.
САБОТА
Јас не дојдов да ги повикам праведните на покајување, туку грешниците (Мк. 2, 17). Со устата на старозаветната Премудрост, Господ ги повика безумните при себе. И сам, како странец на земјата, ги повикува грешните. Ни на гордите разумници, ни на своеволните праведници на земјата кај Него нема место. Нека се радува умната немоќ! А силата умна нека се оддалечи! Сестраната немоќ која е свесна за себе и која со вера му прибегнува на Господа (како немоќниот кај лекарот и како оскудниот кај оној кој се исполнува), станува посилен и со умот и со карактерот, продолжувајќи еднакво да ја признава својата оскудност на умот и лошиот карактер. Делувајќи во немоќ под таа привидна неугледност, силата Божја невидливо ѕида нова личност, светла со умот и во карактерот, која во свое време, понекогаш тука, а сигурно таму – ќе станат очигледни за сите. Ете што е сокриено од премудрите и разумните и што се открива само на децата!
ТРЕТА НЕДЕЛА НА ПОСТОТ
Кој сака по мене да оди нека се одрече од себеси и го земе својот крст и нека тргне по мене (Мк. 6, 34). По Господ крстоносецот не е можно да се оди без крст. Сите кои одат по Него, потребно е да одат со крст. А што е тој крст? Неприлики, тешкотии и жалости од секаков вид, кои се сретнуваат и надвор и внатре, на патот на совесно исполнување на Господовите заповеди, во животот по духот на Негововите наредби и барања. Таков крст срасна со Христијанинот: таму каде е Христијанинот, таму е и тој крст, а каде нема таков крст, нема ни Христијанин. Олеснувања од секаков вид и живот во утехи не наликуваат на вистинскиот Христијанин зошто неговата задача е да се исчисти и исправи. Тој е како болен човек на кого треба да се вршат наизменично операции и преврски. Зарем тоа може да се случи без болка? Тој сака да се оттргне од заробеништвото на силниот непријател: зарем тоа е можно без борба и рани? Тој е должен да оди спроти сите поредоци кои го опкружуваат: како тоа да се направи без неприлики и тешкотии? Радувај се што го чувствуваш крстот на себе зошто поседуваш знак дека одиш по Господа по патот на спасението, во рај. Истрпи малку зошто крајот брзо ќе дојде, а по него – венци!
ПОНЕДЕЛНИК (4. СЕДМИЦА НА ПОСТОТ)
Апостол Павле зборува дека Израелците, преминувајќи го морето, се покрстиле (1. Кор. 10, 2). Таквото крштевање служел како знак за нивното разликување од Еѓипќаните. А апостол Петар додава: (Водата) сега и нас не спасува и служи како камен на граница меѓу темната, сатанска област на гревот и светот, и светлата страна на животот во Христа. Покрстените од себе ги отсекуваат сите надежи и потпори земски и, со ништо врзан, живее во овој век како да е во пустина. Неговото срце како да не е на земјата, туку целото е во оној век. Се што е сегашно не го интересира многу, како да му е попатно: оној кој има жена -како да ја нема; оној кој купува – како ништо да нема, и оној кој го користи овој свет – како да не го користи (1. Кор. 8, 29 – 30).
ВТОРНИК
Крштевањето, по апостол Петар, е ветување на добра совест (1. Пт. 3, 21). Крстениот дава ветување дека во иднина ќе живее во чиста совест, како и во својата ширина на Господовите заповеди, кои ги примил во совеста. Чистотата на карактерот е ознака на крстениот. Апостол Павле светлината на својот живот ја поистоветува со светлината на воскреснатиот Господ. Како што, вели тој, Христос стана од мртвите со слава на Отецот, така и ние треба да одиме во нов живот (Рим. 6, 4). Во кршевањето умира стариот гревољубив човек, и станува нов, кој е ревнител на добри дела. И така, крстени, сметајте … дека сте мртви во гревот, а живи на Бога во Исус Христос, нашиот Господ. Да не царува гревот во вашето смртно тело, да не го слушате во неговите похоти, ниту своите раце и нозе не ги давајте на гревот за оружје на неправдата; предајте се себеси на Бога, како оживеани од мртвите и рацете и нозете свои на Бога за оружје на правдата, зошто гревот така нема да завладее со вас (Рим. 6, 11-14).
СРЕДА
Крштевањето во нашиот јазик е сродно по значење на крстот. Среќна сродност! Суштината на крштевањето се состои во сераспнување на Христа на внатрешен крст. Апостол Павле зборува: Да нашиот стар човек се распне со него (Рим. 6, 6) во крштевањето. Тоа не е никакво механичко делување, туку измена на карактерот и мислите, целите, желбите и чувствата. Претходно се тоа било затемнето со самоугодувањето; сега во самоодрекнувањето се се посветува на Бога, на Исус Христос, на благодатта на Светиот Дух. Ќе кажеш: „Јас тоа не го сфатив кога бев крстен“. Но, затоа пак сега го разбираш. Стави го тоа во својата совест за да го исполниш значењето на крштевањето, бидејќи тоа не се брише. Дури и на Судот неговиот печат ќе може да се види – или во твоја корист или против тебе.
ЧЕТВРТОК
Кој ја жали прачката го мрази синот свој; а кој го љуби, го кара за вечни времиња (Прич. 13, 24). Да ги оставиме децата и да погледнаме во себе. Тоа значи да не се штедиш себеси туку да се казнуваш на време. Самосожалувањето е корен на сите наши сопнувања во грев. Оној кој себе не се снисходува, секогаш е утврден во добро. Над се е потребно телото да се држи во строга дисциплина бидејќи е слуга без разум. Кога е оптоварено, тоа е мирно, а штом му се даде мало олеснување – веднаш покажува канџи и светка со очите на похотливоста. Сепак добро е што не зборува. Но, на телото многу му се полага важност и му се измислуваат секакви угодности. Дури и науката не може без тоа. Но, каква е таа наука?
ПЕТОК
Господ му рече на Авраам: Оди од својата земја и од родот свој и од домот на таткото свој во земја која ќе ти ја покажам (Пост. 12, 1). Тоа е очигледен праобраз на промената на срцето која се случува кај верниците на вистината – кога искрено го земаат на себе крстот свој и тргнат по Христа. Тие го оставаат својот татко – сопственоста, распнувајќи се со самооткажување; го оставаат својот род – своите лични гревовни склоности, страсти и навики, распнувајќи ги со ревност за непоколебливо во се да следаат страстоубиствени заповеди Господови; ја оставаат и својата земја – целата своја област, светот, со сите негови побарувања, распнувајќи ги со ревност за да им бидат туѓи, па дури и за тоа да биде неопходно не само да го изгубат имотот и општественитиот престиж, туку и смрт да претрпат.
САБОТА
Телото и крвта не можат да го наследат Царството Божје (1. Кор. 15, 50). Од тоа се заклучува дека заради добивање на Царството Божје треба да станеме бестелесни и бескрвни, т.е. да се утврдиме во начинот на животот во кој како да телото и крвта не постојат. Тоа се постигнува со совршено одрекнување од телесните и крвни дела. А познати се делата на телото, кои се: изневерување, блуд, нечистотија; бесрамност, идолопоклонство, непријателства, расправии, пакост, гнев, инает, раздор, ерес, завист, убиства, пијанства и слични дела. Набројувајќи го ова, апостолот додава: За кои однапред ви зборувам, како што и самиот претходно ви зборував дека сите оние кои прават така нема да го наследат Царството Божје (Гал. 5, 19-21). Кој има уши да слуша, нека слуша.
ЧЕТВРТА НЕДЕЛА НА ПОСТОТ
Во своите зборови за блаженствата Господ го оцртува рајското срце (Мт. 5, 1-2). Во неговите расположенија влегуваат: смирението, плачењето, кроткоста и негневењето, целосната правдољубивост, совршената милосрдност, чистотијата на срцето, мирољубивоста и миротворноста, трпењето на маките, клевети и гонења за верата и христијанскиот живот. Ако сакаш рај – биди таков. На таков начин уште тука ќе стекнеш предвкус на рајот во кој подготвено ќе стапиш по смртта, како однапред одбран наследник.

ПОНЕДЕЛНИК (5. СЕДМИЦА НА ПОСТОТ)
Очите на Господа се на сите места, гледајќи ги злите и добрите (Прич. 15, 13). О, кога на ова секогаш би се потсетувала разумната супстанција! Тогаш не би смеела не само да греши јавно и да се предава на телесните измислици, туку на внатрешноста, во движењето на срцето не би дозволила ништо што на Бога не е угодно. Таа би стоела тогаш како војник пред царот на бојното поле, со целото внимание и строгост кон себе, за да не излезе дека ја знае својата должност и заради тоа како да не би потпаднала под гнев и казна на царот. Должностите нејзини се заповедите Божји кои го одредуваат начинот на мислењето кој и е својствен, а и тоа каква треба да биде во своите чувства и расположенија. Доколку разумната супстација (твар) сето тоа го исполни, таа би била во целост исправна.
ВТОРНИК
Пеколот и погибелта се (откриени) пред Господа, а уште повеќе пред срцата на синовите човечки (Прич. 15, 11). А грешникот мисли дека никој не го гледа и криејќи се од човечките очи во ноќната темнина или пустите места, смета дека никој не го забележува. Но, окото Божје се гледа; и ангелот хранител и совеста се сведоци. Еден ден ќе застанеш пред Судот и тогаш се што е скриено ќе биде изнесено на виделина. Ќе бидат изведени неподмитливи сведоци и ти ќе замолкнеш.Приговори не ќе може да се даваат. Единствено сретство да се избегне таквата крајна опасност е покајувањето. А вратата кон него е секогаш отворена. Побрзај да влезеш додека не дошол часот кој не се знае кога ќе дојде и кој ќе означи крај на твоите гревови и секоја надеж на помилување.

СРЕДА
Патот кон животот оди нагоре за размуниот за да се сочува од пеколот одоздола (Прич. 15, 24). На сите им е познато што е пеколот и дека во него секој може да падне заради своите дела. Меѓутоа сите не се сеќаваат на тоа и не живеат исправно во таа мерка за да биде видна нивната грижа за избавување од пеколот. Многумина живеат на среќа мислејќи: „Може и некако да го избегнеме пеколот“. Но, каде тука е нашиот разум? Во поедини земски делови уште може да се фрлаат коцки. Меѓутоа коцкањето во толку одлучувачки дел, кој во векови неможе да се измени, покажува неразумност на највисок степен. Не се фали разуму со твојата разумност кога на тоа не се сеќаваш и кога не нудиш мисли за живот со кој можеме да се спасиме од адот.
ЧЕТВРТОК
Злобата доаѓа пред погибелта (Прич. 16, 18). Значи треба да ги отфрлиме злите помисли ако не сакаме да паднеме. Но, за што се води најмалку грижа? Токму за мислите. На нив им се дозволува да скитаат колку што сакаат. Никој не мисли дека треба да се скротат и насочат кон некои корисни и разумни делувања. И така во тој внатрешен метеж се прикрадува ѓаволот и во срцето положува зло, го мами и поттикнува на лошо. И самиот не забележувајќи како, човекот станува подготвен на зло. И нему му останува или да го исполни злото кое е вгнездено во срцето или да се бори. Но, тешко на нас што за второто не се зафаќаме, туку речиси сите, како врзани, одиме кон злото.
ПЕТОК
Душите на праведниците се во рацете Божји (Прем. Сол. 3, 1). А во чии раце се душите на грешниците? Спасителот им говореше на апостолите дека сатаната ги посакува за да може да ги вие како пченица, т.е. за да ги отргне од правиот пат, да ги земе во свои раце и да прави со нив што сака. Заради тоа сите кои се оддалечуваат од Господ се во рацете на сатаната и тој ги врти како сака и каде сака. На грешниците постојано им се врти во главата зошто ѓаволот вртејќи ги ваму-таму, не им дава да дојдат на себе. Штом забележи дека некој почнал да се премислува за својата состојба, тој уште појако почнува да го тресе за повторно му се смати во главата и мислите да му бидат расеани.
САБОТА
Господ ги запраша апостолите што мислат кој е Тој. Преку личноста на апостолот Петар тие одговорија: Ти се Христос (Мк. 8, 29). Тоа исповедување не созреало одеднаш. Но, кога еднаш созреа и се насели во длабочината на срцето, тоа стана извор на неговото усмерување. Тоа донекаде било потемнето со смртта на Господ, но не и поколебано. Тоа станува воскреснато во поголема мерка со Воскреснувањето на Господа, тоа ги поттикна апостолите во текот на целиот живот да проповедаат на целиот свет. И кај секој што верува постои момент кога со сета сила кажува: „Ти си Христос, Господ мој и Спасител. Ти си моето спасување, светлоста моја, утеха моја, надежта моја и живот вечен“. Тогаш со нив се случува исто што се случи со апостолот кој извика: „Кој ќе не раздели од љубовта Христова“! Слично на него, човекот почнува да се „принудува“ на се она што е угодно на Христа Господа, додека не стаса во мерка на полнотата Негова

ПЕТТА НЕДЕЛА НА ПОСТОТ
Откако дозна дека Спасителот е во домот на Симон, грешницата дојде и донесе алабастер со миро. Клекнувајќи крај нозете на Господ, таа почнува да плаче и со своите солзи да ги мие Неговите нозе, бришејќи ги со својата коса, целивајќи ги и помазувајќи ги со миро (Лк. 7, 30-39). Таа ништо не зборува, туку само делува и со своето однесување ја покажува најнежната љубов кон Господа. Затоа и за неа беше речено: И се простуваат гревовите бидејќи имала голема љубов. Кога ние помалку би зборувале, а повќе би работеле и со своите дела би ја покажувале својата љубов кон Господа! Ќе речеш: „Кога Тој би бил тука, би бил веднаш подготвен се да сторам за него.“ Но Тој навистина е тука невидливо со својата Личност, а видливо во сите Христијани, а најмногу кај оние кои бараат помош. Неводливиот Господ со љубов помазувај го со умно-срдечни молитви, а за видливо прави се што ти е можно по пат на помагање на оние на кои им е потребна. На таков начин ќе делуваш за Бога.
ПОНЕДЕЛНИК (6. СЕДМИЦА НА ПОСТОТ)
Вака зборува Господ: Те учам за да напредуваш, те водам по пат по кој треба да одиш. Камо да пазеше на заповедите мои! Мирот твој би бил како река и правдата твоја како брановите морски; и семињата твои би биле како песок и природата на утробата твоја како зрна негови. Но, и сега името твое нема да се истреби пред мене. Но, под кој услов? Излези од Вавилон (Ис. 48, 17-20). Вавилон е одлика на сестраната гревовност. Остави го гревот, обрати се на Господа со целото свое срце и со сите свои мисли и Тој нема да ги спомнува твоите гревови и ќе ги предаде на заборав неправдите твои. Повторно ќе бидеш во Неговата милост. Оди само по патот по кој Тој те учи и твојот внатрешен мир ќе биде како река, благите мисли на срцето твое како песок, а како зрна негови – плодовите на твојата доблест.
ВТОРНИК
Кој ги затвора ушите свои од викањето на сиромавиот, ќе вика и самиот, но нема да биде услишан (Прич. 21, 13). А ние често се чудиме зошто Господ не ги слуша нашите молитви. Ете ја причината! Заради тоа што навистина имало случаи кога сме ги затворале своите уши од зборови со кои од нас се молело за помош. Затоа и Господ не не слуша. Меѓутоа, уште не е голема тешкотија ако Господ не не слуша за нешто временско, но тешко нас кога Тој не би не слушнал тогаш кога се молиме за отпуштање на нашите гревови. А Тој ќе го започне тоа кога плачот на оние кои сме ги презреле ќе биде посилен од нашите молитви. Треба да побрзаме да ја отстраниме таа крајна беда по примерот на Закхеј, на кого Господ за неговата мудра одлука му рекол: Денес дојде спасение на овој дом.
СРЕДА
Воскликни, му кажува Господ на светиот пророк Илија, и не поштедувај, изобличувајќи го безаконието на моите луѓе. А што направиле луѓето? Ме бараат и сакаат да ми се приближат. Зарем тоа е грев? Зарем тие не се должни тоад а го прават? Да, должни се. Меќутоа, тие тоа не го прават како треба. Очекуваат во тоад а успеат само со пост, не грижејќи се за делата, правдата и љубовта. „И пост ми је пријатан – зборува Господ – но само тогаш кога, смирувајќи го своето тело, ги простуваат навредите, ги оставаат долговите, ги хранат гладните, бездомниците ги воведуваат во својот дом, ги облекуваат голите. Кога сите овие дела се проследени и со пост, можат да ме бараат ид а ми се приближат“: Тогаш ќе светне виделината твоја како зора … и славата Божја ќе те обиколи; тогаш ќе повикаш и Господ ќе те слушне; ќе викаш и ќе рече: Еве ме .. И Господ постојано ќе те води (Ис. 58, 111).
ЧЕТВРТОК
Слушај синко мој и биди мудар и исправувај ги мислите на срцето свое (Прич. 23, 19). Од срцето постојано излегуваат мисли, некогаш добри, но повеќето зли. Злите никако не треба да се прифатат. Дури и добрите не треба секогаш да се исполнуваат бидејќи се случува и добрите мисли да не се умесни земајќи ги во предвид дадените прилики. Ете затоа се препорачува внимание кон себе и кон се што излегува од срцето: и злото треба да се отфрли и за доброто да се расудува и исполнува само она што се покажува навистина добро. Најдобро би било сосема да се заклучи срцето за од него не излегува ништо или влегува без одлука на умот. Најдобро би било на се да претходи умот усмерувајќи ги движењата на срцето. Умот е таков единствено ако е ум Христов. Значи треба со ум и срце да се соединиме со Христа за се вон ас да биде правилно.
ПЕТОК
Завршија деновите на Четириесетницата! Сега секој нека седне и нека погледне во резултатот – што било на почетокот, а како е сега? Имало трговија и каква е сега добивката? Дали има барем мала заработувачка? Ние стапивме на патеката на трката и се прашуваме: дали сме трчали и дали трчајќи го постигнавме го постигнавме очекуваното? Борбата беше објавена и дали сме се наоружале, дали сме се бореле и борејќи се, дали сме победиле или сме паднале? Внимателните и бодри постници, кои се туделе со смирено срце, не може а да не се радуваат завртувајќи се наназад. А ние мрзливите и телоугодниците, кои само се грижевме за страстите и утешувањата, можеме само да се срамиме. Но, некои дури и не се засрамуваат зошто иако биени, воопшто не ја чуствуваат болката бидејќи челото и вратот им се железни.
САБОТА
Лазаре, излези надвор! (Јн. 11, 43). Кај оние кои ја поседуваат вредната Марта, т.е. сестраната доблест, и Марија, која седи покрај нозете Исусови, т.е. внимателно и топло обраќање кон Господа со целото срце, Господ ќе дојде и ќе го воскресне неговиот Лазар, т.е. неговиот дух, разрешувајќи го од сите душевно-телесни врски. Тогаш во него ќе почне вистински нов живот, во тело-нетелесни, а на земјата-неземски. Тоа ќе биде вистинско воскреснување во духот, пред идното воскресение на телото!
ШЕСТА НЕДЕЛА НА ПОСТОТ – ЦВЕТНА
Многу народ излезе да го дочекаат Господа кој свечено, како цар, влезе во Ерусалим. Кој тогаш не извикуваше: Осана на Синот Давидов! Но, поминаа само четири дена и тој истиот народ, со истите јазици, викаа: Распни, распни го! Каков чуден пресврт! Но, зошто да се чудиме? Зарем не го правиме и ние истото кога, по примањето на Светите Тајни на Телото и Крвта Господови, веднаш по излегувањето од црква се забораваме – и својата побожност, и Божјата милост кон нас, предавајќи се, како претходно, на дела на самоугодување, прво мали, а потоа и големи. Може да се случи и да не поминат ни четири дена и ние сами во себе да го распнеме Господа, иако и не викаме на другите: Распни го! И се тоа Господ го гледа и трпи! Слава на долготрпеливоста Твоја, Господи!

ПОНЕДЕЛНИК (СТРАСНА СЕДМИЦА)
Господ оди на доброволно страдање, и ние треба да одиме со него. Тоа е долг на секој кој исповеда дека со Христовото страдање станал она што е и дека ќе добие нешто толку големо и славно што на умот човечки не може да замисли. Како да се оди со Него? Со размислување и со чувствување. Оди со мислите по трагата на страдалниот Господ и со размислување од се извлечи претстави кои би можеле да го допрат твоето срце и да го воведат во чувство на страдања поднесени со Господ. За тоа да биде изведено поуспешно, потребно е да почнеме сами да страдаме преку големо намалување на јадењето и сонот, и преку воведување на труд со стоење на молитви и правење поклони. Исполни се што прави светата Црква и ќе бидеш добар сопатник на Господа на патот на страдањето.
ВТОРНИК
Сега народот, свештениците и јудејските властодршци за поаледен пат ги слушаат Господовите зборови во храмот. А тие беа сеопфатни: за се што поминало, за се сегашно и идно. На прашањето за Јован, Господ навестува дека Тој е вистинскиот Месија; приказната за двата сина укажува дека Јудејците ќе бидат отфрлени и на нивно место ќе бидат повикани незнабожечки народи; приказната за виноградарите зборува дека отфрлените ги чека погибел; приказната за свадбата на царевиот син учи дека нема сите кои му пријдат да бидат достојни за Што со право Ќе бидат фрлени во најкрајната темнина; со одговорите на прашањето за првата заповед, се одредуваат карактеристичните црти на спасоносниот живот; на крај со претскажувањата за бедите што ќе му се случат на Ерусалим пред учениците ја открива тајната на своето Второ доа”ање. Доволно би било сето тоад а се чуе со внимание па да се увериме дека Тој е вистинскиот Спасител на светот – Христос ид а се покориме на Неговите заповеди и учење. И до ден денес читањето на главите на Евангелието за се Што се случило на тој ден е најделотворно средство за оживување на верата во Господа. Со нивна помош, Христијанинот може, доа”ајќи до вистинско сознание, да ја подгрева ревноста ид а покаже дека верува во Господ не само со зборови, туку и со дела.
СРЕДА
Господ молчеше во среда и четврток до вечерта, за тогаш да им се обрати на учениците со зборови на кои им нема рамни ни во човечките, ни во Боженствените писма. По укажувањето на Црквата, сега од устата на Господа слушаме укажување дека не треба да сепопречува помажувањето со миро затоа што со тоа (Неговото тело) се подготвува за смрт. Пред Неговите очи уште е само смртта – т.е. завршната тајна на Неговото доаѓање на земјата заради нашето спасение. Да се задлабочиме и ние во согледувањето на таа тајна смрт за да извлечеме блага надеж за спасение на нашите души, обременети со многу гревови. Да се задлабочиме, за да можеме да стекнеме надеж зошто инаку не знаеме каде би можеле да го најдеме мирот од мачењето на разбудената совест и да се одбраниме од свеста за Праведниот Суд Божји над нас, толку страшен и неизбежен.
ЧЕТВРТОК
Благовест и воспоставување на Тајната на Телото и Крвта. Какво соединување! Ние се причестуваме со вистинското Тело и вистинската Крв Христова – со истото со кое во Оплодувањето го прими од пречистата крв на Пречистата Дева Богородица. Во оплодувањето кое се случи во моментот на Благовеста, положена е основата на Тајната на Телото и Крвта. Со поклопувањето на празникот Благовест со Велики Четврток, Христијаните се потсетуваат дека треба да ја почитуваат Пресвета Богородица како вистинска своја Мајка – не само како застапница и молитвеничка туку и како хранителка. Децата се хранат со мајчиното млеко, а ние се храниме со Телото и Крвта кои се од Пресветата Дева Богородица. Хранејќи се на таков начин, ние пиеме вистинско млеко од нејзините гради.
ПЕТОК
Распнувањето на Господ и собор на арцхангел Гаврил! Ново утешно поклопување! Гаврил го преткажува раѓањето на Претходникот (Претеча); Гаврил и Благовести на Дева; тој веројатно ја објавува и радоста за раѓањето на Спасителот на пастирите; никој друг и не им јави на жените за Воскресението Господово. На тој начин арцхангел Гаврил ја донесува секоја радосна вест. И распнувањето Христово е радост и утеха на сите грешници. Грешникот кој дошол до чувство на својата грешност и сознанието за сеправедноста Божја, нема каде да се скрие освен под сенката на Крстот. Тука тој станува свесен дека нема простување додека самиот не застане пред Господ со своите гревови и со солзи заради нив. Единственото спасение за него се наоѓа во крстната смрт на Господа зошто на Крстот е скината обврзницата на сите гревови. И секој тоа го прими со полна вера, станува учесник во тајната на помилувањето. Со созревањето на таа вера, созрева и увереноста во помилувањето и воедно и стапувањето во помилување во сите векови. Крстот е извор на радоста зошто грешникот со вера од него ја пие утехата на помилувањето. Така тој е своеврстен архангел кој благовестува радост.

САБОТА
Господ со телото во гроб спие. Со душата, пак, се симна во адот, проповедувајќи спасение на духовите кои престојуваат во него. Старозаветните светители не биле во рајот, иако имале утешна вера дека во него ќе бидат воведени штом на земјата ќе дојде Ветениот, т.е. Оној со чија вера тие живееја. Неговото доаѓање го претскажа Претходникот (Претеча). И кога Господ се симна, сите што веруваа се прилепија до Него и со Него беа вознесени во рајот. Но, и тој рај е само предворје на вистинскиот рај, кој треба да се открие после сеопштото воскресение и Судот. Во тој привремен рај блаженствуваат и сите новозаветни светители и чекаат уште поголемо и посовршено блаженство во идниот век, на новото небо и новата земја, кога Бог ќе биде се во сите.
СВЕТЛО ХРИСТОВО ВОСКРЕСЕНИЕ
Пасха, Господова Пасха! Господ со своето Воскресение од смртта не приведе кон животот. И ете, ова Воскресение ангелите го пејат на небесата гледајќи во лицето на Господ Избавителот светлина на слава на обожена човечка природа во која со силата на Неговото Воскресение, ќе се облечат сите оние кои вистински веруваат во Него и кои со сета душа му се прилепуваат. Слава Господи на преславното Твое Воскресение! Ангелите пејат и се радуваат со нас, предвидувајќи исполнување на својот хор. И нас Господи удостој не да Те славиме тебе воскресениот со чисто срце, гледајќи во твоето Воскресение прекин на распадливоста која не подјадувала, сеење на нов пресветол живот и зрак на идна вечна слава, во која Ти, како претходник веќе влезе со Воскресението заради нас. Не само човечкиот, туку и ангелскиот јазик не е во состојба да ја објаснат неискажаната милост Твоја кон нас, преславно воскресен Господи!
ПОНЕДЕЛНИК
Благовестувајќи го Оплодувањето Господово, ангелот зборува: „Радувај се благодатна!“ Објавувајќи им го на пастирите раѓањето на Христа Спасителот, тој повторно вели: Еве ви јавувам радост голема! Меѓутоа, известувајќи ги жените за Воскресението Господово, ангелот изговара само: „Стана, не е тука!“ Тој не додава: „Радувај те се“, зошто радоста сама себеси ќе се исполни во нивните срца штом се уверат дека Господ навистина станал. Тогаш уверувањето можело да се допре: ангелот го подготвил, а Господ со своето јавување го исполнил. И радоста кај сите била неисцрпна! Сега кај нас е се украсено: и Црквата и домовите и дуќаните. Се е во облеката на радоста и сите се обземени со општ бран на радување. Но ти потруди се својата мисла да ја одвоиш од надворешното и, собирајќи се во срцето, да ја примиш вистината за Воскресението во својата ширина, длабочина и висина, за да се покажеш радосен не само надворешно, туку и во самиот себе да го носиш духот на радоста кој одвнатре извира како извор на светла вода која избива од пазувите на земјата.
ВТОРНИК
Јудејците се обидоа светлоста на Христовото Воскресение да го замаглат со лаги: „Го украдоа учениците“. Меѓутоа, таа нискост беше лесно да се совлада и вистината победи. Сепак, ни после тоа време ѓаволот не престанува со обидите да го замагли сонцето на Воскресението. Ни тоа не треба да не збунува! Од таткото на лагата што би можело друго да се очекува освен лаги? Тој многу од своите соработници ги научи и тие напишаа голем број книги против Воскресението. Со книгите таа магла е расеана. Вие не ги земајте тие лоши книги и нема да се помрачите. Ако случајно наидеш на таква книга, земи како противотровно сретство добра книга за да ја освежиш главата. Но, постои и друга магла од непријателите – во помислите. Но и тие веднаш ќе се развеат како дим од ветер на здраво христијанско расудување. Пооди со расудување се што се случило и лесно, како на светлината на денот, ќе увидиш дека сето тоа не можело да се оствари со ништо друго освен преку силата на Христовото Воскресение. Тоа убедување за тебе ќе биде тврдина од која лесно ќе ги одбиваш и победуваш непријателите на вистината.
СРЕДА
Вистината за Воскресението разумот може да го докаже со свои причини врз основа на Писмото и силата на неговото изведување не може а да не го признае ни неверникот, доколку не му е затнато чувството за вистината. Верниците немаат потреба за докажување бидејќи Црквата Божја е преполна со светлината на Воскресението. И едниот и другиот показател на вистината е добар и убедлив. Против причината за разум, сепак, можат да се родат и истакнат противпричини, а и верата може да се напаѓа и потресува со недоумици и сомнежи кои доаѓаат од надвор и од внатре. Зарем нема тврда ограда за вистината на Воскресението? Има! Таа ќе излезе во процесот на истребување на валканата душа и тело и при воспоставувањето на почетокот на новиот живот по пат на силата на Воскресението, превземен уште во светото крштевање. Таквиот човек ќе оди во светлоста на Воскресението. Нему ќе му изгледа безумен секој кој зборува против Воскресението како и на оној кој оди по ден ќе му изгледа без памет оној кој зборува дека е ноќно време.
ЧЕТВРТОК
Навистина е исполнет со доблест трудот на оние кои со здрави причини ја побиваат лагата која со напор се крева против вистината на Воскресението. И ти читај и наоружај се со тие причини. Но, при сето тоа не биди мрзлив во себе се повеќе и повеќе да направиш место за влез на силата на Воскресението Христово. Што повеќе се трудиш, се повеќе ќе дишеш со воздухот на Воскресението и ќе станат се побезопасни стрелите на ѓаволот кои се растегнуваат против таа вистина. Прашуваш што треба да се прави за тоа. Ништо посебно! Биди само она што си должен да бидеш по заветот во кој си стапил со светото крштевање кое и е нашето воскресение. И плукна на сатаната и на сите негови дела, продолжи и понатаму да се однесуваш кон него на таков начин. Си се соединил со Христа и остани со Него. Делата на темнината и на светлината се познати. Бегај од првите и труди се да ги правиш вторите. Но, прави го тоа без никакви отстапувања, дури и најмали, за во животот да се држиш до правилото: нема заедница на светлоста со темнината, ниту пак Христос со Велијарот.
ПЕТОК
Светите Отци за некои луѓе, славни по својот христијански живот, со пофалби зборувале дека воскреснале уште пред општото воскресение. Во што е тајната на таквиот живот? Во тоа што тие ги усвоиле карактеристичните црти на животот после воскресението опишани во зборовите Божји правејќи ги свои особини. Идниот живот се претставува како ослободен од се телесно: нема венчавки, нема хранење со распадлива храна, а самото тело станува духовно. И така, кој живее ослободен од се што е телесно во себе ги прима елементите на животот после воскресението. Потруди се во тебе да замре се што е телесно и ќе воскресмеш пред општото воскресение. Патот го укажува и апостолот кој вели: По Духот одете и похотливост телесна нема да правите (Гал. 5, 16). Тој уверува дека со тој пат може навистина да се достигне очекуваното: Кој сее во дух, вели тој, од духот ќе пожнее живот вечен (Гал. 6, 8).
САБОТА
Во нас постојат два животи: телесен и духовен. Нашиот дух како да е погребан во телото. Кога почнува да воскреснува, оживеан од благоста Божја, тој се извлекува од скриеноста под телото и се појавува во својата духовна чистота и тоа дел по дел. Кога целосно ќе се извлече од таа поврзаност како од гроб, тој излегува во обновен живот и сам по себе постанува жив и делотворен. Телото, пак е гроб, само по себе е мртво и без дејства, иако заедно со духот се наоѓа во едно исто лице. Тоа е тајната за што зборува апостолот: А каде е Духот Господов, таму е слободата (2.Кор. 3, 17). Тоа е слобода од расипливост или од страсти кои ја расипуваат нашата природа. Тој дух кој стапил во слобода кај децата Божји, личи на пеперутка со крила во многу бои, кој пркнал од својата чаура. А ова се прекрасните бои на духот: љубов, радост, мир, долготрпеливост, благост, добрина, вера, кроткост, воздржување (Гал. 5, 22).
ТОМИНА НЕДЕЛА
Господ мој и Бог мој! – извика свети апостол Тома. Чувствувате ли со каква снага тој го фатил Господа и колку силно го држи? Дури ни давеникот не се држи поцврсто за штицата која му дава надеж за спас од давењето. Можеме да кажеме дека не верува онака како би требало оној кој не се однесува така кон Господа. Ние кажуваме: „Господ Спасител“, мислејќи дека Тој е Спасител на сите, а апостолот вели: „Мој Господ Спасител“. Оној кој кажува : „Мој Спасител“, го чувствува своето спасување, кое истекува од Него. Чувството на спасение е сразмерно на чувството на пропаст од која Спасителот го извлече спасениот. Чувството на погибија кај човек кој по природа го сака животот, а кој знае дека самиот себеси не може да се спаси, присилува на барање на Спасителот. И кога ќе го најде и ќе ја почувствува силата на спасението која од Него излегува, тој цврсто се фаќа за Него и не сака да се одвои, макер и за тоад а го лишат од животот. Настаните на таквата вера во духовниот живот на христијаните не се замислуваат само со ум, туку се случуваат на самото дело. Како верата, така и соединувањето со Христа кај нив станува силно како животот и смртта. Само тие искрено извикуваат: „Кој ќе ме раздели..!“
ПОНЕДЕЛНИК
Покајте се, значи, и обратете се за да се исчистите од гревовите свои (Дап. 3, 19). Така зборува Свети Апостол Петар на Јудејците кои го распнаа Господ, тешејќи ги со мислата дека гревот го направиле од незнаење. Ние, пак, по вторпат со своите гревови го распнуваме Господ и тоа не е веќе од незнаење. А Тој, како многумилосрден, не прима кога се каеме и од сето срце Му се обраќаме. А тоа ние го сторивме во Великиот пост. Секој Му пристапи на Господ со солзи на покајување заради своите гревови. Колку поискрено сме плачеле, толку посилно сме ја почуствувале свежината на помилувањето која доаѓала од Господ, преку рацете и преку разрешните молитви на свештеникот. А сега, што ни преостанува да правиме? Да се чуваме од нови падови за повторно да на упаѓаме во грев и да го распнуваме Господ. Апостолот зборува дека Господ небото го примал само до времето на воспоставувањето на се (Дап. 3, 21). Потоа, Тој пак ќе дојде и ќе устрои Суд. Со какви очи ќе го погледнат оние кои го прободиле! Зарем нема и ние да бидеме во ист ред со нив ако престанеме да принесуваме плодови на покајување и пак да се вратиме на старото.

ВТОРНИК
Кој не верува, веќе е осуден (Јн. 3, 18). Зошто? Затоа што тој останува во темнината од љубов кон неа иако околу него има светлина. Љубовта кон темнината, омразата кон светлината го прави целосен виновник и без наведување на самите дела на темнината. Но, оној кој има љубов кон вистината, ја изведува од темнината на заблудата и ја приведува кон светлината. Очигледен пример е апостол Павле. Искрениот љубител на вистината, тој од дното на душата, без никакви интереси, бил верен на она што го сметал за вистина. Но, кога му била покажана правата вистина,, и тоа не во она што тој сметал дека е вистина, тој во истиот момент напуштил се старо (кое се покажало невистинито) и со сето срце се прилепил на новото (кое на допирлив начин се покажало како вистина). Истото се случува и со секој љубител на вистината. Вистината за Христос е јасна како ден: барај и ќе најдеш. Помошта одозгора секогаш чека подготвена за искрениот барател. Затоа е очигледно дека оној кој останува во темнина ја сака темнината, и заради тоа веќе е осуден.
СРЕДА
Пресудете дали е право пред Бога да ве слушаме повеќе вас отколку Бога? Зошто ние не можеме а да не зборуваме за она што видовме и слушнавме (Дап. 4, 19-20). Така им зборуваа на властодршците, апостолате Петар и Јован кога им забрануваа да зборуваат за воскреснатиот Господ Исус Христос, кусо време откако тие во Негово име исцелиле куц во утробата на неговата мајка. Меѓутоа апостолате не се плашеле од заканите зошто очигледноста на вистината не им дозволувала да молчат. „Ние видовме и слушнавме и со рацете допревме“, подоцна додаде свети Јован ( 1 Јн. 1, 1). Тие се очевидци, а очевидците, по правилата на човечкото сознание, се најверодостојните сведоци на вистината. Со оглед на тоа, ниту една област на човечкото сознание нема слични сведоци. Иако од тогаш поминаа толку многу векови, силата на нивното сведочење воопшто не се намалила, а со тоа и очигледноста на вистината кои тие ја посведочија. Ако луѓето паѓаат во неверие, – а денес ги има многу – паѓаат не за нешто друго, туку поради недостаток на здраво размислување. Не сакаат да размислат и стануваат привлекувани од привиди на кои со лажното срце им даваат некоја веројатност. Сироти души! Гинат вообразувајќи дека најпосле стапиле на правиот пат. Тие особено се радуваат што први стапиле на таа колотечинна и постанале предводници на другите. Но, радоста не е голема да се седи во друштво на непослушни л уѓе.
ЧЕТВРТОК
И ќе излезат оние кои правеле добро во воскресението на животот, а оние кои правеле лошо, во воскреснувањето на Судот (Јн. 5, 29). Ете со што се ќе заврши! како што реките течат, секоја во своето море, така и текот на животот на секого конечно ќе стаса на место кое му одговара по карактер. И оние кои ќе воскреснат во живот, ќе бидат пред Суд. Меѓутоа Судот ќе го запечати нивното оправдување и определување на живот. Другите, пак, ќе воскреснат само за да ја слушнат осудата на вечна смрт. Нивниот живот и смрт може да се види уште тука, во вој живот: едни прават живи дела, а други – мртви дела. Живи дела се оние кои се прават по заповеди со радост на духот и славата Божја, а умртвувачки – кои се прават спротивно на заповедите, со богозаборав и заради угодување на себеси и своите страсти. Мртви дела се оние кои по изглед не се противат на заповедите, но се вршат без никаква мисла за Бога и вечното спасение – само со побуди на некој облик на самољубие. Бог е живот, а живот е само она во кое Тој има удел. Значи патот на оној кај кого постојат само мртви дела води кон осуда на смрт, а патот на оној кај кој има живи дела води кон стекнување на вечен живот во Последниот ден.
ПЕТОК
Зошто згрешиле Ананија и Сапфира? Заради тоа што заборавиле дека Бог гледа се – и нивните дела и помислите. Да се сетеле дека Бог се гледа, и од надвор и од внатре, и тоа појасно од сите луѓе, па и од нив самите, никогаш немаше да им падне на памет да згрешат пред апостолате. Од таму потекнуваат сите наши гревови и грешни замисли. Ние се трудиме нашите гревови да ги сокриеме од човечките погледи и сметаме дека со тоа нешто сме направиле. Луѓето, не гледајќи ги нашите дела, ни оддаваат почит како на праведници иако суштината на нашата ништовност воопшто не се менува. Знаејќи го тоа, нека секој се запраша: „Зошто сатаната става во моето срце да го лажам Бога?“ Очите Негови, посветли од сонцето, ги гледаат и најскриените тајни на срцето: ни ниќта, ни морето, ни подземјето не можат да се сокријат од Него. Постојано сеќавај се на тоа и според тоа управувај го своето надворешо и внатрешно однесување, макар и никој да не те видел. Кога Оној што се гледа би ни бил нам некој туѓинец, би можеле рамнодушно да се однесуваме кон Неговото сезнаење. Но, бидејќи Тој е и Судија, и бидејќи својот суд, по своето сезнаење, понекогаш го извршува и пред нашето очекување, да се биде рамнодушен, не е безопасно. Можеби веќе кај Него е решено над нас да се изврши суд оној час кога ќе помислиме дека со своите гревови уште можеме да се криеме во темнината на лагата: „Не гледа Бог“.
САБОТА
Она што претходно Петар и Јован им зборуваа на владетелите, подоцна го кажаа и сите апостоли: На Бог треба повеќе да им се покоруваш отколку на луѓето. Бог на татковците наши го воскресна Исус кого вие го убивте на дрво. Него Бог го возвиши со својата десница за Началник и Спасител, да му даде на Израел покајување и простување на гревовите. И ние сме Негови сведоци на овие зборови и Духот Свети кого Бог го даде на оние кои Нему Му се покоруваат (Дап. 5, 29- 32). Колку голема искреност, полнота, одреденост и јасност на исповедување! Бог така уреди Распнатиот да биде Спасител наш преку оставање на гревовите во покајување. А сведоци се – апостолате, очевидци, и Духот Свети кој очевидно делува во нас и во сите кои поверуваа. Тие сведоци и денес сведочат. Говорот на апостолите не обврзува како и ние самите да сме виделе и слушнале се. И Духот на благодатта постојано делува во светата Црква преку чуда, обраќање наг решникот и особено преку обновување на оние кои работливо му служат на Господа, преку нивното осветување и исполнување на очевидни благодатни дарови. Последниот дава поголема сила на првиот и двајцата заедно доволно се силни да предизвикаат силно убедување во вистината Христова во сите души кои ја сакаат вистината. Да му заблагодариме на Бога кој својата вистина толку очигледно ја јавува!
НЕДЕЛА НА СВЕТИТЕ ЖЕНИ МИРОНОСИЦИ
Неуморни жени! Тие не им дадоа сон на очите, ниту на трепките дремка се додека не го најдоа Љубениот! А мажите како да бараат цврсто тло: одат на гроб, го гледаат празен и остануваат во недоумица што би можело тоа да значи што не го нашле. Дали значи тоа дека кај нив имало помалку љубов отколку кај жените? Не, туку кај нив имало љубов која расудува, која се плаши од погрешки, замајќи во предвид дека се работи за љубов од висока вредност и со оглед на природата на Оној на кој се однесува. Меѓутоа, кога сознале и допреле, и тие, не со јазикот на Тома, туку со срцето исповедале: „Господ мој и Бог мој“. Тогаш не можело ништо да ги одвои од Господ. Мироносиците и апостолате се обрасци на две страни на нашиот живот: чувства и расудување. Без чувства животот не е живот; без расудување животот е слеп – многу се троши, а произлегува малку здрав плод. Затоа треба да се стекне и едното и другото. Чувствувањето нека оди напред и нека победува; расудувањето нека го одреди времето, местото, начинот и воопшто устројството на битието на она што срцето навестува дека треба да се оствари. Внатре – срцето оди напред, а во праксата – расудувањето. Но, кога чувствата станат извежбани во расудување на доброто и лошото, можеме да се потпреме и на самото срце. Зошто како што од живото дрво сами од себе одат прво пупките, па цветовите и на крај плодовите, така и од срцето почнува да истекува само добро кое разумно се таложело во текот на животот.
ПОНЕДЕЛНИК
Свети Стефан кажува: Севишниот не живее во ракотворни храмови .. Каков дом ќе ми изградите, говори Господ, или какво ќе биде местото за Мојата починка? (Дап. 7, 48 – 49). Само неракотворниот храм на срцето може да го прими Бог, како што рече Господ: Ако некој ме љуби, мијот збор ќе го држи, и мојот Татко ќе го љуби него; и во него ќе дојдеме и во него ќе се населиме (Јн. 14, 23). Ние не можеме да сфатиме како тоа се случува. Сепак, тоа е така бидејќи е очигледно дека тогаш Бог во нас прави да сакаме и да твориме по Неговото благоволение (Фил. 2, 13). И затоа немој да расудуваш за тоа, туку само дај го на Господа своето срце и при тоа, дај го без да го делиш. Срцето од себе самото ќе направи храм. Ако нешто е е предано, не ќе може да се направи целосен храм. Зошто нешто ќе биде трошно, а нешто искршено. Во таков храм не може да се живее. Ни Господ нема да сака во него да пребива. Тоа ќе биде храм само по име, додека по дела ќе претставува само куп камења.
ВТОРНИК
Симон (врач) и самиот поверува и откако се крсти остана кај Филип (Дап. 8, 13). И веруваше и се крсти, но ништо од него не испадна. Треба да се разбере дека во устројството на неговата вера нешто не било во ред. Искрената вера е одрекување од својот ум. Тој треба да се соголи и како чиста табла да се принесе верата. Таа тогаш на умот ќе се впише онаква каква е без никакви примеси на туѓи мисли и влијанија. Меѓутоа, кога во умот остануваат неговите ставови, по втиснувањето на верата се појавува мешавина на влијанија: сознанието се ремети, наоѓајќи се меѓу влијанието на верата и мудрувањето на умот. Таков беше Симон – образец на сите еретици; такви се и сите кои со своето мудрување влегуваат во областа на верата. Тие се вплеткуваат во верата, при што од нив не излегува ништо друго освен штета – за нив самите, ако пребиваат во молчење, или на штета на другите – ако таа збрка не се задржува само во нив, туку излегува на виделина сред нивната жед да бидат учители. Оттаму секогаш произлегува одредена група на луѓе која помалку или повеќе греши во врска со верата и која покажува несреќна увереност во непогрешливоста и бедното повикување на сите да застанат во ред зад нив.
СРЕДА
Свети Петар му вели на Симон: Кај тебе нема дела ни споделување на овој збор, зошто срцето твое не е право пред Бога. Затоа покај се од таа твоја злоба и моли се на Бога за да ти се прости помислата во твоето срце (Дап. 8, 21- 22). Нема споделување!. А Симон не ни помисли дека отишол толку далеку. Тој не направи нешто видливо, ниту нешто недолично, туку само неисправно помислил. Таа помисла ги довела апостолате во недоумица дали ќе му се прости и дури ако се покае и ако се помили на Бога. Ете што значи устројство на срцето и помислите кои излегуваат од одредено устројство! Човекот по надворешноста може да изгледа едно, а внатре може да биде нешто сосема друго. А тоа внатре може да го види само Бог и оние на кои им открива Духот Божји кој ги испитува срцата. Со колку голем страв и треперење треба да го градиме своето спасение! И колку искрено и усрдно треба да се молиме на Бога: Срце чисто создај во мене и духот прав обнови го во мене (Пс. 50): и на Судот може да се случи нешто страшно и незамисливо. Господ може да каже: „Не ве познавам“ и тоа на оние кои не само што биле убедени дека се Божји, туку и очите на сите други такви ги гледале. А што ќе биде со нас? Затоа можеме само да повикуваме: „Спаси не Господи, како самиот знаеш! Како што самиот знаеш, подади ни спасоносно устројство на нашето срце!“
ЧЕТВРТОК
Свети Филип го прашува огласениот: Дали ти го разбираш тоа што го читаш? Тој одговара: Како би можел ако некој не ме упати? (Дап. 8, 30-31). Колку често се наоѓаат во слична ситуација оние кои го читаат зборот Божји и делата на Светите Отци! Тоа што го читаат не им влегува во глава. Умот не може да го прими и опфати читаното. Со еден збор, се работи за нешто што им е непознато, за предмети од област која ним не им е позната. Ете ја потребата за толкувач кој разбира за што се зборува. Свети Филип имал дух со кој и прорекувал и затоа не му било тешко да го протолкува она што му било нејасно на огласениот. Така е и со нас денес: треба да најдеме човек кој би се наоѓал на таков степен на животот и знаењето што нема да му биде тешко да ги протолкува потешкотиите кои за нас постојат во разбирањето на Писмото, бидејќи поседува поширок духовен хоризонт. Оној кој стои на понизок степен не гледа се што гледа тој што е на повисок. Затоа тој може само да претпоставува. Може да се случи она што нас не ни е јасно е за некој што е на повисок степен, но и да толкувачот што сме го нашле е на понизок степен од оној што е потребен за да се објасни нејасното. Значи ни тој не ќе може да го објасни тој дел, или ќе се обиде на свој начин, а ние и понатаму ќе останеме во темнина што се однесува до тој одредел дел. И навистина е чудно како прифаќаат да го толкуваат Писмото луѓе кои сосема се туѓи во областа за која се работи и кај нив ништо не излегува како треба. Меѓутоа, да се воздигнуваат со своето толкување – тие тоа не го забораваат.
ПЕТОК
Свети Павле на почетокот ревносно го бранел старозаветниот поредок зошто искрено верувал дека во неговата неизменливост се состои безусловната вилја на Бога. Не ревнувал заради верата на Отците, туку затоа што сметал дека на Бога принесува служба. Во тоа бил духот на неговиот живот – себеси да се посвети на Бога и сите свои сили да ги посвети на вршење на она што Нему Му е угодно. Затоа за неговото преобраќање и за поттикнување да го остави старозаветното и да пријде на новозаветното било доволно очигледно за да му се покаже дека Бог веќе не го сака Стариот Завет, туку Новиот. Тој веднаш своето благоволение го пренел од еден на друг. Тоа се случило кога Господ му се јави на патот за Дамаск. Тогаш нему му станало јасно дека својата ревност не ја усмерува каде би требало и дека не му угодува на Бога, туку дека оди против Неговата волја. Тој увид во значењето на неговото делување, со помош на благодатта Божја, веднаш го измени неговото стремење извикувајќи: Господи, што да правам? (Дап. 9, 6). Од тој момент сета своја ревност тој ја обрати на она на што му било укажано. Тој никогаш повеќе не го заборавил тој случај, туку целиот свој живот се сеќавал на тоа со благодарност, подгревајќи ја својата ревност и не штедејќи снага во делувањето за својот Господ. Така прават и така треба да прават сите оние кои искрено се обратиле кон Господ.
САБОТА
Кога Свети Павле почнал да проповеда во Дамаск сите се чуделе говорејќи: Не е ли ова оној што ги сотруваше оние кои кои го повикуваа ова Име? (Дап. 9, 21). Тоа секогаш се случува: ако некој во некоја средина се обрати од неверие во вера или од грев во доблест, тогаш кон него се изразува чудење заради тоа што се случило со обраќањето. „Кај него се беше како и кај нас, а сега се постана различно – и говорот и изгледот и постапките и мислите и потфатите и местата на движење“. Тоа е како некој кој одел кон запад одеднаш го промени својот правец и оди кон исток. Тие два животи се спротивни и еден со друг се исклучуваат. Кој би сакал да ги соедини, или да спои во целина дел од едниот и дел од другиот, залудно го губи времето и трудот, бидејќи нема да има никаков успех. Каква е тоа заедница! Само оние кои не разбираат за што се работи, може да кажат: „Зошто толку строго?“
НЕДЕЛА НА РАСЛАБЕНИОТ
Ете, стана здрав и не греши повеќе, за да не ти се случи полошо (Јн. 5, 14). Гревот не ја погодува само душата, туку и телото. Во некои случаи тоа е многу очигледно, а во други не е толку јасно, иако вистината дека болестите на телото се од гревови и заради гревови – останува вистина. Гревот се случува во душата и веднаш делува на неа првејќи ја болна. Меѓутоа, бидејќи животот на телото е од душата, кај болната душа ниту животот не може да биде здрав. Нанесувајќи темнина и тага, гревот не може благотворно да делува на крвта во која се наоѓа основата на телесното здравје. Но, ако се сетиме дека гревот го одвојува од Бога, кој е извор на животот, и прави човекот да доаѓа во несогласување со сите закони кои делуваат во него самиот и во природата – ќе се зачудиме како грешникот воопшто останува жив после гревот. Тоа е само по милоста Божја која чека на покајување и обраќање. Од тоа следи дека болниот треба пред секој друг дел да побрза да се исчисти од гревовите и својата совест да ја помири со Бога. Со тоа ќе се постави основата за благотворно дејство на лековите. Еден познат лекар не пристапил на лечење се додека болниот не се исповедал и причестил со Светите Тајни. И колку болеста била потешка, толку тој поупорно барал духовна подготвеност.
ПОНЕДЕЛНИК
Кога Господ го изрече учењето за Тајната на Телото и Крвта, полагајќи ја како неопходен услов за општење со Него и правејќи ја извор на вистинскиот живот, многу Негови ученици се вратија назад и веќе не одеа по Него (Јн. 6, 66). Ним им изгледало многу чудесно таквото дело на безграничната милост Божја. Нерасположението кон чудесното ги одби од Господа. Тој тоа го виде, но не можел да го намали или замени она што е чудесно иако бил подготвен и да се распне за спасение на сите. Толку тоа било потребно во икономијата на нашето спасение! Тој со сожалување ги оставил да си одат од Него во темнината на неверието и погибелта. И на избраните дванаесетмина по тој повод Тој им рече: Да не сакате и вие да заминете, покажувајќи подготвеност да ги пушти и нив доколку не се приклонат кон чудесното. Оттаму произлегува дека ако се бега од чудесното всушност се бега од Господа и Спасителот, така да тој кој се одвраќа од чудесното оди во погибел. Нека обрнат внимание на тоа оние кои се ужаснуваат при самото спомнување на чудесното! Зошто и тие ќе сретнат чудо на кое веќе не ќе можат да противречат: смрт и по смртта – Суд. Но, дали тогаш тоа непротиврекување ќе им послужи на спасение – тоа едиствено Бог зане.
ВТОРНИК
Не може светот да ве мрази; а мене ме мрази зошто сведочам за него, дека делата негови се зли (Јн. 7, 7). Господ не им зборува на учениците, бидејќи ним подоцна им прорекува дека и нив светот ќе ги замрази и гони зошто Тој ги избрал нив од светот. Заради тоа внимавајте на она што светот мрази и ќе знаете каде е Христовиот удел. Но, на она што е Христово, што е најблиску Нему и најсообразно со Неговиот Дух светот најмногу се противи. Тоа е надворешниот показател. Меѓутоа, од надворешната страна (луѓето) и тоа е доволно. Сепак, светот не делува сам, туку на делата негови ги потикнува неговиот кнез – сатаната. Неговите дела ги разурна Господ и продолжува да ги руши кај и преку оние кои веруваат. На самиот Господ, тој не може ништо да направи, затоа својата разлутеност ја пренесува на оние кои веруваат во Господ. Нанесувајќи им злоба, тој сака да му нанесе злоба на Господа. Тој не делува непосредно, туку преку своето орудие – светот. Тоа не значи дека тој е силен, не се плашете од него, туку напротив, станете храбри зошто Господ го победил светот и неговиот кнез. Тој не може ништо лошо да му направи на оној кој самиот не му се подава.
СРЕДА
На Педесетница го слушаме Господ како повикува: Кој е жеден нека дојде кај мене и нека пие. Ако е така, тогаш да одиме сите кај Него. Секој кај Него ќе ја згасне својата жед, без разлика од што е жеден, се разбира, доколку предметот на неговата жед не е противен на Господовиот Дух. Кој е жеден за знаење, нека оди кај Господ, зошто Тој е единствената светлост која вистински го просветлува секој човек. Кој е жеден да ги исчисти гревовите и да ја смири својата совест која го пече, нека оди кај Господ, зошто Тој ги подигна сите гревови на светот на Крст и ја искина нивната обврзница. Жедните за мир во срцето – нека одат кај Господ: Тој е засолниште заради кој човекот заборава на сите лишувања и ги презира сите богатства. Човекот тогаш е подготвен да остави се, само Него Единствениот да го стекне. На кого му е потребна снага – во Него е целата сила; кој бара слава – кај Него е славата надсветска; кој сака слобода – Тој е Дарител на вистинската слобода. Тој ќе ги реши сите ваши недоумици, ќе ги растргне синџирите на страстите, ќе ги развее сите таги и жалости, ќе ги совлада сите препреки, сите искушенија и замки ѓаволски, ќе го насочи нашиот пат кон духовен живот. Затоа, да појдеме сите кон Господа!
ЧЕТВРТОК
Јас сум светлоста на светот, зборува Господ, кој доаѓа по мене нема да оди во темнина туку ќе има светлост на животот (Јн. 8, 12). Затоа, кој одведува од Господа – одведува од светлината и води кон темнината. Заради тоа тој е вистински мракољубец. Тебе ти е познато што бара Христовото учење и затоа не се плаши да го наречеш мракољубец оној кој предлага мисли кои му се спротивни – тоа е неговото вистиско име. Господ учи дека Бог е еден по природа, а Троичин по Лица – тоа е зрак на натприродна светлост на вистината. Кој проповеда спротивно на тоа води од светлината во темнината и навистина е мракољубец. Господ учи дека триипостаниот Бог промислува за светот кој го создал со својот збор – тоа е боженствена светлина на вистината. Кој различно од ова проповеда, води во безутешна темнина и е навистина мракољубец. Господ учи дека Бог го создал човекот по својот лик и подобие, одредувајќи му да живее во рајот. Но, кога згреши, човекот праведно беше истеран од рајот да живее на оваа земја исполнета со жалости и тешкотии. Сепак, Бог сосема не се прогневил на човекот, туку благоволил да му устрои спасение преку крстна смрт која ја просветлува темнината на нашиот карактер кој лежи во нашата душа. Кој проповеда различно – води во темнина и е мракољубец. Господ учи: верувај и, примајќи ја силата на благодатта преку Боженствените Тајни, живеј по заповедите и ќе се спасиш – тоа е единствениот начин светлоста Божја да влезе во нас и не направи просветени. Кој учи спротивно – сака да не задржи во мрак и затоа е мракољубец. Господ учи: сеќавај се на смртта, Судот, адот, рајот – тоа е светлината која ја осветлува нашата иднина. Кој учи дека смртта е крај на се – навлекува темнина во нас и заради тоа е мракољубец. Љубители на светлината, научете се по ова да ја распознавате темнината и бегајте од неа.
ПЕТОК
Го прашале Господ: Кој си ти? Тој одговорил: Почеток (Јн. 8, 25). Тој е напред, а по Него одат сите апостоли, а по апостолате, пастирите и учителите и целата Црква Христова. Пресудете сега кои се вистинските претходници. Заради тоа што по нив толку долго одат многумина, и уште ќе одат, тие не престануваат да се претходници зошто сеуште се напред и сите други во редот се по нив. Поради тоа, ние Христијаните имаме претходници. Затоа, кој се обидува да ни стави нови претходници, очигледно е дека намерава да ги предложи како претходници кои водат во спротивен смер, т.е. на патот кој води на дното на адот. На тоа нема што да се додаде. Чувај те се, зошто кој самиот на себе би бил непријател? Само погрижете се на вистински начин да разберете што ви се зборува и цврсто да се држите за Христовата вистина. А другите, оставете ги и нека си го тврдат своето.
САБОТА
Господ рече: Ако Синот ве ослободи, навистина ќе бидете слободни (Јн. 8, 36). Ете каде е слободата! Умот е врзан со врски на незнаење, заблуди, суеверија, недоумици. Тој се бори, но не може да се пробие и да се ослободи од нив. Држи се до Господа и Тој ќе ја просветли твојата темнина и ќе ги растргне сите врски во кој се мачи твојот ум. Волјата ја врзуваат страстите и не и даваат место да делува. Таа се мрда како да е врзана по рацете и нозете и не може да се ослободи. Затоа доближи се до Господа и Тој ќе ти даде сила како на Самсон и ќе ги растргнеш сите врски на неправдата кои те врзуваат. Срцето го притиска постојана вознемиреност и не му дава одмор. Но, приближи се до Господа и Тој ќе те успокои, ти ќе бидеш мирен и во себе се околу тебе ќе гледаш светло, без сопнувања и пречки, одејќи со Господа низ темнината на овој живот кон себлажени, исполнети со радост и вечни простори.
НЕДЕЛА НА САМАРЈАНКАТА
Спасителот во градот на Самарјанката помина два дена. Тогаш нејзините сограѓани рекле: Сега не веруваме само зарди твоето кажување зошто сами.. знаеме дека ова навистина е Спасителот на светот, Христос (Јн. 4, 42). И кај сите е така. Прво со зборовите на луѓето го повикуваат Господ, или, како е тоа сега кај нас православните – со раѓањето. Меѓутоа, кога на дело вкуси што е тоа живот во Господа, човекот веќе се држи за Господ заради внатрешното соединување со Него, а не заради надворешната припадност на христијанската заедница. Сите кои се раѓаат во христијанска заедница токму тоа треба да си го постават за закон т.е. да не се ограничуваат само на надворешното припаѓање на Господа, туку да се погрижат внатрешно да се соединат со Него за потоа постојано во себе да ималаат сведочење дека стојат во вистината. А што е за тоа потребно? Треба во себе да ја овоплотиме Христовата вистина, а тоа е обновување на паднатиот. И така, обнови го стариот човек кој се распаѓа во лажни похотливости и облечи се во ново, создадено по Бога, во правдата и држењето на вистината, па самиот во себе ќе знаеш дека Господ Исус Христос навистина е Спасител не само на светот туку и на тебе лично.
ПОНЕДЕЛНИК
Господ на Јудејците им објаснувал зошто тие не веруваат во Него. И што мислете, зошто? Затоа што им ја зборувал вистината: А мене не ми верувате зошто ја кажувам вистината (Јн. 8, 45). Кај нив како да лагата се отелотворила и влегла во нивната крв, заради што вистината им била неприфатлива. А зошто ниту сега не веруваат? Причината е иста: Господ ја зборува вистината, заради тоа не веруваат. Како тоа? Па тие сите се учени. Колку само имаат зборови за вистината. Да, зборовите се многу, но делата ги нема. Кај нив може да се најде и извртување на системот. Но, тоа е како извртување на пајажината, а тие не ја гледаат таа кревкост. Почетокот на системот им е без основа и понатамошните изводи се без доказ. Сепак тие се сосема задоволни со нив. Тие имаат толку голема жед за претпоставки така што се чини дека тие ја претставуваат целата содржина на нивниот ум. Иако имаат само претпоставки, тие сметаат дека имаат солидно образование и само растегнале магла на фантазии според малубројни факти до кои дошле. Во таа магла изгледаат сосема различно отколку што навистина се. И покрај тоа, тие сметаат дека поседуваат област на непроменета вистина. Така умот постанал распадлив и така вкусот се расипал! Како тогаш умот ќе ја прими вистината? На таков начин тие не му веруваат на Господа кој единствен ја зборува вистината.
ВТОРНИК
Јудејците заради изобличувањето се разгневија на Господ и земаа камења да фрлаат по Него, но Господ помина меѓу нив и отиде (Јн. 8, 59). На Господ ништо не му направија, туку себеси се погубија зошто последицата на нивното неверие беше страшниот приговор Господов: Ете, ќе ви се остави куќата ваша пуста (Мт. 23, 38), а потоа: Да одиме од тука. И Господ отиде на друго место и наместо саканиот Израел, избра други народи за свое живеалиште. Дури и сега празните луѓе во самопрелеста на гордиот ум кој не ја прима Христовата вистина земаат камења на противење на Господа и ги фрлаат кон Него. Но, тие не Му можат ништо, бидејќи Тој останува да биде Господ и Неговата вистина пребива како неизменета. Напротив, тие себе се погубуваат, Господ поминува покрај нив и ги препушта на нивното суетно мудрување кое ги носи како виор од прашина. Се случува цел народ да се заврти кон лажно мудрување. Тогаш и тој, слично на Јудејците, се остава на сопствениот избор. Разберете народи и покорете се на Господа!
СРЕДА
Учениците му зборуваа на Господ да го отпушти народот за да купат леб во селата. Меѓутоа, Господ им рече: Нема потреба да одат; подајте им вие нека јадат (Мт. 14, 16). Тоа било чудо да се наситат пет илјади луѓе, освен жени и деца, со пет леба и две риби. Таа случка која има посебно значење во животот на Господа, содржи уште една поука. Народот е одлика на човештвото кое е гладно и жедно за вистината. Кога им рече на апостолате: Подајте им вие нека јадат, Господ го претскажа нивното служење на човечкиот род, т.е. нивната служба на хранење со вистината. Во своето време апостолате ја оствариле. За подоцнежните времиња, таа служба ја предале на пастирите. И на сегашното пастирство Господ го упатува зборот: „дајте му на вашиот народ да јаде“. И пастирите се должни на својата свовест да ја држат обврската народот да го хранат со вистината. Во Црквата е неопходно постојано да тече проповедта на зборовите Божји. Пастирите кои молчат зарем можат да се наречат пастири? А има многу кои молчат и тоа преку мерка, но тоа не е поради немање вера во срцето. Се работи за недоразбирање и несоодветен обичај, сепак тоа не го оправдува молчењето.
ЧЕТВРТОК
Јас дојдов на овој свет за суд, а да прогледаат кои не гледаат и за да ослепат кои гледаат (Јн. 9, 39).Оние кои не гледаат – се простиот народ кој во едноставноста на срцето поверуваа во Господ, а оние кои гледаат се тогашните книжници, учени луѓе, кои зарди гордоста на умот, самите не поверуваа и на народот му забрануваа. И нашите образувани луѓе сметаат дека добро гледаат и заради тоа мислење се одалечуваат од верата во Господ за која цврсто се држат простите во срцето и умот. На таков начин, по вистината Господова дошло до тоа тие да бидат слепи, а народот да гледа. Тие се слични на птиците кои гледаат ноќе, но не преку ден. Вистината Христова им е темна, лагата која е спротивна, им се чини светла: тие се таму како дома. Без разлика колку тоа да е очигледно, тие сепак се спремни да прашаат: Дали и ние сме слепи? А, зошто да се крие: Да, слепи сте. И бидејќи сте слепи по своја волја, гревот на слепилото и незабележувањето на светлината лежи на вас. Можете да видите, но не сакате зошто ја засакавте измамничката, прелестна лага.

ПЕТОК
Вие не верувате зошто не сте од моите овци, им зборува Господ на Јудејците кои не веруваат. Овците мои го слушаат мојот глас и јас ги знам и по мене одат (Јн. 10, 26 – 27). Кои не веруваат, не се од стадото Христово. Тогаш неверните биле оние кои уште не влегле во стадото, а сега меѓу нас се неверници сите оние кои отпаднале од верата и истапиле од стадото Христово. Господ е Пастир: сите Негови овци одат по Него, следејќи го Неговото учење и исполнувајќи ги Неговите свети заповеди. Грешинците се болни и слаби овци кои сепак одат со стадото. Оние, пак, кои ја изгубија верата, сосема отпаѓаат и остануваат како храна за ѕверовите. Тоа се оние кои заостанале, тие не се во стадото Христово и Неговиот глас не го слушаат. Ниту Тој нив ги знае заради тоа што тие не даваат за нив да се знае. Тие не се угледаа на крвотечивата која знаела како да покаже дека е присутна. И на Судот ќе им биде речено: Не ве познавам, одете!
САБОТА
Ако на мене не ми верувате, верувајте им на делата (Јн. 10, 38). Делата на Господ им биле познати на сите и Тој можел на нив гласно да укаже: исцелување на разни болести, истерување на бесови, власт над природата, гледање на помислите во срцата, прорекување на иднината, сила на зборовите и господство над душите. Сето тоа јасно докажува дека Исус е Христос од Бога и дека Неговиот збор е вистина. За нас кои веруваме, се присоединиле: чудесната смрт, Воскресението, Вознесението, симнувањето на Светиот Дух, основањето на Црквата, прекрасните духовни дарови, победата над незнабоштвото и благодатната сила која до сега не престанува да делува во црквата Божја. Се се тоа дела Господови. На секој неверник можно е да се каже: „Ако не им веруваш на зборовите, поверувај на делата кои гласно сведочат за Боженствената природа на нашиот Господ Исус Христос и, поверувајќи, прими ја целата Негова вистина“. Меѓутоа, како Јудејците му одговориле на Господ? Тогаш повторно сакаа да го фатат (Јн. 10, 39). А сегашните неверници? Заседаваат и плетат лага за лага за да го фатат, ако не Господ (зошто не се во можност), тогаш оние кои се прости во верата и оние кои не можат да ги размрсат нивните лукави замки.
НЕДЕЛА НА СЛЕПИОТ
Се спори простотата на верата со лукавото неверие. Приоѓајќи му на слепиот, кој прогледа, верата ги просветли и неговите умни очи и тој јасно ја здогледа вистината. Гледајте како кај него се е логично. го прашуваат: „Што кажуваш за оној кој ти даде вид?“ „Пророк е“ одговори тој – т.е. пратеник Божји, исполнет со чудотворна сила“. Непротивречен и испаравен заклучок. Но образованите несакаат да ја видат таа исправност и сакаа да се отстранат од нејзините последици. Бидејќи тоа не успеало, тие се обраќаат на простотата со својот предлог: „ Подај ја славата на Бога. Ние знаеме дека оној човек е грешен.“ Но едноставноста, простотата на верата не умее да порвзи грешност со чудотворство, и отворено кажува: „Дали е грешен, не знам; едно знам дека бев слеп и сега гледам.“ Што е можно да се каже против овие зборови? Меѓутоа, логиката на неверникот е упорна и при својата очигледност не се срами да тврди дека не знае од каде е Оној кој ги отвори очите на слепиот. Во тоа е и чудото, им кажува здравата логика на верата, што вие не знаете од каде е, а Тој ги отвори очите мои. А знаеме дека Бог не ги слуша грешинците; туку ако некој Бога го почитува и ја твори Неговата волја, него го слуша. Откако е векот, никогаш не се случило некој да ги отвори очите на роден слеп човек. Кога Тој не би бил од Бога, не би можел да прави ништо. Би се кажало дека после ова ништо друго не останало туку да се поклони главата под силата на правилниот заклучок. Но, ученоста на книжинците не може да ја трпи здравата логика на верата и затоа го истераа. Е сега, тргни и докажувај ја вистинитоста на верата на оние кај кои умот им се искривил од упорноста на неверието. Неверниците во сите времиња се од ист крој.
ПОНЕДЕЛНИК
Што да правиме? Зошто овој човек прави многу чудеса (Јн. 11, 47). Единствено во тоа еврејската ученост го сметала Спасителот за виновен. И во денешни денови гермаската ученост во христовото Евагелие наоѓа дека е неумесно она што е натприродно: се е добро, само тоа не оди. И во решението двете учења се согласуваат. Јудејското учење решило: подобро е еден човек да умре, за сите да не погинат; а германското решение било: да го отстраниме натприродното за да се сочуваат сите останати вистини на Евангелието. Но, што е слепило? Тие погубија народ, а ови ги отфрлија сите христијански вистини и останаа речиси без ништо. Господ е крајниот аголем камен на зградата на спасението. И верата во натприродното е крајноаголен камен на целата зграда на богоинспирираната вистина. Самиот Спасител, во Личноста своја е венец на натприродност. И во Црквата Тој е нивен неисцрпен извор. Кој ќе се допре до таа точка, се допира до зеницата на окото Божје.
ВТОРНИК
Ако зрното на пченицата падне на земјата и не умре, тоа останува само, а ако умре, донесува многу плод (Јн. 12, 24). И така, ако сакаш да бидеш плоден – умри. Умри на таков начин да во срцето го носиш чувството како тоа навистина да се случило. Мртвиот човек не реагира на ништо што го опкружува. Така прави и ти; ако те фалат – молчи, ако те напаѓаат – молчи, ако си стекнал добиток – молчи, ако си сит – молчи, ако си гладен – молчи. Биди таков кон се што е надворешно, а во себе биди таму каде е секој умрен – во друг живот, пред лицето на сеправедниот Бог, во очекување на последната одлука. Ќе кажете: каков е плодот од сето тоа кога се ќе замре? Не, нема да замре, туку ќе се појави енергија и тоа голема! „Остана уште една минута“ ќе си кажеш, „Сега ќе биде одлуката. Да побрзам и да направам уште нешто“. И ќе направиш. Така постапувај во секој момент.
СРЕДА
Господи, кој поверува во проповедувањето наше?, се жали со чудење пророкот Исаија (53, 1). И сега може слично да се извика: „Кој сега искрено верува во зборовите твои, Господи? Речиси сите се поколебаа.“ Додуша, јазикот на многумина уште молчи за верата, но ретко кое срце не се одалечило на нешто друго. Што е причина за тоа? Почна да се чувствува интерес во неверието. Се развила потреба за неверието заради прикривање на интересите на срцето, кои не се согласуваат со верата. Тука е коренот на злото. Не е разумот противник на верата, туку развратеното срце. Разумот е виновен што се покорува на срцето и што прифаќа да мисли по желбите на срцето, а не по начелата на вистината. При тоа, силните причини за вистината му изгледаат неважни, а некоја мала работа против неа му изгледа голема како гора. Воопшто, во областа на умот се внесува интрига која го ослепува. Тој не гледа и не може да види, но барем ништо да не објаснува и да се оправдува.
ЧЕТВРТОК
Вознесение. Силата на Вознесението Господово свети Павле ја изразува на овој начин: Извишувајќи се на височина, заплени плен и им даде дарови на луѓето (Еф. 4, 8). Исполнувајќи ја правдата Божја, Господ за нас ги отвори сите ризници на благоста Божја. Тоа е навистина плен или добивка која е последица од победата. Почетокот на раздавање на тој плен на луѓето е симнување на Светиот Дух. Еднаш откако се симна, Тој секогаш се наоѓа во Црквата и на секого му дава она што му е потребно, земајќи се од еднаш запленетиот плен. Нека секој пријде и земе. Но, нека ја подготви ризницата – чуварка, т.е. чисто срце и нека ги подготви рацете со кои ќе земе т.е. верата која не се премислува. Потоа нека пристапи со молба исполнета со надеж и неотстапна молитва.
ПЕТОК
Ако Ме познававте Мене ќе го познаевте и Мојот Татко (Јн. 14, 7). Според тоа, навистина не го знаат Бога, иако го носат името Негово (Деус – Бог, од таму доаѓа зборот деист) и многу за Него расудуваат. Нема вистински Бог без Синот, како ниту без Светиот Дух. Оној кој верува во Бога, а не го исповеда како Татко на Синот, не верува во Бога кој е вистински Бог, туку во некој свој сопствен изум. Вистинскиот Бог го дал Својот Син единороден за спасение на луѓето, а на луѓето кои веруваат во името на Синот негов, им дава власт да бидат деца Божји, и ги сака и секоја молитва им ја слуша заради Синот. Затоа, кој има Син има и Татко, а кој нема Син, нема ни Татко (Отец). Никој не му приоѓа на Отецот без Синот и од Отецот ништо не добива освен преку Синот. Без Синот нема пат кон вистинскиот Бог. Кој мисли дека ќе го најде без Синот се наоѓа во заблуда.
САБОТА
И што и да побарате (од Отецот) во мое име, ќе направам (Јн. 14, 13). Колку утешително ветување! Но, колку е мал бројот на оние кои тоа го користат! Ретко кој го има на ум. Има и такви кои воопшто не го сфаќаат и не го прифаќаат. Таа неверност на срцето ја изгонува секоја смелост во обраќање кон Бога со молба, како што во животните работи неисправниот слуга не смее да бара ништо од својот господар, знаејќи дека не заслужува никаква милост. Редовните молитви се читаат по своето правило и во нив има многу големи молби. Меѓутоа, тие само се читаат. Тоа уште не е и самата молитва. За да се застане со вистинска молитва пред Господа и да му се принесе молбата може да се направи само ако се исчисти совеста пред Него
НЕДЕЛА НА СВЕТИТЕ ОТЦИ
Ариј почнал да ја порекнува Боженствената природа на Синот Божји и Неговата едносушност со Богот Отец. И на него се подигнала целата Црква, од сите страни на светот, и со една уста исповедаа дека Господ Исус Христос е Син Божји единороден, Бог од Бога, роден, нестворен, едносуштен на Оца. Некој би можел да помисли дека се работи за случајно одушевување за едномисленост. Меѓутоа, таа вера подоцна помина низ огнено испитување кога на страната на аријанците се приклонила власта и силата. Ни огнот, ни мечот, ни гонењата не можеле да ја истребат. Таа веднаш се појавила насекаде, штом престанал притисокот на надворешната сила. Тоа значи дека таа го составува срцето на Црквата и суштината на нејзиното исповедување. Слава на Господа кој во нас ја чува таа вера! Зошто додека таа постои, ние сме сеуште Христијани, макар и да живееме лошо. Доколку ја снема – и на Христијанството би му дошло крај.
ПОНЕДЕЛНИК
Господ Исус Христос е винова лоза, а Христијаните се гранки и изданоци. Ние на Него се накалемуваме со вера и плод принесуваме со живот по вера. Небесниот Отец е винар, кој води грижа за лозата. Тој ја отсекува гранката која не донесува плод, т.е. верува, но не живее по вера. Онаа, пак, која носи плод, т.е. која не само верува туку и се труди по верата и да живее – Тој ја одржува. На неа Бог на секој начин и помага да се збогатува со добри дела, кои се плодови на верата. Нека по тој закон Божји на делување на нас, секој го уреди својот живот, секогаш сеќавајќи се дека без Господ ништо не можеме да направиме. Нему припаѓај му во секоја потешкотија. Името Негово пресвето и преслатко нека постојано се наоѓа во твојот ум, срце и јазик.
ВТОРНИК
А кога ќе дојде Тој, Духот на Вистината, ќе ве упати во сета вистина (Јн. 16, 13). Зошто во логиките не се спомнува овој извор на сознанија? Не треба да се чудите што тој не се спомнува во незнабожечките логики. Меѓутоа, зошто го нема ни во Христијанските? Зарем Христијанинот треба да престане да биде Христијанин и да заборави на сите верни и без сомнение ветувања кои му се дадени кога ќе почне да се служи со својот ум? За гледањето и слушањето многу се пишува. Доволно се објаснува и постапката на воопштување и заклучување од виденото и слушнатото. Но, како да се открие значењето на се е оставено на волјата на досетливоста на ученикот на логиката. Зошто да не му се обрне внимание: „Имаш ветување на Духот на вистината; Него следи го; со Него се решава значењето на се што постои, зошто Бог е извор на неговото битие“. Зарем тој заборав не е причина што денешните книги се наполнети со досетки (за светот Божји) и така претпоставките се расплодиле? Не е тешко да се види дека тие се плод на детска имагинација.

СРЕДА
Господ пред страдањето им зборуваше на светите апостоли: Уште малку и не ќе Ме гледате, и пак малку и ќе Ме видите (Јн. 16, 19). Страдањата Господови и Неговата смрт толку ги поразија светите апостоли, така да очите на нивниот ум се помрачија и престанаа да го гледаат Господ како Господ. Светлината се скри и тие седеа во горка и мачна темнина. Но, таа темнина ја развеа светлината на Воскресението Христово, и тие повторно го здогледаа Господ. Така своите зборови ги објасни самиот Господ: Вие ќе плачете, им зборуваше Тој, и ќе ридате, а светот ќе се радува, и вие ќе бидете жалосни, но вашата жалост ќе стане радост (Јн. 16, 20). Зборуваат дека секоја душа на патот на совршенството доживува слична потешкотии. Темнината ја опкружува од сите страни и таа не знае каде да оди. Меѓутоа, доаѓа Господ и жалоста се претвора во радост. Слично на тоа – и жената мора да се помачи пред на светот да донесе нов човек. Зарем од таму не треба да се изведе заклучок: кој тоа не го искусил, уште не се родил како вистински Христијанин!
ЧЕТВРТОК
Вистина, вистина ви велам, што и да молите од Мојот Татко во Мое име, ќе ви даде (Јн. 16, 23) рече Господ. Тој тоа го нагласи: Вистина, вистина ви велам. Колку треба да се срамиме што не умееме да користиме такво не лажно ветување!. Но, кога само би се срамеле. Напротив, сенката се надвисува и над самото ветување: тоа изгледа премногу големо и неисполнливо. Не, причината е во нас, и воглавно во тоа што не се чувствуваме верни слуги Христови, така да совеста не ни дава да очекуваме било каква милост од Господ. Или пак барајќи нешто од Бога, човекот во својата молитва го спомува саканото еднаш или двапати и потоа се откажува велејќи: „Бог не слуша“. Барајќи нешто посебно во молитвата, треба да бидеме упорни и неуморни, слични на удовицата која со своето досаѓање го натерала и неправедниот судија да постапи по нејзиното барање. Барајќи нешто во молитвата, вистинските молитвеници, со молитвата го соединуваат постот, бдението, лишување и правење добри дела. Тие бараат со месеци, па и години, а не еден ден или два. Затоа и добиваат. Ако сакате да имате успех во молитвата, правете како нив.
ПЕТОК
Како што си Ти Татко во мене и Јас во тебе, така и тие во Нас да бидат едно .. Јас во нив и Ти во Мене (Јн. 17, 21 – 23). Ете го златниот ланец кој не врзува за Божеството. Ние отпаднавме, но стана Посредникот кој е едно со Бог Отецот и станал едно со нас. Станувајќи едно со Него, ние се соединуваме со Него и низ Него со Бог Отецот. Слава на безграничната милост Твоја кон нас, Триипостасен Боже, кој си благоволил да устроиш за нас толку светол пат кон обожувањето! Високо не подигна Господ. Не се одрекувај од тоа доброчинство, исповедај милост и фали ја неискажливата благост! Одрекувајќи се од таква висина, ти мислиш дека се смируваш, а всушност покажуваш груба неблагодарност и негрижа кон високиот дар. Знај дека нема средина: или се или ништо. Ако не сакаш висина, ќе останеш во горко понижување, и времено и вечно.
САБОТА
Нека никој не стане мрзлив и да не ги спомнува своите родители, но треба да се спомнуваат и сите православни Христијани, не само овој ден, туку во секое време и во секоја молитва. И самите ќе бидеме таму и ќе ни треба таква молитва, како на сиромашниот што му треба корка леб и чаша вода. Сети се дека молитвата за упокоените е силна – и по тоа што се вознесува од страна на целата Црква. Црквата диши со молитвата. Во природниот поредок, при бременоста диши мајката, а силата на дишењето преоѓа на детето. Така и во благодатниот поредок на работите – Црквата диши со општата молитва на сите, а силата на молитвата преоѓа и на оние кои се наоѓаат во пазувите на Црквата. Зошто таа се состои од живи и мртви, од оние кои војуваат и оние кои се во слава. Немој а да не ги спомнеш, во секоја молитва, сите упокоени отци и браќа наши. Нека тоа биде твојата милосрдност кон нив.
НЕДЕЛА НА СВЕТАТА ПЕДЕСЕТНИЦА
Се заврши икономијата на нашето спасение! Дејствата на Лицата на Пресветата Троица во овој дел од сега стапија на сила. Она што благоволи Бог Отецот, што во себе го исполни Синот Божји, сега Духот Свети се симна за да им даде на оние кои веруваат. Зошто спасението наше е по предание на Бог Отецот, во осветување на Духот за послушание и попрскување со крвта на Исуса Христа (1 Пт. 1, 2). Заради тоа се крштеваме во името на Отецот и Синот и Светиот Дух, обврзувајќи се да пазиме се што ни заповеда Господ (Мт. 28, 19 – 20). Оние кои не ги исповедуваат Пресветата Троица, не можат да имаат удел во спасоносните дејства на Неговите Лица и со тоа не можат да стекнат ниту спасение. Слава на Отецот и Синот и Светиот Дух, Троицата едносушни и неразделни, кој ни предаде исповедување за себе! „Оче, Седржителе, Слово и Духу, во троицата Ипостаси пресуштествено и пребоженствено соединение, во Тебе се крстиме и Тебе те благословуваме во сите векови“.

ПОНЕДЕЛНИК
Тешејќи ги своите ученици, Господ им зборува дека за нив е подобро Тој да се вознесе на небото. Зошто, воснесувајќи се, Тој наместо себе, ќе го испрати Утешителот – Духот. Светиот Дух се симна и борави во Црквата вршејќи го, во секој човек кој верува, делото Христово. Секој Христијанин е причесник на Духот. Погледни и ти добро и утврди дали во тебе е Духот на благодатта? Бидејќи Тој не останува кај сите. Се случува и да си замине. Погледни: прво доаѓа духот на покајувањето и го учи Христијанинот да се обрати на Бога и на исправување на животот. Завршувајќи го своето дело, духот на покајувањето на Христијанинот му го предава духот на светлоста и чистотата, по кој следува духот на всинување. Карактеристиката на првиот е трудољубива ревност, на вториот – топлина и слатко горење на срцето, а на третиот – чувство на постанување на син по кое од срцето излегуваат воздишки кон Бога; „Ава оче!“ Види на кој степен од овие се наоѓаш ти. Ако те нема ниту на еден, погрижи се и потруди се околу себе.
ВТОРНИК
По крштевањето, бидејќи на Него слезе Духот во вид на гулаб, Господ е одведен во пустина за да биде искушуван. Свети Исаак Сирин на едно место забележува: „Штом ја почувствуваш благодатната утеха или од Господ добиеш некакв дар – очекувај искушенија“. Искушенијата ја прикриваат светлината на благодатта од очите на самиот човек, кој обично разјадува секое добро со самовознесување. Тие искушенија надворешни се – жалости и понижувања, а внатрешни – страсни помисли кои особено напаѓаат како ѕверка кога е пуштена од синџир. Значи, потребно е да внимаваме на себе и да разгледаме она што се случува со нас и во нас за да увидиме зошто е така како што е и што сме обврзани да направиме.
СРЕДА
Ако вашата праведност не ја надмине праведноста на книжинците и фарисеите, нема да влезете во царството небесно (Мт. 5, 20). Карактеристично за книжевникот е знаењето на законот без да се грижи за живот по закон. Карактеристиката на фарисеот е исправноста на надворешното однесување, без особена грижа за исправноста на чувствата и помислите. И едната и другата состојба на карактер се осудени на лушување од Царството небесно. Земете ја од ова потребната поука. Труди се на запознавање на евангелскиот закон, но со намера со сознанието да го ускладиш и животот. Во однесувањето потруди се да бидеш исправен, но внимавај и на внатрешните чувства и помисли и расположенија. Сознавајќи го потребното, немој да се запреш на знаењето, туку оди и понатаму и направи заклучок на што тоа знаење во поедини случаи те обврзува. Потоа, неодложно, потруди се неопходното да го исполниш. Во своето однесување внимавај да не одат чувствата и расположенијата по надворешните дела, туку надворешните дела да бидат предизвикани со чувства и расположенија, и да бидат нивниот точен израз. Потрудувајќи се на таков начин, ќе бидеш повеќе од еден книжевник и фарисеј и вратата на Царството нема да биде затрворена пред тебе.
ЧЕТВРТОК
Секој кој ќе погледне на жена .. веќе направил прељуба со неа (Мт. 5, 28). Што, зарем оној кој живее во заедница никако не може да погледне жена? Не, зошто не прави прељуба оној кој едноставно погледнува во жена, туку оној кој ја погледнува со желба. Акот треба да погледнеш – погледни, но срцето држи го на узда. Гледај со очи на дете кое на жените гледа чисто, без никакви лоши помисли. Треба и нив да ги сакаш, зошто тие не се исклучени од заповедта за љубов кон ближниот – но, со чиста љубов во која на ум има душа и духовно сродство, без ништо друго.. Пред Бога нема машки и женски пол. Така треба да биде и во меѓусебните односи на Христијаните, не би требало да постои разлика. Но, ќе речеш дека тоа е тешко. Секако, без борба не може да биде. Сепак, борбата претставува избегнување на лошото. Тоа, пак, избегнување милосрдниот Господ го смета за чистота.
ПЕТОК
А јас ви кажувам да не се противите на злото (Мт. 5, 39). Со други зборови, дај се себеси на жртва на своеволноста и злобата човечка. Но, зарем така може да се живее? Не се вознемирувај. Тој кој ја даде таа заповед е нашиот Промислител и Старател. Кога со сета вера и од сета душа посакуваш да живееш така, и да не се противиш на никакво зло, самиот Господ за тебе ќе уреди живот кој ќе биде не само поднослив, туку и среќен. Самото спротивставување уште повеќе го раздразнува противникот и го побудува да изнаоѓа нови непријатности, додека отстапувањето го разоружува и смирува. Затоа ако го претрпиш само првиот бран на злоба луѓето ќе се сожалат и ќе те остават на мир. Спротивставувањето и осветата само ја зголемуваат злобата, која од едно лице, преоѓа на целото семејство, а потоа од генерација на генерација.
САБОТА
Сакајте ги своите непријатели, благословувајте ги и ние кои ве колнат, правете добро на оние кои ве мразат и молете се за оние кои ве гонат (Мт. 5, 44). Без љубов никој нема на свет: се сакаат родителите, роднините, добротворите и покровителите. Но љубовта кон нив е природно чувство, кое самото по себе се изградува во срцето. Заради тоа Господ не му придава голема вредност. Вистинската христијанска љубов се испробува во однос кон непријателите. Љубовта кон другите не треба да биде згасната од лесна или случајна непријатност, па дури ни искушение, гонење, сиромаштија и лишување кое намерно ни го прават. Ние не само што сме должни да ги благословуваме тие луѓе, туку и да им правиме добро, молејќи се за нив. Погледи дали кај тебе е такво расположението кон твоите непријатели. По тоа суди дали во тебе има христијанска љубов, без која нема спасување.
НЕДЕЛА НА СИТЕ СВЕТИТЕЛИ
Светата црква секој ден молитвено ги спомнува светите. Бидејќи имало и такви угодници Божји кои тајно се подвизувале и кои не се познати, светата Црква, за да не ги остави и нив без почест, воспоставила ден во кој ги прославува сите оние кои од почетокот на времето му угодувале на Бога. Таа тоа го прави по симнување на Светиот Дух. Благодатта на Светиот Дух донесува покајување и отпуштање на гревовите, ја воведува борбата со страстите и похотите и подвигот го овенчува со чистота и бестрастие. На тој начин се јавува нова супстанција (твар) која е погодна за ново небо и нова земја. Да ревнуваме и ние и да одиме по светителите Божји. На кој начин – не учи денешното Евангелие, барајќи смело иповедување на верата во Господ, првенствено кон Него, земање на крстот, самоодрекување и одвојување на срцето од се. Да почнеме и ние така.

ПОНЕДЕЛНИК
Не грижете се (Мт. 6, 32). Но, како тогаш да се живее? Треба да се јаде, пие, облекува. Меѓутоа, Спасителот не вели: „Не работете ништо“, туку „Не грижете се, нека грижата не ве јаде ден и ноќ и не ви дава мир ни за момент.“ Таквата грижа е гревовна болест. Таа покажува дека човекот се потпира на себе и дека заборавил на Бога, дека ја загубил промислата Божја и дека се што е во врска со себе сака да го уреди врз основа на својот труд, дека се што му треба сака да го добие и потоа да го чува со своите способности. Тој се фатил со срцето за она што го има и дека може на тоа да почива како на цврста основа. Љубовта кон имотот го врзала и тој само мисли на тоа како што повеќе да земе со своите раце. Тој мамон нему му го заменил Бога. Ти, меѓутоа, ако е до трудот, тогаш труди се, но немој да имаш зла грижа. Очекувај го секој успех од Бога и предади се во Негови раце. Се што ќе доживееш прими го како дар од Господовите раце и со цврста надеж очекувај продолжување на Неговата милост. Ако сака Бог, од целиот имот на богаташот во една минута може да не остане ништо. Се е минливо како прав. Тогаш зарем за тоа да се мачите себеси? Не грижете се!
ВТОРНИК
Чувајте се од лажни пророци (Мт. 7, 15). Од почетокот на Христијанството па до денес, немало период а да ова предупредување немало своја примена. Господ не укажа од какви лажни пророци да се чуваме, а и како сите да се одредат? Тие се менуваат и секое време раѓа свои. Тие секогаш настапуваат во овчја облека, со изглед на добри намери во своите постапки и со привид на вистина во зборовите. Во нашево време, облеката им е сошиена од прогресот, цивилизацијата, просветата, слобода на мислите и делата за личното убедување и слично. Се тоа е лажна покривка. Среќавајќи појава со таква облека, не брзај да го отвориш својот дух со зборовите на пророкот кој е облечен во таква облека. Погледни добро да не се крие волк во овчја кожа.Знај дека Господ е единствениот двигател кон вистинското совршенство, единствениот омекнувач на човечките срца и карактери, единствен просветител, единствен давател на слобода и исполнување на човечките срца со чувства за вистината кои пружаат убедувања дека ништо на светот не треба да го поколеба. Заради тоа, штом кај зборовите на новите пророци забележиш макар и сенка на противречност со Господовото учење, биди сигурен дека се работи за грабливи волци и одвои се од нив.
СРЕДА
Не секој што Ми вели: Господи, Господи, ќе влезе во Царството небесно; туку оној кој ја твори волјата на Мојот Татко, кој е на небесата (Мт. 7, 21). Човек не може да се спаси единствено со молитва. Со молитвата треба да се соедини и исполнува волјата Божја, т.е. се што човек е должен да прави по своето звање и уредување на својот живот. И молитвата треба првенствено за свој предмет да има молба Бог да не удостои од ништо да не отстапиме од Неговата света волја. И обратно, молитвата на оној кој има ревност во се да ја исполнува волјата Божја, ќе биде посмела пред Господа и поблиска до Неговиот престол. Зошто молитвата не е вистинска, трезвоумна и срдечна ако не ја следи одење по волјата Божја. Тогаш таа е надворешна, гласна, при што неисправноста како магла ја покриваат многуте зборови, додека мислите лутаат во неповрзаност. И едното и другото треба да се заслади со благочестивост и дури потоа ќе има плод.

ЧЕТВРТОК
Пловеа на другата страна на морето, а Господ спиеше. Се крена бура и сите се преплашија, заборавајќи на фактот дека Господ е со нив и дека заради тоа не треба од ништо да се плашат (Мт. 8, 23). Истото се случува и во обичниот и во духовниот живот. Се подига бура, потешкотија или страсти и ние се вознемируваме до раслабеност, сметајќи дека тоа е сосема нормално. Меѓутоа, Господ ни испраќа укор: „Малуверни!“ И во право е! Секако, не може, а да не се обрне внимание на она што се случува, но е можно секогаш да се сочува разумно спокојство. Пред се, погледни на тоа што Господ го бара од тебе и смирено покори се под Неговата силна рака. Не се збунувај и не се возбудувај. Потоа, подигни ја верата своја кон мисли дека Господ е со тебе, врати се на Неговите стапки со молитва. Но, немој да викаш: „Господи, гинам!“ туку со преданост воскликни: „Господи, ако сакаш – можеш! Но, пак, не мојата, туку Твојата волја нека биде“. Верувај дека на таков начин безопасно ќе ја пребродиш бурата која се кренала.
ПЕТОК
Го прашале Господ зошто Неговите ученици не постеле. Тој им одговори дека за нив сеуште не дошло времето да постат. Потоа, со приказна, покажа дека строгоста на надворешното подвижништво треба да одговара на обновената внатрешна сила на духот. Прво загреј го духот на ревноста, а потоа наложи си строгост. Зошто во таков случај во тебе е внатрешна нова сила, која е способна строгоста со полза да ја издржи. Немајќи таква ревност и земајќи на себе строгост на животот, заради поведување по пример на други или заради покажување на подвижништво, нема да стекнеш полза. Некое време ќе можеш да ја издржиш таа сртогост, а потоа ќе ослабеш и ќе ја напуштиш. И ќе ти биде полошо од претходно. Строгоста без внатрешниот дух е исто што и нова закрпа на стара облека или ново вино во стари мевови. Закрпата ќе падне и дупката ќе стане уште поголема, а виното ќе ги скине мевовите и ќе се истури, а мевот не ќе може веќе да се употребува. Тоа не значи дека строгоста не е потребна, туку само се нагласува дека треба да се сочува правилниот поредок. Треба да се работи на јавување на внатрешна потреба за неа. Таа треба да биде потреба на срцето, а не надворешен Товар.
САБОТА
Не судете, за да не бидете судени! (Мт. 7,1). Колку е голема болеста на оговарањето и осудувањето! Сите знаат дека тоа е грев, па сепак – нема ништо почесто во зборовите наши од осудувањето. Има такви луѓе кои викаат: „Не ми го примај тоа Господе за осудување“, а сепак својата осуда ја доведуваат до крај. Други се оправдуваат со тоа што сметаат дека на разумниот човек му прилега да има свој поглед на она што се случува. Тие се трудат ладнокрвно да расудуваат, но и простате луѓе можат да забележат дека кај нивните зборови има надмено осудување. Но, пресудата Господова за тој грев е строга и одлучна. Оној кој го осудува другиот – нема оправдување. И како може да го има? Како, тогаш, да се избегне маката? Победоносното средство против осудувањето се состои во тоа самиот себе да се сметаш за осуден. Кој така се почувствува, нема да има кога да ги осудува другите. Од него само ќе се слуша: „Господи, помилуј! Господи, прости ми ги моите согрешенија!“
НЕДЕЛА ВТОРА ПО ДУХОВИ
Господ ги повика Петар и Андреј и тие веднаш, оставајќи се, тргнаа по Него. Ги повика Тој и Јаков и Јован, и тие, исто така, оставија се и тргнаа по Него (Мт. 4, 18 – 24). Зошто тие толку брзо и радо тргнале? Заради тоа што увиделе она што е подобро. Таков е законот во нашата душа: сознавајќи го и вкусувајќи го подоброто, таа се одвраќа од полошото и го напушта. Тука се случува она што подоцна Господ го покажа во приказните за богатството скриено во нивата, и за бесценетиот бисер. Богатството и бисерот се верата во Господа и општењето со Него по силата на верата. Ние го стекнуваме уште во времето на крштевањето. Но, зошто ние толку малку го цениме тоа богатство и зошто го менуваме за ништожност? Затоа што за време на воспитувањето во нас не го внесуваат вкусот на тоа благо и тоа станува непознато за нашето срце. Нашто срце не знае за она што е подобро. Тоа знае за она што е помалку зло или повеќе зло и на тоа го заснова својот поглед. Тоа е причината заради која некои се одзиваат и одат кога Господ ги повикува, додека ние, иако повикани, бегаме од Него.
ПОНЕДЕЛНИК (трета седмица)
Испраќајќи ги светите апостола на проповед, Господ им заповеда да ги повикаат сите и да зборуваат: Се приближи Царството Небесно (Мт. 10, 7), т.е. се приближи Царството – одете во него. Што, пак, ние треба да проповедаме? Треба на сите да им викаме: „Вие сте синови на Царството. Не бегајте од Царството во неволја и ропство“. Зошто многумина бегаат. Едните велат: „Не сакаме, – окови на вера и товар на авторитет, па макер и Боженствен. Сами ќе откриеме и решиме“. Па и решиле. Направиле такви басни во кои повеќе има детски работи, отколку грчка митологија. И – со тоа се величат..Други ги привлекува широкиот пат на страстите: „Не сакаме никакви заповеди, ни барања од совеста. Се тоа се апстракции. Нам ни е потребна природност на сетилата“. И тие тргнаа по тоа. Што, меѓутоа, се случило? Се огледале на бесловесните животни. Зарем од тој пад на карактер не ли се роди теоријата за човечкото потекло од животните? Ете, до каде одат! А се бегаат од Господ, се бегаат..
ВТОРНИК
Господ им зборуваше на апостолате дека градот кој нема да ги прими или кој нема да ја слуша нивната проповед, ќе биде казнет: Полесно ќе и биде на земјата Содомска и Гоморска во денот на Судот, отколку на тој град (Мт. 10, 15). А што ќе биде со нас за неслушање на Боженственото Откривање? На нашата беда ќе и нема граница. После толку допирливи сведочења, да не се верува на вистината Божја е исто како са се хули на Светиот Дух. Но, сепак, не се премислуваме. Еден човек спиритистите го убедувале: „Каков Суд! Се работи само за ново раѓање“. Друг човек, книжевниците го наговараат: „На кого да се суди? Се тоа се само атоми. Тие се кршат и на се е крај“. Меѓутоа, ќе дојде часот на смртта и ќе се разбијат сите фантазии и ќе се јави вистината во сета своја привлечност. И што после? ..О, колку е бедно нашето време. Знае дека стравот од Судот и смртта е најсилното средство за отрезнување на душата и се труди на секој начин да го отфрли. И во тоа успева. Но, се згаси ли тој страв, ќе отиде и стравот од Бога, а без стравот Божји и совеста ќе замолкне. И душата ќе стане пуста и станува лутачки облак кој е нишан со секој ветер на учење и со секој порив на страст.
СРЕДА
Кој ќе претрпи до крајот, тој ќе биде спасен (Мт. 10, 22). А имаме ли ние што да трпиме? Во тоа кај никој нема недостаток. Секој може да истрпи многу, а со тоа спасението станува блиско. Претрпи се до крајот и ќе се спасиш. Сепак, треба да се знае како се трпи, зошто може да се случи да се трпи, а да нема никаква полза од тоа. Најпрво чувај ја светата вера и води беспрекорен живот на која е согласен. Секој грев кој се случува веднаш чисти го со покајување. Второ, се што доаѓа да се претрпи прими го како од рацете Божји, секавајќи се дека без Неговата волја ништо не бидува. Трето, верувајќи дека се што доаѓа од Господа е добро за нашата душа, искрено заблагодари се на Бога, благодарејќи за жалостите и за утехите. Четврто, засакај ги жалостите заради големата спасоносност кои ги содржат и разбуди во себе жед по нив како за пијалок, додуша горко, но лековито. Пето, сети се дека несреќата не треба да ја отфрлиш како тесна облека, туку да ја претрпиш. Подобро е да ја истрпиш христијански. Смиреното потчинување на одлуките на промислата Божја и благодушноста на несреќата ја одземаат тежината. Шесто, сметај се себеси за заслужен за поголема несреќа, зошто ако Господ би сакал да се постапи со тебе по правдата, којзнае каква несреќа би требало да поднесеш! Седмо, над се – моли се и милосрдниот Господ ќе ти даде цврстина на духот од што ќе ти се чини дека и нема што да се трпи, а другите ќе се чудат на величината на твоите искушенија.
ЧЕТВРТОК
Нема ништо скриено што нема да се открие, ниту тајно што нема да се дознае (Мт. 10, 26). Од ова произлегува дека немаме никаква корист од обидите да ги скриеме своите гревови. ќе дојде време ( а зарем тоа е далеку) и се ќе се открие. Што тогаш да се прави? Не треба ништо да криеш! Ако нешто си згрешил, оди и откри го својот грев пред својот духовен отец. Кога ќе добиеш разрешување, гревот исчезнува, како да не постоел. И тогаш ќе нема што да се открие и да се појави пред сите. А ако го сокриеш гревот и не се покаеш, ти го чуваш во себе за да во свое време се открие на твое изобличување. Се тоа однапред ни го откри Господ за ние уште тука да се потрудиме да го обезоружаме Неговиот праведен и страшен Суд кон нас грешните.
ПЕТОК
Секој кој ме признае пред луѓето, ќе го признам пред Отецот свој, кој е на небесата (Мт. 10, 32). Зарем е тешко да се исповеда Господ? Нема во тоа никаква тешкотија. Колку ли е тешко да се каже, кога ќе треба, дека нашиот Господ Исус Христос е единороден Син Божји и Бог, дека заради нас дошол на земјата, се оваплотил од Духот Свети и Марија дева, и постанал човек, дека бил распнат, пострадал и бил погребан, дека воскреснал во третиот ден, се вознел на небесата и дека седи на десната страна на Бога Отецот, дека пак ќе дојде да им суди на живите и мртвите, дека го испратил Светиот Дух на светите апостоли и со Неговата сила устроил на земјата света Црква, која, учејќи за вистината и осветувајќи со тајните, по незаблуден пат ги води сите верни чеда свои во Царството небесно? Сето тоа ние го повторуваме секој пат кога слушаме или го читаме Символот на верата. Така и ти земи ги овие вистини, запечати ги во своето срце и биди готов, не плашејќи се од никакво лице човечко, да објавиш дека е неопходно токму така, а не некако на друг начин, да веруваш на спасение. Во едно биди готов да претрпиш за исповедување се што е потребно во одреден случај. Затворај им ја устата на лажните учители и на хулителите на Христијанството со зборовите на вистината – и ќе добиеш што Господ вети. Ти ќе го исповедаш Него како Бог и Спасител пред луѓето, а Тој пред Бог Отецот ќе исповеда дека ти си Негов верен следбеник и исповедник.
САБОТА
Денешното Евангелие покажува дека оние кои ги слушаат зборовите на Господа и ги извршуваат се слични на луѓето кои ѕидаат зграда на камен. Тие, пак, кои слушаат, а не ги исполнуваат се слични на луѓето кои зградата ја градат на песок. Нека секој тоа го научи на памет и почесто нека го повторува. Вистината која е тука е јасна и очигледна. Секој од своето искуство има за тоа многу сведочења Додека се во главата, мислите стануваат непостојани и колебливи, а кога ќе се напишат на хаерија, добиваат постојаност и црвстина. Некоја намера често се доведува во прашање и се менува во поединости, додека не се започне на дело. Кога ќе почне да се извршува, крајот е со сите дополнителни справувања. Исто така и правилата на природата нам ни се непознати, надвор од нас и неутврдени се додека не ги исполниме. Доколку ги исполниме, тие влегуваат внатре, се сместуваат во срцето и тука ја положуваат основата на карактерот – добар или лош. Внимавајте како живеете.
НЕДЕЛА ТРЕТА ПО ДУХОВИ
Ако окото твое е бистро, целото твое тело ќе биде светло. Ако твоето око е лукаво, целото твое тело ќе биде темно (Мт. 6, 22-23). Со око се нарекува умот, а со тело – целото устројство на душата. Кога умот е прост, во душата е светло, а кога умот е лукав, во душата е темно. Што е прост, а што лукав ум? Прост ум е оној кој се што е напишано во Светото Писмо го прима и кој е цврсто убеден дека се е онака како што е напишано. Лукавиот ум меѓутоа, е оној кој со лукавство приоѓа на зборовите Божји, држејќи се на препредените потпрашувања и испитувања. Тој едноставно не може да верува, туку зборот Божји го потчинува на своето умување. Тој не и пристапува како ученик, туку како судија и критичар, за да испита што таа кажува и потоа да и се посмева или од висина да каже: „Да, тоа не е лошо“. Кај таквиот ум не постои постојаност зошто на зборовите Божји очигледно не верува, а во своите умувања нема постојаност: денес вака, а утре така. Заради тоа кај него постои и колебање, недоумица, прашања без одговор. Кај него ниту една работа не е на свое место и тој оди со напор, допирајќи се околу себе (како слеп човек). Простиот ум се гледа јасно и секоја работа кај него има свое одредено значење, со Божји збор одредено. Затоа кај него секоја работа е на свое место. Тој точно знае како кон се треба да се однесува. Тој оди по отворен и светол пат исполнет со увереност дека со него се оди кон вистинската цел.
ПОНЕДЕЛНИК (четврта седмица)
Царството небесно со напор се зема и подвижинците го задобиваат (Мт. 11, 12). Царството се достигнува со напор, со труд и усилба, со тешки подвизи. Заради тоа го достигнуваат само оние кои водат напорен, подвижнички живот. Тие на патот кон Царството го одбиваат секој вид на утеха. Тие, во своите разни видови, оддалечуваат од Царството. Кај нас, денес, единствено и постои грижа за утеха, ретко душевни, а повеќето телесни: како да се јаде, пие, да се провесели. Да се биде опкружен со раскош. На повикот на царската гозба рекоа: „извини ме“, иако се работа за вечера и тоа за Цраска, каква ни на памет на никого не му доаѓа. Но, таа не одговара на нашиот вкус. Она што таму се смета за слатко, нам ни е горко; што е таму пријатно, нам ни е одбојно; што таму весели, нас не притиска – во се сме се разишле. И Царството со подвижинците кои го задобиваат си оди од нас. Се договориме како тоа да го направиме. Сепак, на лукавите им недостасува сила за успех.
ВТОРНИК
Господ зборува дека ние, кои не го слушаме Евангелието, сме слични на оние кои им пеат весели песни – а тие не играат; или на кои им пеат тажни – а тие не плачат. Тоа значи дека сме слични на оние со кои не може ништо да се направи. Нам ни ветуваат Цраство небесно, пресветло и прерадосно, а ние не правиме ништо – како да не ни се зборува. Ни се закануваат со Суд кој не може да се заобиколи и маки без крај, а ние не се вознемируваме, како да не слушаме. Заборавајќи се, изгубивме секое чувство на вистинско самоочувување. Одиме како водени право на погубување и не покажуваме никаква грижа за својот удел. Сме ги отпуштиле рацете, сме се предале на небрежност: што биде, нека биде! Ете каква е нашата положба! Зарем заради тоа нема чести самоубиства? И тоа е плод на сегашните учења, сегашните погледи на човекот и неговото значење! Ете ви го прогресот! Ете ви ја просветата! Подобро е да се биде целосен незнајко и со страв кон Бога да си ја спасиш душата отколку да стекнеш име на просветен, а да погинеш за секогаш и целиот живот да не се сетиш на она што ќе биде по смртта. Од зборовите Божји за Царството небесно и адот нема да се изостави ниту една буква. Оваа вистина нека секој ја прими во срцето како работа која лично се однесува на вас и нека секој се погрижи за себе колку е можно и колку време му останало.
СРЕДА
Господ правеше многу чуда во Капернаум, Витсаида и Хоразин, но бројот на оние кои поверуваа не одговара на бројот на чудесата. Заради тоа Тој строго ги изобличуваше тие градови и пресуди дека во денот на Судот полесно ќе им биде на Тир и Сидон, на Содома и Гомора, отколку на нив. По тој образец и ние треба за себе да судиме. Колку знаци Господ појави над Русија избавувајќи ја од појаки непријатели и покорувајќи и народи! Колку и дарува трајни богатства кои постојано точат знаци: свети мошти и чудотворни икони расеани по цела Русија! Но повторно, во нашите денови, Русите почнуваат да се оддалечуваат од верата: одреден број на луѓе сосема паѓа во неверје, а други отпаѓаат во протестанизмот, трети – тајно го исповедуваат своето верување во кое сакаат да измеша и спиритизам и геолошки поклопувања со Боженственото Откривение. Злото расте: злобата и неверието ја креваат главата, а верата и Православието слабеат. Зарем нема да се вразумиме? И ќе дојде кај нас до она што се случило, на пример, кај Французите.. Ако тоа се случи, што мислите, како ќе ни биде на денот на Судот: после толку милости Божји на нас? Господи, спаси и помилувај ја Русија – твојата праведна закана доаѓа!
ЧЕТВРТОК
Дојдете при Мене сите кои се трудите и сте обременети и Јас ќе ви дадам одмор (Мт. 11, 28). Колку Боженствен, љубен и најсладок е Твојот глас! Да тргнеме сите по Господ кој не вика! Но, пред тоа треба да се почувствува она што нам ни е тешко и напорно – дека сме исполнети со гревови и дека ни се тешки. Од тоа чувство ќе се роди потреба да се бара осленување. Тогаш верата ќе ни укаже на единственото прибежиште во Господ Спасителот и дека нашите чекори самите ќе се насочат кон Него. Душата која посакала да се избави од гревовите знае што да каже на Господа: „Земи го од мене тешкото гревовно бреме, а јас ќе го земам Твоето лесно иго“. Така и се случува: Господ ги проштева гревовите, а душата почнува да живее по Неговите заповеди. Заповедите се – иго, а гревовите – бреме. Но, споредувајќи го едното со другото, душата наоѓа дека игото на заповедите се лесни како пердув, а бремето на гревовите се тешки како планина. Затоа, да не се плашиме, туку со радост да го примиме благото иго на Господ и Неговото лесно бреме! Само така, и никако на друг начин, ќе го најдеме одморот на своите души.
ПЕТОК
Кога би сте знаеле што значи: Милост сакам, а не жртва, немаше да ги осудите невините (Мт. 12, 7). За да се избавиме од гревот на осудувањето, треба да имаме милосрдно срце. Милосрдното срце не само што не сака да го осуди оној кој го сметаат за престапник на законот, туку и оној чиј грев е на сите очигледен Наместо да суди, тоа ќе има сожалување и попрво ќе плаче отколку да укорува.И навистина, гревот на осудувањето е плод на немилосрдното и злонамерно срце кое наоѓа задоволство во понижување на ближниот, во оцрнување на неговото име, во унижување на неговата чест. Тоа дело е човекоубиствено и се прави по духот на оној кој е човекоубиец од искон. Тука има и многу клеветење кое потекнува од ист извор зошто ѓаволот е ѓавол по тоа што клевети и насекаде ја шири клетвата. Побрзај во себе да ја разбудиш жалоста секој пат кога во тебе ќе се јави зол повик на осудување. Со жалосно срце обрати се на милосрдниот Господ сите да не помилува: не само оној кого сме сакале да го осудиме, туку и верниците, а можеби дури и повеќе нив. На таков начин повикот за злоба ќе замре.
САБОТА
На еден кој сакаше да појде по Него, Господ му рече: Синот човечки нема каде главата да ја приклони. На друг, пак, кој сакал претходно да го закопа својот татко, Тој му вели: Следи ме и остави ги мртвите да ги закопуваат своите мртовци (Мт. 8, 16 -22). Значи кој сака да оди по Господ, не треба да очекува никаква утеха на земјата, туку единствено лишување, неволји и жалости. Тој треба да знае дека животните грижи, ни тие дозволените, не се согласни со тоа следување. Потребно е одлучно да се одвоиме од се, ништо повеќе да не не врзува за земјата, а потоа да се спремиме за секакви страдања или крст. Снабдувајќи се на таков начин, треба да тргнеме по Господ. Таква е волјата Господова! Но, за кого важи таа заповед: само за апостолите или за сите Христијани? Нека секој сам си расуди. Дали на сите им е кажано: „Откажи се од себеси и земи го крстот“? Дали на сите им е кажано: „Сакај го Господ повеќе од таткото и мајката, братот и сестрата, жената или децата“? Заклучокот е јасен. Но, кој го може тоа? Еднаш и самите апостоли слично го прашале Господ, а Тој им одговори: Што на луѓето им е невозможно, на Бога е можно (Лк. 18, 27).
НЕДЕЛА ЧЕТВРТА ПО ДУХОВИ
Колку е голема верата на капетанот! Го воодушеви и самиот Господ (Мт. 8, 5). Нејзината суштина е во исповедувањето дека Господ е Бог на се, дека е семоќен Владика и Наредбодавач на се што постои. Заради тоа и замоли: „Само кажи збор и ќе оздрави мојот слуга“. Верувам дека на Тебе се Ти се потчинува и дека се што постои ги слуша Твоите наредби. Таква вера Господ бара од сите. Таква и од нас очекува. Кој има таква вера во ништо нема да оскудува и ќе добие се што бара. Така вети самиот Господ. О, кога и ние би тргнале по таква вера! Но, и таа е дар и тој дар треба да се бара и тоа пак со вера. Да ја бараме, во крајна мерка, од чувството за потреба по неа, да ја бараме постојано, со напор, потпомагајќи го нејзиното развивање во нас со соодветни размислувања, а над се со послушност на заповедите Божји.
ПОНЕДЕЛНИК (петта седмица)
Значи дозволено е во сабота да се прави добро (Мт. 12, 12). Тоа Господ го кажа по исцелувањето на човекот со сувата рака во синагогата во саботен ден и тоа на прекор на фарисеите кои заповедта за саботното мирување го довеле до таму што дури броеле колку чекори тој ден смеат да направат. Но, бидејќи ни добрите дела не е можно да се прават без движење, тие попрво се одрекле од добрите дела отколку да попуштат на прекумерното движење. Спасителот повеќе пати за тоа ги изобличувал. Во сабота се барало воздржување од животните грижи, а не од дела благочестиви и братољубиви. Во Христијанството, наместо саботата, се празнува неделата со иста цел – воздржување од животни работи, а денот да се посвети исклучително на дела според Бога. Христијанското здравоумие никогаш не одело до фарисејско ситнење, т.е. до целосно неработење во недела. Меѓутоа, дозволеното разрешување за работење во тој ден ги премина границите на исправноста. Неработењето во сабота фарисеите ги оддалечи од правење добри дела, додека Христијаните ги вовлече во работење кое самите си го дозволуваат во неделен ден. Спроти недела – театар, па потоа веселење, потоа преспиено утро и така нема кога да се оди во црква. Неколку посети во текот на денот, па ручек, па пак навечер веселби. На таков начин времето се посветува на стомакот и на насладувањето на останатите чувства, а на Бога и на добрите дела нема кога да се мисли.
ВТОРНИК
Кој не е со Мене, против Мене е; и кој не собира со Мене, растура (Мт. 12, 30). Кој е со Господ? Оној кој живее и делува во Неговиот дух, кој себеси не си дозволува мисли, ни чувства, ни желби, ни намери, ни зборови, ни дела, кои би биле неугодни на Господ или спротивни на Неговите заповеди. Кој живее и делува на друг начин, не е со Господ и заради тоа растура. А што растура? Не само силата и времето, туку и она што го собира. На пример, богатството со Господ не го собира оној кој само го натрупува, не делејќи го со други и себе се лишува од најнужното; или оној кој собирајќи, го троши на раскош или на суетни жртви, оставајќи дел и на своите наследници. Напротив, богатство со Господ го собира оној кој, помагајќи им на сиромашните и на оние на кои им е потребна помош, го испраќа во вечни скривници. Кога ќе умре, тој на оној свет ќе најде се сочувано, собрано, дури и целиот свој овдешен живот да растурал . Тоа може да се забележи и при собирање на знаење. Тука растурањето е поочигледно. Уште тука станува познато дека оној кој не мисли на Господ, не собира знаење (како што претпоставува), туку собира само стари работи, призраци на вистината. Кај него не само да нема знаење, туку нема ни внимателност. Тој почнува да мрмори како месечар. Читајте ги системите на материјалистите и ќе видите дека е така.
СРЕДА
Во секој човек кој непокајано живее во грев, живее и бес, кој, како дома, располага со се што е во него. Кога грешник, по благодат Божја, доживее смиреност заради своите гревови и престанува да греши, тогаш ѓаволот е изгонет од него. Тој во почетокот не го вознемирува зошто во покајувањето има голема ревност која како оган ги гори бесовите и ги одбива како стрели. Меѓутоа, кога ревноста почнува да се лади, ѓаволот пристапува од далеку со свои предлози, уфрлајќи сеќавање на претходните задоволства и ги повикува во него. Добро чувај се покајнику, зошто од врзувањето кон сеќавањата за нив, брзо се преоѓа кон желба. И ако и тука не се опоменеме и не се вратиме во состојбата на претходната трезвеност, падот ќе биде сигурен. Од желба се раѓа склоност кон грев и решеност и внатрешниот грев е веќе готов. За надворешниот, пак, се чека само поволна прилика. Доколку се укаже – гревот ќе се направи. Со тоа и бесот повторно влегува и почнува да го гони човекот од грев во грев и тоа уште побрзо отколку претходно. Господ тоа го опиша во приказната за повторното враќање на бесот во исчистен и изметен дом (Мт. 12, 42-45).
ЧЕТВРТОК
Зошто кој ја врши волјата на Мојот Татко, кој е на небесата, тој е мој брат и сестра и мајка (Мт. 12, 50). Господ со тоа ни дава да разбереме дека духовното сродство, кое Тој дојде да го насади и однегува на земјата, не е исто што и телесното сродство, иако по формата на односите е еднакво со него. И во духовното сродство постојат татковци и мајки – т.е. оние кои со збор ја раѓаат вистината или благовеста, како што кажува апостол Павле. И во него постојат браќа и сестри – т.е. оние кои се родени духовно од еден и растат во еден дух. Родбинските врски тука ги изградува благодатта. Но, тие не се надворешни, туку длабоки и животни, како и телесни, единствено што местото им е во друга област – повисока и поважна. Заради тоа и се надмоќни над телесните. Кога има потреба, телесните врски се принесуваат на жртва заради духовните интереси, без жалење и со целосна увереност дека така е угодно на Бога и дека Тој самиот тоа го бара.
ПЕТОК
Приказната за сејачот опишува разни односи на душата според зборовите Божји(Мт. 13, 4-9). На прво место стојат оние кои воопшто не го пазат зборот. Слушаат но слушнатото не влегува во душата, туку само лежи на нејзината површина, како семето на патот. Зборот не се сместува во нив зошто имаат друг начин на размислување, други правила, други вкусови. Затоа зборот брзо исчезнува од сеќавање , како воопшто и да не се слушнал. На второ место се оние кои го слушаат зборот и брзо го примаат, но не сакаат никаков труд да дадат заради неговото исполнување. Додека не се бара никаква жртва, тие се насладуваат со зборот, а особено од неговите ветувања. Но, штом се покаже неопходност нешто да се жртвува заради верност на зборот, тие го предаваат. Тие се одрекуваат од него и неговите ветувања заради угодување на своите приврзаности. На трето место се оние кои го прифаќаат зборот и почнуваат да живеат по него, а потоа премногу брзо се предаваат на грижите и окупирањата од својот живот што со тоа ги дават благите намери кои веќе се образувале под дејството на зборот Божји. На четврто место се оние кои зборот го примаат со вера и кои се решаваат да живеат по неговите барања, со готовност за сите жртви и напори и кои на своето срце не му дозволуваат да се врзе за било што земско. Седни и расуди во каков вид на душа припаѓаш.
САБОТА
Кај оној кај кого, под дејство на стравот Божји делувањето на совеста ги разбуди духовните потреби, се образува посебно чувство со кое се одгонетнува смислата на зборовите кои се однесуваат на работи од духовната област па дури и тие да бидат облечени во форма на приказна. Пред нив приказните не ја сокриваат вистината, туку уште појасно ја разоткриваат. Кој нема такво внатрешно настројување, слуша за духовните работи, изложени по пат на приказна, и ништо не разбира. Кога и без форма на приказна му се изложат духовните работи, тој би ги разбрал зборовите, но самата суштина не би ја сфатил, бидејќи таа упатува прекор на сите негови разбирања. Таа би му изгледала неприкладно, така што тој ќе искористи да и се потсмее. Тоа е и причината што Господ на народот му зборуваше во приказни. Кој ја има дарбата на духовност, ќе ја разбере приказната, а кој нема _ не треба ни да му се зборува. Зошто гледајќи тие не гледаат и слушајќи тие не слушаат, ниту разбираат ..бидејќи се стврднало срцето на овој народ. Способните, пак, скриената вистина во приказната не ги лиши од намерената поука: Кој има ќе му се даде, и ќе има изобилие (Мт. 13, 12 – 15).
НЕДЕЛА ПЕТТА ПО ДУХОВИ
Гадаринците го видоа прекрасното чудо на Господ, т.е. истеривањето на легион на бесови, но сепак излегоа и го молеа Господа да си отиде од нивниот крај (Мт. 8, 28-34). Не дека тие непријателски се однесувале кон Него, туку едноставно кај нив немало вера. Нив ги обземало некое неодредено стравување од што сакале само едно: „Оди каде сакаш, само оди од нас“. Тоа е вистинската слика на луѓе кои мирно живеат на својот имот. Тие се опкружиле со не така лоша состојба на работите: се навикнале на тој живот и не помислуваат, ниту имаат потреба, да било што променат или укинат. Тие се плашат да направат било каков нов чекор. Тие, пак, некако чувствуваат дека стравот Божји и совеста ќе ги натера да се откажат од старото и да го прифатат новото доколу дојде наредба од горе. Затоа тие на секој начин избегнуваат случаи кои можат да ги доведат до такви убедувања, за криејќи се зад незнаењето би можеле спокојно да живеат по старите навики. Такви се оние кои се плашат да го читаат Евангелието и книгите на Светите Отци и да разговараат за духовни работи. Тие не сакаат да си ја вознемират својата совест и ако се разбудат да не го отфрлат едното, а да го прифатат другото.
ПОНЕДЕЛНИК (шеста седмица)
Зошто многумина не ги разбираат разговорите за духовните работи? Заради здебелување на срцето (Мт. 13, 15). Срцето се здебелува и е исполнето со пристрасности кон земските работи, како што е кажано: Си се здебелил, засалил (Пон. Зак. 32, 15). Тоа, како голем тег, влече надолу и ја заковува за земјата целата душа, а со неа и умот. Тогаш се се движи во кругот на ниските предмети, станувајќи нискомислен, без можности да се усмериш нагоре, кон висините, слично на птица, затежната од премногу храна. Вртејќи се, човекот не гледа што има горе и целото негово устројство му е спротивно..Тоа е сосема непозната страна и за него. Во повеќето свои поими и искуства, тоа нема ништо на што би можело да го примени тамошното, барем да го погледене како во огледало или загатка. Заради тоа човекот не се интересира да размислува за духовните работи, ниту има желба да ги слуша другите како за тоа расудуваат или пак во свои раце да земе книги кои зборуваат за тоа. Зарем нема да стретнете во многу домови голем број на светски книги и списанија, а ниту едена духовна книга, па дури ни Евангелието?
ВТОРНИК
Посеано е добро семе, но дојде непријателот и посеа какол по пченицата (Мт. 13, 24-25). Каколот се ересите и расколите во Црквата, а во секој човек – лоши помисли, чувства, желби, страсти. Човекот го прима доброто семе преку зборовите Божји, решава да живее свето и поставува почеток. Но кога ќе заспие, т.е. кога ќе му ослаби вниманието, доаѓа непријателот на спасението и во него положува лоши замисли кои, доколку не се отфрлат, созреваат во желби и расположенија. Тие пак, го заведуваат својот круг на дела и намери кои се мешаат со добри дела, чувства и мисли. Така до жетвата пребиваат заедно и доброто семе и каколот. Жетвата е покајанието. Господ испраќа ангели т.е. чувство на скрушеност и страв од Бога, и тие, јавувајќи се, како срп го сечат каколот, го палат во оган на болно самоосудување.Така во житницата на срцето останува чистата пченица, на радост на човекот и ангелите и преблагиот Бог во Троица славен.
СРЕДА
Царството небесно е слично на синапово зрно и на квасец (Мт. 13, 31-33). Малото синапово зрно нараснува во голема грмушка; квасецот го крева целото тесто и го прави нараснато. Тука од една страна се дава сликата на Црквата која на почетокот се состоела само од апостолате и неколку други лица, а потоа пораснала и се проширила по целото човештво. Од друга страна тука се дава слика на духовниот живот на секој човек. Прво неговото зрно е намерата и решавање на богоугодување заради спасение со вера во Господ Спасителот. Без разлика колку е јака, таа решителност наликува на мала точка. Во почетокот таа ја зафаќа само свеста, а потоа се развива целата активност на духовниот живот. Сама во себе таа се размножува, посилна во движењата и снагата, а душата почнува да ја шири во сите нејзини моќи: во умот, волјата и чувствата. Таа ги исполнува со себе и со својот дух ги прави како нараснато тесто. Таа го шири и целиот состав на човечката природа – телото и душата и духот во кој се зачнува.
ЧЕТВРТОК
И ќе ги фрлат во огнена печка (оние кои прават соблазни и безаконија); таму ќе биде плач и чкртање со забите. Тогаш праведниците ќе светат како сонце во Царството на својот Татко (Мт. 13, 42-43). Така ќе се направи разделба на добро и зло, на светлина и темнина. Сега уште тече периодот на нивната измешаност. На Господ му било угодно така да уреди за создадената слобода да нарасне и се зајакне во добро низ борбата со злото. На злото му е дозволено да ја допре внатрешната слобода и да го допре човекот од надвор. Но тоа не условува, туку искусува. Оној кој ги трпи искушенијата не треба да му попушта на злото, туку да стапи во борба со него. Победникот се ослободува од едно искушение и се истегнува напред и во висина за да стапи во ново искушение. И така до самиот крај на животот. Кога би го разбрале таквото значење на злото кое не искушува, луѓето би го уредиле и својот живот согласно со тоа сфаќање! Борците се крунисуваат на крај преоѓајќи во друг живот каде нема жалост ни бол, а внатре ќе бидат како ангели Божји, т.е. чисти и без никакви движења или мисли кои искушуваат. Така се подготвува прославувањето на светлоста и доброто. Тоа ќе се открие во Последниот ден на светот во целата своја слава.
ПЕТОК
Кога дојде во Назарет, Господ не најде вера. Неговата видлива едноставност им пречела да ја видат Неговата невидлива слава и Божество. Зарем тоа истото не се случува и со Христијаните? Христијанските догмати се, надворешно гледано, многу едностави. Меѓутоа за умот кој ги набљудува одвнатре, тие претставуваат сеопфатен во себе складен систем. Фрлајќи површен поглед на евангелската едноставност, гордоумието се одвраќа од неа и почнува на самата себе да гради здание на знаења кои него му се чинат огромни и од кои, наводно, се пружа широк видик. Во стварноста, тоа претставува куп од карти, додека неговиот видик го сочинуваат призраци на заразно вообразување. Сепак, тоа не треба да му се зборува. Секој кој се обидува да го разувери гордоумието, и нему сличните појави, е подготвен со своите критички напади веднаш да го симне од горе во провалија. Но, вистината секогаш поминува меѓу нив неповредена и оди во други души кои се способни да ја примат.
САБОТА
Крвоточивата жена си велеше во себеси: Ако само ја допрам Неговата облека (т.е. Господовата) ќе се излечам. И таа доби по верата своја (Мт. 9, 21). За нас кои сме чувствени неопходен е чувствен допир за да добиеме чувствена сила. Господ така наредил. Неговата света Црква има видливо устројство. Нејзините разнородни делови не опфаќаат и ние ги допираме. Силата Божја, која се наоѓа во Црквата, се прима преку допир при што приемникот е верата која зборува: Ако се допрам, ќе оздравам. Црквата е телото и облеката Господова. Видливите делови кои ние ги допираме се Боженствени тајни, а особено по крштевањето и миропомазанието, тајната на Телото и Крвта Господови, заедно со тајната на покајанието. Секако дека во сите други делови со допирање со вера може да се привлече неопходната сила од Господ, кој е насекаде и го гледа секој кој тоа го прави, зборувајќи му во срцето: „Не се плаши чедо!“ „Слободните“ мислители, кои се одвраќаат од надворешниот чин на Црквата, самите себеси се лишуваат од допирот со внатрешното, Боженствената сила која се оживува. Заради тоа остануваат болестите. Во своите суетни мисли и чувства, тие се исцрпуваат, духовно се сушат и замираат.
НЕДЕЛА ШЕСТА ПО ДУХОВИ
Господ ги простува гревовите на раслабнатиот. Би требало да се радува. Меѓутоа, лукавиот ум на учените книжници говори: „Овој хули.“ Кога потоа раслабнатиот се исцели како потврда на утешната вистина дека Синот Човечки има власт да ги простува гревовите, народот го прославуваше Господа, а за книжниците не се говори ништо секако затоа што повторно измислиле некакви лукави прашања (Мт. 9, 1-8). Умот без вера е подмолен. Тој кова лукави сомнежи и измислува хули на целата област на верата. Во чудата не верува, а потоа бара најдопирливо чудо. Но, кога тоа и му се додели и го обврзува на покорност на верата, тој не се срами и понатаму да се оддалечува, извртувајќи или погрешно толкувајќи ги чудесните Божји дела. На таков начин тој се однесува и кон осведочената Божја вистина. Иако нему му се изнесуваат опитни сведоштва во доволен број, тој и нив ги покрива со сомнеж. Разгледај ги сите негови приговори и ќе видиш дека во нив единствено има лукавтсво, и покрај тоа што на негов јазик тоа се вика умност. И неволно доаѓаш до заклучок дека умноста и лукавоста се едно исто. Во областа на верата апостолот вели: Ние имаме Христов ум. Чиј ум е надвор од облста на верата? На лукавиот. Заради тоа лукавството станало негова главна карактеристика.
ПОНЕДЕЛНИК (седма седмица)
Назареќаните не му поверуваа на Христа затоа што живееше меѓу нив. Тој во својот надворешен изглед немал некоја привлечна светлина која сама по себе кај луѓето би предизвикала потчинетост. „Ние знаеме кој е тој“, тие рекоа,„Не е можно во него да има нешто посебно“ (Мт. 13, 54-58). И покрај сето тоа, Господ не решил да земе наметлива надворешност. Тој цело време останал едноставен во надворешниот изглед. И апостолате потоа исто се однесувале и облекувале, а по нив и сите нивни вистински следбеници. Зошто тоа е така? Бидејќи е невозможно да се пронајде надворешна светлина која во целост би одговарала со светлината на животот во Исус Христос. И заради тоа се смета дека е подобро да се држи сосема неугледна надворешност која со себе нема да ја попречи внатрешноста. Кој има очи да види, веднаш нека погледне на последното, не задржувајќи внимание на првото. Свети апостол Павле рекол вака: „А ова богаство го имаме во земјени садови“ (2. Кор. 4, 7). Кога би можеле да видиме какви биле лицата по надворешност на оние светители кои денес ги прославуваме и повикуваме во молитви – нема да веруваме на своите очи: толку биле едноставни. И денес оној кој го познава животот на Исус Христос, го напушта надворешното и целиот се завртува кон внатрешното. Затоа првото отпаѓа, а второто се возвишува и расте.
ВТОРНИК
Дојде гласот за делата Господови и до Ирод. Тој веднаш заклучи: тоа е Јован Крстител, станал од мртвите (Мт. 14, 2). Зарем малку можело да се помисли за тие дела! Но, тој на никој друг не помислил, туку на Јован. Кој го дал правецот на неговите мисли? Совеста. Од неа не можел да ги сокрие несовесните дела свои. Нејзиниот суд со ништо не може да се поправи. Правото на обезглавување на Јован Крстител, Ирод го присвои за себе , а другите не му го порекнаа. Меѓутоа, совеста го зборувала своето и нејзините зборови тој не можел да ги заглуши. Заради тоа и нему му се наметнува мислата за Јован. Колку слични приказни знаеме за тоа како совеста ги прогонува грешинците и му го покажува предметот и делото на гревот така да човекот и по надворешност ги гледа. Се работи за тоа дека во нас постои глас за кој мора да признаеме дека не е наш. Но, чиј е тогаш? Божји! Од кого е нашата природа, од тоа е и гласот. Ако е Божји, тогаш треба да го слушаме, бидејќи создаденото не смее да му противречи на Создаделот. Тој глас зборува дека има Бог, дека ние од Него потполно зависиме и дека заради тоа не може да се каже дека не сме исполнети со стравот од Бога. Имајќи го тој страв, ние сме должни да ја исполнуваме волјата Божја, на која совеста ни укажува. Сето тоа го прави зборот Божји кој е впишан во нашата природа, кој ние го читаме и кого луѓето од сите времиња и земји го слушале, обраќајќи и соодветно внимание. Отсекогаш се верувало во Бога, отсекогаш ја слушале совеста и го чекале идниот живот. Само сега влегло во мода да не се признае таа вистина. Така постапуваат натуралистите (биолозите, т.е. оние за природата) кои проповедаат нешто што е противприродно.
СРЕДА
Не она што влегува во устата го онечистува човекот; туку она што излегува го онечистува (Мт. 15, 11). Господ тоа не го рекол заради тоа што сметал дека постот е непотребен или затоа што не го благоволил. Не, и Тој сам постел и на тоа ги научил самите апостоли. И во својата света Црква Тој ги установил постовите. Тој тоа го кажал за ние, постејќи, да не се ограничиме само на намалена количина на храна или на сувојадење, туку да се потрудиме и со душата да постиме, не попуштајќи на нејзините желби и страсни побуди. Тоа е главното. Постот во таа смисла служи како најсилно средство. Основата на страстите е во телото: кога телото е испостено, страстите како да се поткопани и нивната сила се урива. Без пост да се спротивставиме на страстите би било еднакво на чудо, тоа е како да си во оган, а не гориш. Како може да има нешто духовно во намерите и интересирањата кај оној кој телото свое го гости со обилна храна, сон и одмор? Да се одлепи од земјата и да влезеш во согледување на невидливи работи, човек може да оствари во таа мерка во која остарена птица може да се подигне од земјата.
ЧЕТВРТОК
Од срцето излегуваат зли мисли (Мт. 15, 19). Откаде тие во срцето? Нивниот корен е во гревот кој живее во нас, а нивното разгранување, размножување кај секој човек зависи од неговото самоопределување. Што тогаш да се прави? Во почеток отстрани се што доаѓа од самоволие, тоа ќе личи на чистење на лисјата од дрвјата и отсекување на гранките, за на крај да се исуши целото стебло до корен. После тоа не дозволувај да растат нови никулци и самиот корен ќе се исуши, т.е. не дозволувај од срцето да излегуваат зли мисли. Ако пак излезат некои, отфрли ги и изгони ги од себе, така што гревот кој живее во тебе ќе ослаби и сосема ќе ослабне зошто не добива поткрепување. Во тоа е суштината на заповедта: „Бидете трезни и бдејте. Внимавајте. Опашете ги бедрата на својот ум“. Покрај вниманието треба да се има и расудување, зошто од срцето не излегува само зло, туку и добро. Но, не треба да се исполни и секое добро кое срцето ни го предложува. За тоа што навистина треба да се исполни одлучува расудувањето. Расудувањето е калемарски нож – едни фиданки ги отсекува, а други ги калеми.

ПЕТОК
Без внимание, ниту во животната област нема да успееш да направиш како што треба. Во духовната област вниманието го забележува злото и го предава на внатрешниот суд; тоа ја составува стражата на внатрешната палата со која се пресудува што и како треба да направи, а потоа внимава на извршување на одлуката. Заради тоа не е чудно што духовниот живот во својот обем се нарекува трезвеноумен живот. Во списите на Светите Отци повеќе од се ќе ги најдете зборовите за трезвеноумието или вниманието, бидејќи тоа е исто. Многу е драгоцено да се навикнеш на внимавањето! Тоа го сочинува почетниот труд на оние кои решиле да се грижат за душата. И нивниот труд почнува да станува успешен од моментот кога кај нив вниманието почнува да се усмерува. Од тој момент се зачнува во внатрешниот живот. Напоредно со вниманието, човекот созрева и зајакнува. Што тоа значи? Тоа значи да се застане со умот во срцето пред Господ и пред Неговото лице и со исполнета свест да се расудува за се. Таа активност, секако, е сложена. Таа созрева заедно со молитвата. Колку со неа се оснажува, толку и самата таа станува посилна.
САБОТА
Кој го прима пророкот во име на пророк,ќе прими пророчка награда; и кој прима праведници во име на праведник ќе прими праведничка награда (Мт. 10, 41). Со тоа се разрешуваат сите недоумици при давање на милостиња. Подготвеноста за давање на сиромасите се пресекува или значително се намалува со прашањата :„Кој проси“ и „Каде ќе отиде милостињата?“ Господ на таквите им зборува: „Твојата награда ќе биде сразмерна на начинот на кој го примаш оној кој проси и му помогаш. Не гледај на оној кој проси, туку обрни внимание на своите помисли. Какви се твоите помисли, таква ќе биде и вредноста на твоето дело“. Мислите, пак, за сиромашниот се одредуваат со други зборови: Кој го милува сиромашниот, на Бога Му дава на заем, или: Кога му направивте на еден од овие најмали браќа, мене ми направивте. И така прими го секого кој има потреба како Господ. Направи за него што можеш со помисла дека правиш за Бога, така ќе добиеш не само пророчка и праведничка, туку и Господова награда.
НЕДЕЛА СЕДМА ПО ДУХОВИ
Нека ви биде според вашата вера – им рече Господ на двајцата слепи луѓе и веднаш им се отворија очите (Мт. 9, 29). Колку има вера, толку има прилив на Боженствена сила. Верата е приемник, уста и прифатилиште на благодатта. Како што белите дробови кај некого се поголеми, а кај друг помали, едни примаат повеќе воздух, а други помалку, така и верата кај едни е поголема, а кај други помала и едната прима повеќе дарови од Бога, а другата помалку. Бог е насекаде, се опфаќа и покрива и со радост престојува во човечките души. Меѓутоа, Тој во нив не влегува насилно, иако е семоќен, туку кога ќе го повикаат, бидејќи не сака да ја нарушува власта на човекот над самиот себе, која Господ сам му ја дарувал. На оној кој се отвори со вера – Бог го исполнува. Оној пак кој се затворил со неверие, Тој не влегува, иако и нему му е близок. Господи, додади ни вера, зошто и верата е твој дар. Секој од нас е должен да исповеда: ја сум ништожен и беден (Пс. 70, 5).
ПОНЕДЕЛНИК (осма седмица)
Фарисеите и садукеите од Господ барале да им покаже знак (Мт. 16, 4) и не ни забележаа дека знакот беше пред нивните очи. Господ беше знакот, Неговото учење и делата јасно покажаа кој е Тој, така што друго сведоштво не беше потребно. Делата кои ги творам Јас.тие сведочат за Мене, им зборуваше Тој на Јудејците (Јн. 10, 25). Лицето небесно знаете да го распознаете, а знаците на времето не можете (Мт. 16, 3). Зошто тоа се случило со нив? Заради тоа што живееле надворешен живот, а внатре во себе не влегувале. Без собраност, без внимание и самозадлабочување, делата Божји не можат ни да се забележат, ни разберат. Сето тоа продолжува и до денес. Христијанството е на сите пред очи како вистински знак Божји, меѓутоа тие не го гледаат – не гледаат, се колебаат, во верата отстапуваат. Нивните очи губат способност да го видат Боженствениот печат. Тие се спремни да бараат посебни знаци од небото, слично на Јудејците. Сепак знакот не се дава затоа што тие го бараат, а го бараат заради искушување, а не заради тоа да тргнат по Христовиот пат. Ти само стапни на тој пат и од првиот чекор ќе ја увидиш неговата Боженственост, т.е. дека води кон Бога и Бог го приближува кон тебе. На Јудејците Господ им рече: Знакот нема да се даде освен знакот на Јона пророкот (Мт. 16, 4). И денешните неверници ги предвиде Господ, однапред подготвувајќи одговор за нив: И тогаш ќе се покаже знак на Синот Човечки на небото; и тогаш ќе проплачат сите племиња на земјата (Мт. 24, 30).
ВТОРНИК
Чувајте се од квасецот фарисејски и садукејски, рече Господ (Мт. 16, 6). Садукеите се образец на неактивност, а фарисеите се луѓе кои носат маска на ревнител. Сепак, првите не работат ништо, а вторите прават бучава иако на дело не излегува ништо. Кај нас слични луѓе на нив се оние кои се занесуваат со идејата за хуманист. Ако подобро ги запознаеш ќе најдеш само зборови. Тие зборуваат за доброто на народот, а народот не гледа никакво добро бидејќи само зборуваат, а ништо не прават. Кај нив хуманоста е вештачка. Тие само се прават дека ја имаат, а во суштина се егоисти. Зборовите не се посебна жртва и затоа ги расфрлаат. Но, ако дојде до потреба на дело да се покаже жртва, тие се повлекуваат. Денес речиси сите се активни само површно: пред други изгледаат како ревнители на доброто, но сосема се задоволни кога некого ќе успеат да го убедат дека се ревнители. Заради тоа е лесно кај нас да се појави некој добротворен потфат. Зборовите земаат замав, но на дело многу малку се прави. Од нив не очекувај жртви. Ним не им е до другите, туку се да им биде во ред. Се случува понекогаш и нешто да жртвуваат, но не се посветуваат многу околу тоа. Тоа повеќе го прават за да се ослободат од грижи. И едното и другото Господ го осуди, а нам ни заповеда да бидеме исполнети со искрена љубов еден кон друг: со љубов која не сака да се покажува.
СРЕДА
Кога апостолите Го исповедаа за Син Божји, Спасителот рече: Треба да се пострада .. и да се биде убиен (Мт, 16, 21). Делото е созреано. Остана само да се доврши со смрт. Истото се случува на патот на усовршувањето на карактерот кај Христијанинот. Додека тој се бори со страстите, ѓаволот се уште се надева дека некако ќе го искуси. Кога, пак, страстите во него ќе се стишат, непријателот веќе нема сили да ги победува, па затоа ги зголемува надворешните искушенија – увреди од секој вид и тоа многу силни. Тој се обидува да ја наметне мислата:„ Зошто си се трудел и борел? Немаш од тоа никаква полза“. Додека тој од надвор подготвува вистинска војна, Господ на својот подвижник му испраќа трпение. Пред ѓаволот да успее да подигне било каква несреќа, Тој во срцето на подвижникот ја побудува подготвеноста за страдање и клевети од секој вид. На тој начин стапицата на ѓаволот не успева. Господ за себе рече: „Треба да се пострада“. Така и тие чувствуваат жед за потешкотии. Кога ќе се појават, тие со радост ги среќаваат и ги пијат како жеден што пие студена вода.
ЧЕТВРТОК
Од оние кои сакаат да го следат, Господ бара одлучно самооткажување: Нека се одрече од себеси (Мт. 10, 21). Истото може да се каже и на друг начин; „Отфрли ги сите интереси и грижи се само за Господовите интереси“. Во тоа ќе успееш доколку секогаш го правиш она што е угодно на Господ, не жалејќи се себеси и не мешајќи ги своите сметки, со големо самоодрекување да се пристапи на делото. Ќе речеш: „ Да се расудува за тоа е замрсено“. Не, не е замрсено. Имаме јасни и одредени заповеди. Тие изразуваат се што е од наша страна угодно на Господ. Треба само да се применат според ситуацијата. Тоа не претставува потешкотија, треба да се има здрав разум, а ако не се снаоѓаш, прашај го својот духовен отец или некој друг чиј збор го почитуваш и постапи како што ти е кажано. Сепак, секако е подобро да се изострува своето расудување преку читање на зборовите Божји и книгите на Светите Отци за секогаш решението да го имаш покарај себе.
ПЕТОК
Господ за свети Јован Предвесникот рече: Илија дојде и не го познаа (Мт. 17, 21). Зошто? Затоа што не внимавале на Божјите патишта и со нив не се занимавале. Кај нив постоело друго настројување, друго гледање на работите; тие имале други вкусови; нивната досетливост била надвор од кругот на Боженствените работи. Во тој круг тие не се снаоѓале зошто им бил непознат. Внатрешното настројување има чувство со кое веднаш се забележува и наоѓа она што му е познато, без разлика колку да биде прикриено. Уметникот, научникот и економистот гледаат на една иста работа на различен начин – првиот суди за убавината, вториот за предизвикувачките односи, третиот за користа која може да се извлече. Исто така и Јудејците по своето настројување му суделе на свети Јован Крстител, а потоа на Спасителот. Бидејќи не биле настроени по Божјото, не ни разбрале дека тие го вршат делото Божје. И сега, исто така, почнале да не ги разбираат свети Јован Предвесник и Господ и со нив да прават што сакаат. Се започна тајно гонење на Христијанството. Тоа, дури, повремено и јавно се појавува. Тоа гонење со време се очекува во поголеми размери. Спаси не, Господи!
САБОТА
Добриот човек од добра ризница изнесува добро; а лошиот човек од лоша ризница изнесува зло (Мт. 12, 35). Во ризницата ќе најдеш она што ставаш во неа: ако ставиш злато – ќе најдеш злато; ако ставиш бакар – ќе најдеш бакар. Додуша и бакарот може да се даде за злато, но оној кој добро знае брзо ќе го забележи фалсификатот. Што да правиме за во нашата ризница да има само злато, т.е. во срцето да има само добро? Срцето, по природа, е ризница на добро, злото дошло отпосле. Затоа земи анатомски нож на внимание па одвојувај и отсекувај го неприродното. Злото едно по едно ќе отпаѓа, а доброто ќе зајакнува и ќе се шири. На крај ќе остане само доброто. Се работи за тоа да се одреди што е природно, а што не е. Денешните биолози не ги слушај. Кај нив се е наопаку: она што е природно – кај нив е неприродно, а што е неприродно – кај нив е природно – злото го викаат добро, а доброто – зло. Ти гледај што зборува Господ во Евангелието и светите апостоли во своите посланија. Според нивните укажувања одреди што е природно. Така ќе собереш многу добрини и ќе можеш да го изнесуваш од своето срце. Моли се на Светиот Дух: „Ризницо на добрините, стави добрини во моето срце“!

НЕДЕЛА ОСМА ПО ДУХОВИ
Пред чудесното наситување на пет илјади луѓе, учениците Господови сакаа да го отпуштат народот. Меѓутоа, Господ им рече: Нема потреба да одат; подајте им вие да јадат (Мт. 14, 16). Да го научиме тој збор, за секој пат кога ѓаволот ќе ни прошепоти да го одбиеме просјакот, да зборуваме како Господ: Нема потреба да одат; подајте им вие нека јадат. Потоа им даваме што ни се наоѓа при рака. Непријателот многу не одвраќа од желбата да направиме добро, наметнувајќи ни мисла дека просјакот не е заслужен било што да добие. Господ, меѓутоа, не го разликуваше достоинството на присутните: сите еднакво ги угости, иако можеби сите еднакво не му биле предани. Дури постои можност да меѓу нив биле и луѓе кои потоа извикувале: „Распни го“! Така е и општата Божја промисла за нас: Тој со своето сонце ги сјае и лошите и добрите и дава дожд на праведните и неправедните (Мт. 5, 45). Кога Господ ни помага и ние барем малку да бидеме милосрдни како и Отецот наш што е милосрден (Лк. 6, 36).
ПОНЕДЕЛНИК (девета седмица)
Ако не се обратете и не бидете како деца, нема да влезете во Царството небесно (Мт. 13, 3). Устројството на детското срце е образец. Децата, се додека не се разоткријат егоистичките стремежи, се пример кој треба да го имитираме. Што гледаме кај децата? Потполна вера која не распрашува, беспрекорно послушание, искрена љубов, безгрижност и мир под покривот на родителите, живост и свежина на животот, раздвиженост со желба за учење и усовршување. Сепак, Спасителот посебно нагласува едно нивно својство – смиреноста: Кој ќе се понижи како ова дете, тој е најголем во Царството небесно (Мт. 18, 4). Зошто кој има смирение може да ги има и останатите доблести. Тоа се јавува во совршен облик зошто другите доблести веќе се расцветани во срцето и се приближуваат кон зрелоста. Тоа е нивни венец и покров. Тоа е тајната на духовниот живот во нашиот Господ Исус Христос. Кој е колку повисок, толку е посмирен зошто гледа појасно и поопипливо дека тој не се труди туку благодатта која е во него. Тоа е мерката на растот на исполнетост со Христа зошто кај Господ беше големо тоа што се унижи и беше послушен до смртта.
ВТОРНИК
Сакајќи да дознае колку пати треба да му се прости на братот, свети Петар постави прашање и при тоа однапред предложи: До седум ли пати? Кажувајќи го тоа, тој си помислил дека го кажал најголемиот можен број. Ете, колку е кратко човечкото трпение. Применувајќи го своето големо долготрпение на нашата немоќ, Господ му рече: Не ти велам до седум пати, туку до седумдесет пати по седум (Мт. 18, 21-22). А тоа е исто да се каже: „Проштевај секогаш и воопшто не размислувај на непростување“. Сепростувањето е ознака на христијанскиот дух, како и извор и постојана потпора на животот во Господ. Постојаното проштевање на сите е надворешната облека на христијанската љубов која, по апостолате, долго трпи, благотвори, не се раздразува (1. Кор. 13, 4-7). Таа е најголемата сигурност за Последниот суд. Зошто ако ние проштеваме и нашиот Отец небесен ќе ни прости (Мт. 6, 14). Затоа, ако сакаш да одиш во рајот, простувај им на сите искрено и од целата душа да не остане ниту сенка од непријателство.
СРЕДА
Во приказната за домаќинот кој најмувал работници за своето лозје, и оној кој работел само еден час бил награден од домаќинот еднакво како и останатите (Мт. 20, 16). Часовите на денот во таа приказна се слични на течењето на нашиот живот. Единаесетиот час е последното време на овој живот. Господ покажува дека и оние кои до тогаш доживеале, а не служеле, можат да угодат и тоа не помалку од другите. Од тоа следи дека не треба да се очајува губејќи надеж на почетокот. Ти само почни, не се плаши. Господ е милостив и ќе ти даде се што им даде и на другите: овде по мерката на благодатта, а таму по законот на правдата. Ти само разгори се со поголема усрдност и со смиреност пожали што во неработење си го поминал речиси целиот живот. Ќе речеш: „таму повика домаќинот, нека и мене ме повика Господ“. Па, зарем не повикува? Зарем во црква не го слушаш гласот на Господа: Дојдете при мене сите; или апостолите кои повикуваат: Наместо Христос молиме како Бог да повикува преку нас: Помирете се со Бога (2. Кор. 5, 20).
ЧЕТВРТОК
Христијанството во полна мера го задоволува нашето стремење кон првенството. Но, како? На сосема друг начин отколку светот. Сакаш да бидеш прв? Биди слуга на секого, т.е. биди последен меѓу сите. Тоа е толку суштински важно колку и својот живот да го уредуваш по примерот на Господ Исус Христос. Господ вели: Синот човечки не дојде за да му служат, туку да служи и да го даде својот живот како откуп за многумина (Мт. 20, 28). Господ служи, па дури и нозете на своите ученици ги мие, што значи дека ние треба да се срамиме кога им служиме на другите. Со што било и како можеш – само служи. Прилики има на секој чекор: гладниот нахрани го, голиот облечи го, прими непознат дома, болниот посети го и најди му се при рака и излези му во средба на секој кој има потреба. И не само на телото, туку и на душата на другиот послужи и: вразуми, дај совет, укажи на добра книга, утеши, поткрепи. Зборот е многу силно средство при помош: со него дејствува душата. Среќавајќи се со друга душа, таа и дава снага.
ПЕТОК
Мојот дом ќе биде наречен дом на молитва; а вие од него направивте разбојничка пештера (Мт. 21, 13). На сите им е познато дека храмот бара побожност, собрани мисли, задлабочено богомислење и стоење во присуство Божје. Како тоа да се исполни? Во храм се оди со желба за молитва, но мислите наскоро почнуваат да скитаат и во главата станува уште побучно отколку што било во храмот ерусалемски кога Господ одеше по него. Зошто е тоа така? Заради тоа што боравењето во храмот и мислите кои во него ги имаме се одраз на целиот наш живот. Како живееме, така и во храмот се однесуваме. Храмот влијае и ги подржува духовните потреби, но обичниот тек на духовното настројување преовладува. Затоа, ако сакаш твоето боравење во храм да биде достојно на пребивање пред лицето на Бога, подготви се уште во секојдневниот обичен живот. Колку можеш, оди во молитвено расположение. Тој труд ќе те доведе до таму што и во храмот цело време ќе го поминеш во побожност. Таа побожност, пак, ќе те побуди и на побожност во обичниот живот. Така ќе одиш се повисоко и повисоко. Господ ќе помогне, ти само почни!
САБОТА
И по вторпат Господ на чудесен начин го насити собраниот народ кој го следеше за да покаже дека секогаш е подготвен великодушно да ги награди луѓето кои веруваат. Тој тоа можел да го прави секој пат, но не сакал за да не ги одвикне луѓето од обичниот начин на живот, кој самиот го воведе, утврди и исполни. Таква е и општата Божја промисла. Главното, сеопфатно дело на промисла е направено во почетокот при создавањето на се што постои. Уредувајќи се и пуштајќи го тоа во тек, Бог со ништо не се врза, туку на својата слобода и остави кога е потребно да укажува посебна помош. Тој делува како домаќин во својот дом, воведувајќи поредок кој го следи, не врзувајќи се со него. Тој кон поредокот се однесува со власт, со дискреција на домаќин. Противниците на верата не ја сфаќаат Божјата промисла. Тие во своите мисли ги прошируваат нејзините граници, за потоа, откако нема да ги видат на дело остварувањата на своите претпоставки, го отфрлаат нејзиното постоење. Промислата која тие ја сакаат, не постои, но несомнено постои таква промисла каква ја воспоставил самиот Господ Бог.
НЕДЕЛА ДЕВЕТА ПО ДУХОВИ (десета седмица)
Бидејќи доби согласност од Господ, свети апостол Петар излезе од коработ и тргна да оди по водата. Меѓутоа, набрзо се уплаши и почна да тоне (Мт. 14, 28-30). Решението на таквото необично дело, со надеж на Господ, не претставувало ништо што би предизвикало прекор, зошто Господ немаше да дозволи сличен потфат. За прекор, меѓутоа, беше тоа што тој не ја задржа првобитната состојба на душата. Него го исполни воодушевувачка надеж во Господ и Неговата семоќност што му даде храброст да се препушти на брановите. Тој веќе и направи неколку чекори по новиот пат. Требаше само да продолжи со подржување на надежта гледајќи во Господ кој беше во близина. Но, свети Петар се пушти во човечки размислувања: „Ветерот е силен, брановите се високи, а водата не е тврда“. Тоа ја разниша неговата вера и ја ослабна цврстината на надежта. Тој од таа причина се одвои од рацете Господови и останувајќи препуштен на делувањето на природните закони, почна да тоне. Господ го укори:„ Маловерен, зошто се посомнева“, покажувајќи дека маловерството е целата причина за бедата. Ете поука за сите кои превземаат било што, мало или големо, во намера да му угодуваат на Господ! Треба да се сочува првобитното устројство на верата и надежта од кои се раѓа голема доблест – трпение во добродетелство, кое е основа за богоугоден живот. Додека се чуваат тие расположенија, не престанува одушевувањето за напорите на превземениот пат, а пречките, без разлика на нивната големина, воопшто не се забележуваат. Кога тие расположенија ослабнуваат, веднаш душата ја исполнуваат човечки заклучоци за начините за зачувување на животот и успесите во започнување на потфатите. Бидејќи тие секогаш се слаби, во душата влегува страв: „Како ќе го направам тоа“? Затоа и почнуваат колебања: „Дали да се продолжи?“, а на крај се напушта се. Затоа треба да бидеш упорен во одлуката: Почна и држи се до крај. Мислите кои те збунуваат отфрли ги и биди храбар во Господ кој е во близина.
ПОНЕДЕЛНИК
Господ ја осуди смоквата на бесплодност заради тоа што беше покриена со лисја, но без плодови, иако, судејќи по нив, требала да ги има (Мт. 21, 18-22). Применувајќи го ова во христијанскиот живот, лисјата ги означуваат надворешните дела на благочестивост и надворешни подвизи, додека плодовите се внатрешното расположение. По правило треба да е вака: првите треба да произлегуваат од вторите. Или, во крајна мерка, поради немоќта: вторите треба да се развиваат заедно со првите. Но, кога првите се присутни, а вторите ги нема воопшто, ни на почеток, се јавува лажен живот: човекот личи на нешто, иако не е она на што личи. Можеби на почетокот не постои таква несреќна намера во умот, меѓутоа, подоцна таа се јавува забележително и самата го устројува животот на себе. Кој повеќе дава значење на надворешното и станува пристрасен на тоа, го прекинува вниманието на срцето. Кај него духовните чувства стануваат глуви и во него се населува студенило. На таков степен, духовниот живот умира. Останува само привидот на благочестивост, лишени од нејзината сила. Надворешното однесување е правилно, а внатрешното е обратно. Последицата на таквата состојба е духовната бесплодност: се прават дела, но сите се мртви. ВТОРНИК
На прашањето на Господ што им го постави на архиереите и старешините за свети Јован Претеча, тие си помислија: „ Да кажеме или едно или друго, ќе биде незгодно за нас“, и затоа решија дека е подобро да се покријат со незнаење (Мт. 21, 23-27). Нивниот интерес им го врза јазикот и не им даде да ја посведочат вистината. Доколку тие ја сакаа вистината повеќе од себе, тогаш ќе рекоа друго и друго ќе направеа. Нивните интереси ја покрија вистината, не дозволувајќи и да дојде до срцето. Интересите засметаа во нив да се образува искрено убедување, правејќи ги рамнодушни. И секогаш е така: егоистичните интереси се изворни непријатели на вистината. Сите други непријатели одат по нив и делуваат преку нив. Ако се погледне како се родиле сите заблуди и ереси, ќе се увиди дека изворот е еден и ист. На зборови – вистина, а на дело – вистината ни пречи зарди едно или друго и затоа треба да се отстрани и на нејзино место да се стави лагата која е погодна. Зошто, на пример, се јавуваат материјалисти, нихилисти? Затоа што идејата за Бог Творец Промислител и Судија, со идејата за духовен живот, им пречи да живеат по своите наклонетости. Затоа ја отстрануваат вистината. Доказ дека она што ги раководи нихилистите не е вистина се гледа по ништавноста на основата на која тие се утврдуваат; тие сакаат да биде како тие мислат, па секој призрак кој го раѓа нивната мисла, изгледа како сведоштво на вистината. Кога барем малку би се отрезниле, веднаш би ја виделе својата лага. Но, жалејќи се себеси, тие остануваат какви што се.

СРЕДА
Во приказната за двајцата синови, еден енергично рече: Одам, но не отиде (Мт. 21, 30). Тоа е сликата на сите избрзани добри намери за чие исполнување нема доволна истрајност, ни волја, ни трпение. Срцето лесно станува спремно на се што му изгледа добро. Но слабата и нетрудољубивата волја од почетокот се оддалечува од делата. Таа немоќ се среќава речиси кај секој човек. Како да се избегне таквата непријатност пред самиот себе и пред другите? Еве како: не почнувај ништо додека не си промислил и измерил дали за делото што имаш намера да го направиш имаш сили. Така Господ нареди во приказната за државникот кој се подготвувал за војна и за градителот на куќата. Во што се состои тоа мерење? Во тоа (како што Господ ни дава да сфатиме од наведените приказни) дека треба однапред да се вооружаме со самоодрекнување и трпење. Погледни дали во тебе се наоѓаат тие потпирачи на сите трудбеници на доброто: ако ги има – направи го делото, а ако ги нема – прво стекни ги. Ако се снабдиш, се што ќе те сретне на патот, ќе го претрпиш и преовладаш, а започнатото ќе го доведеш до крај. Мерењето не значи дека делото треба да се напушти ако ни изгледа тешко, туку себеси треба да се тераме на секој напор. Од таму ќе произлезе цврста волја и постојаност на трпењето. И никогаш нема да ти се случи да кажеш:„Одам“, а потоа да не отидеш.
ЧЕТВРТОК
Архиереите и фарисеите разбраа дека Господ ги кажуваше приказните на нивна сметка, дека им ги отвораше очите за да ја видат вистината. Но сепак, што направија? Бараа начин како да го убијат (Мт. 21, 45-46). Да не им попречуваше предубедувањето на нивното здраво расудување, тие, доколку пак не поверуваа, барем (како што бараше очевидноста на укажаното) внимателно ќе расудуваа дали е вистина самото дело онака како Спасителот објаснува. Предубедувањето ги турна на кривиот пат и тие подоцна станаа богоубијци. И отсекогаш било така, па и денес луѓето занемувајќи со умот, штом во Евангелието сретнат чудо, веднаш викаат: „Не е вистина, не е вистина. Тоа не било така, не можело да биде. Тоа треба да се прецрта“. Зарем не е тоа исто и како да се каже дека треба да се убие? Погледнете ги сите книги на тие „мудреци“, во ниту една нема да најдете укажување зошто тие така мислат. Ниту еден од нив не може да каже ништо против она со што се докажува евангелската вистина и ниту еден од нив не се позабавил да проникне во причините со кои здравомислителите ја негираат нивната лага. Тие еднакво го тврдат своето, т.е. дека тоа не може да биде. Затоа и не веруваат на Евангелието. И со нив ништо не може да се направи. Тие се спремни да одат и против самиот Бог.
ПЕТОК
Господ рече дека во идниот живот нема да има ни женење, ни мажење (Мт. 22, 30), т.е. дека нашите земски односи и поредокот на земскиот живот ќе се изгуби. Нема да има ни науки, ни уметности, ни власт, ништо слично нема да има. Но, што ќе има? Ќе го има Бог во сите. А бидејќи Бог е дух и со духот се соединува и дејствува, целиот живот таму ќе биде непрекинат тек на духовно движење. Отаму следува еден заклучок – бидејќи идниот живот е нашата цел, а сегашниот е само подготовка за него, оној кој цело време го посветува на она што е корисно единствено за овој живот – оди против своето незнаење и себе си подготвува загорчен дел. Не значи дека веднаш се треба да се напушти, туку, работејќи колку што е потребно за овој живот, главната грижа да ја насочиме кон подготовката за идниот живот и колку што е можно грубата земска работа да ја обратиме во сретство за таа цел.
САБОТА
Господ наложи да го дадат статирот што од нив го барале (Мт. 17, 27). И сите останати црковни и граѓански поредоци Тој ги исполнуваше и апостолате ги научи на тоа. А апостолате, потоа, тој закон го предадоа на сите Христијани, само духот на новиот живот се примал. Надворешното остана како што и беше, освен кај оние кои очигледно биле против волјата Божја, т.е. учествувале во идолски жртви и слично. Потоа Христијанството стапило на површина со својот поредок на животот и со тоа го истисна старото. Од тоа би можело да се заклучи дека на христијанскиот дух му било полесно да се развива и зајакнува. Така и било, но не кај сите. Запознавајќи се со надворешниот христијански поредок на животот, поголемиот дел од луѓето и при него останале, не грижејќи се за неговиот дух. Од целото мноштво на Христијани, мал број ќе се покаже во Христијански дух. А што со останатите? Имаат име како да се живи, но тие се мртви. Кога апостолате го проповедале Евангелието, нивниот збор го избирал Божјиот дел од целокупниот незнабожечки свет. Сега Господ, по патот на истите зборови, го бира својот дел од средината на христијанскиот свет. Кој чита нека разбере и нека се потруди навистина да сознае дали припаѓа во делот Господов. Ако за тоа не најде сведочење, нека се погрижи да припадне на Бога зошто единствено во тоа е спасението.
НЕДЕЛА ДЕСЕТА ПО ДУХОВИ
А овој род се изгонува само преку молитва и пост (Мт. 17, 21). Ако овој род се изгонува со молитва и пост на друго лице, толку повеќе ќе биде немоќен да влезе во оној кој сам ја практикува молитвата и постот. Ете ја наградата! Има многу бесови и целиот воздух е исполнет со нив. Но сепак, тие не можат да му направат ништо на оној кој е ограден со молитва и пост. Постот е сестрано воздржување, а молитвата е сестрано богоопштење. Првото оградува од надвор, а второто од внатре го усмерува огненото оружје кон непријателите. Испосниците и молитвениците од далеку ги забележуваат демоните и бегаат за да не добијат болен удар. Но, треба ли да се мисли дека ѓаволот престојува кај оние кои не постат и не се молат? Да, може така да се мисли. Демоните се вселуваат во човекот и го кријат своето присуство. Тие тајно својот домаѓин го учат на секое зло, одвраќајќи го од секое добро. Човекот е уверен дека се сам работи иако, всушност, ја исполнува волјата на својот непријател. Фати се за молитвата и постот и ѓаволот веднаш ќе побегне. Потоа тој од страна ќе очекува прилика пак да се врати. Тој навистина и се враќа, штом се остават постот и молитвата.
ПОНЕДЕЛНИК
Тешко вам .. што го затворате Царството небесно пред луѓето (Мт. 23, 13). Овие зборови се однесуваат на архиереите кои народот не го учат на спасоносниот пат, ниту пак свештениците ги поттикнуваат на нивната должност; ова се однесува и на свештеници кои народот го оставаат без грижа, не трудејќи се да му објаснат она што е неопходно за спасение на душата. Заради тоа народот останува слеп и еден негов дел пребива во убедување дека се е во ред, додека друг, иако чувствува дека работата не оди како треба, сепак не превзема ништо, бидејќи не знае каде да оди. Заради тоа доаѓа до разни погрешни сфаќања кај народот. Заради тоа наоѓаат место и расколниците, и молоканите, и хлистите; заради тоа на него се лепи секое друго зло учење. Свештеникот обично мисли дека кај него во парохијата се е во ред. Тој се фаќа за работа само кога злото веќе ќе избие на површина. Што пак тогаш да се прави? Свештеникот е должен да своја прва обврска на својата совест биде усовршување на возрасните во познавање на Христијанската вера. И младите, од најрани години, треба да ги подготвува по пат на објаснување на она што тие можат и мораат да знаат. На училиште не треба да се чека. Тоа мора да се работи усмено, со собирање на децата во црквата или дома во недела предвечер, или во некое друго погодно време и погодно место.
ВТОРНИК
Исчисти го внатрешното за и надворешното да биде чисто (Мт. 23,26). Надворешното однесување кај нас во секојдневниот живот е речиси секогаш правилно, бидејќи се воздржуваме плашејќи се од човечкиот суд. Кај луѓето, пак, кои надворешно се предаваат на пороци, им исчезна секој срам. Правилното однесување, сепак, не е проследено со правилен внатрешен тек на мисли и чувства. Тука на самоугодувањето се дава целосна слобода, на која надворешно и се попушта онолку колку што допушта човечкиот поглед и неопходноста од него да се сокријат приватните дела. Внатрешната нечистотија и она надворешното го прави нечисто. Затоа исчисти го она што е внатре, па и надворешното ќе стане чисто. Така целиот ќе станеш чист сад, погоден за секоја добра употреба на твојот Домаќин. За воодоошевување е зошто внатрешноста останува во толку голема негрижа бидејќи никој за себе не сака погибија. Секако дека непријателот ја држи таквата душа, лажејќи ја: „Тоа не е ништо. Само да се нема јавни гревови“. Тој душата ја учи главното дело да го остави за утредента: „Утре сериозно ќе се позанимаваме со себе, а сега нека душата се наслади со страсни мисли и фантазирања, кога не може со дела“. Да се чуваме добро за да не остариме во таква намера, зошто тогаш исправувањето ќе биде неможно. Стар човек е невозможно одново да се воспитува

СРЕДА
Колку голема милост покажа Господ кон Ерусалим (т.е. Јудејците)! И на крај повторно беше принуден да каже: Ете, ќе ви се остави куќата ваша пуста (Мт. 23, 38). Сите знаеме какви биле последиците на зборовите Господови: Јудејците до денешен ден се бездомници. Зарем не е слично и со душата? Господ се грижи за неа и на секој начин ја вразумува. Послушната душа оди по покажаниот пат, а непослушната останува во своето противење на Божјиот повик. Меѓутоа, Господ ни таа душа не ја напушта, туку ги применува сите средства за да ја вразуми. Ако упорноста расте, тогаш и помошта од Бога расте. Сепак, на се постои граница. Ако душата доаѓа до огорченост, Господ ја препушта во нејзините раце да пропадне, гледајќи дека со неа не може веќе ништо да направи. И таа навистина гине, како фараонот. Секој кој страда од страсти нека се поучи дека не може бескрајно безакаоно да им угодува. Зарем не е време тие да се напуштат и тоа не само привремено, туку со решеност да се направи одлучен пресврт? Зошто никој не може да знае кога ќе ја престапи границата. Може уште малку и да дојде крајот на Божјата долготрпеливост.
ЧЕТВРТОК
А кој ќе претрпи до крај, ќе биде спасен (Мт. 24, 13). Но, не се спасува секој кој трпи, туку само оној кој трпи на патот Господов. Ние овој живот го имаме за да трпиме. Секој нешто трпи и тоа трпи до самиот крај. Трпењето, пак, не донесува корист доколку не се прави заради Господ и Неговото Евангелие. Затоа застани на патот на верата и евангелските заповеди. Тогаш предизвиците кон трпението ќе се умножат, но од тој час ќе почнат да се плетат венци и трпењето ќе стане плодоносно. Со каква слепост не опкружува ѓаволот кога тешко и неподносливо ни го претставува само она трпение кое се среќава на патот на доброто. А, она кое служи на страстите, тој го покажува полесно и поудобно за носење од она кое го носат оние кои се борат со страстите и им се противат. Ние слепите не го гледаме тоа.. Се трудиме и трпиме и доаѓаме до крајни граници на своите сили заради непријателите, но на своја погибија.
ПЕТОК
Бдејте, зошто не знаете кога ќе дојде вашиот Господ (Мт. 24, 42). Кога ова би се сфатило, воопшто не би имало грешници. Меѓутоа, не се сфаќа иако секој знае дека се работи за несомнена вистина. Ни подвижинците, дури ни оние најстрогите, не биле во состојба постојано да се сеќаваат на таа вистина. Затоа смислувале разни начини да го поткрепуваат тоа сеќавање, за никогаш да не се губи: еден држел сандук во ќелијата, друг барал од своите соподвижници со прашања да го потсетуваат на сандукот и гробот, трет пред себе постојано јаи мал сликата на Судот и смртта, и слично. Душата не ја размислува смртта, но неможе а да не размислува за она што доаѓа после смртта, таа не може да биде безгрижна во врска со тоа, зошто се работи за нејзиниот дел во вечни векови. Но, зошто душата постојано не се сеќава на тоа? Затоа самата себе се лаже, мислејќи дека тоа нема брзо да дојде и дека можеби, на среќа, добро ќе помине. О, сирота душо! Таквиот начин на мислење веднаш несомнено покажува дека душата е немарна и дека си попушта самата на себе. Како тогаш може да мисли дека Судот за неа ќе има добар исход? Не, треба секогаш да се биде во состојба во каква се наоѓа ученикот пред кого стои испит: што ид а прави, нему испитот не му излегува од глава. Тоа сеќавање не му дозволува ниту една минута да ја помине залудно, туку тој целло време посветува на подготовка за испитот. Кога и ние така би се чувствувале!
САБОТА
Господ зборува дека брачната врска самиот Бог ја благословил од почетокот и дека нејзиниот закон го положил во самата наша природа. За оние, кои не сакаат да се женат, Тој рече: Кој може да прими, нека прими (Мт. 19, 12). Иако Тој бракот го призна за природен закон, не го смета за толку неопходен и неизбежен за безбрачноста да нема место. И безбрачноста Тој ја разрешува, оградувајќи ја со услов кој го зближува со законот на природата. Скопецот се раѓа безбрачен по природниот закон. И оној кој со својата волја се поставува себе во состојба во каква природниот скопец се наоѓа по раѓање, без учество на својата волја – стои на една линија со него земајќи го во предвид односот кон природните потреби. Значи, во тој однос и едниот и другиот се природни безбрачници. Зошто тогаш духовното скопење или подготвеноста за безбрачност го сметаат за неприродно? Заради тоа што не ја разбираат природата. За нив е природно само она што е природно на телото. Она што е природно за душата и како последица на неговото дејство на телото, станува природно, тие не сакаат да го сметаат за природно. Може да се претпостави дека сите тие луѓе припаѓаат на бројот на материјалистите. Но, не е така! Поразговарај со нив за нешто друго и ќе видиш дека разумно расудуваат.
НЕДЕЛА ЕДИНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Приказната за двајцата должници Господ ја завршува со зборовите: Така и Отецот Мој небесен ќе ви направи вам ако не му ги простите на својот брат од срце неговите престапи (Мт. 18, 35). Значи од нас се бара мала работа: прости и ќе ти биде простено. А кога ти е простено, тогаш си и помилуван. Кога ќе стекнеш милост, ќе станеш учесник во сите ризници на милоста. Ете го спасението, рајот и вечното блаженство. Толку голема добивка за тоа што сме простиле. Да, да се прости е мала работа, но за нашето самољубие нема ништо потешко од простувањето. Некоја ненамерна непријатност која ни се направи насамо, ние некако може да ја простиме, но, ако се работи за нешто потешко и тоа уште во присуство на други луѓе, ние не простуваме, дури и ако престапникот бара прошка. Се случуваат и такви околности во кои сакаш – неќеш, не можеш да го искажеш своето незадоволство, и молчиш. Но јазикот молчи, а срцето прави злобни планови. Ако непријатноста се зголеми за еден степен, ќе го снема и воздржувањето, тогаш ни срам, ни страв, ни губиток, ни било што друго нема да не задржи. Зовриеното самољубие го прави човека буквално полуден и почнува да зборува глупости. На таква несреќа се потчинети не било какви, туку цивилизирани луѓе. Тие се покажуваат почувствителни на навреди, но поспори на простување. Гледано од надвор, односите можат да останат средени, но од внатре тие се во раздор. Меѓутоа, Господ бара од нас да простуваме од се срце.
ПОНЕДЕЛНИК (дванаесета седмица)
Својата проповед Господ ја започнал со зборовите: Се исполни времето и се приближи Царството небесно; покајте се и верувајте во Евангелието (Мт. 1, 15). На крајот на векот исто така ќе биде речено: „Се исполни времето. Се приближи Царството небесно“. Меѓутоа, нема веќе да се додаде: покајте се и верувајте, туку: „Излезете на Суд. Времето на покајанието и трудот на самоисправувањето се заврши. Нека секој даде одговор за тоа што добро или зло направил во тело.“ Затоа додека уште има време побрзајте да се погрижите за своето спасение. Прегратката на Отецот е отворена за примање на сите оние кои доаѓаат со искрено чувство на скрушеност за она што поминало и со желба да му служат на Господ преку исполнување на Неговите свети заповеди. За секој од нас крајот на векот е смрт. Таа претставува врата за другиот живот. Затоа почесто гледај на неа и повнимателно запрашај се: „Што после?“ Потоа, без да се жалиш себеси, прифати го трудот за да го завршиш она што е неопходно за стапнување во место каде радоста е без крај и за да отстраниш се со што слугите на темнината може со тебе да завладеат и да те одвлечат во својата област од каде веќе нема излез.
ВТОРНИК
Господ зборуваше во капернаумската синагога и сите му се воодушевуваа на Неговото учење: зошто ги учеше како оној кој има власт, а не како книжниците (Мк. 1, 22). Таа власт не е во наредбодавателен тон, туку во силата на влијанието на душата и срцето. Неговите зборови влегувале внатре и ја врзувале човечката совест, укажувајќи дека се е така како Тој зборува. Секогаш такви се зборовите кои се проникнати со Боженствена сила. Такви биле и оние кои ги кажувале светите апостоли, и по нив, кај сите влијателни учители кои не зборувале од ученост, туку од соопштување на Духот. Тоа е дар Божји кој се стекнува не толку со труд во испитување на вистината, туку со срце и живот во вистината. Тие зборови стануваат проникнати со убедливост бидејќи преоѓа од срце на срце. Тука се наоѓа власта на зборовите над душите. На книжнците кои зборуваат и пишуваат за она што научиле, не им се дава таква сила, бидејќи зборуваат од глава и во глава ги пресипуваат своите умотворини. Но, животот не е во главата, туку во срцето. Само она што излегува од срцето може да влијае на текот на животот.
СРЕДА
Нечистиот дух го славеше Спасителот, а Тој му рече: Замолкни и излези од него (Мк. 1, 25). Демоните никогаш ништо не зборуваат и работат со добра намера, тие секогаш нешто лошо имаат во вид. Така било и тука. Не разобличувајќи ги нивните замки, Господ со еден збор реши: Замолкни и излези. Тој не сакал долго време да има работа со нечистиот дух. Тоа е поука и за нас. На оној кој направи некое мало добро, веднаш му приоѓа бес и почнува да му труби во ушите: „Ти си таков и таков“. Немој да слушаш и да влегуваш во разговор со лажливец, туку веднаш пресечи го кажувајќи му: „Замолкни и излези“. Неговата трага проветрува со воздишка и самоукорување, а местото окади го со смирена молитва. Тој сака во тебе да предизвика самоумие, а потоа да го развие во самофалење и суета, т.е. мисли и чувства кои во духовниот живот се исто што и крадец во обичниот живот. Влегувајќи во нечиј дом, тој го краде богатството на домаќинот. Така и бесовите предизвикуваат мисли кои се вкоренуваат во душата и го исфрлаат секое добро, така што не останува ништо што Господ би можел да пофали.
ЧЕТВРТОК
А наутро, додека уште беше темно, стана, излезе и отиде во пусто место, и таму се молеше на Бога (Мк. 1, 35). Ете ја поуката дека треба рано да се стане и првите часови од денот да се посветат на осамена молитва. Обновена од сонот, душата станува лесна и свежа како свеж утрински воздух. Затоа таа бара да ја пуштат таму каде е целата нејзина утеха, т.е. пред лицето на Отецот небесен, во друштво на ангели и светители. Наутро нејзе и е полесно да ја оствари таа желба, отколку подоцна кога на неа ќе легнат секојдневните грижи. Се Господ уредува. Од Него треба да се прими благослов за дело, неопходно вразумување и потребно укрепнување. Затоа побрзај наутро, додека ништо не пречи, во осаменост да го вознесеш срцето пред Господ, да Му ги изнесеш своите потреби, намери и да измолиш помош во се. Опремувајќи се со молитва и богомисление од рано наутро, целиот ден ќе го поминеш во страв од Бога и во побожност, со собрани мисли. Отаму доаѓаат внимателноста, загриженоста и среденоста во делата и взаемните односи. Тоа е награда за трудот кој утрото во осмаеност си се принудил. Тоа е благоразумно и за световни луѓе и воопшто не ги попречува нивните цели. Напротив!
ПЕТОК
На Преображение гласот од небото рече: Него слушајте го (Мт. 17, 5). Зошто? Заради тоа што пред очите беше претставен и плодот на послушанието. Отецот небесен како да зборува: „Сакате ли да го достигнете ова? Тогаш слушајте што Тој ви кажува и што ви заповеда. Доколку тргнете по Неговиот пат, несомнено ќе стапите во областа на светлината на добрите намери, светлината на знењето, сите таги ќе поминат, немирот на страстите ќе исчезне, ќе се равеат лагите и заблудите. На земјата ќе бидете како на небесата, од земнородни ќе станете богородни, од земни – вечноблажени. Тогаш се ќе биде ваше, зошто сте станале Христови“. Оној кој го сака Господ Исус Христос го сака и Отецот небесен. Тие доаѓаат кај Него и во Него се вселуваат.
Ете ја светлината на Преображението.
САБОТА
Двајца слепи од Ерихон викаат и Господ им дава вид (Мт. 20, 34). Меѓутоа, зарем само тие биле единствените без светлина во очите во тоа место? Секако дека не. Зошто тогаш само тие добиле вид, а не и останатите? Другите не добиле зошто не викале, а не викале зошто немале надеж. Немале надеж зошто не Му угодувале на Бога. Не Му угодувале зошто малку верувале. Кој ја стекне правата вера веднаш почнува да Му угодува на Бога. По угодувањето, веднаш доаѓа надежта, а на неа – молитвата која изнудува секаква помош. На таквите повеќе не им се откажува. Тие умеат и да бараат и добро знаат што треба да бараат, и мерката во барањето ја сфаќаат и трпалива неотстапност во молитвата покажуваат. Се тоа треба да се има за да се постигне успех. Молитвата сама по себе има слаби крилја.
НЕДЕЛА ДВАНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Тешко богатиот да влезе во Царството небесно (Мт. 19, 23). Овде се мисли на богатите кои во себе самите гледаат причина и моќ на благосостојбата. Меѓутоа, богатиот кој ќе ја отсече секоја пристрасност кон имотот, кој во себе ќе ја згасне секоја надеж на него и престане во себе да ја гледа својата вистинска потпора, во срцето станува како и оној кој нема ништо. Заради тоа, нему му се открива патот кон Царството. Богатството тогаш не пречи, туку помага, зошто дава можност да се прави добрина. Богатството не е несреќа, туку потпирање и пристрасност кон него. Таа мисла е можно да се воопшти: човекот се богати со она на што се надева и со она кон што е пристрасен. Кој во единиот Бог се надева и за Него со цело срце се прилепува, ќе се збогати со Бога; а кој се надева на нешто друго и кон тоа го врти срцето, ќе стане богат со тоа, а не со Бога. Отаму произлегува: кој не е богат со Бога, не може да влезе во Царството Божје. Тоа другото можат да бидат: родбински врски, познанства, умот, чиновите, кругот на живеење и работење и т.н.
ПОНЕДЕЛНИК (тринаесета седмица)
Додека одеше по земјата, Господ на луѓето им забрануваше да го фалат (Мк. 3, 12), но бараше да веруваат во Него и да ги исполнуваат заповедите Божји. Тој закон важи и сега и ќе важи и на Судот: „Нема секој кој ми зборува Господи, Господи, да влезе во Царството небесно, но оној кој ја твори волјата на Мојот Татко Кој е на небесата.“ Отаму славословието во црквата започнува: Слава на висините на Бога, а на крај се исповеда: Исцели ја душата моја.. научи ме да ја творам волјата Твоја. Без тоа, славењето на Бога нема никава вредност, бидејќи не излегува од душата, туку само со јазикот се произнесуваат тие зборови. Господ на тоа и не обрнува внимание. Треба, напротив, да се биде таков за другите, гледајќи ги нашите дела, да почнат да го фалат Господ. Самиот наш живот треба да биде фалење на Бога. Всушност, Тој самиот треба во нас да делува, при што ние не треба да му пречиме. Така пофалбата за делата преоѓаат на Него. Секој треба да стане мирис Христов. Тогаш и без пофалби ќе се врши славословие на Господ. Цветот на розата не пушта глас, но нејзиниот мирис, и покрај молчењето, се чувствува на далеку. Така треба да живеат сите Христијани.
ВТОРНИК
Господ ги одбра апостолате да бидат со Него и да ги испраќа да проповедаат и да имаат власт да исцелуваат и да изгонуваат демони (Мк. 3, 14-15). И секој Христијанин е избран да прави слични дела: да биде со Господ, сеќавајќи се на Него и Неговата сеприсутност, да ги проповеда и исполнува Неговите заповеди и да е спремен да ја исповеда својата вера во Него. Таквото исповедување за слушателите во кругот каде се врши проповедта, ќе биде громогласна проповед. Секој Христијанин има власт да исцелува болни, не туѓи, туку свои,, и не телесни, туку душевни – гревови и гревовни навики. Тој има власт да ги изгонува демоните, одбивајќи ги лошите помисли кои тие ги сеат и гасејќи ги страсните побуди кои тие ги распалуваат. Прави така и ќе бидеш апостол и исполнител на она за што Господ те избра, извршителот на својата мисија. Ако успееш најпрво во сето тоа, Господ може ќе те повика и на посебна мисија – да спасуваш други, бидејќи самиот си тргнал по патот на спасението, и да помагаш на искушените, откако самиот си ги поминал сите искушенија и си стекнал чувство за добро и лошо. Твојата работа е да се трудиш на себе – за тоа веќе си избран. Останатото е во рацете Божји. Смирените се возвишуваат.
СРЕДА
Ако царството само по себе се раздели, тоа царство не може да опстане (Мк. 3, 24). Се додека во нашата внатрешност владее гревовната едномисленост на лукавството, во нас е силно царство на темнината и гревот. Меѓутоа, кога благодатта Божја кон себе го привлече заробениот дел на духот, ослободувајќи го од заробеност, внатре доаѓа до раздвојување: гревот е на една страна, а доброто на друга. Штом човекот со свеста и слободата се врзува за доброто (што ја сочинува последицата од разбудувањето), гревот ја губи секоја потпора и почнува да се разорува. Постојаноста во превземената добра намера и трпењето во напорите, сосема го разоруваат гревот и го истребуваат. Внатре почнува царството на доброто и трае се додека не се прикраде некоја лоша помисла која, привлекувајќи ја волјата, повторно произведува разделување. Ако на започнатата гревовна побуда и дадеш место, се соединиш со неа и ја спроведеш во дело – доброто повторно ќе почне да ослабнува, а злото ќе расте, се додека сосема не го истреби. Тоа е скоро непрекината историја на внатрешниот живот кај оние кои се малодушни и немаат постојан карактер.
ЧЕТВРТОК
А кој похули на Светиот Дух, нема прошка довека (Мк.3, 29). Дали е тешко да упаднеш во таков грев? Воопшто не е тешко. Еве ги гревовите од тој вид: „Голема и безгранична надеж на благодатта Божја, очајување или не надевање на Божја милост; противречење на очигледна и утврдена вистина и отфрлање на Православната христијанска вера. Други на тоа додаваат завист кон духовните дарови кои ближните ги добиваат од Бога; упорност во грев и истрајност во злобата; негрижа за покајување се до заминувањето од овој живот“ (Правосл. Испов. Дел 3 пит. 38). Ете, колку патишта! Ако тргнеш по некој од нив, ќе ти биде тешко да се вратиш и ќе бидеш одведен до сепогубна пропаст. Противењето на вистината почнува со мали сомнежи, кои стануваат побудувани од некоја книга. Ако овие сомнежи се остават без внимавање на нив или лечење, тие ќе ве одведат во неверие и упорност во тоа. До очајување се доаѓа исто така незабележливо: „Ќе се покајам“ си велат и продолжуваат да грешат. Постапувајќи на таков начин неколку пати и гледајќи дека покајувањето не доаѓа, тие си велат:„Така мора да биде! Не можеш против самиот себеси“ и веќе се предаваат на гревот под целосна власт. Така собираат голем број на гревови, а при тоа допуштаат многу противења на очигледните повици за Божја благодат. Кога во таква состојба човек доаѓа до помисли да се покае, многуте гревови го дават, а противењето на благодатта му ја одзема смелоста да припадне на Господ. И тој решава: Голем е мојот грев за да ми биде простен. Тоа е очајот! Чувај се од почетокот на неверието и гревољубието и нема да паднеш во таа бездна.
ПЕТОК
Еве излезе сејачот да сее (Мк. 4, 3). Од времето кога излезе на сеидба, сејачот не престанува да сее. Во почетокот самиот сееше, потоа преку апостолате и најпосле преку Боженственото Писмо и богомудрите учители. И до сега насекаде се сее зборот на вистината Божја. Ако си спремен да бидеш добра земја, семето неизоставно ќе падне и посеаното Господ ќе го порасне. Како да се покажеме како добра земја? Со внимание и со изучување на зборовите Божји, со сочувствување и љубов кон неа и подготвеност веднаш во дело да се спроведе што се осознае. При такво настроение, ниту еден збор не останува на површината на душата, туку секој влегува внатре. Соединувајќи се со сродната градба на духот, зборот пушта корен и расте. Хранејќи се одозгора со духовна храна, а одоздола со добри желби итруд, зборот расте во дрво, дава цвет и на крај плод. Самиот Бог така устори околу нас и затоа не можеме да не се чудиме на нашата бесплодност. А до тоа доаѓа заради нашето невнимание и неработење.
САБОТА
Подајте му го царевото на царот, а Божјото на Бога (Мт. 22, 21). На секого дај го неговото. Отаму и законот: На Бога угоди му не само од една туку од секоја можна страна. Секоја своја сила и способност заврти ја на служење на Бога. Кажувајќи: Подајте го царевото на царот, Господ покажал дека таквото делување му е угодно. Ако под царево се подразбираат сите неопходни и суштински поредоци на земниот живот, а под Божјо – сите поредоци на од Бога установената Црква, призлегува дека сите патишта на нашиот живот се преполни со начини на спасување. Единствено биди внимателен! Користи се со се и секогаш делувај според волјата Божја, онака како Бог од тебе сака, и ќе има спасение во твоите раце. Ќе успееш секој твој чекор да биде дело угодно на Бога. Така секој твој чекор ќе биде подвиг кон спасение. Патот на спасението е одење по патот на волјата Божја. Оди во присуство Божје. Внимавај, расудувај, и нежалејќи се себеси, веднаш пристапи на делото на кое во тој момент ќе ти укаже совеста.

НЕДЕЛА ТРИНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Марија го одбра добриот дел (Лк. 10, 42). Успението на Мајката Божја претставува добар крај на тој избор. Самиот Спасител при Нејзиното успение во свои раце ја прими нејзината душа. На тоа се удостоиле многу светители. Во разни облици и степени, истото го доживуваат и сите кои го избираат добриот дел. Во моментот на изборот со надеж се наѕира крајот. Тој во извесен степен се претчувствува. После тоа, трудот, борбата и самопринудувањето делумно го затемнува избраниот пат. Сепак, како ѕвезда водилка – останува добриот крај на доброто дело. Тој личи на оган кој во далечина светка на патникот кого на патот му се стемни. Надежта е поттик на снагата и поткрепување на трпението и постојаноста во започнатото. Таа самата зајакнува во верата. Со вера се прави избор, со надежта се истрајува во изборот, а со трпението се доаѓа до добриот крај.
ПОНЕДЕЛНИК (четиринаесета седмица)
Го дувна Бог духот на животот и постана човекот по ликот Божји. Така е и во препородот: со вдахнување на Духот Божји се поставува почетокот на новиот живот и се обновува образот на човекот. Тоа е појдовната точка. Од тогаш почнува трудот на усовршувањето на образот до подобие. Препородени по образот на Оној кој го создал, со Господовиот Дух се преобразува од слава во слава, иако не без личен удел. Нашиот труд е и создавање, а Бог, по нашата вера во Господ, изградува и расте (дело) со благодатта на Пресветиот Дух. Ете идеал и начин на остварување на образот и подобието Божје! А колку само пишуваат и зборуваат за воспитувањето! Меѓутоа, во зборот Божји тоа е во целост одредено со неколку зборови. Завземи се да го оствариш напишаното и воспитувањето само по себе успешно ќе тргне кон својата цел. Тоа е Божјиот пат. Тој не исклучува и човечки патишта. Напротив, тој им дава насока и ги овенчува со успех. Кога се останува само на човечкото, воспитувањето обично станува недоволно, а не ретко и сосема испревртено за воспитаниците. После тоа и животот почнува да оди наопаку. Каде се умножува превртеното воспитување, целото општество почнува се повеќе да се накривува – и во својот живот и во своите погледи. Крај на тоа е сеопшта искривеност. Еден влече на една страна, а друг на друга.
ВТОРНИК
Приказната за постепеното растење на пченицата од семето(Мк. 4, 26-29) во однос на секој човек, симболизира постепено растење на скриеното човечко срце, со благодат Божја посеано и чувано, а во однос на човештвото – постепено растење на телото на Црквата или заедницата спасувани во Господ Исус Христос, на начин на кој Тој го воспостави. Со таа приказна се дава одговор на прашањето зошто ниту до нашето време Христијанството не станало сеопфатно? Семето кое човек го фрла на земјата, рти и расте само по себе, без негово знаење, додека тој спие и станува. Полаѓајќи го на земјата семето на боженствениот живот и Господ остава слобода по себе да рти, потчинувајќи го на неговиот природен тек на настани и не вршејќи насилство над него. Тој само го чува, помагајќи му само во некои случаи и давајќи му општи насоки. Причина за тоа е во слободата на човекот. Господ бара самиот човек да му се потчини и чека приклонување на неговата слобода. Затоа и делото се одолжило. Кога се би зависело од волјата Божја, веќе одамна сите би биле Христијани. Друга мисла е дека телото на Црквата кое е во градба, се гради на небото. Од земјата пристигнува материјал кој исто така се обликува со небески детали. Зборот доаѓа од небото на земјата и ги привлекува оние кои го сакаат. Оние кои го прифаќаат и го следат, како сиров материал доаѓаат во работилницата Божја, во Црквата, и тука се преработуваат по обрасци кои од небото се дадени. По излегувањето од овој живот, преработени преоѓаат на небото и влегуваат во зданието Божјо, секој на соодветно место. И така без прекин. Според тоа, делото Божје не е во застој. Сеопштата раширеност на Христијанството и не е неопходен услов за него. Зданието Божје се гради невидливо.
СРЕДА
Учениците пловат по морето. Се подигнува бура и тие се наоѓаат во опасна положба. Господ, меѓутоа, спие. Тие викаат: „Господи, спаси!“ Тој со еден збор ја стишува бурата (Мк. 4, 38-39). Друго фактичко пројавување на Боженствената промисла. Секој човек и народ, и Црква, сами пловат по морето на животот, со природни и надприродни сили кои во нив се положени, по поредок кој Бог го воспоставил. Господ се одмара, иако се наоѓа сред настаните кои се случуваат. Сам почнува да делува кога се заканува неизбежна беда која има намера насоката на настаните да ја заврти спротивно на Неговите Боженствени планови. Тој е секаде и се чува, се загрева со дишењето на својата љубов, иако на својата твар остава да делува со силите кои Тој ги дал, по законите и поредоците кои Тој ги завел за секогаш и ги определил на трајност. Не делува Тој секогаш лично, иако се е од Него и иако без Него ништо не може да биде. Секогаш е спремен и сам да делува, кога по својата безгранична мудрост и правда ќе види дека тоа е неопходно. Молитвата е примател на Божјето дејство. А најдобро е: „Господи, Ти се знаеш! Нека биде со мене по Твојата волја!“

ЧЕТВРТОК
Легион ми е името; бидејќи не има многу (Мк. 5, 9). Духовите не се телесни и заради тоа не завземаат и не исполнуваат простор како што е случај со телата. Така се објаснува физичката можност за пребивање на многу духови во еден човек. Карактеристичната можност на таквото пребивање од страна на духовите е сфатлива поради нивната некарактеристичност или отсуството на секое начело на карактер, а од страна на човекот – сред честото допирање на неговото душевно устројство со темни области на нечистите сили. Сепак, со тоа се објаснува само можноста, додека стварноста на уселувањето на бесовите подлегнува на услови кои не можеме да ги одредиме. Можеме само да кажеме дека вселувањето на духовите не се случува секогаш видливо и не се препознава секогаш по одредено однесување на ѓаволимани. Постои вселување на духови кое не се покажува, т.е. е скриено. Постои и власт на духовите над умовите покрај телото. Во такви случаи, тие со умот раководат како сакаат, по пат на страсти кои во него делуваат. При тоа, луѓето мислат дека сами дејствуваат, заради што стануваат потсмев на нечистите сили. Што тука да се прави? Биди вистински Христијанин и никаква ѓаволска сила не може да те совлада.
ПЕТОК
Воскреснувајќи ја ќерката на Јаир, Господ им заповеда строго на нејзините родители никој да не дознае за тоа (Мк. 5, 43). Со тоа ни е укажано: не барај слава, ниту пофалби човечки, иако твоите дела се такви да не можат да се скријат. Прави го она на што те приморува стравот Божји и совеста, а кон човечкиот говор однесувај се како воопшто да не постои. И гледај на својата душа: Штом само малку се накриви, веднаш враќај ја на место. Желбата луѓето да не видат го поттикнува копнежот по пофалби. Кога примаме пофалба, ја постигнуваме целта. Меѓутоа таа ја поткопува енергијата и ја пресекува духовната активност и со самото тоа има продолжување на пофалбите. Отаму произлегува дека самиот себеси се мрази оној кој сака луѓето да знаат за неговите добри дела. Не е лошо ако луѓето нешто фалат, зошто и како може да не се фали она што е добро? Ти, немој за тоа да мислиш, да очекуваш или бараш. Ако тоа самиот си го допуштиш, сосема ќе се расипеш. Попуштањето во една работа доведува и до попуштање во други. Зачестеноста во тоа доведува до создавање на навика и човекот станува фалбаџија. А, ако дојде до тоа, постои можност сите негови дела да не бидат за пофалба и пофалбите ќе се намалат. Поради недостатокот на пофалби од страна, ќе почне самиот да се фали, кое Господ го нарекол трубење пред себе. Тоа е уште полошо. Душата станува ситничарска, бара лажен сјај и вистинско добро од тоа таа душа веќе не очекувај.
САБОТА
А најголемиот меѓу вас нека ви биде слуга (Мт. 23, 11). Согласно со зборовите на Господ, величината не се мери со родот, ни власта, ниту со мерката на способноста, туку со умеењето да се прави добро за другите. Најголем е оној кој најнеуморно и нашироко делува во таа смисла. Оној кој во семејството е најголем, на себе ја зема грижата за сите членови. Својата чест и надреденост ја гледа во тоа сите да ги подмири и на сите да им направи добро. Кој во Христијанската заедница сака да биде најголем, мора на себе да ја прими грижата за христијанската благосостојба на сите оние во чиј круг се наоѓа и во оној вид на активност која ја избрал за себе. Подобро е да се каже: нека ја отфрли секоја мисла за величина и да се зафати со срдечна грижа колку што е можно повеќе да ги послужи на добро оние кои го опкружуваат. Така ќе биде најголем во очите Божји, а може и кај луѓето. Кога сите најголеми овој закон Христов би го направавиле закон на својата совест, веднаш меѓу нас би се зацарило благосостојба и изобилство! Но, лошо е тоа што величината кај нас брзо се врти во служење на себеси и своите интереси и што речиси секогаш се случува таа да бара услуги за себе, а не да им служи на другите. Совеста, при тоа, се смирува со исправноста на водењето на официјалните работи. Заради тоа имаме многу големи работи, но доброто не успева меѓу нас, така што добрите установи не го придонесуваат доброто кое од нив се очкува.
НЕДЕЛА ЧЕТИРИНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Царот приреди свадба за својот син и ги испрати своите слуги по повиканите. Испрати еднаш, потоа по вторпат, меѓутоа повиканите не дојдоа поради своите житејски грижи: еден отишол во своето поле, друг во трговија. Испратен е нов повик во други сфери и палатата се наполни. Меѓу останатите, наишол еден кој не бил облечен во свадбена облека и заради тоа бил исфрлен (Мт. 22, 2-14). Смислата на параболата е јасна. Свадбата е Царството небесно, повикот е проповедта на Евангелието, тие кои го добиле повикот се неверниците, а без свадбената облека се верници но без живот по вера. Кој во која група на луѓе припаѓа нека пресуди сам. Јасно е дека сме повикани, но дали веруваме? Можно е како под општо име да се биде меѓу оние кои веруваат, а во суштина сме без вера. Еден кој воопшто не мисли за верата, кај него воопшто и ја нема, а други нешто знаат за верата и со тоа се задоволни; други пак погрешно ја толкуваат верата, а трети сосема имаат непријателски став кон неа. Сепак, сите се вбројуваат во Христијани, иако кај нив нема ништо христијанско. Доколку ти веруваш, испитај дали со твојата вера се соодветни и твоите чувства и дела – т.е. облеката, душевното по кое Бог те гледа соодветно облечен за свадбата или не. Можно е дури и добро да се познава верата и да се ревнува за неа, а во животот да се служи на страстите, т.е. да се облекуваш во срамна облека на гревољубива душа. Кај таквите едно е на зборови, а друго во срцето. Размислите дали сте во вера и посебно, дали сте во свадбена облека на доблести или во срамни партали на гревови и страсти.
ПОНЕДЕЛНИК (петнаесета седмица)
Кај крвотечивата жена веднаш престана изворот на крвта штом таа ја допре облеката на Господ со вера и штом и пријде сила од Господ (Мк. 5, 29). Течењето на крвта е слика на страсни мисли и замисли кои постојано истекуваат од срцето кое уште не се исчистило од секое чуство кон гревот. Тоа е нашата гревовна болест. Ја чувствуваат оние кои се покајале и решиле себеси да се држат во чистота и тоа не само надворешно, туку и внатрешно. Тие гледаат дека од срцето постојано излегуваат лоши мисли и заради тоа страдаат и бараат лек за себе. Меѓутоа, тој лек не може да се најде ни кај себе ни кај другите. Тој доаѓа само од Господ и тоа кога произлегува особено општење со Господ, кое се осведочува со особена топлина и внатрешно горење. Доколку тоа се случи, душата веднаш ќе почувствува дека оздравела од болест. Тоа е големо богатство. Но како да се достигне? Крвотечивата се пробивала кон Господ и го добила исцелувањето. И ние треба да се пробиваме кон Господ, без мрзливост да одиме низ теснините на внатрешниот и надворешниот подвиг. На почетокот се изгледа дека е тешко и Господ неможе да се види. Но, одеднаш се појавува и Господ, а со Него и радоста! Царството Божје не доаѓа на видлив начин.

ВТОРНИК
Од каде Му е ова Нему? И од каде Му е мудроста дадена? (Мк. 6, 2) Така за Господ зборуваа Назареќаните кои го познавале Неговиот претходен, скромен живот. Истото се случува и со сите кои вистински го следат Господ. Оној кој строго се држи до патот на Господ, после трудот и откако во себе ја победи неисправноста, во целиот свој состав доживува промена: во погледот, во одењето, зборовите, однесувањето. Од тогаш се има печат на особена уреденост и достоинство, па макар и да води потекло од најниските слоеви и да е најнеобразован. И, може да се слушне: Од каде нему тоа? Кога телесно и видливо така се преобразува, што може да се каже за внатрешното и душевното, кои понепосредно и полесно подлегнуваат на преобразувачките благодети, а надворешното служи како израз и последица. Колку тогаш за се се светли мислите, колку се точни и одредени! Колку е правилно просудувањето за се што постои и што се случува! Тогаш погледот кон се е повисок од филозовскиот! А намерите и потфатите? Се е чисто, се е осветлено со светата небеска светлина. Тоа навистина е нов човек! Образованието не го стекнал, не слушал предавања на академија, немал никакво воспитување, а се покажува како добро воспитан и премудар. Вниманието кон себе и трудот над себе, молитвата и приближувањето кон Бога – се преработиле со благотад Божја. Начинот никој не го видел. Отаму и произлегува прашањето: Откаде му е ова нему?
СРЕДА
Испраќајки ги апостолате на проповед, Господ им заповеда со себе ништо да не носат. Една облека на себе, сандали на нозете, стап во рацете – и ништо повеќе. Им наложи дека пристапувајќи на тој труд да немаат никакви грижи зошто ќе бидат сестрано обезбедени. И навистина, апостолате биле целосно згрижени иако немале никаква надворешна безбедност. Како тоа се остварило? Со нивната совршена преданост на волјата на Бога. Заради тоа Господ промисли во ништо да не оскудеваат. Тој ги раздвижувал срцата на оние кои ја слушале нивната проповед и им обезбедувал храна и сместување на проповедниците. Меѓутоа, апостолате на тоа не сметале и ништо не очекувале, се му препуштиле на Господ. Заради тоа трпеливо и поднесувале нешто непријатно. Тие имале само една грижа – да проповедаат, и само една жалост – кога луѓето не ја слушале проповедта. Отаму чистотата, независноста и многуплодноста на проповедта. И сега би требало така да биде. Но нашата немоќ бара надворешна обезбеденост без која ние ни чекор не правиме. Но, не е тука прекорот на нашите сегашни апостоли. Во почетокот и тие се потпираат на обезбедувањето, а потоа тоа им исчезнува од глава и тие со својот труд се воведуваат во состојба на богопредаденост. Од тој момент може да се смета дека почнува вистинската плодоносност на проповедта. Богопредаденоста е повисок степен кон совршенството и до неа не се доаѓа веднаш штом се осознае нејзината вредност. Таа самата доаѓа после трудот над самиот себеси.
ЧЕТВРТОК
И се упатија пеш од сите градови и брзаа онаму .. и се собраа околу Него (Мк. 6, 33) во пустината Витсаида, каде се случи чудото на наситување на пет илјади луѓе со пет леба и две риби. Што го привлекувал народот кон Господ? Чувството за Божественото. Сокриено под покровот на човечката природа, Боженството на Господ се појавувало во зборови, дела, поглед и се што било видливо на Него. Пројавувањето на Боженственото разбудувала во срцето скриено чувство за Боженствено и со неа влечела кон Господ. Никој не е во можност да спречи такво приближување, не само од страна, туку ни самиот човек кој го чувствува во себе, зошто тоа е подлабоко и појако од сите други чувства. Тоа Боженствено во Господ Спасителот наш ги привлекуваше кон Него и луѓето од сите народи под небото. Истото се случувало во текот на историјата на Црквата, а и до сега така се случува. И мал траг на Боженственото привлекува кон себе. Што следи од таквото искуство на стремење на нашиот дух кон Боженственото на сите места и во сите времиња? Тоа сведочи за натприродното, за Боженственото, кое е негов извор. Тоа стремење лежи во основа на нашиот дух и ја прави неговата природа, што може да се види од нашите умни, естетски и работни занимања. Во природата не може да постои измама и лага. Значи, тоа го нема во стремењето кон Боженственото. Отаму произлегува дека Бог и Боженственото постојат и дека научниците, кои го негираат натприродното, одат против природата на духот човечки.
ПЕТОК
Бидете храбри, Јас сум, не бојте се (Мк. 6, 50). Ете ја потпората на нашата надеж! Во било каква неволја и беда да се наоѓаш – сети се дека Господ е близу и исполни се со храбро трпение. Како што тогаш ненадејно им помогна на апостолате, кои се најдоа во неволја на морето, така и тебе, кој си во потешкотија, ненадејно ќе ти ја даде својата помош и застапништво. Тој секогаш е спремен со својот покров. Застани и ти со Него или покрај Него со вера, молитва, надеж и преданост на Неговата света волја. Отаму ќе произлезе спојување на духот со Господ, а од тоа ќе се роди секое богатство. Меѓутоа, тоа не значи дека со самото тоа веднаш ќе дојде и достоинство и слава и чест. Надворешното може да остане како што е, но затоа ќе дојде храбра и благодушна упорност во поредокот на настаните кои Господ ќе ги устрои за сите. А тоа е и главното што треба да бара секој во неволја. Среќа внатрешно, а не надворешно. Внатрешното блаженство е секогаш кај оној кој е во жива врска со Господ.
САБОТА
И заради многу безаконија, љубовта ќе олади кај многумина (Мт. 24, 12). Љубовта се поништува со безаконија. Колку што повеќе има гревови, толку има помалку љубов. Каде има само гревови, немој да бараш љубов. Кој сака љубовта да биде распространета тогаш е должен да се погрижи да ги намали гревовите и гревољубието. Ете го вистинското начело на хуманоста! Кој го прифати, треба да ги усвои сите начини со кои е можно да се спротивстави на гревот. Надворешните гревови се плод на внатрешната гревовност. Внатрешната гревовност се заснова на егоизам. Отаму доаѓа дека хуманистите мора да го прифатат законот со кој се сузбива егоизмот. Тој најсилно се сузбива со тоа што себеси нема да се дадеш на својата волја. Не и отстапувај на својата волја и брзо ќе го победиш егоизмот. Но, ако постојано и удоволуваш на својата волја, со тоа ништо нема да направиш, без разлика какви сретства употребуваш против него. Отаму следи: каде се бара своеволност, таму се бара ширење на егоизмот и оладување на љубовта – т.е. поголемо зло. Токму таков е духот на сегашното време и злото се повеќе расте.
НЕДЕЛА ПЕТНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Предавајќи ја заповедта за љубовта кон Бога и ближните, Господ веднаш го додаде учењето дека е Божји Син и дека е Божество (Мт. 22, 35-46). Зошто? Затоа што вистинската љубов кон Бога и луѓето не е можна освен ако не е под дејство на верата во Божеството на Христос Спасителот, т.е. дека Тој е воплотен Син Божји. Таквата вера побудува љубов кон Бога, зошто како може да не се љуби Бог кој толку многу не засака што дури ни Синот Свој Единороден не го поштеди, туку го предаде за нас? Верата таа љубов ја доведува до целосно совршенство или до она што бара, а таа бара жив сојуз. За да се достигне тој сојуз, потребно е да се надмине чувството на правда Божја кој прекорува за грев. Тоа чувство се победува со убедување дека правдата Божја е исполнета со крстната смрт на Синот Божји. Тоа, пак, убедување доаѓа од верата. Отаму следи дека верата го открива патот кон љубовта кон Бога. Тоа е прво. Второ: верата во Боженственото во Синот Божји, кој заради нас се воплоти, страдаше и беше погребан, го дава образецот на љубовта кон ближните. Зошто оној кој љуби, покажува љубов кога ја положува својата душа за љубените. Верата дава сила за пројавување на таква љубов. За да се има таква љубов, треба да се стане нов човек, т.е. со самооткажување да се напушти се што е себично. Само во Христа човек станува нова твар. Во Христос, пак, е оној кој со вера и благодатен препород низ светите тајни, се приближува кон соеднинување со Христос. Затоа, оние кои очекуваат дека без вера во себе ќе сочуваат барем некаков поредок – залудно полагаат надеж, зошто се оди заедно: човек не може да се раздели, тој мора целиот да се оствари.
ПОНЕДЕЛНИК (шеснаесета седмица)
Господ не ги прекорува фарисеите заради надворешниот поредок кој го завеле, ниту пак за правилата на однесување, туку за нивната приврзаност за тие правила и дека се определиле единствено за надворешното почитување на Бога изоставувајќи ја грижата за она што е во срцето (Мк. 7, 1-8). Се разбира дека без надворешното не се може. И највисоката внатрешност има потреба од надворешното, како за израз и облека своја. На дело, тоа никогаш не оди само, туку секогаш во врска со надворешното. Нив само лажните теории ги одвојуваат. Од друга страна, очигледно е дека самата надворешност не е ништо. Нејзината вредност доаѓа од она што е присутно во внатрешното. Штом го нема внатрешното, тогаш ни надворешноста не е потребна. Меѓутоа, ние често се грижиме за она што е надворешно и видливо до таа мерка што, исполнувајќи го, остануваме мирни, не мислејќи дали во тоа има внатрешност или не. Бидејќи внатрешното е потешко од надворешното, сосема е природно да застанеш на надворешното. Што да се прави? Треба да управувате со себе и да го имате во вид она што е внатрешно. Секогаш кон него треба да се стреми низ надворешното и тоа што е надворешно да се смета вредно само кога со него е и внатрешното. Внимавајте на себе, имајте трезвеноумие и бидете бодри, тие се единствените лостови за подигање на нашата отежнета природа, лакома на она што е ниско. Интересно е дека оној кој има внатрешно, надворешното не го остава иако не му придава особена вредност.
ВТОРНИК
Нема ништо вон човекот, што би можело да го направи нечист кога ќе влезе во него; туку она што излегува од човекот, тоа го прави нечист (Мк. 7, 15). Овој стих и слични (на пример: јадењето не не поставува пред Бога), обично го истакнуваат оние кои не држат пост по уставот и поредокот на Црквата, сметајќи дека со тоа доволно го оправдуваат своето непостење. Колку е и дали навистина е задоволително тоа оправдување знае секој верен член на Црквата. Со постот е воспоставено воздржување од некои јадења не заради тоа што би биле нечисти од нив, туку затоа што со подвизување полесно се постигнува стивнување на телото кое е неопходно за внатрешен напредок. Оние кои не се склони на пост не би требало да настојуваат на тоа и истакнуваат дека постот не е потребен иако тој претставува средство за победување на гревовните повици и стремежи на телото. Но, ни на таа точка не можат да се утврдат. Ако внатрешното напредување е неопходно, тогаш и сретството што го овозможува е неопходно, а тоа е постот. Токму тоа совеста им зборува на секого. Но, за да ја умират совеста, некои зборуваат: „Јас на друг начин ќе го надоместам напуштањето на постот“ или:„*Мене постот може да ми наштети„, или:„Ќе постам кога сакам, а не кога е утврдено“. Првиот изговор е неумесен зошто без пост никој не успеал да излезе на крај со своето тело и својата внатрешност да ја уреди како треба. Последниот исто така е неумесен изговор затоа што Црквата е едно тело: да се одвоиш од другите е спротивно на нејзиното устројство. Напуштањето на општите правила на Црквата го може само оној кој излегува од неа. Се додека човекот е нејзин член, не може да зборува и постапува на тој начин. Вториот изговор има привид на исправност. Точно е дека обрвската на посно ограничување се симнува кај оние на кои им штетат посните јадења. Постот е воспоставен не заради убивање на телото, туку заради умртвување на страстите. Меѓутоа, кога луѓето кои не можат да го поднесат постот би се пребројале, би се покажало дека се во толку мал број што е занемарлив. Останува само една причина за непочитување – отсуство на желба. Против тоа не може да се спори. Ниту во рајот никого нема да земат против негова волја. Но, ако те осудат во ад – сакаш, неќеш – ќе мораш да одиш: само ќе фатат и ќе фрлат.
СРЕДА
Од внатрешноста на срцето човечко излегуваат зли мисли: прељуба, блуд, убиства, кражби, лакомост, пакост, итрина, разврат, зло око, хула на Бога, гордост, безумие (Мк. 7, 21-22). Тука се наброени само најраширените гревови. Меѓутоа, и сите други, и поголеми и помали, излегуваат од срцето. Видот во кои тие се јавуваат е лошата помисла. Првото семе на злото кое паѓа на мислата е : „Да се направи тоа и тоа“. Од каде и како таа доаѓа? Еден дел од тие помисли може да се објасни со извесни закони на сеење и соединување на идеате и ликовите. Но, само еден дел. Другиот, кој е поголем, доаѓа од самопредизвикувачкото раздразнување на страстите. Живеејќи во срцето, страста не може, а да не бара задоволување. Тоа барање се покажува со позив на ова или она, а со повикот е соединет овој или оној предмет. Отаму мислата: „А, ете што треба да се направи!“ Отаму кога сме гладни се чувствува позив на храна. Со повикот се помислува и на самата храна, а со неа и на желбата да се дојде до ова или она и да се изеде. Третиот и можеби најголемиот дел, произлегува од нечистите сили. Со нив е исполнет воздухот и тие во група се вртат околу луѓето. Секој по својот род развива дејство на лицето кое го среќава. Од нив лета злото како искра од зажарено железо. Каде постои прифаќање, искрата се вгнездува, а со неа и мислата за лошо дело. Со ништо друго не може да се објасни раѓањето на лошите помисли сред работи кои немаат никакво сродство со нив. Меѓутоа, целата таа разлика во причините не бара и разлика во постапувањето со лошите помисли. Законот е еден: ако се јави лоша помисла – веднаш отфрли ја и работата е завршена. Ако не ја отфрлиш во првиот момент, во вториот или третиот момент ќе биде многу потешко. И веќе нема да забележиш како ќе се роди сочувство, желба и решение и како ќе се јават сретства и ете гревот е под рацете. Првото спротивставување на лошата помисла е трезвеноумие и бодрост со молитвата.
ЧЕТВРТОК
Што ја поттикна Сирофеничанката да му пријде на Господ и да биде толку упорна во барањето (Мк. 7, 24-30). Убедувањето кое во неа се создало. Таа била убедена дека Спасителот е моќен да ја исцели нејзината ќерка и затоа му пришла. Била убедена дека Тој нема да ја остави нејзината молба неисполнета и затоа не престанувала да бара. Убедувањата се збир на целиот живот, воспитувањето, вообичаените мисли, впечатокот од она што не опкружува, учењата кои ги среќаваме и разновидни случаи и занимања во животот. Под дејство на сето тоа, мислата работи и доаѓа до одредени убедувања. При тоа треба да се има на ум дека секаде постои и отсекогаш постоела во душата на човекот вистината Божја. Вистината лежи во срцето на човекот. Вистината Божја е запечатена и во секоја твар. Ја има и во обичаите и во човечките карактери. Ја има и во учењата, помалку или повеќе. Но, насекаде има и лаги. Кој е од вистината, собира вистина и е исполнет со вистинити и спасоносни убедувања. Кој, пак, не е од вистината, собира лага и е исполнет со лажни убедувања и погубни заблуди. Дали од човекот зависи дека е од вистината или не, нека секој сам расуди. Судот Божји, сепак, очекува се.
ПЕТОК
Нахранувајќи четири илјади луѓе со седум леба, Господ веднаш влезе во кораб .. и дојде во предели далманутски (Мк. 8, 1-10), токму како да ништо особено не направил. Таква е вистинската доблест – дела и само дела, а не обрнува внимание на она што е направено. Таа секогаш го заборава она што е зад неа, стремејќи се кон она што е пред неа. Кај оние кои се исполнети со добрина, тоа се одвива како по природа. Силен човек крева голем товар без напор, а слабиот се напрега и со мал товар. Така и силните со добрина секое добро дело го вршат без напрегнување, штом им се укаже прилика. Сиромашните со добрина, пак, без напор не можат да направат ништо. Приликата им е пред очи, а тие се вртат на сите страни. Доброто срце е жедно за добро дело и не е задоволно кога нема да најде доволно прилики да ја исполни својата желба, како што човекот не се заситува се додека не се најаде. Гладниот човек не го заборава јадењето се додека не ја засити гладта. Но, кога гладта е заситена, јадењето се заборава. Така и оној кој е вистински добар, постојано мисли на добро дело се додека не го направи, а потоа веднаш го заборава.
САБОТА
Стражарете зошто не заете во кој час ќе дојде Господ ваш (Мт. 24, 42). Да стражариш не значи дека треба да седиш со скрстени раце, туку да размислуваш за ненадејното доаѓање на Господ и секогаш да се однесуваш и постапуваш онака како бара средбата со Него, со што се отстранува стравот дека ќе се заслужи укор или осуда. Како да се оствари тоа? Многу едноставно. Со исполнување на Неговите заповеди и ниту една да не се нарушува. Ако се случи некоја да ја нарушиме, веднаш треба да се читиме со покајување и задолжително измирување од своја страна. Тогаш кај нас се ќе биде чисто. Гревот не го оставај ниту еден момент на душата: веднаш покај се, плачи во срцето свое и побрзај кај својот духовен отец да се исповедаш и да добиеш разрешување. Потоа повторно зафати се со исполнување на заповедите Божји. Ако бидеш ревносен во водење на правилен живот, набрзо ќе се исправиш. Единствено немој долго да остануваш во состојба на пад. Паѓањата во таквото устројство ќе бидат се поретки и потоа сосема ќе престанат со помош на сеисцелителната благодат Божја. Тогаш во тебе ќе се всели радосно уверување дека нема да бидеш неспремен да го сретнеш Господ.
НЕДЕЛА ШЕСНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Приказната за талантите наведува на мисла дека овој живот е време на трговија. Значи треба да побрзаме за да го искористиме времето, како што на пазар секој брза да продаде она што може. Дури и оној кој изнел опинци на продажба, не седи со скрстени раце, туку се труди да ги привлече купувачите за да ја продаде својата стока, а потоа да купи што му е потребно. Никој од оние кои го примиле животот од Господ не може да каже дека нема ниту еден талант. Секој има нешто и тоа не само една работа. Затоа, секој има со што да тргува и да прави добивка. Не гледај на страна и не брои колку другите добиле, туку добро погледни на себе и внимателно одреди што е во тебе и што можеш на тоа уште да додадеш. Потоа потруди се на тој план без мрзливост. На Судот нема да те прашаат зошто не си стекнал десет таланти ако си имал само еден, ниту пак зошто на својот еден талант си стекнал само еден, туку ќе ти речат: „Што си стекнал -талант, половина талент или негов десети дел?“ И наградата нема да биде според тоа што си примал, туку според тоа што си стекнал. И човекот не ќе може со ништо да се оправдува: ниту со своето незнаење, ниту со сиромаштвото, ниту со необразованоста. Зошто, ако не е дадено, нема ни да се праша. Меѓутоа, ти си имал и раце и нозе и затоа ќе те прашаат: „Што стекна со нив?“ Си имал јазик, и ќе те прашаат: „Што со него си добил?“ Така на Судот Божји ќе се изедначи нееднаквоста на земските околности.
ПОНЕДЕЛНИК (седумнаесета седмица)
Дознавајќи дека Господ поминува, слепиот од Ерихон почна да вика. И неговиот глас допре до Господ. Ништо што го опкружуваше Господ не можеше да му попречи да слушне. И повикувајќи го, Господ му го врати видот. Така е во секое време и во секое место: Господ не само што пронаоѓа туку и престојува. Тој управува со целиот свет. По човечкиот суд Тој има многу грижи. При тоа и број од ангели го опкружуваат со своето славословие. Но, ако ти решиш да го кренеш својот глас, слично на слепиот од Ерихон, ништо нема да му попречи на твојот глас да допре до Господ. Тој ќе слушне и ќе ја исполни твојата молба. Работата не е до Господ, Тој е близу и се што ти е потребно кај Него веќе е спремно. Само на тебе се чека. Реши се да го кренеш својот глас до таа мерка што Господ може дате слушне и веднаш се ќе добиеш. Која е таа мерка? Верата, надежта и преданоста на волјата на Бога. Меѓутоа, и тие мерки имаат своја мерка. Какви треба да бидат тие мерки? Прашај го оној кој се молел и го добил бараното. Тој ќе ти каже: „Се молев за тоа и тоа и го добив бараното. Сега ми треба ова и ова. Се молам и не добивам, а знам и зошто, зошто не можам да дојдам до мерката на молитвата каква ја имав претходно“. Отаму произлегува дека таа мерка не може да се одреди со прецизна точност. Само едно е точно одредено: дека делото зависи од нас, а не од Господ. Штом дојдеш до способноста да примиш, неизбежно ќе добиеш.
ВТОРНИК
Целата покриена со лисја, смоквата изгледала прекрасна, но не се удостоила на благослов од Господ, зошто немала плодови. Таа немала плодови зошто немала внатрешна плодотворна сила. Колку само постојат такви смокви!. Навидум се е во ред, а внатре нема ништо. Има луѓе кои се сериозни, чесни и се христијанско исполнуваат, но немаат дух на животот во Христа. Затоа и немаат плодови на животот. Во што е духот на животот во Христа? За тоа можеме да кажеме: во него едно е од Господ, а друго од нас. Од Господ е плодотворната духовна сила, а од нас е само приемникот на таа сила. За последното треба повеќе да се погрижиме. Неговиот корен е чувството дека гинеш и кога не би бил Господ, навистина би погинал. Од него за целиот живот, при сите дела и напори, се раѓа смиреност во срцето. Освен тоа, бидејќи иднината е неизвесна, а непријатели има многу и бидејќи сопнувањето е можно во секој момент – се јавуваат страв и треперење во градењето на спасение и постојаниот извик: „Знаеш како сум, спаси ме!“ Тешко на оној кој се утврдува на било што друго освен на Господ. Тешко на оној кој се труди на било што друго освен за Господ! Затоа ти, кој се трудиш на дела кои се сметаат за богоугодни, запрашај се за кого се трудиш. Ако совеста смело одговори:„Само за Господ“, ќе биде добро, а ако не, тогаш градиш куќа на песок. Ете неколку укажувања за внатрешниот плодотворен дух. Според тоа, разбери го и останатото.
СРЕДА
Ако вие не им ги простувате грешките на другите кон вас, ни Отецот ваш кој е на небесата нема да ви ги прости вашите гревови, рече Господ (Мк. 11, 26). Кој е тој што на другите не им простува? Праведникот или оној кој себеси се смета за таков? Оној кој себе се смета за праведник останува само да суди на другите, да пронаоѓа приговори и да бара казни за вината. На оној, пак, кој се чувствува грешен, зарем мисли на туѓите грешки? Неговиот јазик нема да го осуди другиот, ниту ќе бара некаква надокнада од него, бидејќи неговата сопствена совест постојано го изобличува и му се заканува со праведниот суд Божји. Што, зарем е подобро да се греши отколку да се живее праведно? Не, секогаш ревнувај за праведното, но при својата праведност сметај се себеси за непотребен слуга и тоа не двосмислено, туку со целосно свесно чувство на лична гревовност. Кога ќе дојдеш до тој степен (кој без труд е невозможен, зошто тој одеднаш не се стекнува), повеќе нема да бараш казнување на братот, без разлика колку ти згрешил, бидејќи твојата совест ќе ти зборува: „Заслужуваш не само тоа, туку и многу повеќе“. И ќе простиш. Откако ќе простиш, и самиот ќе се удостоиш со простување. И така во текот на целиот живот: простување по простување. Затоа и на Судот ќе добиеш сепростување.

ЧЕТВРТОК
Светителот ја докажува својата небесна мисија со сведочењето на свети Јован Претеча, а првосвештениците молчеле зошто не можеле ништо да кажат против тоа. Но, сепак, тие не веруваат (Мк. 11, 30-33). Друг пат Господ и со дела ја покажувал својата мисија, а тие измислија изговор: со помош на кнезот демонски.. Дури и кога тој изговор се покажа како неумесен, повторно замолкнаа, но не поверуваа. Така е секогаш со неверниците: и што да им зборуваш и без разлика колку убедливо ја докажуваш вистината, тие не веруваат, иако не можат да кажат ништо против. Човек би рекол дека нивниот ум е парализиран. Но, како за други работи расудуваат здраво? Само кога се зборува за верата тие почнуваат да се заплеткуваат во зборови и поими. Се заплеткуваат и кога ги изнесуваат своите погледи во замена за поставката на верата, од Бога дадена. При тоа, кај нив расте сомнежот до тој степен што почнуваат да мислат како да се на цврста карпа. Но, каква теорија тие кажуваат, и дете ќе сфати дека тоа е како пајакова мрежа. Тие тоа не го гледаат. Неразбирлива заслепеност! Упорноста на неверникот може да се објасни со отсуство на несакање да се верува. Но, од каде тоа несакање? И од каде тоа стекнува власт да и умен човек го приморува свесно да се држи до нелогичниот начин на мислење? Зарем таа темнина не е од создателот на темнината?
ПЕТОК
Со приказната за лозјето се изобразува старозаветната Црква и Божјата грижа за неа. Бидејќи новозаветната Црква ја наследи старозаветната, и на неа може да се однесува оваа приказна. И повторно, бидејќи секој Христијанин е црква на живиот Бог, приказната се однесува и на него. Последното за нас е важно. Значи, што претставува лозјето? Душата која го примила очистувањето на гревовите, благодата на препородот, дарот на Светиот Дух како залог за наследување на вечното Царство, зборот Божји, светите тајни, ангелите чувари. Кои се работниците? Свеста и слободата. Тие ги примаат даровите и даваат чувство дека се трудат околу нив и дека на Господ му принесуваат плодови. Кои се неисправните работници? Тие кои сакаат да се користат со предимството на Христијаните, колку им е потребно во надворешниот поредок на животот, но нема на Господ да му принесат достојни духовни плодови. Кого Господ го испраќа кај нив? Совеста со страв Божји, зборот Божји, учители и пастири. Со нив сака да ги вразуми неисправните. Но, неисправните работници не сакаат да се исправат и не обрнуваат внимание на нив.Едни ги гонат и се трудат да го заглушат нивниот глас, а други одат до таму што и против самиот Господ почнуваат да се однесуваат непријателски, отфрлајќи ја верата во Него на разни начини. Крај на тоа е што злосторниците со лоша смрт ќе бидат погубени.
САБОТА
Се чита приказна за десет девојки. Свети Макарие вака ја опишува нејзината смисла: „Пет мудри девојки – трезвеноумни побрзаа кон она необично за својата природа и земајќи масло и садови на своето срце (т.е. од горе дарувана благодат на Духот), влегуваат со Женикот во небесната ложница. Другите, пак, луди девојки, останувајќи приврзани на сопствената природа, не беа бодри и не се потрудија, додека сеуште беа во телото, во своите садови да земат масло на радоста, туку од мрзливост или заради самоубедување во својата праведност, се предадоа на некаков сон. Заради тоа, тие не се пуштени на свадбата на Царството, неугодувајќи му на небесниот Женик, ниту пак со себе не принесоа масло. Душите кои го бараат она необичното за својата природа, т.е. Светиот Дух, со сета своја љубов се врзуваат за Господ. Затоа одат по Него, отфрлајќи се, кон Него упатуваат молитви и помисли. Тие и се удостојуваат со примање на маслото на небеската благодат. Душите, пак, кои остануваат во својата природа, се влечат по земјата со своите помисли, за земјата мислат и нивниот ум и живот е прикован за земјата. Тие мислат дека му припаѓаат на Женикот, бидејќи се украсени со телесни украси, но бидејќи не го примаат маслото на радоста, тие не се препородуваат со Духот одозгора.
НЕДЕЛА СЕДУМНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
И како што Мојсеј ја подига змијата во пустината, така треба да се подигне синот Човечки, за секој кој верува во Него, не погине, туку да има вечен живот (Јн. 3, 14-15). Верата во Синот Божји, кој е распнат заради нас, е сила Божја за спасување, таа е жив извор на оживотворени стремења и намери. Таа е примател на огромна благодат на Светиот Дух, која секогаш пребива во срцето, како и скриените надојдувања на благодатта кои во прво време, во часот на неволјата, се испраќаат одозгора. И едното и другото заедно го стегнуваат вечниот живот. Додека овој живот е една целина, христијанинот не се колеба бидејќи се припијува до Господ и еден дух е со Него. Господ, пак, ништо не може да го победи. Зошто тогаш се паѓа? Заради слабеење на верата. Ослабнуваат христијанските убедувања и енергијата. По мерката на тоа ослабнување, благодатта се истискува од срцето и лоши повици ја подигаат главата. Во одреден час доаѓа до согласност со нив и ете го падот. Ти, сепак, будно чувај ја верата во сета нејзина ширина и нема да паднеш. Во таа смисла свети Јован и зборува дека родените од Бога не прават грев (1. Јн. 3, 9).

ПОНЕДЕЛНИК (осумнаеста седмица)
Ирод е олицетворение на иритирано самољубие, кое од непријатноста од вознемирената совест, што е разобличување на правдата, очекува да се избави со насилство. Свети Јован Претеча е олицетворение на правдата кој ги гони самољубивите, наоѓајќи погодна прилика. Без разлика колку правдата се омекнала со сниходење во зборовите, нежни во љубовта која не сака да нанесе некому рани во срцето, сепак ликот на праведноста пред очите на совеста може да застане и да покрене бура на изобличување. Кратковидоста на индивидуалноста не може да сфати дека изобличувањето не доаѓа од надвор, туку од внатре. Затоа со сета своја сила се погрижува да остане на надворешно изобличување. Затворајќи му уста, таа очекува да го заглуши и внатрешниот глас. Но, во тоа не успева, зошто грижата не треба таму да се насочува. Треба да се смири совеста. Тогаш и внатрешниот мир не може да се наруши, без разлика колку надворешни изобличувања има. Тој со нив може само да се разбуди бидејќи се присилува во себе да собере умирително убедување – верата во распнатиот Господ, искреност во покајанието и исповеста, цврстината на решението дека ништо нема да се работи против совеста. Ете на што треба да обрнеме внимание. Зошто кој може сите Јовани да ги затворат во темница! Зборовите на правдата Божја се шират насекаде по земјата и секој од нив за тебе може да биде Јован кој изобличува.
ВТОРНИК
Сред Големиот пост се изнесува Чесниот Крст заради поклонување, т.е. за да ги поттикне подвижинците на постот трпеливо да го носат бремето кое го зеле на себе. А зошто се прави поклонение во септември? Случајно така се случило? Но во промислителската премудрост, која се устројува, нема случајности. Еве заради што: во септември се жнеат полињата и некои од Христијаните, со чувство на задоволство, да не би рекле: Душо, имаш многу добра..почини, јади, пиј, весели се, како и всушност другите, поради сиромаштвото, не би паднале со дух – пред очите на сите се поставува издигнатиот крст. Тој првите луѓе ги потсетува дека потпората на благосостојбата не е имотот, туку христијанското, внатрешното носење на крстот (дури и кога надворешното богатство, по благост Божја, се зголемува), а другите дека со трпение ја спасуваат својата душа, уверувајќи ги дека крстот води директно во рајот. Затоа, едни треба да трпат, знаејќи дека одат по сигурен пат кон Царството небесно, а другите треба со страв да ја користат надворешната утеха, за да не им се затвори влезот во небото.
СРЕДА
Ѓаволот на Богочовекот му пристапува со искушенија (Лк. 4, 1-13). И од луѓето, кој е ослободен од тоа? Оној кој ја врши волјата на лукавиот не трпи напади, туку само е усмеруван на се поголемо и поголемо зло. Штом човекот почнува да доаѓа на самиот себеси и да помислува на нов живот по волја Божја, веднаш се покренува целата војска сатанска: брзаат да ја расеат добрата мисла и намерите на покајникот. Ако не успеат од тоа да го одвратат, тие се погрижуваат да го попречат покајувањето и исповеста. Ако и во тоа не успеат, се трудат да посеат коров сред плодовите на покајанието и напорите за очистување на срцето. Доколку не успеат да го влеат својот дух, се обидуваат да го искриват доброто. Одбиени во внатрешноста, тие напаѓаат од надвор. И така до крајот на животот. Дури не даваат во мир да се упокои човек. И по смртта брзаат по душата додека не ги помине воздушните пространства во кои лебдат и имаат свои дувла. „О, колку е тоа неутешно и страшно!“ За оние кои веруваат, тука нема ништо страшно, зошто над оние кои не се плашат, тие немаат никакви сили. Трезен молитвеник пушта стрели кон нив и тие стојат подалеку од него не смеејќи да му пристапат. Зошто тие се плашат од вистински пораз, тие во нешто успеваат заради нашите попусти. Доколку ослабнеме во вниманието, или дозволиме да се заведеме од нивните призраци, тие почнуваат похрабро да не вознемируваат. Ако на време не се опоменеме за својот пропуст, тие не опколуваат, а доколку душата се досети за измамата – повторно отскокнуваат и од далеку посматраат ако се пружи прилика за повторно да пријдат. Затоа биди трезен, бдеј, моли се и непријателот не ќе може ништо да ти направи.
ЧЕТВРТОК
Господ не проповедаше само за доаѓањето на пријатната година, туку Тој и ја донесе (Лк. 4, 19). А каде е таа? Во душите на верниците. Земјата нема да биде претворена во рај се додека постои сегашниот поредок на работите. Меѓутоа, таа е и ќе биде поприште на подготовката за рајскиот живот. Неговите зачетоци се полагаат во душата. Таквата можност се наоѓа во благодатта Божја. А благодатта ја донесе нашиот Господ Исус Христос. Според тоа, Тој на душата и донесе пријатна година. Оној кој го слуша Господ и ги исполнува сите Негови заповеди, стекнува благодат и со помош на неа се насладува со пријатната година. Тоа вистински се случува со сите оние кои искрено веруваат и постапуваат по верата. Со самите мисли душата нема да се исполни со таа пријатност. Но, ако се делува, пријатноста ќе се всели сама од себе. Може да се случи надворешниот спокој сосема да изостане, но затоа постои внатрешен, кој е неразделен од Христа. Всушност, за оној во кој се всели внатрешниот мир, надворешните вознемирувања веќе немаат ни тежина, ни горчина. Според тоа и од таа страна дошла пријатна година. Единствено од надвор таа може да изгледа како студена зима.
ПЕТОК
Луѓето од Назарет им се воодоошевуваа на зборовите на Господ, но сепак не поверуваа. На тоа им засмета зависта, како што и самиот Господ откри (Лк. 4, 22-30). Секоја страст е противна на вистината и доброто, а зависта – повеќе од сите зошто нејзината суштина ја сочинуваат лагата и злобата. Таа страст е најнеправедна и најотровна, како и за оној кој ја има и за оној на кого е усмерена. Таа кај секого може да се најде во мали размери. Таа се јавува во случаи во кои некој кој ни е рамен почнува да се истакнува. Таа е се поголема ако се истакнува некој кој е полош од нас. Се раздразнува егоизмот и зависта почнува да го гризе срцето. Состојбата не е така мачна се додека нам ни е отворен патот. Но, ако тој е затворен, и тоа токму од страна на оној кон кој се зачнала зависта, на нејзините стремења им нема кочница. Тогаш мирот е невозможен. Зависта бара уништување на противникот и не се смирува се додека во тоа не успее, или пак додека не го уништи самиот оној кој завидува. Луѓето со добра волја, кај кои сочувството преовладува над егоизмот, не страдаат од завист. Тоа го покажува патот кон гаснење на зависта. Треба да побрзаме во себе да ја разбудиме добрата волја, особено кон оној на кого му завидуваме и тоа да го покажеме на дело. Тогаш и зависта ќе стивне и со неколку повторувања во таа смисла, таа, со Божја помош, сосема ќе исчезне. Но, ако ја оставиме каква што е, ако не се победиме себеси и не се натераме да правиме добро на оној на кого му завидуваме – таа ќе не измачи, исуши и ќе не истера во гроб.
САБОТА
Зошто ако не поверувате дека Сум Јас, ќе умрете во своите гревови (Јн. 8, 24). Нема друго име под небото дадено на луѓето со кое би можеле да се спасат (Дап. 4, 12). Потребно е да се стекне простување на гревовите.Но, тоа не може да се стекне без вера во Синот Божји, кој е телесно распнат за нас, ниту без решеност да не се попушти на гревовните навики и дела. Зошто кога ќе згрешиме, единствено Него го имаме како застапник кај Отецот (1. Јн. 2,1). Оној кој дал збор дека ќе се воздржува од гревови треба да прими помош од благодатта на Пресветиот Дух, која на земјата се симна после Вознесението Господово и Неговото седнување од десната страна на Бог Отецот. Таа се дава само на оние кои веруваат во прекрасниот домострој на нашето спасение и со таа вера пристапуваат кон Боженствените Тајни, кои се воспоставени во светата Господова Црква преку апостолате. Според тоа, кој не верува во Господ, не може да биде чист од гревови. Доколку не се очистите од гревовите, вие ќе умрете во нив, а потоа ќе бидете осудени сразмерно на нивната тежина. Ако некому сакаш да му направиш добро, поучи го во верата во Господ, во вистинска вера, која не дозволува премислување и колебање. Оние пак кои непосредно или посредно и попречуваат на верата во Господ, можат да се сметаат за вечни злосторници, бидејќи прават зло кое со ништо не може да се поправи и чии последици се простираат на целата вечност. Нив ни незаењето не ги оправдува зошто како може да не се знае вистината која е позната на целиот свет? Не ги оправдува ни правото на поседување на спротивни убедувања, зошто штом почнат да се проверуваат, веднаш се колеба нивната „сила“. По тоа човек не може врз ништо да се потпре, освен врз верата во Господ. Од верата отпаѓаат оние кои нејзините основи не ги сфаќаат како треба, како и основите на другите учења на кои пристапуваат. Ако точно ги испитаме условите на спасението, ќе дојдеме до убедување дека тоа може да се оствари единствено со помош од Бога кој се воплоти, умре на Крст и го испрати Светиот Дух. Во тоа се состои суштината на Христијанската вера. Оној кој искрено се држи до таа вера, нема да умре во своите гревови зошто тој самиот во себе носи сила која донесува помилување. А кој не верува – веќе е осуден бидејќи самиот во себе носи осуда.
НЕДЕЛА ОСУМНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Рибарите се труделе цела ноќ и ништо не уловиле. Меѓутоа, кога Господ, после проповедта, влезе во нивниот кораб и им рече да ги фрлат мрежите, тие уловија толку риби што дури не можеа да ги извлечат мрежите кои почнаа да се кинат од тежината на рибите (Лк. 5, 5-6). Ете ја сликата на секој труд без Божја помош и труд со Божја помош. Додека човек се труди, потпирајќи се единствено на своите сили, се му паѓа од рацете, а кога ќе му се приближи Господ – веднаш протекуваат добри работи. Во духовна смисла, неможноста за успех без Господ е очигледна. Без мене не можете да правите ништо, рече Господ. Тој закон делува кај сите. Гранката која не е соединета со дрвото не само што не донесува плод, туку и се суши. Така и луѓето кои не стојат во живо општење со Господ не можат да принесуваат плодови на правдата кои се важни за вечен живот. По некое добро кое се наоѓа кај нив, всушност само носи изглед на добро, а во суштина нема својство на добрина. Шумското јабокло навидум е убаво, но ако го пробаш, ќе видиш дека е кисело. И во надворешните земски односи во животот исто така е можно да се види: човек се мачи, се труди, а никако не постигнува успех. Но, кога ќе се симне благословот Божји, одеднаш се поаѓа од рака. Тие кои внимаваат на себе и на патиштата на животот од искуство ја знаат таа вистина.
ПОНЕДЕЛНИК (деветнаеста седмица)
И во други градови треба да им проповедам за Царството Божје; зошто сум за тоа испратен (Лк. 4, 43). Зборовите: „зошто сум за тоа испратен,“ нашето свештенство треба да ги прифати како свој непроменлив закон. Обраќајќи им се преку личноста на светиот Тимотеј, и апостолот заповедува: ‘Проповедувај го зборот, настојувај и во време и невреме, изобличувај, прекорувај, охрабрувај‘ (2. Тим. 4, 2). Вистината го донесе Светиот Дух на земјата, кој апостолате ги исполни на денот на Педесетницата. Од тогаш Духот престојува на земјата. Неговите проводници се устата на свештеникот Божји. Ако некој од нив ја затвори својата уста, ќе го прегради патот на вистината која ја очекуваат душите на верниците. Затоа страдаат душите на оние кои веруваат ако не ја добијат вистината. Па и самите свештеници треба да чувствуваат тешкотија од вистината која, не наоѓајќи излез, станува бреме. Симни го товарот свештенику Божји и испушти ги потоците на боженствените зборови, поради својата утеха и поради оживување на душите кои ти се доверени. Ако увидиш дека во тебе нема вистина, земи ја од Светото Писмо. Откако ќе се исполниш со неа, испрати ја кон своите духовни деца. Проповедувај, зошто за тоа си повикан.
ВТОРНИК
Пред Господ панда ничкум лепрозен човек молејќи:„ Господи, ако сакаш, можеш да ме очистиш. Господ му рече: Сакам, очисти се! И веднаш лепрата панда од него“ (Лк. 5, 12-13). Кога човек со вера, покајание и исповед му пријде на Господ, веднаш паѓа секоја лепра. Таа навистина паѓа и ја губи секоја сила. Зошто лепрата понекогаш повторно се враќа? Затоа што се враќаат и телесните болести. На оној кој оздравел му се кажува: „Немој да јадеш ова и да пиеш она, немој да одиш таму“. Ако тој не послуша, болеста се враќа. Така е и во духовниот живот. Треба да се биде трезен, треба да се бдее и да се моли. Тогаш и гревовната болест нема да се врати. Ако не внимаваш на себе, ако без размислување си дозволиш се да видиш, или слушнеш, или зборуваш, или правиш – гревот ќе се врати и повторно ќе оснажи. Господ на лепрозниот му нареди се да исполни по законот. Еве што значи тоа: по исповедта треба да се прими епитимија и треба правилно да се изврши. Во неа е скриена голема предупредувачка сила. Но, зошто некои велат: „мене ме совладала гревовна навика и неможам со себе да излезам на крај“. Или затоа што во исповеста и покајанието не биле потполни, или слабо се држат до предупредувањата или пак само се прават дека се немоќни. Оној кој без труд и самопринудување сака се да направи е исмејан од ѓаволот. Одлучи се да истраеш до смртта и на дело да покажеш решеност па ќе видиш каква сила ќе добиш. Вистина е дека кај секоја силна страст во душата владее стравот. Меѓутоа, тоа не е оправдување зошто тој ќе побегне штом, со Божја помош, направиш пресврт во себеси.
СРЕДА
На сватовите не им личи да постат додека младоженецот е со нив (Лк 5, 34), рече Господ и со тоа го изрече законот дека меѓу доблестите и подвизите се треба да има свое место и време. Навистина, неблаговремено и неумесно дело може и да ја изгуби својата вредност, или во целост или делумно. Во надворешната природа Господ се устроил сразмерно, во рамнотежа и складно. Тој сака и во поредокот се да биде благообразно и умесно. Внатрешната благообразност ја претставува врската на доблестите со збирот на сите доблести или хармонијата на доблестите при што ниту една не се истакнува без потреба, туку сите се во склад како гласовите во хор. Надворешната благообразност на секое дело му го дава своето место, време и други околности. Резултатот на таквото благоустројство ќе биде впечаток на убава личност облечена во прекрасна облека. Доблеста е благообразна, пријатна и внатре и надвор. Таква ја прави христијанската благоразумност. Убавината, пак, на старецот е расудувањето стекнато со искуство и здраво проучување на житијата на светите во светлината на зборот Божји.
ЧЕТВРТОК
И ја помина сета ноќ во молитва на Бога (Лк. 6,2). Тоа е основата и начелото на христијанските сеноќни бденија. Молитвениот жар го истерува сонот, а заносот на духот не дава да се забележи поминувањето на времето. Вистинските молитвеници не го забележуваат времето. На нив им се чини дека само што застанале на молитва, а веќе денот се појавува. Меѓутоа, треба да се помине голем труд во бдение за да се дојде до тоа совршенство. Тој подвиг го преземале и го преземаат осаменици; го вршеле и врашат во општежителство; го практикувале и практикуваат побожни и богобојазни мирјани. Бдението се врши со напор, но плодот од него во душата е очигледен и траен: смирување и умиление на душата при замор на телото. Оваа состојба е многу драгоцена за оние кои ревнуваат за духовен напредок! На Атон, каде се воведени, никако не сакаат да ги напуштат. Сите чувствуваат дека бдението е напорно, но никој не сака да го измени поредокот и тоа заради ползата која душата од тоа ја стекнува. Сонот повеќе од се го храни и успокојува телото, а бдението најмногу од се го смирува. Кој е сит од сонот, спор е за духовни дела и има ладен однос кон нив, додека оној кој бдее е брз како срна и е разгорен во духот. Телото треба да се поучува на добро, а тоа со ништо толку успешно не може да се постигне како со често бдеење. Тука телото во целост ја „трпи“ власта на духот над себе; тука се избегнува навиката телото да господари над духот; тука духот се учи да владее над телото.

ПЕТОК
Господ вели дека се блажени сиромашните, гладните, оние кои плачат, засрамените (Лк. 6, 20-23), под услов трпењето да е заради Синот Човечки. Блажен се нарекува животот кој е исполнет со неволји и лишувања од секаков вид. Утехата, ситоста во се, почестите, се тоа не претставуваат никакво богатство. Но, додека човек се наоѓа во нив, тој не е свесен. Дури кога ќе се ослободи од нив, тој гледа дека тие не се никакво богатство, туку само го носат неговиот призрак. Душата не може без утеха, но неа не треба да ја бараме во сетилата; таа не може без вредности, но тие не се во златото и среброто, во раскошни куќи и облека, ниту пак во надворешната исполнетост; таа не може без почести, но таа не се состои во ропското човечко поклонување. Постои друг вид на утеха, друго изобилие, друга почест – од духовна природа која е сродна на душата. Кој ќе ја најде повеќе нема да го сака надворешното. И не само што нема да го сака, туку и ќе го презира и мрази зошто надворешното го спречува јавувањето и гледањето на духовното и бидејќи тоа држи во темнина, опиеност и грев. Заради тоа, тие од целата своја душа го претпочитаат сиромаштвото и неволјите. Тие луѓе во нив се чувствуваат добро, како во некоја сигурна ограда од маѓепсаната измама на светот. Меѓутоа, што да прават оние кои сето тоа надворешно го имаат без сопствена желба? Тие, според зборовите на апостолот, треба кон сето тоа да се однесуваат како да немаат ништо (1.Кор. 7, 30).
САБОТА
Но да знаете дека Синот Човечки има власт на земјата да ги простува гревовите – му рече на одземениот: „тебе ти зборувам, стани и земи ја одората своја и оди во својот дом“ (Лк. 5, 24). Простувањето на гревовите е внатрешно, духовно чудо, а исцелувањето од раслабеноста е надворешно, физичко чудо. Со овој настан се оправдува и утврдува силата Божја во поредокот на светот како и во текот на појавите на физичкиот свет. Последното се прави заради првото, во што е и целта на се. Господ не врши насилство над слободата, туку вразумува, побудува, воодушевува. Најдобро средство за тоа е надворешното чудо. Можноста за таквото чудо лежи во постоењето на разумно суштество кое има слобода. Таа врска е суштинска. Тие кои го побиваат натприродното Божје дејство над светот, воедно ја порекнуваат слободата на човекот. Зошто второто е зависно од првото и обратно, оние кои ја исповедуваат вистината за дејството на Бога над светот, покрај природните текови на појавите, можат смело да кажат:„Ние чувствуваме дека сме слободни.“ Свеста за слободата е исто толку силна и неодолива како и свеста за постоењето. Слободата неопходно бара непосредни промислителски Божји дејства. Последицата од тоа е нивното признание да биде исто така цврсто како и свеста за слободата.
НЕДЕЛА ДЕВЕТНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Темелната изворна заповед е да се љуби. Мал збор но го изразува сеопфатниот чин. Лесно е да се каже: љуби, но не е лесно да се достигне до потребната мерка на љубовта. Не е сосема јасно ни како да се постигне. Заради тоа Спасителот оваа заповед ја опкружува со други објаснувачки правила: Љуби како самиот себе што се љубиш; и како што сакате да ви прават луѓето вам, така правете им вие ним (Лк. 6.31). Овде укажаната мерка на љубовта, може да се каже, е бескрајна. Зарем има мерка љубовта кон самиот себе; има ли некое добро кое ние самите себеси не би посакале да ни го направат? Но, таа заповед може да се исполни, иако на прв поглед се чини неисполнителна. Целата работа се состои во тоа да го постигнеме совршеното сочувство за другите, да достигнеме до состојба во која нивните чувства ќе ги пренесеме во себе за да почувствуваме она што тие чувствуваат. Кога ќе достигнеме до тоа, веќе нема да биде потребно да ни се укажува што е во поедини случаи потребно да направиме за другите. Самото срце на тоа ќе ни укаже. Доколку се потрудиме во себе да го поддржиме тоа чувство, веднаш ни пристапува егоизмот со намера да не врати на самите себе, да не заклучи во нас самите. Тогаш е тешко и палецот да го мрднеме за друг. Нам тогаш не ни е до друг човек, макaр тој да се наоѓал на смртна постела. Кажувајќи: Љуби го ближниот како самиот себе, Господ сакал блискиот да влезе во нас, т.е. во нашето срце. Но, ако таму, по старо, се наоѓа само нашето „јас“, немојда очекуваш добро.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесетаседмица)
Тешко на богатите, на ситите, на оние кои се смеат, за кого луѓето добро зборуваат. И повторно, блазеси им на оние кои трпат секакво понижување, удари, присилни напори (Лука, 6; 22-30). Значи нешто сосема спротивно од обичното човечко расудување и чувство! Мислите Божји се далеку од помислите човечки како што е небото од земјата. Но како е можно да биде тоа толку различно? Ние сме во прогонство, а на прогонетите не им се туѓи навредите. Ние сме под епитимија, а епитимијата се состои од лишување и напори. Ние сме болни, а на болните им се покорисни горчливите лекови. Самиот спасител немал каде главата да ја сокрие во текот на целиот свој живот и заврши на крст. Како тогаш може да очекуваат подобар дел оние кои го следат Него? Христовиот Дух е дух на готовност се да се истрпи и благодушно да се носи секоја жалост. Утехата, честа, раскошот, изобилието – се непознати за Неговиот вкус и Неговите барања. Неговиот пат оди кон неплодна и сурова пустина. Пример за тоа е четириесетгодишното скитање на Израелците по пустината. А кој оди по тој пат? Секој оној кој зад пустината го гледа Хаанан во кој течат мед и млеко. Во времето на своето странствување патникот добива маана и тоа не од земјата, туку од небото, не телесно, туку духовно. Сета слава е внатре.
ВТОРНИК
„Не судете, туку проштевајте, давајте…“ (Лука, 6; 30-38) – на прв поглед се тоа е губиток, и од никаде добивка. Меѓутоа, еве што се ветува: ако не осудуваш, и тебе нема да ти се суди; ако простуваш и тебе ќе ти се проти; ако даваш и тебе ќе ти се даде. Сега таа добивка не е видлива, но ќе го стаса оној кој сите тие лишувања ги прави од срце. Ќе дојде во час кога повеќе од се ќе се почувствува потреба за неосуденост и проштевање. Колку само тогаш тој ќе се израдува одеднаш удостојувајќи се со такви богатства и тоа за ништо. И обратно, колку ќе зажали и тагува оној кој во своето време неумешно го искористил своето наследство! Тогаш тој ќе посака на сите да им прости и да го раздаде целото свое богатство, но ќе биде доцна. Се има свое време. Не брзаат сите за таква добивка која доаѓа директно во рацете, иако секогаш после загубата. Според руската поговорка: фрли леб и сол зад себе и тие ќе се најдат пред тебе, Видот на делувањето во покажаните случаи навистина наликува на фрлање. Меѓутоа, тука не се работи за фрлање во пропаст, туку во рацете на Бога. А во тие раце зачувувањето е сигурно. И добивањето од нив е несомнено. Само додади ја верата и надежта.
СРЕДА
Зошто ме викате: Господи, Господи, а не го правите тоа што го велам? (Лк. 6, 46). Зошто го викаат Господ, а не ја вршат волјата Господаова, т.е зошто со дела не го признат Неговото Господство? Заради тоа што само со јазикот викаат, а не и со срцето. Кога срцето би изговорило: „Господи, Ти си мој Господ“, во него би живеела целосна подготвеност да се повинува на Оној кого го исповеда за свој Господ. Бидејќи тоа го нема, јазикот и делата се разидуваат. Меѓутоа, делата се секогаш онакви какво е и срцето. Зарем не треба ни да се повика: „Господи“? Не, не треба. Неопходно е на надворечниот збор да се додаде и внатрешен збор, т.е. чувства и расположение на срцето. Седни и размисли за Господ и за самиот себеси: кој е Господ, а кој си ти; што Господ за тебе направил и прави; зошто живееш и до кога ќе живееш… Тогаш ќе дојдеш до убедување дека не се може без исполнување
ЧЕТВРТОК
Свети Јован Претеча ги испраќа своите ученици да го прашаат Господ: Дали Тој е Оној што ќе дојде или да чекаат друг? (Лк. 7, 19). Тој не прашал заради себе бидејќи како обавестен од небото, точно знаел кој е Исус Христос. Прашал заради учениците. Учениците, пак, барале решение на тоа прашање не од љубопитност, туку од искрена желба да ја дознаат вистината. На таквите нема потреба многу да се зборува. Господ не им говорел, туку само укажал на она што во таа прилика направил. Боженствените дела сведочеле за Неговата Боженственост. Тоа било толку очигледно, што оние кои дошле со прашањето, повеќе не поставувале прашања. Така е секогаш. Силата Божја живее во Црквата. Оној кој искрено ја бара вистината, веднаш ќе ја доживее и ќе се увери во неа. Тоа опитно сведочење прави им става крај на сите прашања и совершено смирува. На оној кој не сака да верува и кој во Црквата и Христијанството почне да бара, наместо основите на верата, поводи за оправдување на своето неверие, никакви укажувања нема да се чинат задоволителни. Тој своето неверие ќе го смета за основано, иако неговите основи се ништавни и се засноваат на ситници. Тоа го сака неговото срце и затоа се кај него може да помине.
ПЕТОК
Со кого ќе ги споредам луѓето од овој род (Лк. 7, 31), т.е. неверниците? Господ тоа прашање го поставува во недоумица. Зарем ние нема повеќе да се чудиме поради јавувањето на неверието? Ние сме зачудени пред недоумицата: како да се оди против сестраната очевидност? Меѓутоа, сепак одат. Тоа што сатаната се противи – не е чудно. Само името е такво: противник на вистината и добрата. Тој јасно гледа дека Бог постои, дека ќе му суди и дека ќе биде осуден, дека казната веќе му е подготвена. Но сепак, се оди против – и не заради нешто друго, туку заради злото, т.е. на своја поголема погибел. Зарем не владее истиот дух на богоборство во оние кои не веруваат? Во краен случај, по поимите кои ги имаме за душата и нејзините дејства, неверието по својата очевидност на основноста на верата – е необјасниво. Неможе да се објасни ни ропството на грешникот на гревот и откако јасно ќе увиди дека гревот го води во пропаст. И само до колкава противречност се доаѓа! Само оние кои не веруваат и страстољупците го отврлаат посоењето на сатаната и нечистите духови. На оние кои повеќе би им личело да се на нивна страна, сосема отстапуваат од нив. Но, зарем не е и самото тоа мислење од нечистите духови? Темните ја сакаат темнината и учат да говорат дека ги нема и дека во светот се се врши само од себе, без никакви замки и лукавства.
САБОТА
Не дојдов да ги повикам праведниците туку грешниците на покајание (Лк. 5, 32). Колку голема утеха за грешниците! Но, потребно е да се престане со гревовите и треба да се прави само добро. Освен тоа и правејќи добор, цело време треба себеси да се сметаш за грешник и тоа не само на јазик, туку и во срцето. Не греши и пак како вистински грешник кај се и повикувај го Господ да те помилува. Ако имаш такво настроение, тогаш стоиш во вистината. Доколку, пак, се подадеш на чувството на самоправедност и почнеш себеси да се сметаш за безгрешен, знај дека се скршнал од правиот пат и си тргнал по патека која не води во спасение. Како исправниот живот да се спои со чувството на грешност? За тоа прашуваат само книжници кои само пишуваат, а не дејствуваат. На оној, пак, кој оди по патот на делувањето, сосема му е јасно дека не може да има друг начин.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Господ ја виде мајката која плачеше заради смртта на својот син и се сожали на неа (Лк. 7, 13). Во друга прилика беше повикан на свадба и учествуваше во семејната веселба (Јн.2, 2). Со тоа покажа дека Неговиот Дух не се спротивставувал да учествува во обичните веселби и жалости. Истото го прават и вистинските побожни христијани, кои со страв го поминуваат својот живот. Сепак, тие прават разлика меѓу обичаите кои владеат во обичниот живот, зошто меѓу нив има многу работи врз кои неможе да има Божји благослов. Постојат обичаи кои предизвикале страсти и кои се измислени заради нивното задоволување; со други се храни единствено суетата. Оние кои го имаат Христовиот Дух, ќе успеат да го разликуваат доброто од злото: едните ќе го почитуваат, а другите ќе го отфрлат. Оние кои така ќе постапат, ќе се држат до стравот Божји, а другите ќе го отфрлат. Иако тие секогаш не постапуваат по нивното бидејќи дејствуваат во духот на љубовта и снисходувањето кон немоќите на своите браќа. Единствено духот на ревноста, кој ја надминува мерката, боде очи и произведува раздвојување и делување. Таквиот дух никако неможе да се воздржи од поучувања и опоменувања. Првите се грижат единствено своето семејство да го задржат во христијанско најстројување. Мешањето во туѓи дела не ги смета за свои дела велејќи си во себе: „Кој мене ме постави за судија?“ Со таква кроткост тие предизвикуваат расположение кај сите, привлекувајќи ги и другите да го уважуваат нивниот начин на живот. Самонаречените учители, од друга страна, себе се прават одбојни и на добриот поредок на животот на кого се држат, предизвикуваат негодувања. Смирението, христијанското смирение во таквите случаи е неопходно. Ова е извор на христијанската благоразумност, која умее добро да постапи во дадени случаи.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесетипрва седмица)
Симеон фарисејот го почитува Господ и го повикува кај себе. Меѓутоа, тој се соблазнува кога гледа дека Господ без одбивност при себе пушта грешница. Тој почнува да мисли: Да е Тој пророк.. (Лк. 7, 39). Зошто така се случило? Затоа што тој целиот се внел во грижата околу гостењето. Сред тоа, тој го занемарил здравото расудување за Божјиот поредок. Тие две области – животна и духовна, со своите својства и закони воопшто не личат една на друга. Но, нашиот ум суди токму по законите на она со што најмногу е зафатен. Според граѓанските норми, со јавна грешница не треба да се разговара. Симеон и така расудува, заборавајќи дека покајувањето секој го чини чист и дека грешинците ги израмнува со праведните. Тој мисли дека на грешницата не и доликува да биде присутна. Бидејќи не ја брка, заклучува тој, Спасителот сигурно и не знае која е таа. Од таа мисла веднаш се родила друга: „Ако не знае, каков пророк е тогаш Тој?“ Симеон тоа не го кажал со зборови, туку само помислил. Однадвор гледано, нему и во неговата ревност, како добар домаќин, не дошло до никаква промена. Но, Господ го видел неговото срце и по неговото срце му дава и вразумување. Тој му обрнал внимание дека токму на грешниците им е местото околу Него, така да грешницата, која се приближила со срце, во поголема мерка Му укажала чест отколку Симеон, кој само го гоштевал. Она што е надворешно човека може да го доведе до чувство на самоправедност, кое е непријатно на Господ. Додека пак внатрешното постојано го држи човека при чувство на неговата непотребност пред лицето на сезнајниот Господ.
ВТОРНИК
Господ проповедаше, а жените му служеа со своите имоти. На тој начин тие се покажаа како соучеснички во самата проповед (Лк. 8, 1-3). На сите не им е дадено да го проповедаат Еванѓелието, но сите можат да содејствуваат во неговото распространување и да бидат соучесници во најважната работа на земјата. Такви соучесници и соучеснички имало многу во времето на проповедничкиот труд на светите апостоли, нивните наследници и конечно во целата историја на Црквата. Тие и денес се јавуваат. Нашите апостоли на Кавказ и на разни места во Сибир усрдно се трудат, трпејќи ја секоја невоља и сите лишувања. Тие го продолжуваат делото Господово и на светите апостоли. Оние жени кои им помагаат исто така спаѓаат во редот на жените кои му служеле на Господ и се удостојуваат со еднакви награди со нив. Господ рекол: „Кој го прими оној кого го испраќам, Ме прима Мене“ (Јн. 13, 20). Значи Тој се поистоветува себеси со оние кои ги испраќа на проповед. Од тоа произлегува дека и услугата која се укажува на оние кои Тој ги испратил се поистоветува со служење Нему. По законот на благоста и Неговата правда секој ќе прими награда по тоа како ги примал Неговите пратеници (Мт. 10, 40-42). Тоа е доволна побуда своите раце да не ги одвраќаме од напорот за сеопфатна помош на големото дело на евангелската проповед.
СРЕДА
Дали, влегувајќи во коработ за да отпловат на другата страна на езерото (Лк. 8, 20-25), апостолате мислеле дека ќе ги зафати бура и дека животот ќе им биде изложен на опасност? Зошто одеднаш настапи бура и тие речиси да не очекуваа дека ќе останат меѓу живите. Таков е патот на нашиот живот! Не знаеш како ни од каде може да дојде бедата која може да те скрши. Воздухот, водата, ветерот, ѕверовите, човекот, птиците, куќата, со еден збор се што не опкружува може одеднаш да се претвори во орудије на нашата смрт. Отаму и законот: живеј така како да во секој момент си спремен да се сретнеш со смртта и без страв да стапиш во нејзината област. Сега си жив, но следниот момент е неизвесен. Согласно на таа мисла и треба да се однесуваш. Прави се што бара поредокот на твојот живот, но никако не заборавај дека секој момент може да се преселиш таму од каде веќе нема враќање. Со заборавање нема да се оддалечи одредениот час, а намерното потиснување од мислите на таа одлучувачка промена нема да го намали вечното значење на она што следи по смртта. Предавајќи го својот живот и се свое во рацете Божји, човекот секој час го поминува со мислата дека секој од нив е всушност последен. Заради тоа во животот ќе се намали бројот на суетните утехи, а по смртта таквото лишување ќе биде неизмерно наградено со радост со која обичните радости на животот воопшто не можат да се мерат.
ЧЕТВРТОК
Слушајќи за делата на Христа Спасителот, Ирод зборуваше: на Јована јас му ја отсеков главата, но Кој е Овој за Кого слушам такви работи? И бараше да го види (Лк. 9, 9). Сакаше да го види и бараше прилика, но не се удостои зошто тоа го бараше само од љубопитност, а не заради вера и спасение. Љубопитливоста е скокоткање на умот. Неа не и е мила вистината, туку новоста, особено атрактивната новост. Заради тоа таа често не се задоволува со самата вистина, туку во неа бара нешто посебно. Тоа ќе го измисли, застанува на него и другите ги привлекува. Вистината ја остава позади, а напред ја става личната досетка. Во нашето време така практикува умот на Германците. Тие се опседнати со желбата за измислици. Целата област на вистината Божја како со магла ја прекриле со свои досетки. Земете ги догматите, историјата, зборот Божји, се тоа го преплавиле со досетки за до вистината Божја тешко може да се дојде. А всушност нив ги интересираат тие досетки. Вистината Божја е едноставна! Зарем гордиот ум ќе се занимава со неа? Тој попрво ќе измисли свое. Тоа е атрактивно, иако пусто и слабо, како замка од пајажина. Дека е така, можете да се уверите на новите теории за постанокот на светот. Тие личат на мрморење на некој во сон или пијаница. А колку само се чини дека се добри пронаоѓачи. Во суштина колку само се губи сила и време и се залудно! Меѓутоа, делото се извршило многу едноставно: Рече и постана, заповеда и се создаде. Подобро решение од ова никој нема да смисли.
ПЕТОК
Чудесното наситување на народот во пустината е слика на наситување на верниците со Свето Причестување, т.е. со пречистото тело и пречистата Крв Господова (Лк. 9, 12-17). Господ седи одвоено. Народот е поделен на групи, а апостолите посредуваат, примаат леб и делат. Така е и сега: верниците се поделени на групи – во мали поединечни цркви во кои Господ, невидливо присуствувајќи, го раздава своето Тело и Крв преку апостолските наследници. Како некогаш на апостолате, Тој сега и на нивните наследници им зборува: Подајте им вие да јадат. Како некогаш, така и сега верниот народ неотстапно стои пред Господ во пост, слушање на зборовите, молитвено барање за исцелување од гревови, подготовка за пристапување на Боженствените Тајни. Започната со јавувањето на Господ, тајната се продолжува до сега и ќе се продолжува до крајот на векот. И во идниот век ќе има Причест зошто Господ вети дека ќе даде да се јаде од скриената мана и од дрвото на животот (Отк. 2, 7, 17). И во земскиот рај за прародителите беше устроена таинствена причест – пробување од дрвото на животот. Во старозаветната црква неа ја символизираше јадењето на пасхалното јагне. На тој начин, таинствената Причест почнала со родот човечки, траела и ќе трае во вечни векови, во разни видови, но со едно значење – најтесно општење со Господ. Зошто во Него беше животот и животот беше светлост на луѓето (Јн. 1, 4). На создадените по образот Божји им приличи да бидат во такво општење со Оној кој е одблесок на славата и одраз на битието на Отецот (Ев. 1, 3).
САБОТА
Господовите ученици го кинеа класјето, го триеја со рацете и го јадеа во сабота. Значи правеа дела многу малку важни и по надворешното и по својата суштина. Меѓутоа, фарисеите не издржале туку ги укориле (Лк. 6, 1-2). Што ги навело да почнат да зборуваат за тоа? По надворешност – неразумна ревност, а во суштина – духот на озборувањето. Тој дух се закачува за се и се претставува во мрачен вид на безаконија и погубност. Таа немоќ во поголема или помала мерка, е речиси општа за луѓето кои не внимаваат на себе. Зборовите можат и да се избегнат, но од мисли кои осудуваат ретко кој успева да се воздржи. некој клечи покрај срцето и го потикнува на осудување и тоа почнува да осудува. Во тоа време озборувачот е и самиот спремен на лоши дела, штом никој не го гледа. Тој непроменливо стои во лошо настроение во секој поглед. Се чини дека и тој затоа суди и осудува за чувствувањето на правдата, кое е пригушено во него, да го надокнади со напади врз другите, дури и ако тие се неоправдани. Оној, пак, кој е правдољубив, и кој стои во правдата, знае колку е тешко да се биде исправен на дело, а уште потешко во чувствата, никогаш нема да почне да осудува. Тој попрво е спремен со снисходување да ги покрие не само малите туку и големите престапи на другите. Господ не им судеше на фарисеите кои озборуваа, туку снисходливо им објасни дека учениците прибегнале на постапка која секој може лесно да ја оправда ако ја пресуди како треба. И речиси секогаш се случува ова: расуди за постапките на ближниот и ќе најдеш дека тој воопшто го нема оној тежок и ужасен карактер кој нам ни се прикажуваше на прв поглед.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ПРВА ПО ДУХОВИ
Под трњата кои го задушуваат зборот на Боженствената вистина, освен богатството, сластите и животните грижи (Лк. 8, 14), во нашето време треба да се разберат и разни лажни учења кои ги шират научници кои ја изгубиле вистината и залутале од нејзиниот пат. Таквите учења кај нас многу се рашириле: тие гласно и отворено одат против вистината и скриено навестуваат поими кои се разбирливи само на оние на кои се упатени. Во суштина тие дејствуваат како јаглероден моноксид кој, кога незабележливо се вдиши, ја поматува главата и доведува до губење на јасната свест за она што не опкружува. Кој ќе вдиши од тој гас, почнува да блада како оној што спие и се му се претставува во лажен вид, т.е. онака како на оној што има поматен ум. Среќавајќи такво лице, вие гледате дека во него е потисната вистината, па дури и чувството за неа е пригушено, а лагата се вгнездила во сите состави на умот. Што треба да се прави со таквите појави? Не треба да се слушаат и читаат такви бладања. Аkо ненамерно ги слушнете или прочитате, треба да ги отфрлите од глава. А ако не можат така лесно да се отфрлат, треба да се стават на разгледување и сите ќе исчезнат како дим.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и втора седмица)
Што зборува народот, кој Сум Јас, запраша Господ. Одговарајќи, апостолите изнесоа мислења кои по народот кружеле за Него и кои се изградиле по тогашниот начин на разбирање: едни зборувале дека Тој е Јован Крстител, други дека е Илија, а трети пак, дека е некој од древните пророци кој воскреснал (Лк. 9, 18). А како,пак, денеска зборуваат? Исто така, различно, секој по својот образец на мислење. Каков одговор ќе дадат материјалистите, безбожинците и бездушинците од родот на мајмуните, кога кај нив нема ни Бог ни душа? Спиритистите, слично на аријанците, се издвојуваат со одговор кој е анатемисан на Првиот вселенски собор. Деистите го гледаат Бога премногу оддалечен од светот и бидејќи неможат во својот систем да ја сместат тајната на воплотувањето, одговараат како евионити и социнијани. Слични одговори ќе најдете и во руското друштво, бидејќи наведените три видови на луѓе постојат и се множат и кај нас. Сепак, нека е слава на Господа што кај нас преовладува бројот на оние кои искрено веруваат и кои строго се држат на апостолското исповедување дека Господ е Исус Христос, воплотен еднороден Син Божји, кој уште во рајот е ветен на нашите прародители како Спасител и Избавител на човечкиот род. Која страна ќе стане потешка само Бог зане. Ние се молиме за зачувување на светлината Христова кај нас и за отфрлање на темнината на лажните учења. Ние сме склони кон злото. Заради тоа нема да биде чудно ако лагата го заземе првото место. Таа веќе и сега оди по плоштадите на градовите, а порано внимателно се криела од погледите на верните Христијани.
ВТОРНИК
Не се срами да го исповедаш Господ Исус Христос, воплотен Син Божји, кој не избави со својата крстна смрт, а со Воскресението и Вознесението свое ни го откри влезот во Царството небесно. Доколку се срамиш и Тој ќе се засрами од тебе кога ќе дојде во славата своја и Таткова и на светите ангели (Лк. 9, 26). Денес во општеството влегла мода воопшто да не се зборува за Господ и за спасението, додека порано само за тоа се зборувало како за најважна работа. Срцето радо го засакува зборот за она за што е наклонето. Дали тоа значи дека срцето почнало помалку да биде наклонето кон Господ? Судејќи по зборовите, се чини дека е така. Едни воопшто не Го знаат, други се ладни кон Него, додека оние кои имаат топлина кон Него воопшто не започнуваат збор. А и свештенството молчи. Дошло до тоа да зборот за Господ Спасителот и за нашиот главен дел – спасението, е исклучен од кругот на темите кои се прифатени во друштвото. „Што“ ќе кажете, „зарем треба само за тоа да се зборува?“ Зошто само за тоа? За се може да се зборува од таа точка на гледиште, така да секој разговор да биде осенет со духот Христов. Тогаш ќе може да се погоди кој зборува – Христијани или неверници. Сега вие тоа не можете да го познаете ни по зборовите, ни по написите. Погледнете ги сите списанија: за што се не таму пишуваат? Но, никој не започнува збор за христијанскиот живот. Токму мудрувачко време!
СРЕДА
Кој Мене ме прима, го прима Оној кој Ме прати, рече Господ (лк. 9, 48). Оној кој го испрати е Бог. Според тоа кој го исповеда Господ, го исповеда Бога. Кој пак, Него не го исповеда, ни Бога не го исповеда. Ќе речеш: „Јас го исповедам Христос како голем, премудар, сечовечки учител“. Не! Исповедај го како што Тој самиот за себе зборуваше. Тој зборуваше дека со Отецот се едно, дека се Лица на една Боженствена суштина, особена, но едночесна и сопрестолна. Оној кој не го иповеда на тој начин, без разлика колку го велича, еднаков е на оној кој воопшто не го исповеда. А кој Него не Го исповеда, не го исповеда и Отецот, не го исповеда ни Бога. Без разлика каков богопочитувач се покажуваш, ти не го почитуваш Бога доколку не го исповедаш Господ Исус Христос за Син Божји, единороден, кој заради нас се воплотил и кој со својата крстна смрт не спасил. Не е сеедно каков Бог исповедаме, ниту пак самото исповедање е доволно. Оние кои му се поклонуваат на сонцето и ѕвездите или на некои измислени предмети, не се нарекуваат богопочитувачи затоа што почитуваат нешто што не е Бог. Ни оној кој Го исповеда Господ не е богопочитувач, бидејќи не го исповеда Него кој е вистински Бог. Вистинскиот Бог не е без Синот, совечен и собеспочетен. Затоа, ако не го исповедаш Синот, не го исповедаш ни вистинитиот Бог. Каква е вредноста на таквото исповедање, единствениот Бог ќе расуди. Нам Бог ни го откри вистинитиот Бог и надвор од ова Откривение не е можно да се има вистинит Бог.
ЧЕТВРТОК
Како да се однесуваме кон оние кои не веруваат, кои не го исповедаат Господ? Исто онака како Господ се поставил кон селото кое не го примило. Покажувајќи многу жар, младешката ревност сакала од небото на нив да се симне оган. Но, Господ задржуваше: Не знаете од каков дух сте вие .. Господ ништо не им направи на оние кои не го примиле (иако доколку го прифатите Него значи сте го прифатиле спасението). Заобиколувајќи ги Тој замина во друго село (Лк. 9, 55-56). Нив ги остави на самите себе. Така и сега треба да се прави. Пушти ги неверниците да одат по својот пат, а верниците по својот. Бог е оној кој се ќе распореди во свое време. За нив треба да се молиме и да ги жалиме. Треба да се сака и тие да ја познаат вистината да се бара прилика за да се спомне за неа. Но, кога гласно ќе почнат да ја напаѓаат вистината, треба да им се даде одговор со љубов и поука. И тоа е доволно.
ПЕТОК
Дали на оние кои не го примаат Господ ќе им се снисходи, како што им се снисходи тука на земјата? Не, нема. Испраќајќи ги седумдесетмината на проповед, Господ им заповеда на раскрсниците, каде не ги примат, да кажат: И правот кој се собра од вашиот град на нашите нозе, ви го истресуваме. Но, знајте дека ви се приближи Царството Божје (Лк. 10, 11). Со други зборови: „Ништо повеќе не ви е потребно. Ние не ви проповедаме од користољубие, туку заради објавување на мирот и Царството Божје. Не сакате да го прифатите богатството? Тогаш како сакате! Ние одиме понатаму“. Така е заповедано и за сегашното време. А што за идното? На Содома ќе и биде полесно во оној ден отколку на тој град (Лк. 10, 12)! Значи се работи за тоа дека оние кои не веруваат, немаат причина зошто да се надеваат на снисходење од Господа. Додека се тука на земјата, оставено им е на нивната волја. Но, кога ќе дојде смртта, сета грдотија на „гневот“ Божји ќе се симне на нив. Голема несреќа е да се најдеш меѓу неверници! Ниту на земјата не им е пријатно, зошто без Бога и Господ Исус Христос, Спасителот и Избавителот, се изгледа мрачно и неутершно. А таму? Нивната состојба не може со зборови да се опише, ниту пак може да се замисли. Поутешно би било уништување, но ни тоа нема да биде овозможено.
САБОТА
Колку светла личност е капетанот! Како тој дошол до вера со која ги надмина сите Израелци, кои се воспитани на Откривение, пророштва и чудеса (Лк. 7, 2-10). Евангелието не кажува како, туку само ја опишува неговата вера и наведува пофалба кон Господ. Патот на верата е таен, сокриен пат. Кој самиот на себе може да објасни како во срцето се слагаат убедувањата за верата? Најдобро од сите објаснува светиот апостол, нарекувајќи ја верата дар Божји. Верата навистина е дар Божји, но неверните не се без одговорности за своето неверување. Ако не се без одговорност, значи дека самите се виновни што тој дар не им се дава. Нема приемник за него и не се дава. Дарот нема со што да се прими. Во таков случај давањето би било исто што и трошењето во празно. Не е лесно да се одреди како душата станува способна да го прими дарот на верата. Кај капетанот видливо е крајното смирение, без разлика што е човек на власт, со доблести и разумен. Зарем не е смирението доблест која привлекува голема милост со пружање на верата? На тоа не треба да се чудите. Всушност сите знаеме дека тие што не веруваат имаат горд дух и дека верата над се бара умот да се покори под нејзиното иго.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ВТОРА ПО ДУХОВИ
Приказната за богатиот и Лазар покажува дека оние кои не живееле како што треба, одеднаш ќе се отрезнат, иако нема да можат да ја поправат својата положба. Нивните очи ќе се отворат и тие јасно ќе видат во што е вистината. Откако ќе се сетат дека на земјата има многу слепи, слични на нив, тие ќе сакаат некој од умрените да биде испратен да ги увери дека треба да живеат и работите да ги разбираат по укажувањето на откривенијата Господови. Но, во тоа ќе бидат одбиени затоа што за оние кои сакаат да ја знаат вистината доволно е самото Откривение. За оние кои не ја сакаат вистината, ниту самото воскресение на мртвите нема да биде убедливо (Лк. 16, 19-31). Чувството на овој богат човек од приказната го делат сите оние кои заминуваат од тука. По тамошното убедување (кое ќе биде убедување до сите нас), единственото раководство на патот на животот е Откривението Господово. Меѓутоа, за многумина таму ќе биде многу доцна за такво убедување. Тоа во овој живот добро би дошло, иако многумина го немаат. Да поверуваме, во краен случај, на сведоштвото на тамошните, пренесувајќи се себе во нивната состојба. Оние кои се наоѓаат во маки, нема да лажат. Жалејќи не тие би сакале да се отворат нашите очи за и ние да не дојдеме на местото на нивното мачење. За таа тема не би смееле да зборуваме, како што често зборуваме за обични работи: „Може да се случи тоа некако да помине.“ Не, тоа нема да помине било како. Треба да имаме основано сведочење дека нема да дојдеме на местото на богатиот.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и трета седмица)
Никој не знае кој е Отецот, освен Синот и оној кому Синот сака да му открие (Лк. 10, 22). Синот беше на земјата и се неопходно ни откри – било Самиот, било преку Духот Свети, кој делуваше во апостолате. Според тоа за бога и за боженствените работи можеш да знаеш единствено од она што ќе го најдеш во Евангелието и Апостолските дела. Повеќе од тоа не барај и не мисли дека било каде ќе ја најдеш вистината за Бога и плановите Божји. Какво богатство ние имаме! Се е веќе речено. Не се удирај во главата, туку само со вера прими го она што е откриено. Откриено е дека Бог е еден по суштина, а по Лица е троичин: Отец, Син и Светиот Дух. Прими ја таа вистина со вера и држи се до неа. Откриено е дека Триипостасниот Бог се создал со збор, дека се држи во својата десница и дека во се промислува. Прими ја таа вистина и држи се до неа. Откриено е дека сме биле во блажена состојба и дека сме паднале и дека заради нашето обновување и избавување Синот Божји, Второто Лице на Пресветата Троица, се воплотил, страдал, умрел на Крст, воскреснал и се вознел на небото. Прими ја таа вистина и држи се до неа. Откриено е дека оној кој сака да се спаси мора да поверува во Господ и примајќи Боженствена благодат во Светите Тајни, треба да живее по заповедите Господови, борејќи се со страстите и похотливоста, со посредство на соодветни подвизи. Прими ја таа вистина со вера и држи се до неа. Откриено е дека оној кој живее по укажувањето на Господ по смртта ќе стапи во свети обителства кои го носат предвкусот на вечното блаженство, додека оној кој живее спротивно, по смртта ќе ги предвкуси адските маки. Прими ја таа вистина со вера и со неа вразуми се себе и потикнувај се на добри дела и подвизи. Се примај со вера и верно чувај. Нема потреба да се удира главата за да измислиш нешто свое. Немој да ги слушаш оние кои многу мудруваат, зошто тргнале во непознат правец.
ВТОРНИК
Господ дал општа молитва која ги опфаќа сите наши потреби – духовни и телесни, внатрешни и надворешни, вечни и временски. Сепак, бидејќи со една молитва не е можно да се опфати се она што во животот можеме да побараме од Бога, дадено е и правило за поединечни молитви во разни случаи: Побарајте и ќе ви се даде, барајте и ќе најдете, тропнете и ќе ви се отвори (Лк. 11, 1-10). Во Црквата Божја и така се прави: сите Христијани се молат со општи молитви за општи потреби. Ние со општи молитви се молиме во зададени ситуации, кои сите заедно не се ништо друго туку разјаснета и во разни видови изложена Господовата молитва (т.е. „Оче наш“). Поединечно, пак, дома, секој се моли како знае, барајќи од Господ нешто за себе. И во храм можеме да се молиме за своите потреби, како што може и дома да се молиме со општи молитви. Меѓутоа, за едно треба да се води грижа, т.е. стоејќи на молитва дома или во црква, во нашата душа да има вистинска молитва, вистинско обраќање и вознесување на умот и срцето кон Бога. Како кој може нека се труди. Само немој да стоиш како статуа и не ги мрмори молитвите како навиена направа за свирење. Дури и долго време да стоиш на таков начин, нема да имаш молитва, зошто умот ти скита и бидејќи срцето тие е полно со празни чувства. Ако веќе стоиш на молитва, потруди се да ги привлечеш и умот и срцето. Привлечи ги макар тие да се спротивставуваат. Тогаш ќе се воспостави вистинска молитва и ќе ја привлечеш милоста Божја. Тогаш ќе се исполни Божјото ветување за молитвата: Побарајте и ќе ви се даде. Молитвата не се исполнува поради тоа што нема молитвено барање, туку само положба на посакување на нешто.
СРЕДА
Господ побудува на молитва ветувајќи дека ќе биде услишана, објаснувајќи дека со природно сочувство таткото е благонаклонет кон барањата на своите деца. Меѓутоа, Господ веднаш навестува и причина поради која, понекогаш, не се услишани барањата. Таткото не им дава на децата камен место леб, ниту змија место риба (Лк. 11, 10-13). Кога земскиот татко не постапува на тој начин, така нема да постапува ни Отецот небесен. А нашите барања често личат на барање змија и камен. Нам ни се чини дека она што го бараме претставува леб и риба, а Отецот небесен гледа дека тоа ќе ни биде камен или змија и не го дава тоа што го бараме. Таткото и мајката пред Бога изливаат топли молитви за синот, т.е. да му даде се најдобро, изнесувајќи се што тие сметаат дека е најдобро за него: да биде жив, здрав и среќен. Господ ја слуша нивната молитва и устројува што е најдобро за него, само не по нивно сфаќање, туку како е навистина најдобро за него: испраќа болест од која синот умира. За нив, за кои се завршува со сегашниот живот, она што се случило не е услишување, туку спротивно на бараното. За оние кои веруваат, кои знаат дека сегашниот живот е само подготовка за другиот, не може да има сомневање дека синот, за кого се молеле, се разболел и умрел навистина заради тоа што молитвата била услишена и што за него било подобро да оди од тука. Ќе речете: „Зошто тогаш да се молиме?“ Без молитва не се може. Но, во молитвите за одредени работи секогаш треба да се има на ум да се истакнува условот: „Дај ни, Господи, ако Самиот сметаш дека тоа е спасоносно за нас“. Светиот Исак Сирин советува секоја молитва да ја скратиме на овој начин: „На Тебе, Господи, Ти е познато што е за мене корисно. Направи со мене по Твоја волја“.
ЧЕТВРТОК
Кога јакиот се наоружа и го чува својот дом, неговиот имот е во мир. А кога ќе дојде појак од него и го надвладее, го зема целото оружје негово во кое се надевал и разделува она што запленил од него (Лк. 11, 21-22). Овој опис објаснува како Господ ја разорува ѓаволската власт над душите. Додека душата е во грев, лошиот дух има целосна превласт над неа. Додуша тој тоа не го покажува толку очигледно. Тој е појак од таа душа и не се плаши од побуна од нејзина страна. Тој владее со неа и ја тероризира без противење. Меѓутоа, кога, привлечен со вера и покајание, дојде во душата, Господ ги разбива сите сатански узди, го изгонува бесот и го лишува од секоја власт врз неа. Се додека душата и служи на Господ, бесовите не можат со неа да господари, зошто таа со Господ е посилна од нив. Кога, пак, направи пропуст и се заврти од Господ, бесот повторно напаѓа и победува. Тогаш на душата и станува полошо од претходно. Тоа е сеопштиот невидлив поредок на појавите во духовниот свет. Кога би ни се отвориле умните очи, би виделе сеопшта војна на духови со души. Тука победува де едната, де другата страна, зависно од тоа дали душата со Господ општи со вера, покајание и ревност за добри дела или од Него отстапува со неработње, негрижа и оладување кон правење добри дела.
ПЕТОК
Кој не е со Мене, против Мене е; и кој со Мене не собира, растура. Од тоа следува дека човек може да се труди цел век и да мисли дека собрал многу разноврсни добра, иако се тоа е залудно, зошто не собрал со Господ. Што значи да собереш со Господ? Да се трудиш и дејствуваш по верата во Господ, по Неговите заповеди, со помош на Неговата благодат, да се одушевуваш на Неговите ветувања. Со еден збор – да се живее така што духот на нашиот живот да биде Дух Христов. Во светот постојат две области: добро и лошо, вистина и лага. Само доброто и вистината се вистинскиот, трајниот и скапоцениот имот. Но, доброто и вистината се едно од Господ и се стекнуваат едиствено со Негова помош. Отаму се разбира дека кој не собира со Господ, не собира вистина и добро, т.е. не собира она што може да се нарече вистински, траен и скапоцен имот. Бидејќи ништо освен тоа не може да се нарече трајно и скапоцено, се разбира зошто секое друго собирање е бескорисно, претствувајќи залуден труд, залудно губење на снагата и времето.
САБОТА
Нема ништо тајно што нема да биде јавно, ни скриено што нема да се дознае и излезе на виделина (Лк. 8, 17). Нашите лоши дела, значи, ќе се покажат во свое време, без разлика колку се трудиме да ги сокриеме. За нив, независно од нас, се води записник. Каква е таа хартија на која се води тој записник? Тоа е нашата совест. Ние понекогаш ја присилуваме да молчи – и таа навистина молчи. Сепак, иако молчи, таа го врши своето дело и води најточен записник за нашите дела. Што да правиме ако на неа е запишано многу лоши работи? Потребно е да се избрише напишаното. Со што? Со солзи на покајување. Тие солзи ќе исперат се , така да нема да остане ни трага од она што е лошо и што било запишано. Ако, пак, не го испереме она што е лошо, ќе бидеме принудени на Судот се што е напишано сами да го прочитаме. Бидејќи тогаш со нашата свест ќе завладее правдата, сами на себе ќе си донесеме суд, а Господ само ќе го потврди. Таа одлука ќе биде непроменлива, зошто секој самиот себе ќе се осуди. И се тоа ќе се заврши во едно трепкање на окото: ќе погледнеш и ќе видиш каков си. Тој час од Господ сеприсутниот ќе слушнеш потврда на судот. По тоа на се е крај.

НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ТРЕТА ПО ДУХОВИ
Гадаринскиот човек, опседнат од ѓаволот, по своето исцелување, се прилепува за Господ и сака постојано да биде со Него. Меѓутоа, откако ја слушна Неговата волја, тој оди и проповеда по целиот град за доброто кое го примал. Доброчинителот привлекува и Неговата волја станува закон за оној на кого му е направено добро. Јазикот не може да се запре и да не разгласува за она што е од Него добиено. Кога секогаш би имале во сеќавањето сите добрини кои сме ги примиле и ги примаме од Господ, меѓу нас не би имало неблагодарни, не би имало нарушители на Неговата света волја и не би постоеле луѓе кои не можат да го љубат повеќе од се. Со крстењето сме избавени од прародителскиот грев и сите негови погубности; во покајанието постојано се миеме од гревовите кои постојано се лепат за нас; промислата Божја не штити од несреќи, често невидливи за нас; нашиот живот добива насока која е најбезопасна за нас и најпогодна за нашите цели. На крај, се што имаме од Господ сме го примиле. Заради тоа треба од сета душа да прибегнуваме кон Господ, да во се ја исполнуваме Неговата волја, да го славиме Неговото пресвето име и тоа пред се со живот и дела, за да не бидеме полоши од гадаринскиот ѓавоиман, кој веднаш се покажа толку мудар што на сите им стана достоен пример што треба да правиме.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и четврта седмица)
Царицата на југот ќе застане на суд со луѓето од овој род и ќе ги осуди (Лк. 11, 31). Зошто? Затоа што се рамнодушни кон делото кое Господ го прави пред нашите очи. Откако слушна за мудроста на царот Соломон, царицата дошла од далечина да го слушне, а тие не обрнуваат внимание на Господ, иако го имаат пред лице и е очигледно дека е поголем од Соломон колку што небото е повисоко од земјата. Царицата од југот ги осудува и сите рамнодушни кон делата Божји, зошто Господ е секогаш меѓу нас присутен во евангелските приказни, како што беше присутен и тогаш. Читајќи го Евангелието ние пред очи го имаме Господ со сите Негови прекрасни дела. Меѓутоа, кој од нас обрнува внимание на Господ кој на таков начин се оцртува во нашите души? Ние сме ги затвориле нашите очи или сме ги завртеле на друга страна, за што и неможеме да видиме. Не гледајќи, ние не се ни интересираме за делата Господови. Меѓутоа, тука нема оправдувања зошто причината лежи во невниманието која исто така е престап како и делото кое од неа произлегува. Делото Господово, т.е. спасението на душата е нашето првенствено дело. Ние сме должни да обраќаме внимание на она што е од Господ, па дури и тоа непосредно да не се однесува на нас. Толку повеќе сме должни да внимаваме на она што се однесува на нас, на остварување на нашите суштински дела чие значење се простира на целата вечност. Самите пресудете колкав е престапот на невниманието кон тоа дело!
ВТОРНИК
Светлото на телото е твоето око (Лк. 11, 34), а светлото на душата е умот. Кога телесното око е здраво, се околу нас, во надворешниот живот, е видливо и знаеме каде и како да одиме и што да правиме. Така, при здрав ум, ни е се видливо во нашиот внатрешен живот, во нашиот однос кон Бога и ближните, т.е. во светот на нашите должности. Умот, т.е. повисоката страна на душата, во себе содржи сетило за Боженствено, потребите на совеста и надеж на подобро во врска со што имаме и знаеме. Кога умот е здрав, во душата царува стравот Божји, чиста совест и неповрзаност со надворешното. Но, кога умот не е здрав, Бог е заборавен, совеста куца на двете стопала и целата душа се потчинува на видливото и она што го поседува. Во тој случај во човекот владее темната ноќ: сфаќањата се спречени, во постапките постои неспретност, а во срцето неутешна тага. Таквиот човек го носат секојдневните околности и тој се влече по нив како што трската ја носи струјата на потокот. Тој не знае што до одреден момент е направено, кој е тој всушност и како ќе се заврши неговиот пат. Напротив, оној кој има здрав ум има и страв Божји, внимателно управува со своите дела, го слуша единствено законот на совеста кој дава еднообразно устројство во текот на целиот негов живот, не се потчинува на сетилата и се окрилува со надежта на идно блаженство. Заради тоа е јасен неговиот поглед на целиот тек на животот, со се она што во него среќава. За него е се светло, како што е светло на оној кого го осветлува светилка (Лк. 11, 36).
СРЕДА
Господ почнува да ги прекорува своите современици заради тоа што ја заобиколуваат правдата и Божјата љубов (Лк. 11, 42). Недостигот на правдата и љубовта е корен на секој неред, како во општеството, така и во човекот. Тоа произлегува од преовладувањето на самољубие или егоизам. Вселувајќи се во срцето, егоизмот доведува до многу страсти. Егхоизмот ја гази правдата и љубовта, кои бараат самооткажување. Потикнати од тоа, страстите ги истеруваат и сите други доблести. И човекот, по устројството на своето срце, станува неприкладен за било какво вистинско добро. Тој уште може да даде десети дел од секој зеленчук, но да направи нешто суштинско, тој во себе не наоѓа храброст. Тоа не значи дека и неговото надворешно однесување е соодветно. Не, тоа на секој начин се украсува со добар попредок. Сепак, таквиот човек , самиот во себе, е како незабележлив гроб по кој луѓето без знаење газат (Лк. 11, 44). Почетокот на самоисправувањето е почеток на будење на самооткажување во срцето. По тоа следува обновување на правдата и љубовта од кои, една по друга, почнуваат да оживуваат и сите останати доблести. Човекот тогаш, по устројството на своето срце, станува благообразен пред очите на Бога, иако за луѓето, од надвор, може да изгледа како да е сосема без убавина. Меѓутоа, судот човечки не е важен. Само судот Божји да не е против нас.
ЧЕТВРТОК
Пазете се од фарисејскиот квас, што е лицемерие (Лк. 12, 1). Лицемерот го одликува карактеристика дека се разботи за да им покаже на луѓето. Самото делување пред очите на другите не е лицемерие затоа што поголемиот дел од делата кои сме должни да ги направиме за луѓето ги правиме пред нив и нивните очи. Добро постапуваат оние кои се трудат се да прават во тајност. Но, тоа секогаш не е можно. Оние, значи, кои работат пред очите на другите не треба веднаш да се прекорат за желбата да се покажат. Кај нив може постои искрена желба да направат добро, додека видливиот карактер е нешто што по неопходност ги следи делата кои се прават отворено. Лицемерието почнува од моментот кога се јавува намерата да се покажеме добри, но не и навистина да правиме добро. Меѓутоа, ниту тоа само по себе не е престап, затоа што може да биде само моментален напад на помисла, која веднаш се воочува и прогонува. Лицемерието длабоко влегува во срцето дури тогаш кога човек ја прифаќа намерата за себе да рашири добар глас. Кога на се тоа се приспои и скриена цел – да се користи со предностите на таквата репутација – лицемерието се појавува во сета своја сила. Нека секој испита што Господ бара заповедувајќи ни да се чуваме од фарисејскиот квас. Прави добро заради желбата на дригите да им е добро, заради сфаќањето дека таква е волјата Божја, во слава на Бога. За тоа, пак, што луѓето ќе кажат, немој да се грижиш. Така ќе го избегнеш лицемерието.
ПЕТОК
Не се плашите од оние кои го убиваат телото и потоа не можат ништо повеќе да направат. Туку ќе ве предупредам од кого да се плашите: Плашете се од Оној кој, откако убие, има власт да ве фрли во пекол; да, ви велам, од Него плашете се (Лк. 12, 4-5). Најголемиот страв во нас е стравот од смртта. Господ, меѓутоа, зборува дека стравот Божји треба да биде над стравот од смртта. Во случај да се најдете во околност која бара или да го загубите животот или да постапите спротивно на стравот Божји, подобро е да ја изберете смртта. Зошто, ако постапиш против стравот Божји, по телесната смрт (која секако не ќе можеш да ја избегнеш) ќе сретнеш и друга смрт која е безмерно пострашна од секоја најужасна телесна смрт. Кога тоа секогаш би го имале во вид, стравот Божји не би слабеел во нас и не би имале дела која би била спротивни на Бога. Да претпоставиме дека се будат страстите. Во време кога тие стануваат, совеста, која е оживеана со стравот Божји, бара да им се спротивставиме. Откажувањето на барањата за страсти ќе ни изгледа како одделување од животот, како убивање на телото. Заради тоа, кога ќе се роди вознемирување на сетилата од ваков вид, почнува совеста да се колеба, побрзај да го подигнеш во себе стравот Божји и стравот од Судот Божји со неговите последици. Тогаш стравот од најстрашната смрт ќе го прогонува стравот од послабата смрт и тебе ќе ти биде лесно да истраеш во барањата за должности и совеста. Ете како се исполнува она што го рече Еклисијастот: „Сеќавај се на својот крај и никогаш нема да погрешиш“.

САБОТА
И ги испрати (т.е. светите апостоли) да проповедаат за Царството Божје (Лк. 9, 2). Тогаш само по Палестина, а потоа по целата вселена. Проповедта која тогаш започна не се завршува ни денес. Секој ден во светото Евангелие и Апостолските посланија го слушаме она што на светите апостоли им го предаде Господ. Времето во тоа не прави разлика. Ние ги слушаме светите апостоли и самиот Господ како да се пред нас, а силата која делувала во нив, дејствува до сега во Црквата Божја. Господ никого од верниците не го лишува од ништо: она што го имале првите, го имаат и последните. Верата секогаш тоа го држела и сеуште го држи. Меѓутоа дошла суетна мудрост и го разделила сегашното од првобитното. Неа тука и се покажала огромна бездна: во главата и се завртело, очите и се поматиле, а Господ со светите апостоли е потиснат во темнина која се чини не проѕирна. Нека и биде по делата нејзини: нека ги пожнее плодовите на своето сеење. Во неа единствено постои колапс на духот. Свеста за тоа дека е потчинета во темнината и дека не ја гледа светлината, не треба да се смета за неискрено. Но, кој за тоа е виновен? Таа самта себе се замаглила и продолжува да се замаглува. Се до сега не рекла зошто зборовите од Новозаветното Писмо не би можеле да се сметаат за вистински зборови на светите апостоли и самиот Господ. Па сепак, постојано вика: „јас не гледам, не гледам“. Да веруваме, да веруваме, без да видиш! Но, престани од себе да испушташ темнина и атмосферата околу тебе ќе се проветрее и светлоста Божја ќе може да се покаже. Тогаш по нешто и ќе видиш. Меѓутоа, тоа е исто како да престанувам да бидам тоа што сум. Штета! Тогаш престани. И другите ќе бидат помирни. Не, не е можно. Мене ми е одредено да постојам до крајот на векот. Јас сум зачната во првиот создаден ум, уште пред овој видлив свет. Додека тој постои, ќе се носам по патеките на вистината и ќе кревам прашина против неа. Нема да заќутам и вие со вашата вистина никогаш нема да ми затворите уста –„Кој тоа го знае? Сите знаат дека твоето вистинско име е темнина и ти си хула на Светиот Дух. Затоа, очекувај исполнување на пресудата која за тебе ја одреди Господ“.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ЧЕТВРТА ПО ДУХОВИ
Паѓајќи пред нозете на Спасителот, Јаир гласно пред сите го молеше Господ за исцелување на својата ќерка. И беше ислушан. Ништо не кажувајќи, Господ стана и отиде во неговиот дом. На патот кон домот на Јаир беше исцелена и крвоточива жена, секако, не без нејзина молитва, иако не повикала со зборови, ниту пак паднала пред нозете Господови. Таа само имала срдечна молитва со вера. А Господ и неа ја услиша и ја исцели. Тука се се изврши незабележливо. Крвоточивата жеа со срце се обратила на Господ, а Тој го слушнал нејзиниот плач од срцето и ја услиша молбата. И кај жената и кај Јаир молитвата по суштина е една. Таквите молитви, исполнети со вера, надеж и преданост, никогаш не остануваат неуслишани. Луѓето кажуваат: „Се молам и се молам, но мојата молитва никако не е услишана“. Потруди се да дојдеш до таа мерка на молитва која не може да се откаже и ќе видиш зошто не била услишана. Доколку бидеш во молитвена положба како Јаир или во проста и обична како и сите останати, слично на крвоточивата жена, во твоето срце ќе се јави вистинската молитва и несомнено ќе дојде до Господ, убедувајќи го на милосрдност. Најважно е да се дојде до таква молитва. Труди се и ќе дојдеш. Сите молитвени правила имаат за цел молитвеникот да го доведат до таква мерка на молитва. Сите кои разумно му пристапуваат на тој молитвен пат доаѓаат до својата цел.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и петта седмица)
Кој ме постави мене судија или делител над вас?, рече Господ на оној кој од Него барал да изврши делба со неговиот брат (Лк. 12, 14). А потоа додаде: Не грижете се (Лк. 12, 22) што ќе јадете и пиете и што ќе облечете. Претходно Тој учеше: „Оставете им на мртвите да ги закопуваат своите мртви“. Друг пат советуваше дека е подобро да се остане неженет. Значи вниманието и срцето на Христијанинот кој се отстранува од се земско, слободата од земското вознемирување – ја сочинуваат едната од карактеристиките на христијанскиот дух. Иако Господ го благословува бракот и ја утврдува неговата нераскинлисвост, иако ја обновува силата на заповедта која го одредува односот на родителите и децата, иако го одредува значењето на граѓанската власт и граѓанскиот поредок, Христијаните немаат право да се отстрануваат од неговото придржување и усадување во срцето. Спореди го едното со другото и ќе увидиш дека на тебе лежи обврската дека при сите овоземски работи, треба да го држиш своето срце далеку од овоземската приврзаност. Како? Сам со својот живот можеш да најдеш решение, во тоа е целата практична мудрост. Самиот Господ упатува кон решение со следното правило: Прво барајте го Царството Божје. Целата грижа обратете ја на тоа Бог да се зацари во вас и се овоземско ќе ја изгуби привлечноста. Тогаш ќе ги обавуваш своите надворешни дела, а твојата внатрешност, т.е. твоето срце ќе биде зафатено со нешто друго. И ако во тебе се роди решеност да пресечеш и прекинеш и со тој надворешен однос кон животот – нема да бидеш во загуба. Ќе бидеш само поблиску до целта која ти дава вера Христова.
ВТОРНИК
Приказната за слугата (Лк. 12, 42-48) покажува како Христијанинот треба да се однесува кон она што сочинува обичен живот. Слугата со грижа ја извршува својата работа, но со срце не се врзува кон ништо и слободен е од сите врски: кон се се однесува со надворешно реагирање. Така и Христијанинот треба да се постави кон се овоземско. Дали тоа е можно? Да, можно е! Како што постои надворешна побожност, така е можно да се биде во овоземското само по надворешното, без внатрешна поврзаност. Зарем нема во таков случај се можно во нас да се претвори во беживотна форма? Зарем нема се да стане студено како мермерна статуа? Не, нема. Тогаш внатре во „житејското“ ќе се развие друг живот, кој ќе биде попривлечен од животната севкупност. Она „житејското“ како такво навистина ќе стане форма. Она, пак, со што ќе се загрева срцето, ќе излегува од друг извор. Секој кој ќе пие од него нема да ожедни. Во таков случај најдобро е се да се напушти. Зошто? Зошто и ако се напушти надворешното, можно е да се остане врзан во срцето! И ако не го напуштите, можно е да се биде слободен од врски. Секако, оној кој и по надворешноста се разврзе од се, полесно го совладува своето срце. Одбери што повеќе ти одговара, само постави се онака како Господ ти заповедува.
СРЕДА
Мислите ли дека дојдов да и донесам мир на земјата! Не, ви велам, туку раздор. Зошто од сега петмина во една куќа ќе бидат разделени: тројца против двајца и двајца против тројца. Ќе се оддели татко од син и син од татко; мајка од ќерка и ќерка од мајка; ќе биде свекрва против снаата своја и снаата против свекрвата своја (Лк. 12, 51-52). Што е причината за тоа? Верувајќи во Господ, тие се исполнуваат со сомема друг дух, спротивен од оној кој владеел во луѓето до Неговото доаѓање. Заради тоа и тие меѓу себе не се сложуваат. Многубожечкиот свет единствено ги следел „житејските“ и земските интереси. Иако имале поуки за поголемо богатство, и Јудејците на крај се приклучиле на многубожчкиот пат. Доаѓајќи на свет, Господ на луѓето им покажа други ризници, надвор од семејството и општеството и побуди некои други стремења. Оние кои го примиле Неговото учење, образувале, се разбира, нов начин на живот, различен од претходниот. Заради тоа биле изложени на омраза, гонења и угнетувања. Ете го раздорот. Апостол Павле рече дека сите кои сакаат да живеат побожно во Исус Христос, ќе бидат гонети (2. Тим. 3, 12). Така било и така е сега. Кога почнуваат да преовладуваат „житејските“ и земските интереси, општеството престанува благонаклоно да гледа на оние кои покажуваат други, т.е. неземски желби. Тоа дури не може да сфати како е можно да се интересира некој за такви работи. Тоа не може да трпи луѓе кои се претставници на таквиот, различен начин на живот. Тоа сега се случува пред очите на сите. Не е ли тоа знак на времето?
ЧЕТВРТОК
Пилат крвта на Јудејците ја измеша со нивните жртви. А Господ рече: Ако не се покаете, сите така ќе изгинете. Падна кулата Силоамска и усмрти осумдесет луѓе. Господ исто така рече: Ако не се покаете, сите така ќе изгинете (Лк. 13, 1-5). Кога некоја несреќа се случува на други, ние не треба да расудуваме за нејзините причини, туку да се завртиме кон себе и да се погледнеме дали има кај нас гревови кои заслужуваат временска казна заради вразумување на другите. Ако ги најдеме, треба да побрзаме да се покаеме за нив. Покајанието ги чисти гревовите и ја отстранува причината која ја привлекува несреќата. Додека човекот е во грев, секирата стои кај коренот на дрвото на неговиот живот, спремна да го исече. Ако не го исече, значи дека очекува покајување. Покај се и ќе биде отстранета секирата. Твојот живот ќе тече кон крајот по природен пат. Ако пак не се покаеш, очекувај посекување. Кој знае дали ќе доживееш до следната госина. Приказната за неплодната смоква покажува дека Спасителот го ублажува својот суд и го штеди секој грешник во надеж дека ќе се покае и ќе даде добри плодови. Меѓутоа се случува и правдата Божја да не слуша никакво застапништво и остава само по некој на уште една година меѓу живите. Дали си сигурен, грешнику, дека не ја живееш последната година, последниот месец, ден или час?
ПЕТОК
Ете, ви се остава вашиот дом пуст, рече Господ за Ерусалим (Лк. 13, 35). Значи постои граница на Божјето долготрпение. Милосрдието Божје е спремно вечно да трпи, очекувајќи добро. Меѓутоа, што да прави кога ние доаѓаме до такво растројство што веќе не сме ни за што? Заради тоа и не отфрла. Така ќе биде и во вечноста. Сите зборуваат: „Милосрдието Господово нема да допушти вечна отфрленост“. Да, тоа е точно, но што да прави со оние кои се преполни со зло и не сакаат да се исправат? Тие сами себе се ставаат надвор од границата на Божјата милост. Таму и се задржуваат, бидејќи не сакаат да излезат. Спиритистите измислиле повеќекратно раѓање како сретство за повторно очистување на грешинците. Но, оној кој се осквернавил со гревови во едно раѓање, може да се осквернави и во десет други и така бесконечно. Како што постои прогрес во доброто, така постои и напредок во злото. Такви тие можат да останат и надвор од земјата, а потоа и за секогаш. Кога на се ќе му дојде крајот (а тој неизбежно ќе дојде), каде да се сместат оное кои се закоравени во злото? Секако надвор од областа која е исполнета со светлост и која е наменета на оние кои се труделе околу себе, околу очистување на своите нечистотии. Со тоа и ете го адот! Оние кои не се исправиле при подобри околности, зарем ќе се исправат при полоши? А ако не сака, ете го вечниот ад. Бог не е причинител на адот и вечните маки во него, туку самите грешници. Кога не би постоеле непокаени грешници, не би постоел ни пеколот. Господ сака да нема грешници, заради тоа и дојде на земјата. Бидејќи сака да завладее безгрешноста значи дека сака никој да не падне во вечни маки. Се зависи од нас. Тој ни го откри постоењето на адот за да се проучуваме за да не упаднеме во него.
САБОТА
По симнувањето од Гората на Преобразувањето, Господ исцели дете во кој бил ѓавол. На исцелувањето претходеше укор за неверие кое било причина заради која учениците не можеле да го исцелат поседнатиот со ѓавол (Лк. 9, 27-41). Без разлика чие е неверието – на таткото кој го донел синот, на народот кој се собрал или пак на апостолате – може да се заклучи дека неговото присуство ја затвора вратата на милосрдниот поглед Божји и Неговата помош, а верата ги отвора. Господ на таткото му рече: „Ќе добиеш по мерката на верата“. Верата не е единствено дело на мислите и умот туку го опфаќа целото човеково битие. Таа ги опфаќа взаемните обврски на оној кој верува и Оној на кого му верува, па макар тие да не се изречат буквално. Човекот се надева на оној на кого му верува, на него се потпира за се и од него не очекува одбивање. Заради тоа му се обраќа без сомневање како на татко и оди кон него како кон своја ризница во уверување дека нема да се врати со празни раце. Таквото расположение и без зборови предизвикува наклоност кај оној на кого човек се обраќа. Така се случува и меѓу луѓето. Меѓутоа, истиот вид на расположение е потребен и во односот кон Господ., семоќен и сезнаен, кој сака да дарува секое добро. Оној кој вистински верува никогаш не е измамен во своите очекувања. Ако нешто немаме, иако сме барале, значи дека немаме потребна вера. Пред се треба да се бара и смести во срцето длабока вера во Господ. Треба да се бара и моли од Него, зошто ја немаме самите во себе. Од таткото на детето се барала вера и тој се помислил : Верувам Господи, помогни на моето неверие. Верувал слабо, се колебал и молел за утврдување на верата. И кој ќе се пофали со совршенство во верата? На кого, значи, не му е неопходно да се помоли: Помогни Господе на моето неверие? Кога верата кај нас би била силна, мислите би биле чисти, чуството на светот и делата би биле богоугодни. Тогаш Господ би не слушал како татко децата свои. Се што би ни дошло во срцето ( а во таква состојба би можело да дојде само она што е угодно на Господ) ние би добивале без одбивања и одложувања.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ПЕТТА ПО ДУХОВИ
На оној кој го праша како да се спаси, Господ возврати со прашање:„ Што е напишано во Законот? Како читаш?“ (Лк. 10, 26). Со тоа покажал дека решението за сите недоумици треба да се бара во зборовите Божји. За да нема недоумици, најдобро е да се чита Божјото Писмо. Читај со внимание, расудување, сочувство поврзувајќи се со својот живот: она што се однесува на мислите – исполнувај во мислите; она што се однесува на чувствата – исполни со чувства и расположенија, а што се однесува на делата – исполни ги со дела. Оној кој го слуша зборот Божји собира светли поими за се што е во него, околу него и над него. Тој самиот си разјаснува обврски во односи кои се јавуваат во животот, тие свети правила како бесценети бисери, ги нижи на нишката на совеста која потоа точно и одредено му укажува како и кога да постапи на начин кој е угоден на Господ. Тој ги смирува страстите зошто читањето на Божјиот збор секогаш делува смирувачки. Ако почнеш да го читаш зборот Божји, страста, без разлика каква е, ќе почне да слабее за на крај сосема да исчезне. Кој се збогатува со зборовите Божји, стекнува над себе столб од облаци кој ги водеше Израелците во пустината.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и шеста седмица)
Од укажувањето за тоа кого треба да повика за ручек или вечера (Лк. 14, 12), позајми го правилото и за себе: да не правиш ништо за ближните со очекување дека во овој живот тоа ќе ти се возврати. Тоа не значи дека ќе се трудиш залудно, во свое време се ќе ти биде возвратено. Во беседата на Гората, Господ проповедаше дека сите богоугодни дела, т.е. молитви, пост, милосрдие треба да се прават тајно. Зошто? Затоа што Отецот небесен на оние кои така прават им враќа јавно. Се работи за тоа дека христијанинот е должен со сите сили на својот живот себе да се подготвува за идното блаженство, себеси да си гради вечен дом и таму однапред да испраќа резерви за вечност. Таквиот начин на постапување не е делување со интерес. Интересот своето место го наоѓа во овдешниот живот и таквото постапување само му штети. За да се живее така, неопходно е да се има вера, надеж и љубов кон Господ. Дејствувањето по заповедите во очекување на наградата е едно неусловено дејствување. Меѓутоа, тоа е поблиску и посфатливо за срцето од било кое друго, преидеално, како на пример, делување на доброто заради доброто. Тоа во Писмото нема да го најдете. Тука е вашата побуда: прави се заради Господ и не се плаши од загуба.
ВТОРНИК
„Солта е добра, но ако солта онлутави, со што ќе се поправи?“ (Лк. 14,34) Солта се учениците Господови. Тие, предавајќи го неговото учење, од луѓето го отстранувале скапаното. Ако таквото пренесување го наречеме просветување и самиот назив на солта ќе добие исто значење. Заради тоа целата изрека би можела да добие ваков облик: „Добро е просветувањето! Но, ако просветувањето онлутави, за што ќе биде погодно? Фрли го!“ Просветувањето делува како сол доколку е исполнето со начелата и елементите на Господовото учење и доколку се наоѓа во ученичка положба во однос на Господ. Штом отстапи од своето усмерување и наместо поуките Господови се усвојуваат туѓи учења, тоа станува блунтаво и непотребно, се заразува со скапаноста на заблудата и лагата и почнува да делува заразно, а не исцелува. Историјата тоа го потврдила и го потврдува со мноду примери. Зошто, меѓутоа, никој не обрнува внимание на искуството? Непријателот на се навлекува темнина и на сите им се чини дека постои светлина во учењата кои се држат далеку од учењата Господови.
СРЕДА
Приказната за заскитаната овца и изгубената драхма (Лк. 15, 1-10). Колку е само големо милосрдието Господово кон нас грешните! Тој ги остава сите исправни и се врти кон неисправните, за да ги исправи. Тој самиот ги бара, а кога ги наоѓа, се радува и го повикува целото небо да се радува со Него. А како Тој бара? Зарем Тој не знае каде сме ние кои сме отстапиле од Него? Знае и гледа се! Меѓутоа кога целата работа би се состоела во тоа Тој да го земе грешникот за да го пренесе кај праведните, сите грешници истиот момент би биле меѓу праведните. Потребно е претходно да се натераат на покајание за да обраѓањето и враќањето кон Бога биде слободно. Тоа, пак, не може да се направи со заповед или со било каква надворешна наредба. Господ го наведува грешникот на покајание. Тој се устројува така да грешникот стекнува прилика да се вразуми и да ја види бездната кон која се стреми и да се врати назад. Во таа смисла се усмерени сите околности на животот, сите средби со момент на горчина и радост, дури и зборови и погледи. Внатрешните дејства Божји преку совеста и други правилни чувства кои лежат во срцето, никогаш не престануваат. Што се се прави заради обраќањето на грешникот на патот на доблеста! Па сепак, тие и понатаму остануваат грешници! Непријателот навлекува темнина на очите и ним им се чини дека нема проблем и дека се ќе помине. Доколку се загрижат, тие зборуваат: „Утре ќе престанам со лошото„, за потоа да продолжат во истата состојба. Така поминува ден по ден. Рамнодушноста за спасение се повеќе расте. Уште малку и таа ќе премине во гревовна закоравеност. Дали тогаш ќе дојде до обраќање? Кој знае?
ЧЕТВРТОК
Приказна за изобличениот неправеден управител (Лк. 16, 1-10). Гледаш ли како тој на секој начин се трудел да се извлече од неволјата! Кога ние би се труделе така да устроиме себеси спокоен живот по исход од овој живот! Меѓутоа, тоа не го правиме! Синовите на овој век се помудри од синовите на светлината. Зошто управникот така се зазел? Затоа што неволјата била блиску. Близината на несреќата ја разбудила енергијата и досетливоста и тој се направи брзо. А зарем ние не сме близу до неволја? Секој момент може да ни се случи смрт, а потоа треба да се положи сметка за управувањето со домот. Сите тоа го знаат, па сепак речиси никој не се поместува. Колку големо затемнување! Никој не мисли дека наскоро ќе умре, туку претпоставува дека ќе поживее и друг ден. Иако не го обработуваме рокот, сепак некако сме уверени дека смртта е некаде таму далеку, затоа и неволјата се гледа дека е далеку. Неволјата е далеку и затоа домислувањето во врска со неа се одложува за идно време. Никој не намерува цел живот да остане во неисправност. Меѓутоа, самото исправување се одложува за друг ден. Бидејќи животот се состои од сегашноста, а не од утрешнината, грижата за подготовките за иднината практично се изоставени.
ПЕТОК
Не е можно да не дојдат соблазни; но горко на оној преку кого доаѓаат (Лк. 17, 1). Се работи за тоа дека не треба да се живее без внимавање. Треба добро да внимаваме некого да не соблазниме. Разумот воздивнува и на никого не гледа, меѓутоа наоколу буди соблазнување со делата, а уште повеќе со зборовите. Соблазнувањето расте и ја зголемува бедата на самиот соблазнувач. Тој тоа не го чувствува и уште повеќе го шири. Среќа што заканата Божја за соблазнувањето тука на земјата речиси и да не се исполнува во очекувањето на исправување. Казната е одложена за Идниот суд. Дури тогаш соблазнувачите ќе почувствуваат колку големо зло е соблазнувањето. Тука речиси никој и не мисли дали со своите зборови и дела ги соблазнува или не оние кои ги опкружуваат. Два грева, многу големи, во очите Божји, луѓето скоро во целост ги занемаруваат: соблазнувањето и осудувањето. За соблазнувачот, по зборовите Господови, подобро е да не е жив, а оној кој осудува веќе е осуден. Меѓутоа ни едните ни другите воопшто не размислуваат. Дури и не можат да кажат дека се грешни во нешто слично. Какво ослепување не опкружува и како невнимателно одиме кон смртта!
САБОТА
Никој кој ја ставил својата рака на ралото, а погледнува назад, не е достоен за Царството Божјо (Лк. 9, 62). Тоа значи дека оној кој мисли да се спаси, а се врти кон она што заради спасувањето, неопходно е да го напушти – всушност не се спасува и не оди кон Црквата Божја. Потребно е одлучно да се прекине со се што неможе да се спои со делата за спасување. Оние кои мислеле за спасението и самите се сфесни за тоа, но разделбата со некои навики постојано ја одложуваат за утре. Им се чини преголема жртва одеднаш се да напуштат. Тие би сакале од нив да се одвојат постепено, за на другите ништо да не им падне во очи. Меѓутоа, таа намера скоро секогаш е неуспешна. Тие луѓе устројуваат спасоносни поредоци, а расположението на срцето останува како и претходно. Во почеток, тој несклад е многу забележителен. Но, тоа „утре“ и ветувањата за промена на совеста, ја затвораат устата. На тој начин совеста се заморува постојано да опоменува: „од утре“ и конечно замолчува. А потоа доаѓаат мисли дека може да се продолжи така, дека е можно се да се остави како што е. Таа помисла полека станува посилна и на крај се встановува. Така се добива личност која надворешно е исправна, но внатрешно не е. Најлошо е тоа што обраќањето на тие луѓе е многу тешко, скоро и колку кај оние луѓе кои закоравеле во своите гревови. А може и потешко.. А ним им се чини дека тоа не е ништо.

НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ШЕСТА ПО ДУХОВИ
Раскажувајќи за богатиот кој имал намера само да јаде, пие и се весели, а потоа бил поразен од смртта , не дожививајќи ги насладите кои ги очекувал, Господ заклучи: Така се случува со оној кој себеси си собира богатство, а не се богати во Бога (Лк. 12, 21). Оние кои се богатат со богозаборав, мислат само на телесни утехи. Оние пак кои сакаат да го избегнат таквото горко завршување на животот, нека се потрудат да не стекнуваат за себеси, туку нека се богатат само во Бога. Целото богатство е од Бога. Ако го стекнеш посвети го на Бога она што ти го дал. Кој му дава на сиромашниот, на Бога дава. Оној кој на таков начин го троши богатството, навистина се збогатува. Збогатувајќи се со добри дела, тој се збогатува заради Господ, со намера да му угоди; тој се збогатува со Бога, го привлекува Неговиот благослов; тој се збогатува од Бога, кој верниот во малото го поставува над многумина; тој се збогатува во Бога, а не сам за себе, зошто себеси не се смета за господар, туку само слуга и книговодител, чија грижа се состои во тоа да набави се што е потребно. Тој се плаши било што да потроши за самиот себе, зошто смета дека неправилно би го употребил имотот кој му е доверен.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и седма седмица)
Господ рече дека Синот Човечки ќе се јави во својот ден како што молњата светка од небото и осветлува се што е под небото. Потоа додаде: Но претходно треба многу да пострада и да биде отфрлен од својот род (Лк. 17, 24-25). Очигледно е дека страдањето треба да претходи на јавувањето во слава. Според тоа, целото време до тој ден е време на Неговото страдање. Тој лично страдал во едно одредено време. После тоа, неговите страдања се продолжуваат преку верните – низ страдањата на нивните раѓања, нивното воспитување во христијански дух и чување од непријателски дејства, било внатрешни, било надворешни. Зошто сојузот на Господ и Неговите верници е жив, а не замислен. Се што е нивно Тој го прима како со своја глава. Следејќи ја таа помисла, може да се види дека Господ многу страда. Многу болни жалости за Него се падовите на верните. Уште поболно делува на Него отпаѓањето од верата. Тоа се рани кои докрајчуваат. Постојани стрели се жалости, соблазни и колебања на верата со неверие. Речиси и пишувањата кои се одликуваат со неверие се огнени стрели на нечестивиот. Во сегашното време лукавиот изнајмил многу ковачи за ковање на такви стрели. Срцата на верните болуваат доколку самите се погодени или кога ќе видат други погодени со такви стрели. Со нив и Господ трпи. Сепак ќе се појави денот на славата Господова: тогаш ќе се открие тајната на темнината и страдалниците ќе се израдуваат со Господ. А до тоа време треба да се трпи и моли.
ВТОРНИК
Кој настојува да го сочува својот живот ќе го изгуби; а кој го изгуби, ќе го оживее (Лк. 17, 33). Кажаното треба вака да се разбере: Да се сочува својот живот значи да се жали себеси, а да се изгуби животот значи да не се жалиш себеси. Трба да се подразбере дека се зборува за патот на заповедите Господвои или делувањето во Господ. Се спасува, значи, оној кој делува во Господ, исполнувајќи ги Неговите заповеди, не жалејќи се себеси. Оној кој се жали себеси – гине. Ако само се жалиш себеси, неизбежно ќе се покажеш како рушител на заповедите и , според тоа, како лош слуга. Каква е пресудата на лошиот слуга? Фрлете го во темнина најкрајна; таму ќе има плач и чкртање на забите. Потрудете се да внимавате на себе макар во текот на еден ден и ќе увидите дека самосожалувањето пречи на сите наши дела оддалечувајќи ја нашата подготвеност да ги извршуваме. Без труд и напор нема ништо да направиш. Жалејќи се себеси заради напорот, ќе се отстраниш од делата. Постојат дела кои, сакаш-неќеш, мора да ги направиш. Таквите дела се вршат неотстапно, макар и со труд. Тука самосожалувањето се победува со самосожалување. Ако не работиш, нема ни да јадеш. Бидејќи делата на заповедите не се од таков вид, поради самосожлувањата тие секогаш ќе бидат изоставени. Попуштањето на лошите дела исто така се прави заради самосожалувањето. Жал ти е да се одречеш од она што ти се присакало и ја исполнуваш желбата. Таа е или непосредно грешна или води кон грев. Според тоа, оној кој себеси се жали секогаш го изоставува она што е потребно, додека од друга страна, себеси си попушта во она што не доликува. Така доаѓа до тоа да станува неприкладен за било што. За какво спасение тука може да се зборува?

СРЕДА
Кој не го прими Царството Божје како дете, нема да влезе во него (Лк. 18, 17). Како да го примиме како дете? Еве како: во едноставност, со полно срце, без премислувања. Анализата на разумот неможе да се примени во областа на верата. Таа може да има место само кај оној што и претходи. Како оној кој врши анатомски преглед при што го разлага телото до детали, но не го гледа животот, така и разумот, без разлика колку расудува, не може да ја сфати силата на верата. Самата вера нуди согледувања која во целост ја прават способна да во целост одговара на сите потреби на нашата природа. Таа ги обврзува свеста, совеста и срцето да ја прифатат. Тие ја прифаќаат и откако ќе ја прифатат повеќе не сакаат да се одвојат од неа. Слично се случува и со оној кој вкуси пријатна и здрава храна: ја пробува еднаш, знае дека е хранлива и ја вбројува во оние намирници со кои се храни. Во тоа убедување хемијата не му помага ни пред ни после. Неговото убедување е засновано на личното искуство кое е непосредно. Така и оној кој верува во вистинитоста на верата ја познава непосредно. Самата вера во него вселува непоколебливо убедување дека станува збор за вистинаска вера. Како после тоа да биде и разумна? Разумноста на верата се состои во тоа што непосредно се знае дека се работи за вера. Разумот само штети, оладувајќи ја верата и ослабнувајќи го животот по вера. И што е најтешко, разумот се противи и ја одбива благодатта Божја. Со тоа го доведува најлошото зло во христијанска смисла.
ЧЕТВРТОК
Господ им зборуваше на своите ученици за своите страдања, но тие ништо не разбраа: И овој збор беше сокриен од нив (Лк. 18, 34). Подоцна расудуваа дека на верниците не им прилега да знаат ништо освен Исус Христос и тоа распнат. Додека не дојде времето, тие ништо не сфаќаа, и на сите им ја пренесоа тајната и ја разјаснија. Така се случува и со сите и тоа не само за оваа тајна, туку и на секоја друга. Нејасно е на почетокот, но со време станува сфатливо. Имено, зрак на светлина влегува во свеста и го разјаснува она што претходно било темно. Кој разјаснува? Самиот Господ, благодатта на Духот кој живее во верниците, ангелот хранител, но никако самиот човек. Тој тука е приемник, а не создател. При се тоа, нешто останува несфатливо целиот живот, и тоа не само за поедини луѓе, туку и за целото човештво. Човек е опкружен со нејасности. Некои му се разјаснуваат во текот на животот, а другите остануваат за другиот живот. Таму ќе сфатат се. Исто се случува и со богопросветени умови. Зошто тоа не се открива сега? Затоа што е несфатливо и за тоа не вреди да се зборува и заради претпазливост, т.е. затоа што би било штетно да се дознае пред време. Во другиот живот многу работи ќе се разјаснат, па ќе се откријат други предмети и други тајни. Создадениот ум никако не може да ги избегне недостижните тајни. Умот бунтува против тие узди, но бунтувал или не, уздите на таинственоста нема да се прекинат. Нека ни се смири гордиот ум под крепката рака Божја и да веруваме!
ПЕТОК
Приказната за десетте кеси со сребреници ја покажува целата историја за човештвото до второто Христово доаѓање (Лк. 19-28). Во неа Господ зборува дека преку страдања, смрт и Воскресение оди кон Отецот небесен да го прими Царството над човештвото кое е Негово татковско наследство. Оние кои остануваат на земјата, се делат на две страни: на слуги кои се потчиниле на Господа преку послушанија во верата, и на оние кои, сред своето неверие, не сакале да го имаат за цар и да му служат. На оние кои на Господ му пристапуваат со вера и со подготвеност да му служат, се даваат дарови на Светиот Дух во свети тајни. Тоа во суштина се кесите со сребра! Секој кој верува ги прима заради служење во кругот на другите верници. Кога ќе му се покорат сите (со своја волја) од родот човечки, Тој пак ќе дојде како Оној кој го примал царството. Неговото прво дело тогаш ќе биде да им суди на слугите, да види кој што стекнал со дадената благодат. Потоа ќе уследи суд на оние кои не сакале да го имаат за цар, кои не поверувале или пак отпаднале од верата. Запечати ја таа вистина во својот ум и не го одвојувај своето внимание од нив зошто тогаш ќе се донесе одлука која веќе не ќе може да се измени. Бегај од неверието. Но немој да веруваш само напразно туку принесувај и плодови на верата. Доколку те најде верен во мало, Господ и над многумина ќе те постави.

САБОТА
Те фалам, Оче, Господе на небото и земјата, што ова го сокри од мудрите и разумните, а го откри на безвредните. Да, Оче, зошто тоа беше твоја волја (Лк. 10, 21). Ете го судот над човечката мудрост и разумност. И тој очигледно се исполнува. Откривањето сега е пред очите, во Боженствените Писма, и оние кои мудруваат го читаат, но не разбираат. Навистина е за чудење: напишано е едноставно, а ним им изгледа се подруго отколку што е напишано. Со еден збор – тие се слепи. Безвредните гледаат и сфаќаат, а за нив е откриено сокриеното. Таков поредок е по волјата на Отецот небесен. Според тоа, немаме заради што да се противиме. Да воопшто не беше откриено она што е суштински потребно, мудрувачите би можеле уште и по нешто да приговараат. Бидејќи е откриено, треба само да се дојде и да се земе. Затоа е и откриено за го да земеш. Само стани безвреден. „ Кој, јас?..Никако!“ „Тогаш како сакаш!“ Остани премудар и разумен за себе. Меѓутоа ништо суштински нема да сфатиш и да го сместиш во својата глава, туку ќе останеш сред призрак и илузија кои се раѓаат од твоето мудрување. Тие те држат во целосна заслепеност, при што мислиш дека гледаш иако си слеп и кратковид. Додуша ти по нешто и гледаш но како низ густа магла. Тоа не ти овозможува да го гледаш правиот пат и не те води кон целта, туку само те држи во безизлезен круг на гревовност. Избави не, Господи, од таква стршна состојба!
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И СЕДМА ПО ДУХОВИ
На празникот Воведение, во храм на Пресветата Богородица почнува да се пее: Христос се раѓа. Со тоа верниците се спремаат за достојно сретнување со празникот на Христовото раѓање. Сфаќајќи го тоа навестување, постапувај по него. Задлабочи се во тајната на воплотувањето на единородниот Син Божји; дојди до неговиот причинител во предвечниот совет Божји за постанокот на светот и човекот во него; увиди го неговиот одблесок во создавањето на човекот; радосно сретни ја првата благовест за тоа веднаш по падот; разумно испитај го неговото постепено разоткривање во пророштвата и старозаветните праобрази; разјасни си себеси како и кој во Израел се припремал за прифаќање на воплотениот Бог под влијание на Боженствените воспитни установи и чинови. Потоа прејди, ако сакаш, преку границата на народот Божји и собери го зракот на светлината Божја, која свети во темнината, разгледувајќи во која мерка избраните од сите народи дошле до претчувство за појава на необично Божје промислување за луѓето. Тоа ќе биде мисловна подготовка. Меѓутоа, тука е и постот. Спреми се на воздржување, исповеди се и причести се со СветитеХристови Тајни. Тоа ќе биде активна и животна подготовка. Ако Господ, сред сето тоа, ти даде да ја почувствуваш силата на Неговото доаѓање во тело, кога ќе дојде празникот ти нема да празнуваш заради туѓа радост, туку заради своја сопствена.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и осма седмица)
Народот извикува Осана, а Господ плаче (Лк. 19, 38-41). Зарем не се случува нешто слично и на нашите црковни празници? Во она време надворешноста била празнична, но Господ го видел она што било невидливо присутно во душите и народот и го оценил дека било достојно за плачење. И кај нас она што е видливо на празниците е секогаш свечено, но дали кај сите внатрешното настројување е такво? Еден воопшто не ја сфаќа важноста и значењето на празникот; друг одвај нешто замаглено чувствува, иако ништо јасно не гледа. И само по некој гледа и чувствува и е расположен достојно на празникот. Нашите празници однесуваат многу вложувања, меѓутоа колку од тоа се дава удел на Господа или браќата? Или ништо или пак сосема малку. Речиси се е однесено од стомакот и суетата. Од Господ тоа не може да се сокрие. Не е ни чудно ако Тој, зборувајќи според човечки мерки, плаче додека ние испуштаме празнични возвици. Ете како се откупени, оправдани, всиновени! Дале заклетва, ја примиле обврската дека ќе одат во духот и дека нема да ги задоволуваат телесните похоти. А што покажуваат на дело? Синовите на царството се полоши од последните слуги!
ВТОРНИК
Домот мој е дом на молитвата (Лк. 19, 46). И навистина, само влези во храм и веќе се те повикува на молитва. Се во него е така уредено, се во него се врши така за да овозможи расположение за молитва. Заради тоа, ако сакаш молитвата да ја разгориш во своето срце, оди почесто во храм, немој да бидеш присутен само со телото, дуку и со духот. Застани таму каде е потивко и со ум гледајќи го Господ пред себе, излевај ја својата душа. Растерај ги фантазиите, не им дозволувај на грижите да приоѓаат и внимавај само на едно – на делото на молитвата. Крени ја својата оптоварена душа нагоре и нејзината тежина разбивај ја со согледување на Боженствените работи. Она што го имаш на себе отфрли го со покајание и со ветување дека ќе се поправиш. Ако совеста уште не е измирена, додај дела на самоодрекување и љубов. Стоејќи во храмот, подготвувај се цело време, и додека си надвор од храмот, со мислите да не се оддалечуваш од Господ, туку секогаш да го гледаш пред себе. Така твоите чекори нема да се поместат од правиот на кривиот пат. Откако ова ќе го утврдиш и одиш во храм, ќе ти биде полесно во него да отстоиш како треба. Од достојното пребивање во храмот ќе ти биде полесно внимателно да одиш пред Господ кога ќе си надвор од храмот. И така твоето пребивање во Господа ќе расте се повисоко и повисоко. А што може повеќе од тоа да се посака?
СРЕДА
Свештениците, книжниците и старешините не веруваа во Господ. За да ги повика во верата, Тој им го постави прашањето: Крштевањето Јованово – дали беше од небото или од луѓето? (Лк. 20, 4). Расудете за тоа непристрасно и вашето расудување ќе ве приведе кон верата. Што е кажано за јавувањето на Св. Јован, може да се каже и за секој настан кој го следеше доаѓањето на Господ во тело, за самото доаѓање и за се што е со тоа поврзано. Секој кој ќе расуди за сето тоа ќе дојде до еден заклучок: Навистина овој беше Син Божји. Може да се јават разни мисли, да се раѓаат недоумици, да се среќаваат несогласности. Па сепак, на крајот на сите испитувања ќе произлезе само едно сестрано убедување: не може да се мисли различно освен онака како е претставено во Евангелието и во Апостолските посланија. Голема е тајната на побожноста: Бог се јави во тело. Тајната ќе остане тајна иако со својата јасност и сила која произлегува од испитувањата, ќе влијае на умот да исповедта дека е така, а не нешто друго. Оние кои не веруваат или воопшто не испитуваат се како што треба, или пак испитуваат површно, со туѓ ум, или завземаат несреќно настројување, спротивни на барањата на верата, за да го оправдаат своето неверие, се задоволуваат со ситници кои ги наведуваат како причина за одрекување на верата. И оние кои веруваат може да се поколебаат од ваквите зборови поради тоа што се задоволуваат само со проста вера, не размислувајќи за нејзините основи. Неверниците со тие зборови ги затекнуваат не подготвени и заради тоа се колебаат.
ЧЕТВРТОК
Приказната за лозјето (Лк. 20, 9-28) ја изобразува старозаветната црква. Лозарите се нејзината тогашна хиерархија. Бидејќи не одговарала на своето назначување, и е изречена пресуда: да се земе од неа лозјето и да се даде на други. Тие другите прво биле светите апостоли, а потоа нивните наследници – архиереи со целото свештевнство. Лозјето Божје е едно од почетокот на светот, а задачата на лозарот била, е и ќе биде до крајот на векот – на Господарот да му принесе плод од лозјето, т.е. спасение на душата. Таа задача на христијанската хиерархија, според тоа, е и наша работа. Во каква мерка таа се исполнува – сите ние гледаме. Што да се каже на тоа? Заради многу – слава на Бога! Сепак, во многу не е можно, а да не се посака подобро. Тоа особено се однесува на проповедта и зборовите Божји. Само некаде се слуша проповед, иако и го содржи единствениот лозарски нож во рацете на делителот на лозјето Божје. Само и на нас да не се исполни: Ќе дојде господарот на лозјето и ќе ги погуби овие лозари и лозјето ќе го даде на други. Само и овие другите да не го отфрлат тоа и да не се погубат не само лозарите, туку и самото лозје.

ПЕТОК
Кесаревото на кесарот, а Божјото на Бога (Лк. 20, 25). Значи на секого своето. Во наше време наместо на кесарот треба да се каже „житејско“ и треба да се каже: „Житејското“ на една страна, а Божјото на друга. Меѓутоа сите се фрлиле на она „живејското“, а Божјото го ставаат зад себе. Затоа не само што тоа не стои на своето место, т.е. во прв план, туку сосема се заборава. Последица на тоа, наводно ненамерно ненамерно заборавање, е замаглувањето во свеста на она Боженственото. Потоа следи нејасноста на неговата содржина и неговата основа. Оттаму слабоста на уверувањето и непостојаноста на верата, а потоа и нејзиното напуштање и влијанија на секакви ветришта од разни учења. Тој пат го изодува секој посебно кога ќе почне да го занемарува она што е Боженственото; по тој пат оди и заедницата кога во својот проект почне да го занемарува она што Бог од неа го бара. Кога Божјето е ставено на заден план, во заедницата почнува да се вселува еманципација од Божјите барања на умствен и естетски план, како и секуларизација (т.е. служење на духот на времето), политика, обичаи, забава, а потоа и воспитувањето и сите установи. Во сегашното време не се мисли, не се пишува и не се зборува за она што е Божје. Тоа дури ни на памет не им паѓа во нивните потфати. Зарем тогаш е чудно што при таквото настојување, учењата кои се спротивни на верата, наоѓаат пат кон општеството и што тоа се приклонува кон безверието?
САБОТА
Нека ви биде препашан крстот а светилките запалени (Лк. 12, 35). Треба да се биде спремен секој час, зошто не се знае кога ќе дојде Господ – било заради Последниот суд, било да те земе од тука (што за тебе е еднакво важно). Смртта се решава. После неа е сведување на сметките на животот: што си стекнал тоа ќе имаш во вечноста. Ако си стекнал добро – и твојот дел ќе биде добар, а ако е лошо – тогаш и делот ти ќе биде лош. Тоа е онолку извесно колку што е извесно дека постоиш. Се тоа може да се случи овој момент, токму во оваа минута додека ги читаш овие редови, а потоа на се е крај: ќе се стави печат на твоето битие кој никој веќе не ќе може да го избрише. Значи имаме за што да се замислиме! Но не е можно а да не се зачудиш што толку малку се мисли на тоа. Каква тајна се врши над нас! Сите ние знаеме дека смртта е на вратата и дека не може да се избегне, но сепак речиси никој на неа не мисли. Таа, меѓутоа, ќе дојде ненадејно и ќе зграби. Дури и кога ќе не обземе смртна болест, не мислиме дека ни дошол крајот. Нека тоа го анализираат психолозите од научна страна. Од религиска гледна точка овде не може да се превиди несфатливото самолажење кое е туѓо само на оние кои внимаваат на себе.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ОСМА ПО ДУХОВИ
Многу се повикани, но малку се избрани (Лк. 12, 24). Повикани се сите Христијани, а избрани се оние кои веруваат и живеат христијански. Во почетокот на Христијанството луѓето кон верата биле повикувани преку проповедта. Ние, меѓутоа, сме повикани со раѓањето од христијани и воспитувани меѓу нив. И слава на Бога, половина од патот, т.е. стапувањето во Христијанството и вкоренувањето на неговите начела се случуваат од самото детство, ние го преоѓаме без никаков труд. Би се рекло дека верата ќе биде појака и животот поисправен за во идно време, а така и било. Но, од пред некое време кај нас почнаа работите да се одвиваат различно. Во училишното воспитување се воведени нехристијански начела кои ја расипуваат младината; во општеството се влезени нехристијански обичаи кои штетно влијаат врз младината по нивното завршување на училиштето. И не е ни чудо што, по зборовите Божји, и онака малиот број на избраните е уште помал во наше време. Зошто и духот на времето е противхристијанско! А што ќе биде понатаму? Ако кај нас не се измени начинот на воспитувањето и ако не се изменат обичаите во општеството, се повеќе и повеќе ќе слабее вистинското Христијанство, и на крај сосема ќе го снема. Ќе остане само името христијанско, а христијанскиот дух нема да постои. Се ќе биде исполнето со световниот дух. Што да се прави? Треба да се моли.
ПОНЕДЕЛНИК (дваесет и девета седмица)
Садукеите имале приговор против воскреснувањето кое им се чинело непобитно. Меѓутоа, Господ го побил приговорот со неколку зборови и тоа толку јасно што сите сфатиле и признале дека садукеите се победени од вистината на Неговите зборови (Лк. 20, 27-40). Она што некогаш го правеле садукеите сега го прават неверниците од секој вид. Тие себеси си насобрале мноштво од изфантазирани претпоставки кои ги воздигнале до ниво на „вистина“ и кои ги сметаат за непобитни. Тие со нив се величат, претпоставувајќи дека против нив не може ништо да се каже. Во суштина, сите тие се толку ништовни што против нив и нема што да се зборува. Сите нивни мудрувања се како куќа од карти – малку да се дувне и тие се разлетуваат. Во поединости нив не треба да ги негираш. Доволно е кон нив да се однесуваме како кон соништа. Зборувајќи против соништата, ние не ја докажуваме нивната неприкладност во целина или во поедини делови, туку само кажуваме: „Тоа е сон“. Со тоа се се решава. Токму таква е теоријата за постанокот на светот, со своите подделови – теории за случајното постанување на животот, дарвиновото потекло на родови и видови, и со неговото последно фантазирање за постанокот на човекот. Се е тоа како зборување неповрзано во сон. Додека го читаш сето тоа како да одиш меѓу сенки. А научниците? Што со нив да направиш? Нивното правило е: „Ако не сакаш да слушаш – немој, но не ни пречи да ги измамуваме луѓето“.
ВТОРНИК
И сите ќе ве намразат заради Моето име (Лк. 21, 17). Кој вдиши барем малку во себе од световниот дух, ќе стане ладен кон Христијанството и кон неговите барања. Таа рамнодушност преоѓа во омраза доколку во него се остане без отрезнување долго време, особено ако при тоа се прифати макар и дел од спротивните учења. Духот на светот со спротивното учење е дух на омразата кон Христа. Тој дух е антихристов. Неговото ширење е ширење на непријателски расположенија кон христијанското исповедување и христијанскиот поредок на животот. Се чини дека околу нас се прави нешто слично. Додуша се уште останува само на потивки гласови, но нема да стане чудно ако наскоро почне и она што Господ го прорекол: „Ќе ги кренат рацете свои…и ќе ве гонат…и ќе ве предадат…и некои од вас ќе убијат“ (Лк. 21, 12-16). Духот антихристовски е секогаш еден: што било на почетокот, ќе биде и сега, можеби во друга форма, но во иста смисла. Што да се прави? Со своето трпение спасувајте ги душите свои (Лк. 21, 19). Трпи со цврст збор на исповедување на вистината со усните и во срцето.
СРЕДА
Учениците му ги покажале на Господ убавината на храмот и заветените поклони, а Тој рекол: Ќе дојдат денови кога од се што гледате нема да остане ни камен на камен кој нема да биде урнат (Лк. 21, 6). Тоа е одлука за се убаво на овој свет. Од надвор, убавото изгледа цврсто и вековно, но за еден или два дена се ќе изгубиш од вид, како и ништо да не било: убавината ќе свене, снагата ќе се потроши, славата ќе потемнее, умовите ќе се исцрпат, облеката ќе се искине. Се во себе ја носи силата на распаѓањето, која не е како некое неразвиено семе, туку се наоѓа во постојано дејство. Се тече кон својот крај. Човекот оди како призрак; собира и не знае тоа на кого ќе припадне. А ние сите со сила се трудиме, се напрегаме и на нашите главоболки им нема крај. Околу себе среќаваме постојани поуки, а сите се држиме до своето. Со еден збор ние сме слепи и ништо не гледаме. Да, вистина е кога велиме дека сме слепи или заслепени, зошто ниту себе ниту на било што во нашето опкружување и што владее со нас, не го гледаме крајот. И уште што? Штом ни е, како ни се чини, добро, сме уверени дека стоиме цврсто, како на карпа. Меѓутоа нашата положба повеќе не потсетува на стоење на мочуришен терен: ние само што не сме пропаднале. Но, ние тоа не го чувствуваме и се предаваме на безгрижно насладување со она што поминува, како да ќе постои за секогаш. Да се помолиме Господ да ни ги отвори очите на умот за да увидиме се она како што е, а не како нам ни се чини.
ЧЕТВРТОК
Но внимавајте на себе срцата ваши да не се оптеретуваат со прејадување и пијанства и грижи од овој живот, и Денот овој да не наиде на вас ненадејно (Лк. 21, 34). Денот овој, т.е. последниот ден на светот или на секој од нас, доаѓа како крадец и фаќа како замка. Заради тоа и Господ налага: Бдејте, значи, во секое време молејќи се (Лк. 21, 36). Бидејќи ситоста и многугрижливоста се првите непријатели на молитвата, однапред ни е укажано дека себеси не треба да се оптоваруваме со јадење, пиење и „животни“ грижи. Оној кој јадел, се напил и се развеселил – се предава на спиењето. Откако ќе се наспие, тој повторно се враќа на истото. Зарем на таквиот му е до бдеење? Зарем му е до молитва на оној кој и дење и ноќе е зафатен само со проблемите во животот? Тогаш кажи што треба да се прави? Без храна не се може, таа треба да се обезбеди – ете грижа. Точно, Господ не рекол: „Не работи, не јади, не пиј“ – туку: „Да не ги отежнете срцата ваши со сето тоа“. Со рацете работи, а срцето држи го слободно. Ако јадеш – јади, но немој да се преоптоваруваш со храна. И вино напи се, кога е потребно, но не дозволи да се поматат главата и срцето. Раздели го надворешното од внатрешното и второво направи го главен дел на својот живот. Во внатрешниот дел биди со внимание и со срце, а во надворешниот само со телото, рацете, нозете и очите: Бдејте во секое време молејќи се, за да се удостоите без страв да застанете пред Синот Човечки (Лк. 21, 36). За да се удостоите со тоа, потребно е уште тука, во овј живот, да се утврдите пред Господа. За тоа постои само едно средство – усрдна молитва во срцето која се врши со умот. За оној кој така се постави, оној Ден нема да наиде ненадејно.
ПЕТОК
Сатаната влезе во Јуда и го научи да го предаде Господа. Тој се согласил и го предал (Лк. 22, 3-4). Сатаната влегол затоа што му била отворена вратата. Инаку, нашата внатрешност секогаш е заклучена. И самиот Господ стои надвор и чука за да му се отвори. А со што му се отвора? Со сочувство, наклоност, согласност. Сатаната, пак, влегува кај оној кој сето тоа го навалува на неговата страна. Господ пак влегува кај оној кој се навалува кон Него. За влегувањето на сатаната виновен е самиот човек, а не Господ. Не попуштај со мислите кои се угодни на сатаната, не сочувствувај со нив, не се управувај по нивните совети и не се согласуај со нив. Тогаш сатаната ќе те заобиколи и ќе си замине, зошто не му е дадена власт. Оној над кој тој владее, самиот му се дава во ропство. Почетокот на сето тоа зло се мислите. Не дозволи со тебе да завладеат лоши помисли. Тука нема грев. Истерај ги и на се ќе биде крај. Кога повторно ќе дојдат, повторно истерај ги – и така животот тече. Ако пак примиш помисли и почнеш со нив да се занимаваш, нема да биде чудно ако се појави и сочувство кон нив. Тогаш тие помисли ќе станат понаметливи. После сочувствувањето, ќе дојдат и лоши намери и поттик на лоши дела. Неодредени и неоформени намери ќе се усмерат кон поедини работи или луѓе. Ќе почне избор кој ќе биде проследен со согласување и ревност – и ете веќе има грев во внатрешноста! Тука вратата на срцето е широко отворена. Штом се образува согласност од таков вид, сатаната скокнува внатре и почнува со тиранијата. Тогаш сиротата душа, како товарно животно, е прогонувана и исцрпувана во вршењето на неприлични дела. Меѓутоа, душата да не примеше лоши помисли, немаше да дојде до несреќа.
САБОТА
Боретесе да влезете низ тесна врата (Лк. 13, 24). Тесната врата означува живот во кој не се попушта на својата волја, своите желби и себеугодувањето. Широката, пак, врата значи живот по сите движења и стремења на страсното срце, без најмало воздржување. На таков начин, вратата во Царството е самостеснување. Стеснувај се себеси во се и тоа ќе изгледа како да ја туркаш вратата за да ја отвориш и се провлечеш низ неа. Но, како себе да се стеснуваш и со што? Со Божјите заповеди кои се спротивни на страсните движења на срцето. Кога почнуваш на некого да се гневиш, сети се на Господовата заповед: Не се гневи и стесни го своето срце. Кога се јавуваат блудни мисли, сети се на забраната жената да се погледне со желба и притисни ја својата похотливост. Кога ти дојде некого да осудиш, сети се на Господовите зборови дека небесниот Судија е незапирлив кон оние кои осудуваат, и затоа стесни ја својата надменост. Така постапувај со секое порочно движење во срцето. Собери ги изреките од Боженственото писмо против секое порочно движење и држи ги во сеќавање. Штом од срцето излезе некаква лоша желба, подај ја раката кон изрека која и е спротивна и заврзи ја со неа. Или пак однапред врзи ги сите свои желби и помисли со Боженствени зборови и оди со нив. Тогаш ќе бидеш како окован, но во тие окови се наоѓа слобода или сободен пат во Царството Божје.
НЕДЕЛА ДВАЕСЕТ И ДЕВЕТА ПО ДУХОВИ
Исцелени се десет лепрозни, а се врати само еден да му се заблагодари на Господа (Лк. 17; 13-17). Зарем не е таква пропорционалноста на благодарноста и меѓу сите луѓе кои примиле добро од Господа? И кој од луѓето не примил добро, или пак подобро кажано, што имаме и што се слуќува со нас на кого не ни е добро? Дали се сите благодарни на Бога и дали благодарат за се? Напротив, има такви кои себе си го дозволуваат прашањето: „Зошто Бог дал живот? Подобро ќе ни беше да не нема.“ Бог ти го дал животот заради вечното блаженство. Тој ти го доделил животот како подарок и обилно те снабдил со сите способности за достигнување на вечното блаженство. Сега се зависи од тебе. Само треба малку да се потрудиш. Но, ти говориш: „Да, но јас среќавам само горчина, несреќа, болести.“ Зошто да не! И тоа спаѓа во бројот на сретствата за стекнување на вечното блаженство. Само истрпи! Целиот твој живот не може да се нарече ни момент во однос на вечноста. Во однос на вечноста не е ништо и кога треба цел живот да страдаш. Меѓутоа, ти имаш и часови на утеха. Не гледај на сегашното, туку на она што ти се подготвува во иднината и погрижи се да бидеш достоен за тоа. Тогаш нема ни ја да забележиш горчливоста. Се ќе биде проголтано со несомнена надеж на вечна утеха. Тогаш благодарноста нема да затаи на твоите усни.

ПОНЕДЕЛНИК (триесета седмица)
Господ пловел со учениците на другата страна на морето. Тие заборавиле да земат леб. Имајќи со себе само еден, почнале да мислат што треба да направат. Знаејќи ги нивните мисли, Господ ги потсетил на наситувањето на четирите и петте илјади луѓе. Со тоа сакал да ги доведе до цврстата надеж во тоа дека покрај Него нема да умрта од глад, па дури и кога би немале ниту еден леб (Мк. 8, 13-21). Колку понекогаш во човекот внесува немир помислата за неизвесната иднина! Умирувањето од тие вознемирувања е само едно – надежта кон Господа. Оживувањето и укрепувањето на таа надеж се црпи од разумното расгледување на она што веќе било со другите и со самите себеси. Нема да се најде ниту еден човек кој во својот живот не искусил неочекувано избавување од неволји, т.е. неочекуван тек на својот живот кон подобро. Со сеќавањето на таквите случаи оживувај ја својата душа кога ќе почнат да те мачат мрачни сили за тоа што ќе биде. Бог и сега се устројува на добро како и порано. Потпри се на Него. Уште пред избавувањето од неволјата, Тој ќе ти испрати благодушност при која нема ни да ја забележиш својата неволја. Оној кој се потпира на Господ е опкружен со милост. Истражувај такви примери во Светото Писмо, во животите на светителите, во својот живот и во животите на своите познаници. Така како во огледало ќе видиш дека Господ е во близина на сите кои го повикуваат. И тогаш стравувањата за твојот дел нема да ја помати твојата душа.
ВТОРНИК
Слепиот од Витсаида Господ не го излечи одеднаш , туку прво делумно, а потоа целосно. И тој почна се јасно да гледа (Мк. 8, 22-26). Зошто така направил, само Тој знае. Од тоа можеме да заклучиме: кога за исцелување на телесниот вид било потребно постепеност, за просветување на очите на нашиот ум секако ќе биде потребна поголема постепеност. Така и било. Во периодот на патријарсите, богооткриеното знаење не било сложено; во подзаконскиот период тоа станало посложено и поподробно; а во нашето време, тоа е уште поподробно и повозвишено. Но, дали тука е крајот? На земјата нешто повеќе немој да очекуваш. На овој свет ќе се случуваат уште работи. Двајца свети апостоли не уверуваат во тоа – свети Јован и свети Павле (Јн. 3, 2; 1 Кор. 13, 12). Сега гледаме се како во огледало, а потоа се ќе видиме јасно. Но и таму ќе постојат различни степени на умно просветување бидејќи областа на знаењето на Бога е бескрајна. На земјата Откровењето Божје е веќе завршено. За нешто повисоко не треба ни да се мисли, бидејќи имаме се што е неопходно. Усвој го даденото и живеј по тоа. Христијанското Откровение однапред не ветува нови откровенија. Тоа само зборува за раширеноста на Евангелието по целиот свет. Таа сеприсутност сеопштост на познавањето на Евангелието ќе биде знак за крај на постоењето на сегашниот поредок на работите. Тогаш верата ќе ослабне, и животот ќе стане тежок. Тогаш благоста Божја ќе направи крај на овој свет.
СРЕДА
Повикувајќи не да Го следиме со крстот, Господ поблизу го одредува патот отстранувајќи ги главните препреки на него и тоа не надворешните, туку внатрешните кои се вкоренуваат во човечкото срце. Ако сакаш да одиш по мене – како да ни кажува – прво немој да се жалиш себеси. Зошто кој ќе се жали себеси – ќе се погуби. Второ, немој да се врзуваш со љубов кон предметите, зошто каква е ползата на човекот ако целиот свет го здобие, а на својата душа да и наштети? Трето, не се стегај заради она што другите ќе кажат или како другите ќе гледаат на тебе, зошто кој ќе се посрами од Мене и моите зборови во овј род грешен и прељуботворен, и Синот Човечки ќе се посрами од него кога ќе дојде во славата на својот Отец со светите ангели. Самосожалувањето, љубовта кон имотот свој и срамот пред лицето човечко се трите главни синџири со кои човекот се држи во рамките на небогоугоден живот, на патот на страстите и гревовите. Тие се главната препрека која го попречува обратувањето на грешникот. Тие се главен предмет на духовната борба во човекот кој се кае и кој веќе почнал да ги принесува плодовите на покајанието. Додека тие врски не се искинат, нема многу изгледи на христијански живот. Имено, се до тогаш, тој ќе биде исполнет со сопнувања и паѓања, ако не секогаш надворешни, тогаш секако ќе бидат внатрешни. Затоа секој на себе нека погледен внимателно. Ако во себе најде нешто од кажаното, нека се потруди да се ослободи, инаку подобро да не се надева дека ќе дојде до совршенство во Христа, макар што по надворешноста е сосема исправен.
ЧЕТВРТОК
Историјата тече и се чини дека незапирливо ги одредува некои настани. Колку само имало подготовки за прифаќање на Спасителот!..Најпосле дојде и Неговиот најавувач – Јован. И што се случи? Со Јован направија што сакаа (Мк. 9, 13), а Синот Човечки пострада и беше понижен (Мк. 9, 12). Текот на настаните не можел да се промени. Секогаш е така: тековната историја се влече со себе. Но, се поставува прашањето: „Каде е слободата? Што останува од неа при таквиот поредок на настаните? Ништо друго освен призрак“. Така обично расудуваат фаталистите. Сепак сеопределувачката неопходност на текот на настаните нам само ни се причинува: всушност сите човечки настани, и општите и поединечните, се плод на слободни потфати на човекот. Она што е општо се одвива затоа што сите или повеќето сакаат така. И поединечното доаѓа во согласност со општото затоа што овој или оној во поединечноста така сака. Доказот за тоа е очигледен: сред општото добро се случуваат и лоши поединечности; и сред општото зло се случуваат добри поединечности. И понатаму: сред цврсто устроено општо, се раѓаат поединечности кои се секогаш дело на слободата. Што имало заедничко меѓу Христијанството и карактерот на времето во тоа се зачнало? Христијанството посеа неколку лица кои не биле пород на неопходниот тек на историјата. Тоа кон себе ги привлекло оние кои имале желба да го прифатат, раширувајќи се далеку и станувајќи општо за тогашното човештво: тоа било дело на слободата. Истото се случува и во обратниот смер. Како се расипал Запад? Тој сам себе се расипал, бидејќи луѓето наместо од Евангелието, почнале да се учат од незнабошци и да ги примаат нивните обичаи. На крај тие самите се расипале. Така ќе биде и кај нас: почнавме и ние да се учиме од запад кој отпадна од Господ Исус Христос. Во себе го примаме неговиот дух. Тоа ќе се заврши со тоа што ќе го завртиме грбот на вистинското Христијанство. Доколку сакаме, можеме да ја истераме темнината од запад, а ако не – конечно ќе се стопиме во неа.
ПЕТОК
Спасителот како образ на верата и животот го поставува детето (Мк. 9, 36). Простотата на верата ја раѓа простотата на животот: од едното и другото произлегува животно устројство кое може да послужи за пример. Ако на мудрувањето се отвори пристап под вид на некакво подобрување, внатре ќе се прозведе раздор и цел живот ќе се растори. Мудрувачите секогаш викаат: „Тоа не треба така, ова не треба вака. Дајте, јас се одново ќе преуредам. Старото е неприкладно и досадно.“ Меѓутоа, тие никаде и никогаш и ништо добро не направиле, туку се расипале. Умот треба да слуша она што Господ заповедал. Умот се нарекува цар во главата, но не му е дадена законодавна власт, туку само извршна. Штом се зафати да биде законодавец, тој веднаш предизвикува растројство во верскиот, политичкиот и животниот поредок и се тргнува наопаку. Во општеството настанува голема несреќа кога на умот му се дава дозвола да лета без да погледне на Боженствената вистина. Тоа е „гневот“ Божји. А за него е речено: „Прикриј се за момент додека помине“. Во овој ек на мудрувачко самоволие најдобро е да се сокриеш во едноставноста на верата. Како што е за време на бура да не излегуваш на борба со неа, така и во времето на бурно своеумие подобро е да не се излегува во борба и да не се фатиш за оружјето на мудрувањето во желбата за спротивставување. Едноставноста на верата е појака од надмудрувањето. Облечи се во неа , како во оклоп, и ќе издржиш.
САБОТА
Кога некаде те повикаат, не седнувај на првото место (Лк. 14, 18). Ако овј совет го воопштиме, ќе го добиеме следното: секогаш и секаде држи се до последното место. Во тоа просто правило е изразена целата содржина на смирението. Земи го, седни и разгледај ги сите можни случаи на твојот живот и однапред за себе во сите нив избери го последниот дел. Така ќе се стекне пракса на смирување која од надворешните делови, малку по малку, ќе влезе внатре и како темел ќе го наталожи талогот на смирение. Со време тоа семе, потпомагано со пракса, ќе се развие и тоа смирение ќе ја исполни твојата душа и тело и сите надворешни дела. И што ќе се случи? На твоето чело ќе свети возвишеност и ќе привлекува сеопшто уважување. На тебе ќе се исполни ова: Зошто кој се воздигнува, ќе се понизи, а кој се понижува, ќе се воздигне. Меѓутоа, практикувајќи го смирението – имај го во предвид единствено него и ништо друго. Тоа самото со себе во душата внесува блажено настројување кон добро. Каде се вселува смирение, престануваат сите внатрешни немири и никакви надворешни незгоди не предизвикуваат поразни впечатоци. Како што брановите, не среќавајќи препреки, без шум и удар се разлеваат по отвореното море, така и надворешните и внатрешните жалости не удираа во смирената душа, туку преоѓаат преку неа, не оставајќи траг. Тоа е, така да кажеме, животната предност на смирениот. Каква само светлина него одозгора го осенува, какви утехи му се испраќаат, колкава само широчина од слободни дејства му се откриваат!…Навистина, смирението се во себе сместува…
НЕДЕЛА ТРИЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Свети праотци. Навистина големи луѓе! Ако ја воопштиме мислата со која се одредува нивната величина, ќе го добиеме следното: вистински големи луѓе се само оние кои ја исполнуваат потврдената волја Божја во однос на човечкиот род, бидејќи многу се случува само по допуштање Божие. Од друга страна, има силни дејствувачи кои дејствуваат забиколувајќи ја волјата Божја, или дури и се спротивставуваат. Тие изгледаат големи, иако не само по себе, туку поради големите противдејства кои промислата Божја ги превзема заради поништување на злото кое го предизвикале. Непосредната волја Божја за вечното спасение ние ја знаеме. Меѓутоа плановите Божји за временското пребивање на луѓето на земјата се скриени од нас. Заради тоа нам ни е тешко кој дејствува поисправно, т.е. по волјата Божја. Само еден одреден критериум може да се признае како недвосмислен: оној кој дејствува спротивно на одлуката Божја за вечното спасение на луѓето не може да се смета за голем, без разлика колку големи се неговите дела, бидејќи е очигледно дека оди против откриената волја Божја. И бидејќи таа откриена волја Божја не се однесува на она што е временско, туку на она што е вечно, сепак е несомнено дека една волја Божја не може да противречи на другата.

ПОНЕДЕЛНИК (триесет и прва седмица)
Зошто секој со оган ќе се посоли и секоја жртва со сол ќе се посоли (Мк. 9, 49). Нешто пред ова Господ говореше за тоа дека е неопходно да се биде спремен на жртви од секој вид и на секакви дела на самоодрекување, со цел да се истрае на добриот пат. Без размислување треба да се принесат жртви, макар и драгоцени, како око или десна рака. Зошто ако сакаш да принесеш таква жртва и покрај тоа скршнеш од правиот пат на крив, ќе бидеш принуден во идниот живот да страдаш вечно. И така, принеси жртва – мачна и жална тука, за таму да избегнеш мачење. Без тукашното огнено очистување не е можно да се спасиш од вечниот оган. Секој кој сака да се спаси должен е да биде посолен со оган, да помине преку огненото очистување. Сите ние, по законот на создавање, сме должни себе да се принесеме на жртва на Бога. Меѓутоа, сите ние сме нечисти. Затоа треба претходно да се очистиме, за да постанеме жртва пријатна на Бога. Но, оној кој почне да се чисти, да од душата ги очисти страстите, чувствува болка како од горење од оган. Дејството на внатрешното самоочистување, е слично на дејство на оган со кој се чисти метал. Металот нема чувства. Кога би ги имал, истовремено би чувствувал и чистење и горење. Истото тоа се случува и со човекот кој самиот себе се чисти. Чистејќи се, тој како целиот да е горен со оган. Очистувачкиот оган поминува преку сите делови на телото како што солта продира низ соленото тело. И само оној кој се очистува, е вистинска богоугодна жртва. Заради тоа е неопходно секој да биде посолен со оган, слично како што во Стариот Завет секоја жртва се солела пред принесување на палење.
ВТОРНИК
А што Бог составил, човек да не разделува (Мк. 10, 9). Со тие зборови Господ ја утврдува нераскинливоста на бракот. Укажан е само еден повод за развод – неверност на сопружникот. Што треба да се прави ако се дојде до тешкотии? Да се претрпи! Имамо општа заповед: „Носете го бремето еден на друг“. Таа заповед треба прво да ја исполнуваат сопружниците. Избегнувањето на трпењето ги умножува непријатностите и ситниците го зголемува до таа мерка да изгледаат како карпа. Но, зошто ни е даден умот? Да го израмнуваме животниот пат! Благоразумноста надвладува над противречностите на кои наидува. Ако тоа надвладување недостига, значи дека нема животна благосразумност, дека нема желба добро да се сфати состојбата на работите или дека во животот нема друга цел освен насладата. Со престанувањето на насладувањето, престанува и меѓусебната трпеливост. Што подалеку се оди, разводот е се поблиску. Што повеќе се банализираат целите на животот, почесто се јавуваат разводи и почесто доаѓа до привремено незаконско живеење. Изворот на тоа зло е во материјалистичкиот поглед на светот и животот.
СРЕДА
Со колкава љубов Господ се однесува кон децата (Мк. 10, 13-16)! Да, и кој кон нив не би се однесувал со љубов? Што подолго живее човекот, се повеќе ги сака децата. Кај нив може да се види свежината на животот, чистотата и непорочноста – работи кои не можат а да не се сакаат. Гледајќи на невиноста на детството, на некои им доаѓа мисла дека не постои првороден грев и дека секој човек паѓа сам, достигнувајќи во возрасна доба и среќавајќи противприродни стремења на кои тешко може да им се спротивстави. Секој сам паѓа, но првородниот грев сепак постои. Апостол Павле во нас го гледа законот на гревот кој е спротивен на законот на умот. Тој закон, како семе, во почетокот не се гледа, но подоцна се открива и го заведува човекот. Слично на тоа, родените од лепрозни луѓе, до извесна возраст на себе не ја покажуваат лепрата. Подоцна, меѓутоа таа се открива и почнува да ги разјадува, исто како и нивните родители. Што се случило со лепрата од тоа време? Се криела внатре. Така и првородниот грев до извесно време се крие, а потоа излегува надвор и го прави своето. Средината во која се живее може многу да придонесе во пригушувањето и раскривање на тој грев. Кога наоколу не би имало гревовни поводи, сокриениот грев не би имал со што да се храни. Тој можеби сам по себе би се исушил. Меѓутоа нашата беда е во тоа што во околината секогаш се случува многу од она што му служи за храна. Има многу гревови и во секој поединец и во општеството. Па сепак, нас ништо не не приморува на грев. Гревот е секогаш дело на слободата: бори се и нема да паднеш. Паѓа единствено оној кој не сака да се бори. Зошто тогаш не сакаме да се бориме? За сакање или одсуството на сакање нема правила: „Сакам затоа што сакам, и не сакам зошто не сакам!“. Самовласноста е изворно начело. Подалеку од тоа не може да се оди.
ЧЕТВРТОК
Некој му се обратил на Господа со прашањето: Учителе благ, што треба да правиме за да наследам живот вечен? (Мк. 10, 17). Што го потикнало ова прашање? Зарем не постоело Писмото? Зарем секоја сабота не читале закон за се? Постоело се: и Писмо и негови толкувачи. Меѓутоа во општеството не постоела едномисленост. Заради тоа доаѓало до забуна. Фарисеите зборувале едно, садукеите друго, есеите своето, Самарјаните своето. Во Галилеја може и да се слушале многубожечки учења и секој го истакнувал своето учење со убедување. Оној кој ревнувал за своето спасение доаѓал природно до прашањето: „Што треба да се работи и да се следи за да не се погуби душата?“
Нашата состојба е многу слична на тогашната. Какви само нема учења и во училиштата и во општеството и во литературата! Рамнодушните за тоа не се грижат, но на оној кој не му е сеедно какво учење следи не може а да не бара решение. Што тој треба да прави? Какво тој може да најде решение? Онакво какво што дал Спасителот: верувај и живеј како што заповедал Бог, а човечките учења не ги слушај. Нека тие го раскажуваат своето. И говорот на научниците многу пати е сличен на гласините во модата: денес едно, а утре друго. А ти внимавај единствено на зборот Божји кој останува за навек. Она што Господ заповедал не може да го замени никакво мудрување. Се ќе се исполни, зошто Судот ќе биде по зборовите Господови, а не по нашето умовање.
ПЕТОК
Откако го слушна зборот Господов дека на богатите им е тешко да влезат во Царството Божје, учениците си помислиле: Тогаш кој може да се спаси? Господ на тоа рекол: на луѓето им е невозможно, но на Бог не е; зошто се е можно за Бога (Мк. 10, 27). Невозможно е да се победи страста на среброљубието без дејство на благодатта на срцето. Без благодатта Божја не може да се излезе на крај со било која друга страст, ниту со било кој друг грев кој живее во нас, како ни со неговите породи. Благодатта Божја се дава по вера на Господа, во Тајните на Светата Црква. Држи се поцврсто за светата Црква Божја и сите нејзини обичаи и силата Божја, која помага, секогаш ќе биде со тебе. При тоа секогаш сеќавај се дека животворните обичаи се само средства а не цел. Затоа приоѓај им само заради тоа под нивно дејство да ги оживееш и развиеш благодатните сили кои во тебе се скриени, а потоа како силен маж кој е готов на секое добро дело, да излезе на својата активност. Ако во себе го задржиш она што си го примил и не му даваш да дојде до израз во добри дела, нема да бидеш правиленен, исто онака како што не е правилен ниту оној кој се отуѓува од се црковно. Заради ревнителите на побожноста кој не ревнува по разум, самите обичаи на благочестивиот живот се подложуваат на прекори. Сепак тоа не го одзема значењето со самите обичаи и устројство, и не ги оправдува мудрувачите кои од нив се отуѓуваат само од таа причина.
САБОТА
Не можете да му служите на Бога и на мамона (Лк. 13, 16). Поделената мисла и поделеното срце прават човекот да не биде за ништо: дводушниот човек е непостојан во сите патишта свои (јак. 1, 8). Тој или ништо не прави или работи па потоа поправа, т.е. со едната рака гради, а со другата урива. Изворот на вистински богоугоден живот е тврдата решеност во се да му се угодува на Бога. Таа решеност ги усмерува сите човечки помисли, желби и чувства на едно и, обединувајќи му ја неговата внатрешност, прави да е спремен за дела. Тие внесуваат единство во севкупноста на неговата активност, давајќи и единствен карактер. Таквите дела се успешни и плодотворни заради тоа што се полни со вистински живот. А од што се јавуваат млитавоста, спороста и бесплодноста? Од внатрешната беживотност, а таа доаѓа од внатрешната раздвоеност. Ако една единствена цел не е поставена за закон на животот, сите дела се вршат намерно. Едни се насочени на една страна, а други на друга и животното здание не може да се изгради. Избери цел и посвети му го целиот живот. Вистинската и главната цел е укажана со богоподобната природа на човекот: живо богоопштење. Во однос на таа главна цел насочи ги и поединечните цели: „житејските“, граѓанските, работните, службените, научните, управните. Кога сите во општеството би се држеле за тоа, во заедницата би се вселил еден опш склад и сите би биле исполнети со еден дух.
РОЖДЕСТВО ХРИСТОВО
Слава Тебе, Господи! Повторно ги дочекавме светлите денови на Христовото раѓање. Да се веселиме сега и да се радуваме. За да ја зголеми нашата радост, светата Црква во овие денови одредила пост како еден вид на ограничување. Завршувајќи го постот и приближувајќи се на празникот, ние чувствуваме како да излегуваме на слобода. При сето тоа, таа не сака само ние да се предаваме на насладување на сетилата и телесните задоволства. Од старите времиња овие се наречени свети. Затоа би требало нашата веселба да биде света. Црквата ни ставила во уста кратка песна во слава на раѓањето на Христа со која го отрезнуваме телото и го возвишуваме духот, укажувајќи му на мислите достојни на празникот: Христос се роди, славете! Славете го Христа, славете го така што со славењето се наслади душата и срцето, и да се задуши привлечноста на секое небогоугодно дело и работа.
Да се слави Христос не значи дека треба да му составуваме долги пофални песни, туку помислувајќи на Неговото раѓање од длабочината на душата да возвикнеме: „Слава на Тебе Господи што се роди!“ И тоа е доволно. Тоа ќе биде тивка песна од срце која ќе го прејде небото и ќе дојде до Бога. Да разјасниме сами на себе што за нас направил Господ и ќе увидиме колку ќе биде природно таквото воскликнување. За тоа да ни биде полесно, ќе ги наведиме следниве случаи. На заклучениот и окованиот во темница царот му вети слобода. Затвореникот чека еден ден, два, еден месец, два месеци, година …и не гледа дека ветувањето се исполнува. Сепак тој не ја губи надежта. Неговото внимание се напрега. Тој го слуша џагорот на оние кои се приближуваат весело разговарајќи. Еве конечно паѓаат катанците и влегува спасителот…„Слава Тебе Господи!“, лесно од устата на затвореникот се слуша извикот. „Дојде крајот на моето затвореништво! Наскоро ќе ја видам светлината Божја!“ Втор случај: болниот, целиот во рани и раслабен во целото тело, ги испробал сите лекарства и променил многу лекари. Неговото трпење е на крај и речиси дошло во состојба на очајничка малодушност. Сепак му говорат: „Постои уште еден многу искусен лекар кој се лечи, дури и твојата болест. Ние го замоливме и тој вети дека ќе дојде“. Болниот поверува, се понадева и почна да го чека ветениот… Полека поминува времето – неспокојството повторно почнува да ја мачи неговата душа. Дури пред стемнување, некој дошол…доаѓа, се приближува…се отвора вратата и Многуочекуваниот влегува…„Слава Тебе Господи!“ извикува болниот. Еве уште еден случај: се подигнала страшна бура, темнина го покрила лицето на целата земја, гром ја тресе гората и молњите го сечат небото од крај до крај. Заради тоа сите се во страв. Со еден збор, настанал крај на светот. Меѓутоа, кога заканата помина и небото се разведри, секој со олеснување воздивна: „Слава Тебе Господи!„
Доведете ги овие случаи во врска со себе и ќе видите дека во нив се состои цела наша историја. Страшната бура на „гневот“ Божји се надвладеала над нас. Меѓутоа дошол Господ Помирителот и ја растерал бурата. Ние сме биле покриени со рани на гревовите и страстите, но дојде лекарот на душите и не исцели…Бевме во окови на ропството, но дојде Ослободителот и ги раскина оковите. Ставете го сето тоа во срцето и почувствувајте со сето свое битие. Тогаш нема да можете да се воздржите, туку ќе возвикнете: „Слава тебе Господишто си се родил!“
Не се трудам со зборови да ви ја објаснам таа радост: тоа не е достапно на зборовите. Делото кое го извршил родениот Господ се однесува на сите нас. Оние кои стапуваат во општење со Него, примаат слобода, исцеление, мир. Тие го стекнуваат сето тоа и чувствуваат сладост за се тоа. На оние кои сето тоа го искусиле не треба да им се говори: „Радувајте се“ зошто тие не може а да не се радуваат. На оние кои тоа не го искусиле зошто да им се вели: „Радувајте се“ кога не можат да се радуваат. Оној кој е врзан по рацете и нозете нема да се израдува, без разлика колку му зборуваме: „Радувај се на избавувањето“. Од каде ќе дојде исцелувањето на оној кој е покриен со рани од гревови? Како ќе издивне со олеснување оној кој е уплашен со страв од „гневот“ Божји? На таквите единствено е можно да се каже: „Дојдете кај повиеното Младенче кој лежи во јаслите и од него барајте избавување од сите зла кои ви се случиле. Зошто тоа Младенче е Христос, Спасителот на светот“.
Би сакале да видиме дека сите се радуваат со оваа радост и дека не сакаат да знаат за други радости. Меѓутоа, не се сите кои водат потекло од Израел-Израелци. Ќе се отпочне сега со веселење, лудување кои ја распалуваат похотливоста. Ќе дојде до помодарство, игранки, маскаради. На оние кои тоа го сакаат не вреди да им се вели: „Скротете се“ бидејќи ги затвораат своите уши и не слушаат. Тие светлите денови на празникот ги поминуваат така што му ги затвораат очите на милосрдниот Господ и го доведуваат да каже: Одвратни ми се на Мене вашите празници! И навистина, многу наши веселби во друштво се многубожечка одвратност. Како намерно да се измислуваат во што може поголем број во деновите пред Божиќ и Пасхата. Занесувајќи се со нив, ние му овозможуваме на кнезот на светот, својот мачител и Божјиот противник повод да каже на Бога: И што ми наштети со своето Раѓање и Воскреснување? Ете, сите кај мене доаѓ аат! Затоа почесто нека се повторуваат во длабочината на срцето зборовите на Псалм 50: Да се оправдаш во своите зборови и да победиш кога ќе ти судат…
Нас не заведува просветената Европа…Да, таму прво беа обновени многубожечките одвратности кои веќе биле истерани од светото. Од таму тие прејдоа и се уште преоѓаат кај нас. Вдишувајќи го во себе тој адски здив, ние се занесуваме како да сме пореметени и како да не сме при себе. Меѓутоа да се присетиме кога во Русија дојдоа Французите кои Бог ни ги испрати за Русија да се покае, да го истреби злото кое од нив го земавме и Бог да ја помилува. Се чини дека сега почнавме да ја забораваме поуката. Ако се отрезниме, нема да биде ништо, но ако не се отрезниме, може Господ повторно нам ќе ни испрати учители за да не научат на памет и да не упатат на прав пат. Таков е законот на правдата Божја: да се лечи од грев со она со што сме биле заведени на грев. Тоа не се празни зборови, туку дело кое е потврдено со гласот на Црквата. Знајте Православни дека Бог не може да се измами. Знаејќи го тоа, веселете се и радувајте се со страв во овие денови. Осветете го празникот со светли дела, ознаки и веселби за сите кои не гледаат да речат: „Кај нив е славење, но тоа не е лудо играње на нечисти и развратни луѓе кои не знаат за Бога“.

This entry was posted in МислиЗаСекојДен. Bookmark the permalink.

Comments are closed.