ДА СЕ БИДЕ СО ГОСПОД НА СВЕТАТА ЛИТУРГИЈА

145229_sfintele-sfintilor
Толкување на Божествената Служба
1.Срцето на Христос
Христос вели:“Земете, јадете, ова е Моето Тело…“ И понатаму:“Пијте од нејзе сите, ова е Крвта Моја од Новиот Завет…“ Има многу светли ѕвезди на небото, тие се искри Божји, но од сите нив најубаво, најсветло и најсјајно е сонцето. Има многу мирисни цвеќиња на пасиштата и нивите, но од сите тие е подобра, поубава и помирисна розата. Многу реки, потоци, езера, рекички течат по лицето на земјата и сите тие се сретнуваат и се слеваат во безграничен, огромен и неизмерен океан. Многу прекрасен и сјајен камен крие утробата на земјата; таму има сафири, смарагди, рубини, но од сите нив најубав, најчист и најсјајно светка брилијантот.
И во духовниот свет постојат и ѕвезди, и скапоцени камења, и цвеќе на духовните пасишта. Многу убави ѕвезди-песни- се чуваат во Црквата Православна (дела на Светите Отци), но сите тие се среќаваат во сонцето на Црквата наша, во Божествената литургија. Има многу убаво цвеќе на црковните пасишта, но од сите нив најубава е розата-Божествената литургија. Чудесни се скапоцените камења на нашата Црква-обредите, но од сите највеќе сјае брилијантот-Божествената литургија. Сите извори, сите потоци, тајните наши, се слеваат во најдлабоката и најсветлата Тајна на Божествената литургија.
Ние во Црквата ги имаме рацете Христови, Устата Негова, и очите Негови, го имаме исто така и срцето Негово божествено. Неговите раце се обредите во Црквата, јазикот и устата Христови се Евангелието Христово. Очите Негови се Светите Тајни низ кои Тој гледа во нашите души. Неговото срце е Божествена литургија. Сите отци во Црквата со восхит зборуваат за неа. Блажениот Августин, светиот отец на Западната Црква, вака воскликнува: “Твојата премудрост би можела да направи, би можела да создаде за човекот уште поубаво цвеќе на полињата, но Твојата љубов ја исцрпи до крај во Божествената литургија“. А еве зошто: во Литургијата Христос се дава Себеси на верниците-Телото Свое и Крвта Своја животворни.
Свети Јован Златоуст вели дека Божествената литургија е голем и чудесен дар; Божјите ангели, ако тоа воопшто може да се каже на нашиот човечки јазик, ни завидуваат нам, на луѓето, на кои им е подарена среќа да можат да пробаат од божественото Тело и Крв; тие во милијарди слетуваат таму каде што се принесува божествена Жртва, со трепет престојуваат пред светиот престол, покривајќи ги лицата и во славославие ја прославуваат големата тајна која се случува тука. Ете така Светите Отци кажуваат за Божествената литургија, ете така тие чувствувале стравопочит пред неа.
Древните христијани добро знаеле каква среќа им е дадена на луѓето со Тајната на причестувањто, тие секој ден пристапувале кон светата Чаша, толку бил чист нивниот живот. Кога тргнувале на далечен пат, земале со себе од Светите Тајни, и заедно со крстот ги чувале на градите. Нашите предци секојпат денот го почнувале со посетување на Литургија а потоа ќе почнеле со своите вообичаени секојдневни работи. Ете како луѓето, христијански настроени, ја ценеле Божествената литургија. Многу имиња и се дадени. Првото е Пасха, како што ја викале древните христијани и отци на Црквата. Свети Јован Златоуст вели:“Кој присуствува на Божествената литургија, тој се прикажува како сакан Христов ученик кој лежел на Неговите гради зато што Литургијата е Тајната вечера и ние вкусувајќи ги Светите Тајни, како да припаѓаме на Христовото срце, ги слушаме Неговите отчукувања“. Второто име е трпеза затоа што тука ни се нуди небесниот леб, животворното Христово Тело и Крв. Третото име евхаристија или благодарење, четвртото-заедничарење; тоа име на Литургијата значи дека ние во Тајната на причестувањето стапуваме во најголема заедница со Христос, низ таа Тајна Тој проникнува во сите честички на нашето тело. Петото име е обедња, како што во Литургијата кај нас, во Русија, се вика во иста смисла како и трпеза; обедња е вечера, ручек, гозба на која Господарот ги вика Своите робови преку слугите Свои.
Робови, тоа сме ние, и како што меѓу нас има многу такви кои на Царевиот повик одбиваат да дојдат, одејќи час на пазар, час на нива, или несакајќи да го напуштат домот затоа што се “ожениле“. Слугите Господови-архиепископи и пастири- ги викаат, но тие нивниот повик не го слушаат, како што не го слушаат црковното ѕвоно-повикот Христов, Гласот Христов-светото Евангелие. Згора на тоа, не само што не слушаат, туки и другите ги вознемируваат да не одат, им се потсмеваат и ги исмеваат. Не гледаат тие луѓе колку се лоши и мизерни, несреќни и јадни-од сонцето Божјо се лишени. Тие го газат најдрагоцениот брилијант во својата заблуда.
Драги мои, стадо мое од Бог дарувано, сакајте ја Божествената литургија, чувајте ја мирисната роза Христова, просветлувајте ги своите души со светлоста на божественото сонце; сметајте го за изгубен секој ден од својот живот во кој не ви успеало да бидете на Божествена литургија. Нека меѓу вас нема толстоевци, штундисти, адвентисти и други секташи кои ја одфрлаат светата Чаша, нека вашите уши секојпат слушаат: „Земете, јадете“. Заблагодарувајте му се на Господ секојпат за тој најголем дар, пред кој треперат ангелите.
“Фалете го името Господово, фалете го, слуги,Господа…“
Vasnecov_Strashny_sud
2.Старозаветни праслики
Денеска ќе ја продолжам беседата за Божествената литургијага. Вчера реков дека ангелите ни завидуваат затоа што имаме таков чудесен дар, такво богатство, таков драгоцен бисер – животворното Тело и Крв на Спасителот, што присуствуваме на божествената Трпеза. Денес ќе ви покажам како Црквата старозаветна-светите пророци, светите старозаветни претци- само претчувствувале, само замислувале, само тежнееле кон тој невиден дар. Христос рекол: “Блажени се очите кои го гледаат тоа што вие го гледате, блажени се ушите кои го слушаат она што го слушате вие“. Тој тоа им го рекол на учениците;како сме благословени ние кои ги вкусуваме Телото и Крвта Негови. Старозаветните луѓе, пророците и праведниците, тој наш дар го виделе само како наговестување, го виделе само на слики, а во каков трепет доспевале нивните души.
Пророкот Мојсеј , напасувајќи ги стадата, ја здогледал капината, бодликава грмушка, која што горела и не можела да изгори. Сакал да и се доближи, но слушнал глас:“Мојсеј, соблечи ги обувките од твоите нозе, зошто земјата на која што стоиш е света“. Според толкувањето на Отците на Црквата, капината ја претставува Пресвета Дева во Која се вселило Божјото Слово (Логос), божествениот оган и Ја оставил недопрена и беспрекорна. Но, капината ги означува и божествените Тајни кои како оган ги согоруваат нашите страсти, не спалувајќи не нас. И Мојсеј, претчувствувајќи ја таа тајна, полн со длабоко побожно восхитување, ги соблекол обувките од своите нозе, покажувајќи ни нам пример на тој свет страв со кој мораме да пристапиме кон Светите Тајни. И уште позначајни зборови му кажува Господ на Мојсеј:Во скинија ( тоа е првобитниот храм) стави пред Мене лебови предложени и ставај ги во сите денови од животот. Тие лебови на предложување лежеле недела дена, а потоа во сабота ги јаделе свештениците. Тие лебови биле праслика на Светите Тајни.
Соломон вели: “Премудроста си иѕсида себеси дом, и исклеса седум столбови негови…си припреми себеси трпеза; па ги испрати слугите свои да објават… Одете, јадете леб мој и пијте вино, кое јас сум го измешал“. Видете тука се повторуваат исите оние зборови кои ги слушаме на секоја Литургија. Соломон овдека зборува за божествената Премудрост – за Христос. Седумте столбови се седумте Тајни на Црквата Православна. Трпезата е Божествена литургија за време на која се става леб небесен и вино. Слугите се архипастирите и пастирите кои цело време ги викаат сите верници на вечера. Ѕвонењето на црковното ѕвоно е ист оној повик за на трпеза. Лебот и виното од приказната претставуваат тој леб и вино кои овде, во нашиот храм, се претвораат на страшен и чудесен начин во животворно Тело и Крв Христова. Така царот Соломон можел само да претчувствува за најсветата Тајна Божествената литургија.
Пророкот Исаија, се вели во Библијата, имал чудесно видување: Го видел Господ како седи на висок престол; престолот го опкружувале серафими кои имаат шест крила:две им служеле за летање, со две си ги покривале нозете и со две со страв го покривале лицето, непрекидно викајќи:“Свети,Свети, Свети, Господ Саваот“.Со ужас на стрвопчитување извикнал пророкот:“Тешко мене! Изгинав! Зошто јас сум човек со нечиста уста!“. И Господ му рече:“Не се плаши“. И полета серафим, зема клешти, со нив го дофати распламтениот јаглен од престолот Божји и ја допре со нив устата на Исаја. Во тоа видување, клештите, според толкувањето на Светите Отци, се рацете на Дева, која го примила Синот Божји. Тие раце се пружаат кон нас. Јагленот кој пламти се Светите Тајни чиј пламен ги спалува нашите безаконија.
Ете со каков страв пророкот Малахиј само претпоставува, само во видување го гледа подареното ни големо богатство кое ја спалува целата нечистотија.(…) “Јас ве засакав“,-вели Господ.
Така учат и насетуваат пророците. А ние не умееме тоа да го цениме, има меѓу нас и такви кои не одат кон Чашата. За тие луѓе е речено:“Ниневјаните ќе станат на суд со овој род и ќе го осудат, затоа што тие се покајаа на Јониновата проповед, а еве, овде е поголем од Јон. Царицата Јужна ќе стане на суд со овој род и ќе го осуди, затоа што таа дојде од крајот на земјата да ги слушне премудростите на Соломон, а гледај, овдека е поголем од Соломон“. Така и во Стариот и во Новиот Завет се зборува за големиот дар на Божествената литургија.
Отец Јован Кронштатски вели:“Сослошувајќи ја Божествената литургија , падни ничкум и заблагодари се на Господ Кој те удостоил со таква голема среќа. Пријатели мои, памтете го правилото на Светите Отци: човек кој три недели по ред не бил на литургија, се лишува од христијански погреб. Не ги пропуштајте тие трпези Господови, сметајте го за изгубен оној празничен ден во кој не сте слушале Боженствена литургија“.
Ќе ви кажам приказна: некој селеанец имал 100 пуди пченица и ги заменил за рити. Кажите ми дали тој разумно постапил? Не, не постапил разумно. Колку дури уште понеразумно постапува тој кој што го менува лебот на животот небесен за ритите на земскиот живот. Господ вика на Тајна вечера, а тој одговара: На пазар треба да одам, од бавчата плодовите не се собрани, земјата не е посеана. Но знае ли тој, несреќник, дека зрното што тој го фрла во земја за време на Литургијата ќе никне болно и закржлавено и нема да му донесе род?
Пријатели мои, да се помолиме заедно:“Господи, Ти благодариме, за Твојот дар, Ти благодариме за тоа што не удостојуваш да ја слушаме Божествената литургија и да го вкусиме пречистото Тело Твое и Крвта Твоја. Те молиме и за оние кои се одалечиле од светата Чаша Твоја, кои не сакаат да најдат утеха во Тајните Твои спасоносни. Вразуми ги и донеси ги кај Себе, за и тие да бидат со нас во Црквата Твоја“.
vasnetsov56
3.Прва Литургија
Денеска сакам, пријатели мои, да позборувам со вас за тоа кој и кога прв пат служел Божествена литургија, каде таа била служена прв пат. На небото постои светло Сонце на правдата. Вечно Сонце, кое никој не го создал, кое свети само од себе и кое ја излева превечната светлост. Тоа Сонце е Бог Отецот. Од тоа Сонце пресветло исходи исто таков како и Сонцето, бесконечен, превечни божји Зрак кој се создава и воспоставува. Тој Зрак е Синот Божји. Всушност тоа е Божји Зрак, Зрак на чудесна светлина, на земјата запалило прекрасно кандило, исполнувајки и преполнувајки го не со елеј, не со зејтин, туку со Својат божествена, пречиста Крв.
Тоа е кандило, драги мои, Божествената литургија. Тоа кандило го запали Синот Божји, превечниот Зрак на превечното Сонце Кое е Отецот. Го запалил во последните денови на Неговиот земски живот;прв пат се запалило тоа кандило во Сионската горна соба во часот на Тајната Вечера. Ете Кој и кога ја отслужил Боженствената литургија.
Светите евангелисти и Светите Отци вака ја опишуваат првата Литургија:(…) Тој Кој што бил и Жртва и Служител на таа прва Литургија,-Спасителот- им ги измил нозете на учениците и седнал со нив.Понатаму се вели:Христос го зема лебот…Не, не го зема Тој лебот во Своите пречисти раце, не лебот, туку тебе, душо грешна, тебе те зема во Своите пречисти и пресветли раце. Земајќи го лебот, Тој ги подигнал очите, кон небото, кон Отецот, се заблагодари на Отецот, Му ја покажа земената грешна душа, и како да вели: “Јас ја земам оваа душа, ја купувам, но не за злато, не за брилијанти- ја купувам со Крвта Своја, со маката крсна“. Потоа се вели:Христос го благословил лебот, веројатно чекајќи ја Својата крсна смрт. Тој на лебот му направил знак на крст. Господ се заблагодарил, а потоа го скшил лебот.
Не, не го скршил Тој лебот-телото Свое го раздробил…После тоа Христос го поделил лебот на учениците и при тоа им ги рекол оние зборови кои се повторуваат секој пат за време на Литургијат:“Земете, јадете…Пијте од нејзе сите…“ Кажувајќи ги овие зборови, Христос Спасителот додал еден совет нежен и полн со љубов:“Ова правете го за спомен на Мене“.
Тој Нов Завет, кој го воспоставил Христос Спасителот, голема радост донесол во животите на луѓето. Вкусувајќи го Телото и Крвта Христова , луѓето станале заедничари со божествената природа, првпат влегол во домот на нивната душа Господ. Човечката душа станала храм Божји. О, како е тоа бесконечна и голема среќа!
Првите Христови следбеници не го заборавиле Неговиот завет:“Ова правете го во спомен на Мене“. И еве веќе дваесет векови на земјата се принесува бескрвна Жртва.
Во изминатите дваесет века не поминал ни еден ден во кој не се служела Божествената литургија. И таа нема да престане да се служи се додека постои светот, се додека постои нашата земја.
Никаква ѓаволска сила нема да ги угасне кандилата кои ги запали Пламенот на Божествата. Сатаната предизвикувал бури, предизвикувал најсурови војни, ги присилувал брановите на страста да беснеат – се само да го угасне светото кандило, Божествената литургија – но тоа не му пошло од рака и нема ни да му појде. Со до доаѓањето на антихристот повторно ќе почне гонењето на Литургијата, повторно таа ќе мора да се крие под земја, како во времето на првите христијани. Но и во времето на антихристот ќе се служи Литургија, и во последниот ден од светот, кога ангелите ќе ги соберат сите луѓе на суд, и живите и оние кои ќе станат од гробовите – и во тој ден ќе се служи Божествена литургија, само што таа ќе се служи на небото. Пријатели мои, чувајте го Божјото кандило, љубете ја Божествената литургија, трудете се да се наситите од тој извор на животот. Сметајте го за изгубен оној ден од животот кога нема да ја слушате Литургијата. Црквата сите ги вика на таа гозба Божја; дури и оние кои останале дома по сила на приликите, дури и мајките на семејството, Црквата , се обидува со биењето на камбаните на “Достојно“ ги подсети дека во храмот во тој момент се служи Божествена, страшна литургија.
4.Литургија и првите христијани
Од нашиот современ храм да се пренесеме во мислите, пријатели мои, во паганска далечна Антиохија во првите времиња на христијанството. Почнало со прогонување на христијаните, нив ги фаќаат, ги затвораат во страшни зандани, а потоа во амфитеатрите им ги фрлаат на ѕверовите да ги изедат, или пак ги мачкаат па ги палат, така што христијаните представувале жив факел.
Истото се случувало и во Антиохија, каде гонителите го фатиле свештеникот Лукијан со неговото стадо. Тие веќе биле осудени на смрт и паствата со жалење му рекла на Лукијан: “Оче наш, како ќе се причестиме со Светите Тајни?“. Лукијан неподвижен лежел на губилиштето, нозете му биле оковани и не можел да стане. “Дали имате леб и вино?“ – ги запрешал. “Добрите луѓе сето тоа го донесоа, – му одговориле – но како ќе служиш Литургија, дури ни престол немаме?“ “Донесете ги лебот и виното, и ставете ги на мојте гради, нека тие бидат жив престол за пречистите Тајни Господови“- извикал затворениот свештеник. Го донесоа лебот и виното на Лукијановите гради и беше оtслужена Божествена литургија во кое време се причестил и самиот Лукијан и сите останати христијани.
Така старите христијани служеле Литургија. Тие немале утврдени молитви и обреди. Литургијата во време на прогонот ја служеле под земја, во катакомбите. Службата почнувала навечер а со излегувањето на сонцето се завршувала, но не затоа што верниците биле уморни од молитва, туку за тоа што на христијаните животот им бил во опасност. Во разни места на паганскиот свет се служела Литургија, но сегде не се служела секој ден; во некои места – четири пати неделно, како што кажува во својта паства Свети Василиj Велики. Во дамнешно време христијаните се собираат секој ден, а особено во недела, во денот на воскреснувањето, кого го нарекле ден на Сонцето и ден на лебот, во спомен на Воскресението Христово, Сонцето на правдата и во спомен на лебот за светата причест .
Службата почнувала со читање на светото Евангелие и апостолските посланија, потоа почнувала молитвата. Молитвите се говореле и се читале не по молитвеник, туку од срце; молитвата била пламена и со свои зборови. Срцата загреани со благодатта на Светиот Дух пееле чудесни химни и песни. Од тие молитвословија и поуки речиси ништо не е сочувано; само во делови од подоцнежните времиња наоѓаме податоци да некои од нашите молитви во Литургијата повторуваат песни од старите христијани.
Така, на пример, возглас “Се љубиме едни со други…“ сега претставуваат само студени зборови, а тогаш тоа било полно со длабока смисла, тогаш луѓето, кои се наоѓале во подземната црква, чувствувале дека вистински се сакаат едни со други, дека се чувствуваат блиски едни на други и во знак на таа љубов и братство присутните во храмот на тие зборови се бакнувале едни со други: мажите ги бакнувале мажите, жените ги бакнувале жените, свештенослужителите исто така давале свет бакнеж едни на други. И звуците на химната се заменувале со други звуци – со бакнежите. Од тој обичај останала само слаба трага: свештенослужителите во тоа време се бакнувале еден со друг во рамо, а ѓаконот го бакнува крстот на орарот. Исто така, кога кај нас сега се извикува: “Горе да ги имаме срцата“, – само хорот студено одговара: “Ги имаме кон Господ“, а тогаш сите од срце ги изговарале тие зборови затоа што првите христијани навистина престојувале со душата во Господа, незабележувајќи го времето, не чувствувајки умор, и само утрото ги присилувало поради претпазливост да се разотидат по куќите на верниците кои дошле на молитва вечерта. Така тие долго се молеле.
За тоа се зборува во Делата на светите апостоли; долгото траење на нивните молитви се гледа од она место каде се опишува чудесното спасување од смрт на детето кое за време на проповедта на апостол Павле паднало од прозор. Така пламени биле молитвите и верата христијанска да тие не го забележувале времето. После долгите молитви почнувало причестувањето на сите верници. Старите христијани се причестувале секој ден и мажите и жените. Подоцна се причестувале поретко, но најмалку еднаш неделно. Да би ги примиле Светите Тајни верниците приоѓале право пред престолот, затоа што тогаш иконостасот не го одвојувал олтарот од храмот. Најпрво се причестувале сите мажи, а потоа жените ; на болните или оние кои биле зафатени со работа светата причест ѓаконите им ја носеле дома. Толку бил чист животот на првите христијани што можеле секој ден да бидат спремни за света Причест.
Ете каква била литургијат во старо време. Ако сега вас ве прашаат, пријатели мои, што е тоа Божествена литургија, одговорете дека тоа е наследство од Спасителот наш. Тој нам со Своите зборови:“Тоа правете го на Мене за спомен“ – ни го оставил како наследство да служиме Литургија – да го јадеме Неговото живототворно Тело и да ја пиеме Неговата живототворна Крв. Кажете дека Литургијата е брилијант, чудесен Христов подарок. Литургијата е река која крепи и освежува и која истекла од реброто на распнатиот Исус. Литургијата е златен мост преку кој единствено може да се стигне во вечен живот. Вие кои ја сакате Литургијата, тој непреценлив брилијант, таа река која ни носи живот, паметете го тоа Христово наследство, одете по тој златен мост кој вас ќе ве спаси од провалијата на пеколот. Не ги слушајте, љубени, луѓето кои бегаат од Литургија, кои бегаат од Чашата. Тоа се несреќни, заблудени и сиромашни луѓе. Тие не го гледаат сјајот на брилијантот, тие се гушат од жед далеку од реката Христова, тие паѓаат во провалија избегнувајки го мостот. Вие пак викајте секојпат: “Фалете го името Господово…“
5.Свети Василиј и свети Златоуст, составувачи на Литургијата
Денеска ќе ви зборувам само малку за Божествената литургија. Минатиот пат ви ја нареков кандило Божјо, река животворна, брилијант драгоцен. Но таа река не била опкружена со крајбрежје, брилијантот беше без прстен во кој би се сместил. Божествената литургија немала ни утврдени, постојани молитвословија, нити стални обреди. По предание, од апостолските времиња се спомнува Литургијата на апостол Јаков, братот Господов, на апостол Марко и апостол Петар, но тоа не бил чин на Литургија задолжителен за сите – до 4. век, редоследот на служење на Литургијата и нејзините песни ги утврдувал секој епископ за својат паства. Вие веќе знаете дека старите христијани биле со многу силен дух, толку огнено се молеле, да нивната молитва траела цела ноќ. Тие не знаеле за умор за време на молитвата. Но постепено се ладела пламената молитва, на верниците почнало да им станува терет целоноќната молитва, ја пропуштеле Литургијата и всушност тогаш, снисходеќи ја нивната немоќ, свети Василие Велики составил чин на Литургија кој што бил пократок од стариот. Таа денес се служи десет пати годишно. Свети Јован Златоуст уште повеќе ги скратил песните и составил уште пократок чин на Литургија. Брилијантот доби драгоцен прстен, реката е поставена во прекрасни, расцветани брегови, кандилото добило свој светол оков.
За тоа, како свети Василиј Велики го составил чинот на Божествената литургија, сведочат свети Прокло и Амфилохиј. Според зборовите на свети Амфилохиј, свети Василиј долго време се припремал за оваа света работа. Долго го молел Христос Спасителот да му ја открие Својата волја, да го благослови за составување на чинот на Литургијата. Неговата молитва била послушана. Господ му открил дека може да пристапи на исполнување на тоа дело. Шест дена се молел свети Василиј, постел, и најпосле после тие молитвени подвизи застанал пред престолот и во пламени песми ја испеал Литургијата чии што чин потоа го запишал. Од тогаш Литургијата не се променила. Шестиот вселенски собор определил ништо да не се додава и да не се одзема во молитвите кои ги состсвиле тие двајца големи Отци на Црквата.
Зошто било потребно да се воспостави тој постојан чин на Литургијата? Затоа да не се угасне кандилото, да би реката течела по правиот пат, да нема гребнатини на брилијантот. Постојан чин бил потребен поради тоа де не се внесе нешто неправилно и еретичко во чинот на Литургијата, особено поради тоа што во 4. век во христијанската Црква почнале да се појавуваат ереси. На тој начин свети Василиј Велики, свети Јован Златоуст ја ставија реката во корито. Нека тие ви помогнат и вам, љубени, да ја разберете и да ја сакате Божествената литургија за која свети Јован Кронштатски, огнен служител на Литургијата, вели:“Падни ничкум и заблагодарисе на Господ, Кој те удостоил да бидеш на Неговата страшна света Литургија“.
6. Храмот е небо на земјата
Денес ќе ви говорам, пријатели мои, за храмот.
Секој храм се гради по определен план, така и нашата соборна Црква е изградена по истиот древен план. Таа се состои од три дела: притвор, среден дел (наос) и олтар. Притвор во древно време служел за молитва на оглашените, односно, за лиѓето кои се спремаат да го примат крштевањето и на припаѓачите – на луѓе кои што заради големи гревови биле лишени од правото да стојат со останатите верници. Тие се викаат припаѓачи затоа што се поклонувале на секој кој влегувал во храмот и го молеле:“Помолите се за нас, затоа што многу сме згрешиле“.
Средниот дел од храмот порано не бил одвојен со цврста преграда која се вика иконостас. Таа се појавува дури во времето на Василие Велики. Во неговото житие вака се опишува причинат зошто светителот направил иконостас. Василие Велики примил крштение веке како возрасен човек, а како бања му послужил црковен Јордан, каде се крстел и Господ Исус Христос. Пред Василиевото крштевање блеснала молња и од нејзе излетал гулаб кој се спуштил и ја разбранувал водата. Во знак на сеќавање на тоа чудо над престолот на храмот каде што служел Василие веќе како епископ, висел сребрен гулаб, кој за светителот го направил еден златар. Василие секојпат пламено се молел во храмот и поради тоа Господ секојпат му праќал чуда: за време на претворање на светите Дарови гулабот мавтал со крилата како да е жив. Еднаш свети Василие ги изговорил зборовите:“Направи да овој леб…“- и приметил дека гулабот не се помрднал. Светителит се збунил, паднал на колена и почнал да го моли Бога да му ја открие причината на Својата немилост. Пред престолот стоеле ѓакони да би од светите Дарови ги терале инсектите кои ги има така многу на Исток – и гледа свети Василе како еден ѓакон се загледал во убаво женско лице. Се запали со верност за слава Божја пламени Василие, го истера ѓаконот, го одстрани од служба, и после тоа Господ повторно направил Свое чудо. Од тоа време свети Василие го вовел иконостасот да не би се реметело вниманието на свештенослужителите за време на молитвата. Во почеток како иконостас служела лесна завеса, потоа се појавила ниска преграда, а дури подоцна нашиот современ иконостас.
Во средишниот дел на храмот стојат верниците кои се молат, а во олтарот се наоѓаат две светињи:светиот Престол и Жртвеник. Престолот се става во олтарот со посебни свештенодејствија. Пред се него неколку пати внимателно го мијат, потоа на него облекуваат срачица –бела ленена облека- и го поврзуваат со крстолик појас. Потоа ставаат на престолот блескава облека од брокат и после тоа го покриваат престолот со покривач.
Се што сум опишувал има длабока смисла. Према толкувањето на Светите Отци, во трите дела на храмот се прикажува троичноста на Божеството, од една страна, а од друга страна, притворот ја прикажува нашата земја, средниот дел од храмот – видливото небо, а олтарот – небесите над небесите. Претстолот го претставува претстолот Божји. Секаде светата Црква нас не потсетува на боженствената троичност, секаде Господ се пројавува Себеси како Троица Едносуштествени. Нашата душа исто така за тоа ни говори. Нашиот ум сведочи за божествениот ум кој го создал целиот свет-за Бог Отецот. Нашето срце сведочи за божественат љубов – за Синот Божји, за Едносуштвениот Отец. Нашата воља е слика на божествената воља – божествениот Свет Дух.
Ако внимателно ја погледаме одеждата на светиот Престол и тука ќе најдеме за себе многу слики.Светиот Престол го мијат како би постанал место за престој на Господ. И човекот, тој “храм Божји“ и тој храм како што сведочи светиот апостол, исто така се мие во водата за крстение. Белата одежда на престолот подсетува на облеката од крштевањето, а крстоликото опојасување зборува за крстот кој сме го добиле при крштевањето. Блескавата облека зборува за блесокот на славата Божја, кои не можат да ја поднесат огнените серафими кои, стоејќи пред престолот на Царот на славата, ги покриваат своите лица и нозе со крилата да не би се изгореле. Со каков тек страв треба да претстоиме ние пред престолот Божји?
Другиот дел од храмот го прикажува небото, и ние верниците, мораме, како ѕвезди на небо да зборуваме на нашие души во молитва.
Светиот Престол се поставува на моштите на маченичите во знак на сеќавање на тоа да нашите први христијани се молеле во катакомби, при што како престол понекогаш им служеле гробниците на светите маченици. Светиот престол мора да го осветува епископ, но денеска, кога епископ не може секојпат да дојде на осветување на храмот, него го осветува антиминист. Антиминист – во превод значи наместопрестол – тоа е обично или свилено платно во кое се сошиени свети мошти: на платното се прикажува положување во гроб, четири евангелисти и натпис кога е и кој епископ го дал тој антиминис. Антиминистот обично се завиткува во посебно платно покривач кој за време на Литургијата се одвиткува и на него се става дискос и чаша. Без антиминис не може да се служи Литургија , на антиминисот може да се пристапи за нејзино служење во обична соба, во шатор, на обичен стол наместо на престол. Антиминис е преносен престол. Освем антиминис, на светиот Престол се положува и светото Евангелие, крст и дарохранилица, каде се чуваат осветените свети Дарови. Ете затоа на престолот на само невидливо, туку и видливо, во светото Евангелие и во светите Дарови , присуствува Сам Господ.
Жртвеникот стои на левата страна од олтарот и на него се врши проскомидија, а во минатото на него положувале верниците леб кој го носеле за служење на божествената вечера.
Еве краток опис на храмот во кој се наоѓаме на божествена служба. Насекаде и се ни зборува за присуството на Бог. Со какво стравопочитување мораме да стоиме овде пред престолот Божји, пред кого со трпет претстојуваат ангелите на кои сме и ние слични во храмот пеејки славославие. Како се лоши, како се нестреќни луѓето кои не го сакаат храмот Божји, кои ја менуваат службата Божја за рите на овој свет, луѓе кои животните грижи ги лишуваат од можноста да бидат во храмот!
Пријатели мои, сакајте го храмот, тоа е постојано престојувалиште на Бог, брзајте ваму, особено на празник, трудете се да им бидете слични на ангелите кои со песна го воздигнуваат и непрекинато го фалат Бог.
7.Свештеникот се припрема
Господ ркол:“Јас сум леб кој се симнал од небото“. Лебот тој, Божественото Тело Негово Чесната Крв Негова, тоа е светата причест која нас не закрепнува, не оживува, очистува, тоа е Сонце на правдата кое го осветлува нашиот живот и ја загрева нашата душа. Од тоа Сонце излегуваат три зрака: брилијантот е ставен во ковчег со три прегради. Божествената литургија се состои од три дела. Од најстарите времиња таа служба се дели така, дури и во Сионската горна соба првата Литургија се состоела од три дела.
Тајната вечера пред се имала припрема. Господ им рекол на учениците: “Одете и припремете ни ја горната соба“. Потоа Господ седнал со дванаесете ученици ( но Јуда не седел до крај на трпезата, “излегол“ како што излегуваат огласените – тие кои не се крстени). Најпосле, (…) Господ го почнал свештенодејствието: во вид на леб и вино им дал на учениците да го вкусат Телото и Крвта Негова. И во Божествената литургија постојат три дела. Првиот се вика проскомидија – тој збор е грчки затоа што целата Божествена литургија сме ја позајмиле од Грците.
Проскомидија значи принесување. Треба да се истакне да уште во Мојсиевото време Господ им завештал на верниците да доаѓаат кај Него “празни“, без жртва. Тоа правило строго го почитувале првите христијани; наместо животни кои служеле како жртва во времето на Мојсие, тие носеле леб и вино. Олтарот во минатото се делел на три дела – на олтар во права смисла, и на два странични дела: ризница, или сасудохранилиште, затоа што таму се чувала утвар на храмот( сасуде и одеждите), и тука се облекувале ѓаконите. На грчки се викала дијаконикон .Од другата страна се наоѓал жртвеникот или предложение – каде што е сега жртвеник. Тука се наоѓал стол на кој верниците ставале леб и вино. Ете од каде произлегло името просфора, што значи принесување. Тие жртви биле толку распространети да Светите Отци зборувале: “Нека се срамат луѓето кои се богати, а се причестуваат со туѓ леб“. Помеѓу тие лебови свештеникот го избирал најубавиот, убаво испечен леб и го употребувал за причестување, а бидејки тогаш се причестувале скоро сите верници, морале да употребет неколку лебови и неколку чаши. Во Литургијата на светиот апостол Марко така и се моли на Господ да го испрати Духот Свет на лебовите и на чашите тие.
Лебот за причестување мора да биде пченичен, квасен леб, а неговиот облик мора да биде тркалезен; освен тоа мора да се состои од два дела. Пшеничен тркалезен леб се зема во знак на сеќавање на оној леб кој го употребил Спасителот за време на вршењето на првата Литургија.Тркалезниот леб подсетува на денар – монета, и како да зборува дека сме одкупени од Христос Спасителот Кој се дал Себеси да би не нас одкупил.Тој леб се вика и просфора, односно, принесување, принос, во знак на сеќавање на тоа да верниците ја принесувале во храмот за света Литургија, како што и ние денеска принесуваме свеќи и зејтин. Двата дела на просворат зборуваат за двете природи на Синот Божји, човечка и божествена. Тој денар со кој сме одкупени е Жртва која доброволно ја принесе за нас Богочовекот, Синот Божји и Син на Дева. Литургијата се прави на пет просфори. “Зошто е тоа така? – ќе речете.Погледајте го крстот – во знак на сеќавање на петте рани на Господ наш Исус Христос.
Сега ќе ја објаснам и самата Литургија. Веќе ви зборував дека таа се состои од три дела. Првиот се вика проскомидија. Таа целата е посветена во спомен на раѓањето Христово. Бидејки Христос се родил како непознат, за Него готово да не знаеле до Неговата триесета година, кога му се објавил на светот – проскомидија се прави во олтарот со затворени царски двери. За време правење проскомидија се спомнуваат и страдањата Христови, но како во наговестување – (…) така како што ги наговестил праведен Симеон Богопримец.
Пред служење на Литургија, свесен за својата немоќ и својата огрховљеност, чувствувајки свештен страв пред таа голема служба на која и пристапува, свештеникот му се обратува на Господ со молитва за помош. Ете зошто, пред него пристапи на светата трпеза, како да е обземен со страв, свештеникот беспомошен се запира пред иконостасот да би се закрепил со обраќање кон Господ. Дури од вечерта тој се спрема за служење и сега, доаѓајќи во храмот, свештеникот мора пред се во мислите да се смири со сите, на сите да им прости се. Често пати се зборува за недостојни свештеници, некои велат дека затоа и не одат во црква, затоа што не ги почитуваат свештенослужителите, затоа што тие се однесуваат недостојно. Каква е таа неспособност на промислување, каква религиозна неписменост. Па зарем се менува чашата која ја држат рацете на оној кој врши свешенодејствие – анѓелот, односно недостојниот свештеник?
Господ вели:“На Мојсиевиот стол седеле книжниците и фарисеите; значи, се она што тие го заповедаат да го поштувате, поштувајте и правете; но по нивните дела не постапувајте“. Господ така зборува дури и за такви грешни, развратни и до срж расипани свештеници. Свети Јован Златоуст вели дека треба да му се заблагодариме на Бога што светата причест ни ја даваат неспособни свештеници затоа што, кога би Литургија служел ангел Божји, не би ги пуштал грешниците кон светилиштето. Со страв, свесен за својата немоќ, свештеникот го повикува Господ на помош. Свештеникот ги чита пред царските двери почетните молитви“Царе Небесен “ “Оче наш“. Свесен за својата грешност тој смирено чита:“Помилувај не, Господе, помилувај не, зошто ние грешниците немајќи никокво оправдување, ти ја принесуваме Тебе како Владика оваа молитва“ и “Господе, помилувај не“. Тука тој го моли Бога да му ги прости неговите, односно, свештениковите, беззаконија, со бескрајната Своја милост, како Бог “милостив“ и затоа што сме “ние народ Твој“.Потоа ја моли Пречистата Дева да ги отвори “дверите на милосрдие“ затоа што е Таа “спасение на родот христијански“.
Прочитувајки ги овие молитви, свештеникот се поклонува пред иконата на Спасителот на царските двери, ги целува,читајки: “Се поклонуваме на пречистиот лик Твој“, потоа исто така со поклон ја целува иконата на Богородица, изговарајќи молитва. “Богородице, Ти си извор на милосрдие, удостој не со сомилост“. Понатаму тој ги целува иконите на иконостасот, читајќи им тропари. Ова поклонување на светите икони го прави поради тоа да би измолил небесна помош од Мајката Божја и на светите угодници на него немоќниот и грешен за време на служење на страшната Литургија. Од друга страна, со тоа свештеникот посведочува да нашата Православна Црква ги исполнува одлуките на Седмиот вселенски собор и ги почитува светите икони.
Потоа, приклонувајќи ја главата пред царските двери, свештеникот чита молитва:“Господе , пружи ја раката Своја…“ Измолувајќи благодатна помош, сеуште свештеникот не се решава да пристапи кон служење на Литургија и уште еднаш моли за укрепување за време на службата да би можел неосуден да пристапи пред страшниот престол и да изврши бескрвно свештенодејствие. Оваа молитва како да го укрепува и тој се решава најпрво да влезе во олтарот, но предходно моли молитва и простување од собраните верници, барајќи од нив подршка за својата немоќ.
Со зборовите ( од Псалмата) “Ќе влезам во домот Твој…“ влегува тој во олтар, и прави три поклони пред светата Трпеза и го целува крстот и Евангелието кои лежат на неа, како да го целува Самиот Господ Кој седи на престолот на славата. Правејќи три поклони кон исток, свештеникот почнува да се облекува. Облекувањето значи да свештеникот соблекува се земско од себе и се облекува во благодат Божја. Облекувајќи стихар, свештеникот изговара: “Ќе се израдува дишата моја на Господ, зошто ме облече во риза на спасение и и во облека на веселба ме облече, како на женик ми стави венец и како невеста ме украси со убавина“. Исто така со соодветна молитва тој ги облекува и останатите делови од одеждата. Во сите тие молитви се повикува и воздигнува закрепнувачката сила на благословот Божји. Одкако ќе се облече, свештеникот ги мие рацете велејки: “Ќе измијам со невините раце свои“. Треба да се каже да во древно време ги миеле рацете пред да влезат во Црква сите верници и поради тоа покрај влезот висел умивалник. Свети Јован Златоуст вели да верниците два пати ги миеле рацет:еднаш приликом влегување во храмот, а втор пат при излегување, давајќи милостиња. Лично се сеќавам, кога бев дете, при влегување во стариот храм, каде што одеше нашето семејство, се миевме раце од бокалот кој висеше тука по древен обичај.
Одејќи кон жртвеникот, свештеникот во одеждата последен пат ( пред почеток на проскомидијат) со молитва му се обраќа на Бог, спомнувајќи ја откупителната Жртва – Христос. Правејќи три поклони, тој чита: “Боже, исчисти ме грешниот и помилувај ме“, “Не одкупи нас со пречистата Крв Своја од клетвите на Законот“.
Потоа благословува: “Благословен наш Боже, сегде, сега и секој пат во век и веков“ – и пристапува во вршење на проскомидија. Но за тоа ќе раскажам друг пат, сега ќе ве потсетам, пријатели мои, да го сакате тој брилијант Божји – Божествената литургија и да со страв и со стравопочитување присуствувате на нејзиното служење. Сетете се како ви зборував дека и самите ангели ни завидуваат на тоа што ни е даруван така скапоцен дар, и да би присуствувале на служење на Литургијата , тие ги напуштаат небесните одаи. Тоа присуство на анѓелите го видел преподобниот Серафим. Учениците на преподобниот Сергиј го виделе ангелот како му сослужува, а и за други светии постојат исто такви сведоштва. Како тогаш да не ги оставиме сите животни грижи да би сме го вкусиле тој извор на живот?
Liturgy_St_James_1
8.Проскомидија: двери кон Вечното
Ако ве прашаат, пријатели мои, кои сте вие, што ќе одговорите? Одговорете: христијани. Да, христијани – тоа е почесно име. За тоа име не ги жалеле своите животи првите христијани, за тоа име мачениците претрпеле сурови измачувања, дури и смрт.По што се разликува називот христијанин од се друго? По Чашата живототворна. Христијанинот единствен од луѓето од целиот свет прима од Божествената природа од Христос Спасителот. Христијанинот се причестува на Божествената литургија, ете за тоа треба толку да се цени Литургијата. Пак ви повторувам:сметајте го за изгубен оној ден во кој не ви пошло од рака да бидете на таа божествена служба. Тоа е Божјо кандило кое го запалил Христос Спасителот, тоа е брилијант кој е купен со Неговата Крв.
Веќе почнавме да зборуваме за проскомидија, првиот дел на Литургијата. После возгласот. “Благословен Бог“, свештеникот ја зема просфората припремена за Агнецот, во левата рака, а со десната со копјето три пати прави знак на крст над печатот на просвората, зборувајќи:“Како овца на колење беше воден“. Потоа ја засекува левата страна со зборовите:“И како невино јагне, немо пред оние кои го стрижат, така не ја отвара устата Своја“. Засечувајќи го горниот дел на просфората, свештеникот вели:“Во смиреноста Негова судот се зема Негов“ – и засекувајќи го долниот дел, изговара:“ И потеклото Негово кој ќе го искаже?“
Овие четири рченици се однесуваат пропочки на Христос Спасителот Кој навистина пред непријателите Свои бил кроток и без глас, како јагне пред својот господар кој располага со неговиот живот. Третата реченица е особено значајна, таа гласи, да Христос Спасителот бил така смирен дури не ни побарал почитување на законот при судењето. Него го осудиле само за една ноќ во синедрионот, што ги кршело сите закони на судот, но Спасителот не протестирал против тоа безаконие. Четвртата реченица, напротив, укажува на тоа да тој смирен Агнец, Богочовек, е од особено потекло; Неговиот род, Неговото потекло не може да се дознае затоа што тоа е божествено.
Одкако направил четири засека, свештеникот го става (копјето) од десна страна и го вади исечениот дел од просфората – четвороаголен дел – со зборовите: “Затоа што се зема од земјата животот Негов“. Извадениот дел од просвората свештеникот ја става на дискосот и со печатот надолу и го жртвува расечувајќи го со копјето крстолико, зборувајќи:“Се жртвува јагнето Божјо, кое го зема гревот на светот…“ Таа прва честичка положена на дискусот, се вика Агнец, таа го представува Исус Христос. За време на вршењето на Евхаристија таа се претвора во Негово Тело.
Потоа, вртејќи ја нагоре честицата со онаа страна на која е прикажан крстот, свештеникот ја прободува со копје делот од десната страна и вели:“Еден од војниците Ми го прободе реброто со копје“; изговорувајќи ги зборовите: “И одма излезе крв и вода“, тој сипува во чашата вино и вода и ја благословува чашата. Таа просвора (во тој момент како да) ја прикажува Пречиста Богородица. Спрема толкувањето на Светите отци, одвојувањето на Агнецот од нејзе претставува праслика од Раѓањето на Христос.
Свештеникот го изобразува Духот Свет низ кој се извршило восплотувањето на Синот Божји; ѓаконот потсетува на арханѓелот Гаврил, гласникот на восплптувањето на Исус Христос. Ставајќи го Агнецот на дискот, свештеникот претставува праслика на положувањето на Исус Христос во јаслите – дискосот потсетува на јасли и пештера, но исто така тој подсетува на гроб нов, каде што Јосиф и Никодим го положиле Христос.
Земајќи друга просфора, свештеникот вели:“Во чест и спомен на Преблагословената Владичица нашата Богородица…“- и, вадејќи ја честицата, ја става на десната страна од Агнецот, зборувајќи: “Застана Царицата од десна страна на Тебе, облечена во позлатени ризи, преукрасена“. Оваа честица ја прикажува Пречиста Дева Марија, чии молитви и ги повикува свештеникот затоа што Мајката Божја непрекидно моли за светот пред престолот Божји.
Третата просвора се вика девоточина. Таа така се вика затоа што од нејзе се вадат девет честици во чест на светите Божји угодници. Ангелската војска се, према учењето на Црквата, дели на девет чинови. Исто така се и свети-победничката Црква- делат на девет чинови. Ете во чест на тие девет чинови се и вадат тие честици од третата просфора. На таа просвора и се придава посебно значење, затоа што свештеникот особено долго се моли над неа.
Светиите кои се повикуваат приликом на вадење на честиците од третата просфора како да на нејзе и го даваат својот благослов – ете зошто таа просфора посебно им ја даваат на болните, на патниците, на оние на кои им е потребно закрепнувањ на духовните сили. Земајќи ја оваа просфора свештеникот изговара:“ Ласног и славен пророк, предвесник и Крстител Јован“ – ја вади честицата, почнува првиот ред и ја става од лева страна на Агнецот. Потоа, вадејќи прва честица од првиот ред, зборува:“Светите славни пророци: Мојсијеј и Арон, Илија и Јелисеј, Давид и Јесеј, свети три момчиња, пророк Данило и сите свети пророци“ – и ја става извадената честица покрај првата. Втората честица е посветена на сите пророци кои го објавиле доаѓањето Христово, ( Третата е посветена на светите апостоли).
Првата честица од вториот ред служи како спомен на архиерејите:Прво се спомнуваат големиот светител Василие Велики, Григорие Богослов, Јован Златоуст, а потоа светители вселенски и руски. Вадејќи ја втората честица на вториот ред, свештеникот ги спомнува сватите маченици и маченички. Шестата честица се посветува на во спомен на преподобни жени и мајки. Со таа честица се завршува вториот ред. Првата честица од третиот ред служи како споменна светите безсребреници и чудотворци. Осмата честица се стававо чест на светите богоотци Јоаким и Ана кои послужиле во делото за спасение преку Пресвета Дева марија. Вадејќи ја оваа честица, свештеникот ги спомнува уште светецот, кој се празнува тој ден и во чиј помен е основан храмот, и сите светии. Последната, девета честица се посветува во спомен на Јован Златоуст и со нејзе се завршува третиот ред. На тој начин, на дискосот се појавуваат девет честици кои не подсетуваат на нашите застапници пред Бог.
Земајки ја четвртата просфора, свештеникот го спомнува патријархот, вселенските патријарси и месниот епископ и, вадејки ја честицата, ја става испод Агнецот; потоа вади честици за живи, повторувајќи:“Спомни ги, Господе…“ – и ги става извадените честици испод првата. Петата просфора им ја посветува на умрените. Спомнувајќи ги нивните имиња свештеникот повторува:“Спомни , Господе…“Извадените честици ги става испод честиците, извадени за здравје. Последната честица свештеникот ја вади спомнувајќи ја својата недостојност. На тој начин, четвртата просфора служи за спомнување на сите членови на Црквата живи, а петата на Црквата упокоени. Тоа спомнување на проскомидијата има големо значење затоа што на крајот на Литургијата свештеникот ги спушта сите извадени честици во чашата со Светите Тајни и се моли:“Измиј ги, Господе, со светата Крв Твоја, гревовите на овде споматите слуги Твои…“
За сите кои ги спомнал во проскомидијата свештеникот моли од Господ да ги исчисти од гревови, да ги измие со животворната Крв. Ете за тоа е толку важно да се спомнуваат умрените на проскомидијата. Честицата извадена за нив ќе биде измиена со Крвта на Искупителот и со тоа таинствено се олеснува товарот на гревовите на заспаните браќа наши. Ако ги сакате вашите умрени роднини и најблиски, спомнете ги. Но ако сами немате можност, замолете други да дадат за нив на проскомидијата. Подобар подарок не можете да им направите на своите драги умрени. На Атон постои древен обичај: коските на умрениот монах после година дена се откриваат и ако се чисти и бели, повторно се погребуваат со почести, се радуваат на тоа што братот му е угоден на Бог. Затоа што чистите бели коски се сметаат за знак дека и е добро на душата на умрениот во задгробниот живот. Ако пак откриените коски се темни, монасите ги пренесуваат во посебна просторија и многи се молат на Господ за умрениот затоа што темни коски укажуваат на тежина на гревовите на умрениот. И дури тогаш кога коските ќе се просветлат, братијата ја прекинува својата молитва за умрениот кого Господ го очистил од гревовите.
Ете како е важно спомнувањето, ете како тоа им помага на заспаните. Не ја пропуштејте можноста да ги спомнете, да би и тие се помолат за вас. Тие себеси не можат да си помогнат од онаа страна на гробот, но на нас тие можат да ни помогнат затоа што тие подобро го нас го гледаат нашиот живот, тоа што ни е потрбно и се молат за нас особено кога ние сами ги спомнуваме во молитвите.
Завршувајќи го спомнувањето, свештеникот ја зема кадилницата и вели:“Кога темјан Ти принесуваме, Христе Боже…“ Потоа, ја искадува ѕвездичката, ја става на дискос, читајки:“И ѕвездата дојде и застана над местото каде што беше Детето“. Во тој момент се спомнува раѓањето на Спасителот и појавувањето на чудесната ѕвезда за време на тој настан. Темјанот го означува здивот на Духот Божји. Свештеникот и ѓаконот ги прикажуваат небесните жители кои со страв го виделе раѓањето на Спасиелот на светот.Потоа свештеникот, одкако го окадува го покрива со покривач светиот леб и дискосот со зборовите:“Господ се зацари, во убавина се облече…“ Со друг покривач го покрива путирот зборувајќи:“Врлината Твоја, Христе ги покри небесата, и пофалби за Тебе полна е сета земја“.Најпосле и воздухот, го окадува, свештеникот го покрива путирот и дискосот зборувајќи:“ Закрили не, Господе, со окрилието на на крилата Твои“. Тие покривачи ги прикажуваат во исто време и пелените со кои бил повиен Богомладенецот и погребна плаштеница со која бил обвиткан Христос Спасителот кога го погребувале.
Така проскомидијата се спомнува во два најголеми настани: Раѓањето Христово и Неговата крсна смрт, страданијата Негови. Тие се спомнуваат како во предскажувањето;во проскомидијата Црквата како да ни зборува:се роди Христос – и тоа поради што? Поради тоа да би нас со Своето страдање не спаси. Во проскомидијата воглавно се спомнува Раѓањето на Спасителот. Во тоа време кога свештеникот кади покриени со воздух дискусот и потирот, тој како во облик на анѓел го гледа родениот Син Божји и во восхит извикува три пати:“Благословен Бог наш, Кој така благосакал; слава Ти“. Благословен Бог наш, Кој така благопосакал, кој до таков степен ја излеал Својата милост, да решил да прими човечки лик. Тука се прикажува запрепастеноста на ангелите пред неискажливата тајна на човекољубието Божјо.Самите ангели се запрепастени со раѓањето на Богочовекот.
Потоа свештеникот три пати со стравопочитување се поклонува пред жртвенијот, како пред јаслите на Богомладенецот и чита восхитувачка чудесна молитва на предложение, која отецот Јован Кронштатски не можел да ја прочита без солзи на милост:“Боже, Боже наш, Кој си испратил небесен Леб, храна на целиот свет…“Со оваа молитва свештеникот сведочи пред Бог за својата немоќ и моли да му се дозволи да неосудено свештенодејствува поради Синот Божји Кој ги благословува и освештува Своите луѓе.Свештеникот не се надева во своите сили пристапувајќи на страшната Божествена литургија, туку во небесната помош на Божјата благодет, која го поткрепува.
Потоа следува порака. После пораката свештеникот го кади жртвеникот и светата трпеза и престолот крстолико, зборувајќи:“Во гроб телесно, во адот со душа како Бог…“Потоа двајцата свештенослужители, свесни за својата огреховеност, прибегнуваат кон милосрдие Божјо, молејќи за простување на гревовите. Тие пред се читаат 50. псалми на царот Давид кој претставува форма на покајување.
Потоа во дирлива молитва кон Духот Свет тие Го молат да дојде и не исчисти нас од секаква нечистотија и немоќност човечка. Таа молитва се завршува со химна на ангелите во чест на Раѓањето Христово. Исчистувајќи се од своите гревови и надевајќи се на милост Божја, свештенослужителите како да се приклучуваат на собирот на ангелите, кои пејат славославие на Светлоста на Едносушествениот која дошла на свет. “Слава во висините на Бог и на земјата мир, помеѓу луѓето добра воља“ – извикуваат со восхит небесните сили, а со нив и свештенослужителите, поклонувајќи се за време на проскомидијата. Тие ги претставуваат ангелите. Како што небесните жители, здогледувајќи го Раѓањето на Спасителот, ја објавуваат таа радост на луѓето, исто така и свештенослужителите се спремаат да ја објават на верниците кои стојат во храмот. Читајќи “Слава на Бог во висините“, свештеникот ги подигнува рацете кои претставуваат крила на светите ангели, восхитени од чудото на восплптувањето на Синот Божји. “Господе, усните мои отвориги“- моли свештеникот како да е зафатен со свештен трепет од небесните жители.
Со длабоко почитување го целива свештеникот светото Евангелие на Престолот, ѓаконот го целива светиот Престол, поздравувајќи го Самиот Цар над царевите, Кој седи на светиот престолот, а потоа ѓаконот, ја приклонува главата, го подигнува крајот на орарот со три прста од десната рака во вис, у зборува на свештеникот:“Време е да Му се служи на Господ, Владико благослови“. На тоа свештеникот, осенувајќи со крсен знак, одговара: “Благословен Бог наш, секаде, сега и секојпат и во век и веков.Амин“. Ѓаконот го моли:“Помоли се за мене, владико свет“. Свештеникот одговара:“Да ги усмери Господ чекорите твои на секое добро дело“.“Спомни ме, владико свети“ – уште еднаш моли ѓаконот. “Да те спомне Господ Бог во царството Свое,секогаш и сегде и во век и векови“- одговара свештеникот.
Овој разговор помеѓу ѓаконот и свештеникот има длабоко значење:спрема толкувањето на Светите Отци, тој претставува разговор на небесните сили кои им објавиле на луѓето радосна вест за раѓањето на Христос. Кога ангелите со страв и свештен трепет и самите го виделе тоа големо чудо, така и на луѓето им објавиле за тоа со свештен страв. Со така голем трепет пристапуваат на објавување на таа вест свештенослужителите, зошто се тие, луѓе немоќни и грешни, уште помалку достојни да зборуваат за Раѓањето Христово. Заправо и затоа го моли така најискрено ѓаконот свештеникот да се помоли за него. Бидејки ѓаконот ќе мора прв да ја донесе на луѓето големата вест. Читајки им славославие на ангелите, свештенослужителите како да ги повикуваат кон себе за помош. Ете со какви чувства на свештен страв мораат да бидат исполнети душите на свештенослужителите и верниците кои присуствуваат на служење на проскомидија. Со овој разговор на небесните сили се завршува проскомидијата и започнува Литургијата. Во древно време, кога олтарот бил отворен, разговорот помеѓу свештеникот и ѓаконот се случувал на средина на храмот, како денес при архиерејското служење.
9.Литургија на огласените 1: до антифоните
Вториот дел од Божествената Литургија носи име Литургија на огласените. Така се вика затоа што при нејзиното служење можеле да присуствуваат огласените, т.е, тие кои тукушто се спремале за свето крштевање. Освен тие, тука можеле да бидат и Евреите и паганите ако сакале да ја ислушаат службата. Во древно време целиот тој дел на Литургијата се одвивал на средина на храмот, тогаш немало утврдени молитви, од устата на молитвениците излегувале пламени химни и кратки молитвени воздишки од кои подоцна настанале нашите песни и ектении.
Подготвувајќи се за радосната вест за Раѓањето Христово, ѓаконот излегува низ северната врата пред царските двери и прави три поклони зборувајќи во себе: “Господе, отвори ги усните мои…“- потоа гласно извикнува, подигнувајќи го орарот со десната рака, како крилја на ангел кого тој го прикажува во тој момент: “Благослови, владико“. Свештеникот од олтарот одговара. “Благословено е Царството на Отецот и Синот и Светиот Дух, сега и секогаш и во век и веков“. На тоа народот свечено одговара:“Амин“- навистина, правилно зборуваш. Пред тој возглас свештеникот, земајки го во раце светото Евангелие, го осенува со него крстолико светиот престол. Оваа работа има длабока смисла: светото Евангелие е символ на Самиот Господ Исус Христос. Крстот е орудие на нашето спасение. Правејќи знак на крст со светото Евангелие, свештеникот како да зборува дека нас Господ Исус Христос по пат на крштевање и со смртта Своја не спасил, ни го отворил балагословеното Царство кое се спомнува во следните возгласи.
Погледнете каква е длабочината на слислата. Спомнувајќи ги крсните страданија на Спасителот, за чие Раѓање туку што објавиле свештенослужителите, свештеникот објавува за Царството на Синот Божји, во Троица славениот: “Благословено Царство…“; на самиот почеток на Литургијата се објавува Царството, но Царство кое не е земско, Царство кое не е засновано на насилство, на јарем, – не, се објавува Царството на мирот, благословено Царство на Отецот и Синот и Светиот Дух. Царството земско е минливо царство,а Царството кое го објавува свештеникот трае во век и веков. За тоа Царство му објавиле на светот анѓелите кога поеле: „Слава на висините на Бог…“Сега во Литургијата (анѓели ) претставуваат свештенослужители од кои еден – ѓаконот – се јавува пред луѓето како ангелот пред пастирите.
Веста за Раѓањето Христово му донела радост на светот а древните христијани на возглас на свештеникот за настапување на Царството на благословениот одговарале со пламена химна. Кај нас после возгласот следува голема ектинија. Но во минатото нејзе ја немало, таа тука подоцна е вметната и ете зошто не е придружувана со молитва на свештениците како што тоа обично бива. Тука во древно време само се излевале воодушевувачки песни. После големата ектинија почнуваат да се појат антифони, тој збор значи на словенски „противгласник“. Тие песни така се викаат затоа што ги пое наизменично час еден хор, час друг хор, како да се довикуваат. Антифоните сега често се појат скратено и со еден хор. Тоа е многу неправилно, и во старо време тоа, секако, така не било. Мораме да го обновиме древниот обичај на наизменично поење на антифоните; најчесто како прв антифон се поје “Благослови Го, душо моја, Господа“.
Поењето на антифоните е спомен на пророците кои ни го претскажаа Христос Спасителот. Ангелите му се поклониле на Родениот во првиот дел на Литургијата. Сега на поклонување на Него брзаат пророците. Овде во храмот доаѓаат громовниците Илија и Елисеј, тука се наоѓа пламениот Исаија, тој старозаветен евангелист кој го објавил Емануел и кој толку сјајно ги прикажал Неговите страданија, како со свои очи да ги видел страдањата Христови. После нив доаѓа да прослави Тој Кој се родил, цар, пророк, поет Давид псалмопоец со мудриот Солимон. Давид особено многу зборувал за Христос: Неговото раѓање, страдањето и смрта опишани се со необична точност и сликовитост. Се чини дека сето тоа се случило пред очите на пророкот, иако тој умрел многу години пред појавувањето на Спасителот. Секој антифон е пропратен со тивка молитва на свештеникот. Првиот антифон е одвоен од вториот со малечка ектинија. “Повторно и повторно во мир на Господа да се помолиме“ – започнува таа. Царството на мир, кој го објавиле ангелите, се повикува во нашата човечка средина: “Заштити не, спаси не, помилувај не и сочувај не нас Боже со благодатта Твоја“.Четири вида на благодатти се молат овде. Без благодатти сами ништо не можеме да направиме и затоа се обраќаме за таа благодатна помош на Самиот извор на благодатта – на Бог. “Застапи“ значи заштити, огради, покриј, сочувај не со благодатта.
Околи нас се искушенија, околу нас е итрината на непријателот. Заштити не, спаси не, гинеме – така се молиме. Кога Петар повикал среде таласи:“Спаси ме погинав“ – така и ние молиме не само да не заштити и покрие, туку и да не спаси ако сме доспеале во бурата на напасти. Спаси не, искорни не, отргни не нас од морето на неволји. “Помилувај“ – тоа е веќе трет вид на помош. Ако не сме можеле да се сокриеме позади штитот на Твојата помош, ако не сме се одржале среде бурата на искушенија, не сме ја фатиле раката Твоја, туку сме упаднале во искушенија, прости ни, помилувај не – биди милосрден на нашата немоќ. Но нам ни е малку благодатната помош сега, во моментот на искушение – всушност, и во иднина “сочувај не“, затоа што само под заштита Твоја на Тебе се предававаме и себеси и своите, и целиот наш живот. Тоа е смислата на тие длабоко трогателни молби.
10.Литургија на огласените 2: антифони
На денот на поменот на пламеното служење на олтарот Господов на светиот Митрофан продолжувам со своето објаснување на Божествената литургија и ќе разгледам со вас, пријатели мои, вдахновени, чудесни по длабочината на своите мисли и по силата на пророштвото на псалмите на Давид, кои вие ги поете на Литургијата – таканаречени антифони. Веќе зборував дека антифоните се песни на пророците кои дошле да се поклонат на Родениот Кој ќе ги избави од мракот на пеколот.
Првиот псалм на царот и пророкопеачот почнува со возглас на занесеност и восхит:“Благословувај го, душо моја, Господа“. Погледај, душо моја, колку пред тебе е радосно чудо. Сам Господ дошол да те спаси, благословувај го и ти Него. Понатаму уште се засилува тоа восхитување: не само “благословувај Го, душо моја, Господа“, туку и “сета внатрешност моја“ – сите сили мои внатрешни духовни, се нека Го благословува Господа. Какво убаво пророштво. Зарем сега, со сите сили на нашиот живот обновен во Христа, не го благословуваме Господа и “името свето Негово“? За какво име зборува пророкот? За тоа што ќе го објави Тој Самиот. За името кое со трепет го изговара цел свет; Исус Спасител – ете какво име наговестува Давид. “Благослови го…Господа и не ги заборавај сите доброчинства Негови“ – даровите Негови не ги заборавај, тие се бескрајно големи. Тој те чисти со силата Своја од сите безаконија твои. Зарем не сме исчистени со Крвта на Исус Христос од гревовите кои не мачат? Тој ги исцелува сите бoлести, немоќта твоја, и понатаму ја наговестува Псалмопеачот, го ослободува од трулеж животот твој. Тој, Кој воскресна и Кој и нас не воскресна. Тој те овенчува со Својата милост и со штедрост, ги исполнува добрите желби твои. Како орел ќе се обнови и ќе излета младоста твоја. “Милосрден и милостив е Господ,- објавува понатаму пророкот, – долготрпелив и многумилостив“ – има многу милост. Тој не се гневи до крај онака како ти заслужуваш; згора на тоа, Тој не постапува со тебе онака како ти тоа го заслужуваш по своите безаконија. Тој не ти возвратил, не постапил со тебе така како тоа го заслужуваат твоите гревови.
Не, милоста Негова е така бесконачно голема, Тој така ја прострел над тебе, како што е голем простор помеѓу небото и земјата. Згора на тоа, Тој ја прострел милоста Своја – и се одалечил “ од нас и безаконијата наши“, како што исток е одалечен од запад, т.е., поtполно ги одалечил. Како што е штедлив таткото кон синовите, така е штедлив Господ спрема тие кои се плашат од Него. Затоа што, повторно предвидува пророкот, “Тој го знае начинот на кој сме создадени“. Низ восплотување не познал нас, твар Своја, се сетил дека сме земја, да човечкиот живот е минлив како трева, како цвет полски – толку е краток неговиот пат земски. “Господ на небо го поставил престолот Свој“ – зборува царот Давид и не повикува сите да го благословуваме името Божие. “Благословувајте го Господа, сите ангели Негови, со крепка сила…“ Со уште поголема сила и понатаму повикува тој да го благословуваат Господ сите сили Негови, потоа сите дела Негови и во свештено восхитување завршува: “на секое место од владеењето Негово…благословувај го, душо моја, Господа“.
Целиот овој псалм е исполнет со благодарност пред милосрдието на Господ и со свештено восхитување пред Неговата големина. Вториот антифон искажува уште поголемо восхитување на царот и пророкот. Тој ја повикува душата не само да благословува, туку и да издигне пофалба, да го излее своето восхитување исто така како го изразил тој, Давид, за кого е речено дeека во свештено восхитување пред ковчегот на Заветот “скокал играјќи“.
“Фали го, душо моја, Господа“- извикува тој и сам одговара: “Ќе го фалам Господ во животот мој, ќе му пеам на мојот Бог“, се додека постојам “додека сум жив“. На луѓето човек не може да се надева, во нив нема спасение затоа што ќе излезе, ќе го остави духот и тој ќе се претвори во земја. Но на кого му е помошник Бог Израелов, тој е блажен затоа што Бог, Творецот на се, дава суд, ги штити навредените. Сите ужалени наоѓаат кај Него заштита, на гладните им дава храна, окованите и заробените ги избавува ,ослободува; им дава мудрост на слепите, ги подигнува и чува дојдените, сираците и вдовиците. И го завршува својот псалм свечено:“Господ се зацари…од колена во колено“. И додека се појат антифони, свештеникот чита молитви со кои се, ако може така да се изразиме, резимира се тоа за што појат антифоните: “Господе, Боже наш, чија што моќ е недостижна и славата несфатлива…“
Овде, како и во Псалм 102 се прославува неизмерната милост, неискажаното човекољубие Божје и се повикува Неговото милосрдие за тие кои се молат. Во другата молитва се повикува благословот Божји на Црквата и наследството Негово.
Другиот антифон се завршува со песната која ја составил Јустинијан Велики: “Еднородени Сине“. Ангелите го славославеле Спасителот, пророците Го опевале, сега Го во лицето на цар Јустинијан го прославува цел човечки род и повикува: “Спаси, спаси не нас“.
11.Литургија на огласените 3: Мал вход
Дел од Божествената Литургија од “Еднороден Сине…“ до Малиот вход се прикажува земскиот живот на Господ Исус Христос до Неговото јавување на народот, Неговиот живот кој го поминал во скриеност во Назарет. Малиот вход претставува крштение и почеток на Спасителовата проповед. Во песната која ја составил Јустинијан Велики, византиски цар, почнува со поклонување на пастирите и со нив на целиот човечки род на Господ Исус Христос Кој се родил. На Неговото појавување помеѓу народот му предходи поење на заповедите на блаженството. Тие пред се ни го изобразуваат ликот на Самиот Господ Исус Христос , каков Тој бил во Својот земски живот. Во исто време пак тие заповеди ни укажуваат кој може да го прифати Спасителовото учење, какви духовни особини мораат да поседуваат следбениците на Исус Христос.
На Малиот вход носат свеќа, позади неа Евангелие, а понатаму оди свештеникот. Свеќата го претставува предвесникот на Госпда, Свети Јован Крстител. Евангелието го означува самиот Исус Христос. “На Господа да се помолиме“ – возгласува ѓаконот кој го носи Евангелието. Тој го подигнува во вис, во слава на Света Троица која се јавила при крштевањето на Господ Исус Христос. Застанувајќи на царските двери, ѓаконот објавува: “Премудрост, кротко стоиме!“ – и прави со Евангелието знак на крст. Тој момент е сеќавање на крштевањето Господово. Зборот “премудрост“ нас не потсетува дека тоа е тајна – тајна на богојавление, недостапна на нашиот човечки разум. Зборовите пак “кротко стоиме“се повикуваат сите лоши, мрзливи, тие кои незаинтересирано стојат, на внимателно и побожно слушање на Литургијата.
После Малиот вход се појат тропари и кондаци на празникот. Во тој момент ние, обраќајки се со нашата молитва на Господ Кој се јавил на светот, ги повикуваме светите кои ги признаваме како свои застапници. После тоа се поје “Трисвето“ – песна на анѓелските сили пред престолот Божји. Света Троица ја претставува таа песна за чие потекло светата Црква раскажува вака: во Цариград се случил земјотрес, народот бил ужаснат од таа страшна несреќа. Во тоа време виорот подигнал мало дете многу високо и го спуштил назад на земја. Детето му раскажало на народот насобран околу него дека, подигнувајќи се во вис, чуло пеење на ангелите.
“Свети Боже, Свети Крепки, Свети Бесмртни, помилувај не нас“ – почнал да додава народот на оваа молитва. За време на пеење на ова молитвославие земјотересот престанал. И молитвата е вброена во песните на Божествената литургија и на други црковни служби.
Читањето на Апостолот кое следи после Трисветиот претставува спомен на проповедта на учениците на Господа, а читањето на Евангелието на проповед на Самиот Исус Христос.
Кога се јавил Господ на земјата, што чул и видел? Плачот на несреќните, солзи на патење, молба за изцелување на болните, тие кои страдаат од нечисти духови. “Помилувај не, спаси не“- ете со каков крик Му се обраќале глувите и слепите. Крвоточива жена молчешкум го допрела крајот на ризата на Христос Спасителот, Хананејката се во тага припила до Неговите нозе. Плач и липање чул Господ наш поминувајќи по градовите и селата на Палестина.
Огласите на таа тага стигнале до нас. Во Божествената Литургија исто така се слуша плачот на несреќните, болни и пренатрупани. Тие долетале до нас како ехо, како одек во некои песни. Ехото звучи особено гласно, повторувајќи понекогаш многу пати еден те исти збор, и во Божествената литургија, после читањето на Евангелитео многу пати се повторува “Господе, помилувај“ во сугобој јектенији. Читање на Евангелието како да е проповед на Самиот Господ затоа што Евангелието е реч на самиот Исус Христос Спасителот. Тој Самиот зборува со устата на свештенослужителот. Затоа се пред читање на Евангелието свештеникот, благословувајќи го ѓаконот моли:“Бог…да на тебе благовесник ти даде збор со голема сила“ – не со своја сила, туку со божанска сила на Господ Исус.Постои древен обичај кој понекаде се задржал и денес, да на амвонот се приведуваат деца за време на читање на Евангелието и се објаснува со исто гледање на Евангелието како на Самиот Христос. Ѓаконот кој го чита Евангелието како да претставува труба со која ја објавува својата реч нашиот Спасител.
На Исток, во Грција, читање на Евангелието е особено свечено и дирливо: таму за време на пеење на ангелското славославие “Алилуја“ Евангелието го пренесува низ целата Црква во круг да би можеле сите да се поклонат на Синот Божји Кој се јавил на светот. Некои верници паѓаат на колена пред Христос Кој доаѓа, други ја приклонуваат главата пред Него. Обиколувајќи го храмот, ѓаконот се подигнува на високо узвишение кое обично стои во грчките храмови покрај северните двери. Таму е направен орел со раширени крила и на тие крила ѓаконот го става Евангелито додека чита.
Читање на Евангелието е проповед на Спасителот Кој поради спасение на луѓето се јавил во светот. Затоа одма по читањето на Евангелието се спомнуваат Христовите чудесиа и исцелувања. Слепите викаат: “Спаси не , Сине Давидов“, Хананејката молела:“Помилувај ја мојата ќерка“, крвоточивата жена молчејки го допрела крајот на Спасителовата одежда. Сите оделе кај Него, сите Го повикувала на помош. И во Божествената литургија се после читањето на Евангелието чита особено силна молитва, сугуба јектенија, т.е., удвоена, зошто “Господе, помилувај“ се пее по три пати.
12. Литургија на верните: отпуст на огласените
Со читање на светото Евангелието се завршува Литургијата на избраните и почнува Литургијата на верните. Таа се вика така затоа што тој дел од Литургијата можат да го слушаат само верници кои го примиле крштението. Сите останати – иноверни, избрани,т.е., тие кои се спремаат да ја примат Тајната на крстението, покајници – го напуштале храмот. Ете зошто пред почеток на овој дел на Литургијата се кажува јектенија за избраните за кое време свештеникот тајно ја кажува молитвата за нив.
После јектенијата се разлева глас од авонот:“Огласени, излезете“ и така натаму. Во древни врамиња сите избрани при првиот возглас го напуштале храмот. Сега овој возглас за нас има друго значење: тој не повикува да поглденеме во своето срце, да видиме дали таму се е спремно да го прими Господ Кој доаѓа во најсвечениот момент на Литургијата.
“Огласени, излезете“ – за нас сега значи барање да ги одфрлиме сите помисли, сето земско да би можеле да го дочекаме Царот на Славата.
Мислите стално владеат со нас. Некои прават во нашата душа пазар, внесуваат во нејзе бука и хаос како на пазар; некои одат на собири и советувања, внесуваат оваа или онаа расеаност. Третата врста мисли се тие кои дошле неприметно и случајно. Сите тие мисли треба да се одфрлат. Мораме себеси да се провериме дали сме верни на Христос, Несме ли Го навредиле, несме ли се одалечиле од Него.
Веднаш после ова тие кои останале се спремаат со наискрена молитва за свечениот момент на богослужењето кое доаѓа.
13.За што да се молие за време на Литургијата?
За лесно или сконцентрирано ја одстојиме за време на Литургијата, трудете се да се молите вака: за време на часовите спомнувајте ги упокоените и живите. Тоа спомнување ќе се искачи со спомнувањето на свештенослужителот кон небесата и ќе им даде голема радост на душите на починатите. Овде нама значење дали ги спомнуваш во олтар покрај жртвеникот или покрај олтерските двери, или во средина на храмот, сеедно, Господ од секаде ќе ги чуе. Кога почнува Литургијата со зборовите: “Благословено Царство“ – помоли се да и тебе Господ те удостои со Царство небесно. За време на првата мирна јектењија помоли се Господ да ти го даде Свој мир на денешниот ден.
Ништо така благотворно не делува на душата како состојба на мир и на непријателот на нашето спасение тоа му е особено мрско, тој на сите можни начини сака да го наруши, да го извади човекот од мирна состојба, да го вовлече во кавги, раздразливост, злоба, бес и негодување. Затоа, молејќи се да ти Бог испрати мир во душата, чувствувај се како даска во сред побеснети таласи, чувствувај ја својата беспомошност и моли помош од Господ.
Потоа се пејат антифони, за тоа време свештенослужителот чита молитви за зачувување на Црквата и ти исто така се молиш за истото, исто така да Господ го избави местото во кое живееш од неверие, ерес и раздор. Пред Малиот вход чита свештенослужителот молитва која ги содржи зборовите: “Направи да со нашиот вход биде вход на светите ангели, кои со нас служат и со нас ја славословат Твојата благост“. Во тоа време храмот се исполнува со безбројно мноштво на ангели. И ти се помоли на тволот ангел чувар да застане покрај тебе и да се помоли со тебе:“Свети ангелу чувару, помилувај ме и посети ме“.
За време на читање на апостолското послание и Евангелието ангелите невидливо за нас палат безбројно многу свеќи. Свештенослужителот чита молитва:“Запали во срцата наши, човекољубив Владико, бесмртна светлина на Твоето богопознавање, и отвори ни ги очите на нашиот ум за да ги разбереме Твоите евангелиски проповеди“. Во тоа време помоли се да и на тебе Господ да ти ја испрати Својата божествена светлина и таа да засвети во твоето срце.
Следува ектинија кога на секоја молба хорот пее “Господе,помилувај“ три пати. Таа ектинија го претставува целиот земски живот на Господ кога по Него одел многу народ со плач:“Помилувај не нас“. Нека пред очите ти поминат сите: и Хананејката, и слепиот и лерпрозниот – и со својат душа припадни му на Господа, сочувствувај со лепрозниот, со гревоизмачениот и слепиот. Фати се во мислите за краевите на ризата на Господа и моли се за помилување. Тука е добро да се падне ничкум пред иконата. Возгласот после ектинијата дава надеж дека Господ ќе го посуша твојот плач по големата милост Своја: “Зошто си милостив и човекољубив Бог и Тебе слава ти изнесуваме, на Отецот и Синот и Светиот Дух…“ За време на јектинијата за избраните помоли се и за неверниците. Можеби имаш роднини и познаници кои се неверници. Помоли се Бог да им се смилува и ги просветли нивните души со светлината на верата. Потоа заблагодари се на Господа затоа што ти сам по Негова промисла се наоѓаш помеѓу верниците.
Херувимска песна е молење на Господ во Гетсиманската градина. Овдека замисли го пред себе целиот Гетсимански подвиг на Господа, Неговата молитва се до крвавата пот, Неговите страдања за гревовите на луѓето. Сети се дека си поминал пред очите на Господ со сите свои падови и гревови. Почувствувај дека за тебе пострада Господ таа ноќ. Особено спознај ја потполната своја недостојност – со што ќе му платиш на Господ за се она што ти е направено – и моли Го да те помилува . Како што Господ Самиот бил послушен на волјата на Таткото Свој, така и ти сега препушти се на волјата на Господ и реши се да трпеливо го носиш крстот кој што ти го испратил.
За време на Големиот вход, кој претставува распетие Господово, замоли Го да и тебе те спомне во Царството Свое. На возгласот: „Мир на сите“, кој го прикажува влегувањето Господово во адот порди спасение на упокоените и тие кои се наоѓале таму пред Неговото доаѓање,помоли се вака:“Влези, Господе, во пеколот на душата моја и спаси ме“. Кога ќе го чуеш возгласот:“Да се сакаме едни со други да би сме еднодушно исповедале“, помоли се да Господ во тебе стави света љубов да ги љубиш сите, особено оние кои не ги сакаш и ги навредуваш, и тие кои тебе те навредуваат и не те сакаат.
После возгласот:“Стоиме смирено, стоиме со страв…“- помоли се да Господ во тебе го стави стравот Свој да би ти секој пат го имаш на ум присуството на Господ.
После возгласот:“Да се заблагодариме на Господа“ – особено заблагодари се. Во тоа време свештенослужителот чита молитва каде се спомнуваат сите доброчинстава на Господ спрема луѓето и се заблагодарува за нив и за Литургијата која ја служи.Секој мора за тоа да благодари, особено за она што Господ го дал лично на него и со какви милости го опсипал. За време “Тебе Ти пееме“ треба да се спомниваат своите гревови, особено тешките, и да молиме простување за нив од Господ. Ако така ја одстоиш Литургијата со целосно внимание и најискрено, сигурно ќе стекнеш корист.
0Vasnecov_RadostPravDospC
14. За бескрајната вредност на Литургијата
Нема ништо на земјата поскапоцено од Божествената Литургија. Кога би се собрале сите скапоцености од целиот свет, кога би се ископало целото злато, сите скапоцени камења, кога би ги извадиле од морското дно сите бисери и сето тоа да се стави на еден тас од вагата, а на другиот Литургијата, Литургија која ја служи обичен селски свештеник во најсиромашниот селски храм, тасот со Божествената литургија ќе претегне.
Човекот не разбира, не е свесен каква скапоценост поседува. Не е свесен се додека таа среќа не му се одземе. Нажалост, на човекот му е својствено да не го цени тоа што го добива без труд; тој не го цени сонцето, не го цени воздухот кој го дише. И дури ако му се одземе воздухот и сонцето, кога ќе настапи мрак и нема што да дише, тогаш ќе цени човекот и ќе свати што поседувал и од што е лишен.
Исто така и Божествената Литургија : таа се служи секојдневно; човекот има можност секојдневно да биде во црквата – а не оди, а ако и оди, често стои невнимателен, расеан, носејќи ги со себе животните грижи. Зошто е тоа така? Па затоа што тој не размислува за тоа што е Литургија, не ја сфаќа сета длабочина, целата важност на службата која се обавува пред негови очи. Меѓутоа, од сите чудесии најголемо, најнедопирливо, најчудесно чудо е Божествената Литургија, Евхарастијата. Поради божествените Тајни сонцето на небото свети дење, а месечината ноќе, и ѕвездите небесни убава светлина своја испраќаат, и земјата го дава својот леб – да би бил светиот Агнец на престолот. Само поради Божествената Литургија земјата дава свој плод; лебот со кој се храниме – тоа се трошки од трпезата Господова. (…) Во Акополипста Свети Јован Богослов го опишува своето видување. Тој гледа жена облечена во сонце на правдата. Од бездната ламјата се труди да пушти на нејзе отров. Жената бега од него во пустина, но како и таму ламјата ја стигнува, се крие во карпа (…) На објаснувањето на Светите Отци, жената која ја гледа свети Јован е Црквата, облечена во сонце на правдата – Христос. Во последно време ќе се подигне такво прогонување на Црквата што таа ќе се скрие во пустина. Божествената литургија ќе се служи под земја. Ако не биде Божествената Литургија на земјата, сонцето ќе се помрачи и земјата ќе престане да дава род.
Божествената Литургија е точна снимка на земскот живот на Спасителот. Има фотографии кои претставуваат снимка на некого. Ќе погледнеш и ќе речеш: “Колку е сличен, и очите, и веѓите и носот – се е исто како да е жив“. Ако тоа е фотографија на близок и сакан човек, се трудиш да ја сочуваш, да биде со тебе, затоа што таа го заменува тој човек, ако него самиот не можеш да го видиш. Така и за Божествената литургија може да се каже дека е точна фотографија, точна снимка на севкупниот земски живот на Господ нашиот Исус Христос. Од Витлеем, каде Пречиста Дева дошла поради пописот и каде се родил Господ и до Јордан, од Јордан до Гетсиманија, од Гетсиманија до Голготата, од Голготата до воскреснувањето, од воскреснувањето до Елеонотската гора – се се глада во Литургијата. Иако ние не спаѓаме помеѓу оние блажени кои што живееле во време на Господовото претстојување на земјата, блажените имале најголема можна среќа да Го видат лице во лице, сепак сме, поседувајќи го драгоцениот дар кој ни го оставил Господ, готово исто така среќни како и тие.
Како што понекојпат мајката го води детето за рака, понекогаш седи покрај него и го пази, а понекојпат го зема во прегратка, го милува, го милува и храни, така и Господ во сите црковни служби и во лична молитва како да не држи за рака, внимава на нас од далечина, а на Божествента Литургија Тој не зема во Своја прегратка, не сместува со Него на стол и не храни од Својата трпеза. Во сите служби, освен Литургијата, ние зборуваме со Господ како преку телефон, а во Божествената Литургија зборуваме со Господ лице во лице, ние како да непосредно Му ги кажуваме нашите потрби, лично му се заблагодаруваме и Му се молиме. Затоа молитвата на Божествената Литургија е поефектна отколку молитвата на било која друга служба. Затоа е востановено да за покојниците треба да се молиме на Божествената Литургија. Особена радост таа внесува во душите на заспаните. Божествената литургија е прозор кој Господ го пробил во грешниот, неверен и прељуботворен свет, прозор низ кој влегува свеж воздух. Кога не би бил тој прозор, верниците ќе се задушат. Божествената Литургија е единсвен сигуерн темел на кој мораме да ја составуваме нишката на својот живот. А врз што друго да ја составуваме? Врз слава¬? Но тој темел е трул. Врз богатство? Но тоа е непостојан темел. И што и да спомнеме, се е непостојано, се е скапано. Единствен вистински и единствен цврст темел е Божествената Литургија.
Христијаните во првите векови на христијанството секојдневно присуствувале на Божествената Литургија и се причестувале со светите живототворни Христови Тајни. Тогаш животот на христијаните бил толку свет и непорочен, толку тие живееле во Бог, да нивниот живот бил здрава подготовка на себеси за примање на Светите Тајни и не им била потребна посебна подготовка. Ако христијанинот морал да отсуствува или да оди на пат, сите земале, било да е тој роб или господар, маж или жена – сите со себе носеле во мал сад од Светите Тајни и се причестувале сами. Секој христијанин носел обично три скапоцености: крст, свето Евангелие и сад со Светите Тајни. На Божествената Литургија, која паганите ја прогонувале, христијаните ја пролевале својата крв. Нив ги мачеле, ги распнувале, ги спалувале, често ги убивале во самиот храм, во самите катакомби за време на вршење на Евхаристија. Во античко време бил обичај да Литургијата се служи на гробовите на убиените христијани во знак на тоа со каква цена е купена Литургијата. Сега во Црквата останало сеќавање на тоа – во светите антиминси се вшиваат честичките од моштите на светите.
Размислувањата за значењето на Божествената литургија ќе го звршиме со приказна за видувањето на еден старец и подвижник. Тој видел огнено море: брановите се издигале и беснееле, пружајќи страшен призор. На спротивниот брег се наоѓала прекрасена градина. Од таму се слушало пеење на птици, допирал мирис на цвеќиња. Подвижникот слуша глас: “Помини преку ова море“. Но било неможно да се помине. Долго тој стоел така , размислувајќи како да помине и одеднаш повторно слуша глас: “Земи две крилја кои ги дала божествената Евхарстихија: едното крило е божественото Тело Христово, второто крило е животворната Крв Негова. Без нив, колку и да биде голем подвигот, не може да се достигне Царството Небесно“. Затоа Марија Египќанката, која се подвизувала четириесет и седум години и која го достигнала тоа да при молитва се подигнува во воздух, го молела старецот Зосима да ја причести со светите живототворни Тајни.
15. Мајката Божја и литургиската чистота
Пред почеток на Литургијата свештеникот, облекувајки се, ги мие рацете со зборовите од 25. псалм: “Ќе ги измијам со невините рацете свои“. Што значи тоа? Ако се свати буквално, свештеникот и сите присутни, особено причесниците, би морале да бидат кристално чисти, така чисти и невини за во таа невиност би се измиле нивните дела – во спротивно не би можело да се пристапи на принесување на жртва. Но дали тоа е можно? Кој од нас може да каже дека е чист? Кој е слободен од гревот? Кој е чист во мислите толку да има смелост да ги чита тие зборови? Ако би се сфатиле буквално, свештеникот прв, а по него сите останати, би морале да побегнат од храмот. Но светата Црква знаејќи ја нашата немоќ, не теши со друго објаснување. Зборовите “ќе ги измијам со невините рацете свои“ означуваат чистота на Царицата Небесна. Чашата ја прикажува Мајката Божја во чија чистота се исчистува и свештеникот, и причесниците, и сите присутни. Една капка од таа чистота е доволна сите наши дела да се измијат во неа. Затоа е добро пред Литургијата да се помолиме на Мајката Божја да ни даде делче од Својата чистота. Убав обичај е пред примање на Светите Тајни да се исполни правилото: “150 молитви „ Богородице Дево, радувај се“.
16.Литургија: миомир на Христа
Во Евангелието кое што токму сега е прочитано се вели дека жените кои што пошле по Христа – Марија Магдалена, Саломија и други – после погребувањето на Христос Спасителот, припремиле мириси да би следниот ден го помазиле Пречистото Тело Господово. Пријатели мои, љубени мои, паство моја, овие мириси се сочувани се до денес, нивниот миомирис го чувствуваме, утешителната сила нивна ја доживуваме; тие мириси се божанствена, тајна, голема, убава, прекрасна, исцелителна, оживотворна, најдрагоцена и најсвета Литургија.
Ете какви мириси ни поклониле првите следбеници Господови. Ете што сме добиле од нив во наследство. Тој дар ги исцелува нашите рани, ја исчистува лепрата од нашата душа, го гасне сепрождерителниот пламен на страста. Кога не би бил тој дар, ние би погинале во овој свет, полн со нечистотија и секаква нечистотија, живи би скапале во него, би се угушиле во неговата страшна смрдеа. Јас дури посведам пред вас дека ако сум уште жив, ако сеуште дишам, несреќен и грешен, ако сеуште не сум скапал од моите гревовни рани, тоа е само затоа што вдишувам чудесен мирис на Литургијата, тоа што мојата уста е освештена со животоносната Крв на Господ Спасителот мој. Божествената литургија е таа која го задржува во мене својот небесен мирис. Таа е мојата пречка која ме задржува од падот; таа е моето сидро која ме спасува од потопување; таа е моето сонце кое го осветлува мракот од бездните на гревовите мои; таа е радост, восхит, доблест, животот мој. Овдека ја почнувам Божествената литургија, а ќе ја завршам таму, на небесата, со тие деца кои ќе ми останат верни, кои овде со мене ја посетуваат Божествената литургија, ја сакаат, се хранат од тој миомирис и животен извор.
Во литературните дела писателите не ја откриваат веднаш својата мисла, понекогаш треба долго да читаш, до средина на делото, да би се сфатило што сака авторот да каже. Исто така постапиле и Светите Отци при составување на Божествената литургија. Тие долго го подготвуваат чувството на верникот да го прими најважниот нејзин дел.Повикувајќи ги христијаните да бидат внимателни, свештеникот во олтар извикува: „Благодат Господова…“ Со тоа се објавува темата на Божествената Литургија, тука кратко се изразува целата нејзина смисла. Што е тоа Литургија? Таа е благодат, милост, подарок од Исус Христос. Помислете, драги мои, каква среќа евда се добие благодат од Христос Спасителот, милостив дар Негов. Значи, ние сме благодатни, овенчани со милоста на Господ Исус Христос. “И со љубов од Бог и Отец“ – ете што е уште Литургијата божествена, таа е љубов, знак на љубов од Бог Отецот.
Бог така го засака светот да го даде Синот Свој Еднороден “да никој кој верува во Него не погине, туку да има живот вечен“. За бесконечната љубов Божја сведочи Литургијата затоа што таа пред се сведочи за таа најголема жртва. Како да не се цени, како да не се оди на таа вечера на љубовта Божја! “Благодат од Господ од нашиот Исус Христос, и љубовта на Бог и Отец, и заедница на Светиот Дух…“ – не затрепери ли во свештен трепет вашата душа, ќе ги срушам овие зборови? Вие сте причесници на Духот Божји, вие сте Му сродници,сочинувате дел од Неговото битие. Е, каква среќа, каков неизмрен дар имаме во Божествената Литургија, ако низ нејзе стануваме сродници на Светиот Дух на Божјиот Утешител! Не губетего тој дар на Бог ваш, чувајте го.Трудете се да мирисот на тој дар ја запахнува вашата душа, целиот ваш живот. (Ако) потцените ли го тој миомирисни цвет Божји, ќе скапете во безумието ваше. Мислите ли дека нас случајно не задесила несреќа, да случајно невиден црв го јаде нашиот леб и нашиот зимски посев?
Не, тоа не е случајно. Селаните го заборавиле Христовиот миомирис, Божествената литургија. На празник наместо во црква одат на пазар, на нива, ја земаат секирата и косата. Јас не се чудам ако ништо не остане на нивите – толку сме Го разлутиле Господ со потценување на Неговиот дар.
Се додека го користиме мирисот на Божествената Литургија, се додека сме Христови, ние сме благодатни – ние сме богатство кое го даваме на другите. Ние носиме на себе печат, печат на љубовта Божја, ние сме сродници на Светиот Дух на Утешителот и можеме на другите да им даваме утеха. Ако свртиме грб на Христос, ако не посетуваме Божествена Литургија, го губиме тој дар Божји и веднаш ќе добиеме друг дар, но не од Христос, туку од антихристот, од ѓаволот затоа што таму каде што го нема Христос, таму не се создава просто празнина, туку тоа е простор во кој се даваат дарови на ѓаволот; но тој не е доброволец, туку злодавател: злоба, непријателство тој става во срцата на своите следбеници. Над нас зацарува не света благодат на љубовта, љубовта на Бог Отецот, туку мрачна омраза на ѓаволот, ние стануваме причесници не на Бог, туку на ѓаволот. Тешко на тој кој ќе го пушти близу до себе.
Ете за тоа непрестајно повикувам на Божествена литургија, таа е благост на светот, таа е љубов вечна, блискост до Светиот Дух. Некои не се благодарни за тој неизмерен дар Божји и (сметаат) дека не е важно ако пропуштат без потреба служба Божја. А нецзнаат дека можат еднаш или двапати да ја пропуштат, но тогаш можат и да се навикнат на таа лишеност; и тогаш малку по малку, наместо благодати во сродност со Светиот Дух ќе постанат злодатни, сродни со тој дух.
Дарувај ги, Господи, Своја благодат и љубов на оние деца мои кои ја сакаат Твојата Литургија и удостои ги да и таму, каде ќе ја завршат, да бидат со мене.
17. За Христос, нашиот Орел и возглас “Горе ни се срцата!“
Пријатели мои, мили мои. Постои на светот бездна, провалија страшна и ужасна. Таа била мрачна затоа што низ нејзината темнина не продирал ниеден зрак од сонце; била загушлива затоа што воздухот во неа не го освежувала ниедна струја на чист воздух; била полна со секакви влекачи, змии и смрдеа. И во таа бездна се мачеле затвореници, страдале полни со тага и жалост. И наеднаш во таа провалија слетал чудесно моќен орел. Ги раширил своите крилја и воскликнал: “Сите вие кои се мачите во оваа безнадежност, кои сте затворени, кои тагувате и се гушите, фатете се за моите крилја, држете се за нив многу цврсто и јас ќе ве изнесам во височина, кон сонцето“. Поверуваа робовите на орелот, цврсто се фатија за неговите моќни крилја и силниот орел ги понел од провалијата. Се повисоко и повисоко се издигнува тој и тие кои се држат за неговите крилја. Ете веќе се покажа земјата, но орелот не се запира. “Ние веќе ја гледаме нашата мила светлост, ти благодариме, каде уште не носиш?“- му зборувале на орелот. “Само држете се што поцврсто, ќе ве понесам уште повисоко, кон самото сонце“. И тој почнал да се издигнува се повеќе и повеќе. Го поминал небото кое блеска со сјајни светла, го прелетал и другото небо, стасал до третото, достигнал до небото над небесата, но и тука не се запрел туку се подигнал до самиот престол на Вечното Сонце, и тука пред лицето на Семоќниот, го симнал од себе својот товар.
Пријатели мои, тој орел е Христос Спасителот наш. Провалијата, од каде ги извадил луѓето е пеколот, адот, каде што во ланци и окови ѓаволите ги мачеле затворените старозаветни луѓе: пророци, праведниции сите други умрени. На нив, жалосни им слетал орелот затоа што орел го вика текстот на Светото Писмо. Всушност на тие страдалници се симнал воскреснатиот Господ кога на земјата никој не знаел за Неговото воскресение, кога таму сеуште не ja пребродила зората на воскресението.
Веќе зборував да возгласите:“Со милосрдие на Еднородениот Син Твој“, “Мир на сите“, “Да се сакаме едни со други“ значи прва проповед на воскресение во адот. Пеење на Символот на верата значи восхитување на тие први на кои им била донесена таа вест. Возгласот “Горе имајте ги срцата“ тоа е појавата во адот на Самиот Избавител. Штом Тој се појавил се растерал мракот на адската провалија. Тој се појавил и паднала вечната врата. Воскреснатиот застанал на таа врата, газејќи ги нив и оковите со нозете, како што се прикажува на сликата во Влахернскиот храм. Господ прво го повикал паднатиот Адам, тој го зграбил силното крило – раката на Спасителоти и се привил до неа со восхит на благодарност. Од другата страна е Ева. Таа не смее дури ни да погледа во Избавителот и паднала ничкум. Потоа пророците и другите старозаветни праведници одат “со весели нозе, Пасхата вечна фалејќи ја“.
Значи, изведувањето на мртвите од адот се спомнува во возгласот“Горе да ги имаме срцата“. Но и сега постои пекол, страшен, мрачен, ужасен, неподносливо тежок – пекол на душата. Тоа е тогаш кога душата ја обзема тага на осаменост, кога на човек му се чини дека сите го заборавиле, дека е оставен, кога душата нурнува во провалијата на страстите, тие влекачи во нашиот живот. И всушност во таа провалија на очај и грев слетува орел – Спасителот за да на Своите силни крилја ни ја понесе душата кон Сонцето Незајдовно. Тие крилја се Пречисното Тело Христово и чесната животворна Крв Негова. Кој не знае за тој пекол, кој не ги доживеал тие моменти на целосен очај, потполна напуштеност, и кој после причестувањето со живототворните Христови тајни не добил благодатна помош и исцелување? Всушност тие сеисцелителни Свети Тајни ги добиваме на Божествената Литургија. Колку мораме да бидеме благодарни на Господа за тој бисер кој ни е подарен. Свети Јован Златоуст вели дури кога и никојпат не би сме ги вкусиле Светите Тајни, туку само кога би ги виделе како ги принесуваат пред наши очи, и тогаш би морале да се заблагодариме на Господа, а ние ете се удостоивме и да ги вкусиме.
На моите усни, кои само што примиле свето Тело, мојот јазик, кој само што е наквасен со животворниТајни, те повикувам тебе, несреќен, јаден пријателе мој, грешен, слаб, кој киснеш во страстите, кој си изнемоштен во борба со искушенијата: дојди наваму кон светата Чаша – и ќе се закрепиш зошто тука е силата; дојди овде и ќе се препородиш затоа што тука е животот. Дојди овде и ќе се просветиш затоа што овде е светлоста; дојди овде и ќе излезеш од провалијата на пеколот, дури и ако тамо си бил во самите канџи на ѓаволот. Само дојди овде затоа што тука е спасението.
Само не се двоуми, само не го поценувај најголемиот дар Божји, само скрушено повикај: “Помилувај ме“; верувај дека тука ќе бидеш послушан. Само подигни се од световните грижи, од световните суети, полни со похотливост од светот и нечистотија. Воздигни се горе со срцето, земи две спасоносни крилја, оди кон чистиот извор, Божествена Литургија.
Светите Отци знаеле за големата сила на Божествената литургија и го исповедале своето стравопочитување пред неа. Кога на преподобен Серафим, му кажале дека бидејќи бил болен, тешко може да оди на Литургија, тој одговорил:“А јас четвороношки ќе доползам ако повеќе не бидам во состојба да одам“.
“Горе да ги имаме срцата“; “горе“ – кон височините, над земското треба да ги имаме срцата. Овој возглас не повикува да го изнесеме своето срце над се долно, земско, да се подигнеме во вис со мисла пред најважниот момент во Литургијата. Барем за тој момент треба да ја заборавиме суетата и грижите од секојдневниот живот. Биди како ангел, исполнет со мисла само за Бог и на служење на Него. Зошто овде сега е Тој присутен и те благословува.
Преподобен Сарафим видел како Господ Исус Христос, опкружен со облаци од сили небесни од западните двери одел кон источните. Со своите раширени раце ги благословувал верниците кои се молат, штитејќи ги со рацете како со крилја. Го виделе и други свети, гледале и го чувствувале Неговото присуство древните христијани. Само ние со своите плашливи срца кои никојпат не се подигнале во вис, само ние не сме Го виделе. Но треба само малку да се издигнеме над нашите земски грижи – и веќе ја чувствуваме Неговата блискост. Ете зошто на повик да се воздигнат “горе“ древните христијани сите, колку и да биле во храмот извикувале:“Ги имаме кон Господ“- имаме срца кои се вознесени кон Господ. Кај нас сега одговараат така само пејачите.
Повикот “Горе да ги имаме срцата“ не припрема нас за најсвечениот дел на Божествената Литургија, кој почнува со возглас:“Да се заблагодариме на Господа“ и завршува со:“И дај ни со една уста и едно срце да…“ Овој дел се вика евхаристијански канон. Грчки збор евхаристија значи благодарење. Канон значи правило, образец. На тој начин тој дел се вика образец на благодарење: тоа е затоа што тој дел од Божествената литургија и служи како благодарење на Господ за Неговите најголеми дарови. “Лесна Евхаристија “ кај нас тој дел се вика така затоа што се одликува со многу бавно пеење за кое време свештеникот тајно чита долги и трогателни молитви. Евхаристијскиот канон е најважен, најтрогателен и најстрашен дел на божествената, таинствена, чудесна, голема, најсвештена Литургија. Тоа е нејзиното јадро. И карактеристично е што тој дел се сочувал до денес онака како го востановил лично Господ Исус Христос на Тајната вечера, како што го составиле свети апостоли Јаков, кој прв ја запишал химната на Божествената Литургија, Павле кој ги внел во неа молитвите кои ги чул од ангелите и тајновидецот Јован Богослов.
Проскомидија, Литургија на избраните, Литургија на верните – сите тие со време претрпеле многу измени и скратувања, но евхаристијскиот канон останал без никакви промени. Раката на подоцежниот писател на светата Црква не ги допрела неговите боговдахнати молитви. Во целиот христијански свет (…) тој канон (ги здржал древните црти). Евхаристијскиот канон се дели на шест дела: 1) прославување на Бога, 2) Серафимска песна, 3) величајќи ги, 4) благослов на светите Дарови, 5) спомнување на светиите, 6) свршеток на канонотот, заклучок.
Првиот дел на евхаристијанскиот канон е прославување. Ние прославуваме, се заблагодаруваме на Господ за Неговата милост кон нас. “Да се заблагодариме на Господа“-извикува свештеникот во олтар и архиерејот на анвонот – осенувајќи ги верниците со свеќите дикирија и трикирија. Како одговор верниците извикуваат:“Достојно и праведно (…) Како што гледате тука се спомнуваат карактеристиките Божји, Бог неискажан. Особено значајно име Божјо “Сушти“ – тоа таинствено големо име Господ Сам на Себе си го дал во Стариот Завет, кога Мојсеј кај несогорливата капина запрашал: “Како да Те наречам, кога ќе ме прашаат за Твоето име?“- “Кажи им дека Јас сум Јахве – одговорил Бог – затоа што сум јас Господ Твој“. Сиј, Сушти, Тој Кој Е – на еврејски гласи Јахве.
Големо е значењето на тоа име, тоа значи дека вистински постои засекогаш и вечно само Бог. Сепак, ако живееме, делуваме, се движиме, тоа е само затоа што Тој тоа ни го дозволува. Без Него ние сме ништо. Кога не би бил Бог, не би биле и ние, не би била ни нашата земја ни целиот свет. “Кој секогаш постоиш, на ист начин постоиш“- како заклетва звучи тој израз, тој покажува дека ние ја признаваме таа карактеристика Божја како непоколеблива вистина. И всушност на тој Бог Кој понатаму Му благодари свештеникот:“Ти, и Еднородениот Твој Син и Духот Твој Свет“. (…) Ете затоа се заблагодаруваме на Господa; се заблагодаруваме, најпосле, и за тоа што Тој го прима нашето човечко служење поврзано за евхарастијската Чаша, кога на Него му предстојат илјади и огромно мноштво сили небесни. Но нив не ги откупил со Својата Крв Синот Божји, не дошол поради нив да биде заклан, туку поради нас грешни и слаби.
Тоа благодарење уште е поизразено кај Свети Василиј Велики, чија Литургија е далеку подолга од Литургијата на Јован Златоуст. Заради човечката неможност и на сите да им се пружи можност да присуствуваат на Литургија, таа постепено се скратувала. Литургијата на Свети Василиј Велики сега се служи само десет пати годишно.(…)
Ете како се прославува Господ во првиот дел на евхаристијскиот канон. Ете затоа мораме да ги фалиме своите молитви. “Горе да ги имаме срцата“ за да се заблагодаруваме и да го прославуваме Господа. И јас, слаб, најгрешен, повторно и повторно повикувам со усните кои се натопени со божествената Крв: одете на Литургија, сфатете дека тоа што сте го направиле тој час кога се служи Литургијата, дека тоа не е направено од потреба, ниту поради наредба…
0Vasnecov_RaadostPravGospL
18.Серафимска песна 1
Минатиот пат го објаснив првиот дел на евхаристијскиот канон кој се вика прославување. Другиот дел носи име “Серафимска песна“. Пријатели мои, на делата од славните писатели посветуваме големо внимание, ги проучуваме долго и внимателно. Ако на делата, на секогаш несовршениот и ништожен човечки ум поклонуваме толку големо внимание, колку дури тогаш најискрено, внимателно и подобно мораме да ги проучуваме делата и творбите на умот просветлен со Светиот Дух.
И каква благословена радост, каков свештен трепет треба да ја обзема нашата душа кога ќе се изговори името “Серафимска песна“…Песната на серафимите кои најблиску престојуваат пред предстолот на Сведржителот, кои пламтат со оган од љубов божествена, како што се вели во еден свештен текст.Љубовта на серафимите е како распламтен оган. И тие огнени служители на Господ постојано Го прославуваат, неуморно пеејќи:“Свет, Свет, Свет си, Господ Саваот, полни се небесата и земјата со Твојата слава“.
Кој ја чул таа чудесна песна, кој композитор ни ја пренел таа небесна музика? Пет луѓе, сакани мои, го чуле небесното пеење, пет композитори повторно создале славославие на огноликите серафими тројца мажи во Стариот Завет и двајца во Новиот Завет. Ја чул песната на серафимите божанствениот Исаија, кој радосно ја објавил Божествената Литургија во Стариот Завет. Во шестата глава од својата книга тој раскажува вака: во трепет ги покривале серафимите своите лица, не осмелувајќи се да го гледаат лицето Божјо. Како ние треба да трепериме кога нас Тој не удостојува, не само да гледаме, туку и да Го примаме со нашите усни во Тјната на светата Причест. Помислете колку голема милост Божја ни се јавува во тоа време.
Друг кој ја чул песната на серафимите и кој ги видел бил побожниот Езекиј. Тој го видел престолот Господов кој го држат четири живи суштества и кои сега се прикажуваат како четири евангелисти. Во спомен на тие живи суштества се изговараат во Божествената литургија зборовите:“Пеејќи, воскликнувајќи, викајќи и зборувајќи“. Тој кој пее е орел, кој воскликнува е теле, кој вика, или на грчки, кој рика, е лав, кој зборува е човек. Кога ги изговара овие зборови ѓаконот со ѕвездичка удира по дискосот четири пати означувајќи ги гласовите на тие живи битија кои го држат престолот на Господ Саваот.Третиот кој ја видел славата Божја е Данаил. Вечниот седел на престолот и илјада илјади и безброј Му служеле. Реки огнени поминувале пред Него…
Во Новиот Завет Господа го видел пребожествениот апостол Павле, кој бил вознесен до третото небо и слушнал зборови кои на човек не му е можно да ги прераскаже. И најпосле, Јован Богослов, тајновидец и апостол, на островот Патмос го видел Господ во слика на величествениот Син Човечји и го опишал тоа видување во своето Откровение.
Ете кој му прераскажал на апостол Јаков и на другие творци на Божествената Литургија за Серафимската песна. Само помислете, пријатели мои, чија песна пееме: серафимска, анѓелска. Самото име веќе ја освештува нашата уста, зошто немојте да мислите да ништо не значи кога го изговараме името на анѓелот, светиите, најслаткото име на Господ Исус Христос, Пресвета Богородица. Не, тие имиња не се зборови кои ние просто ги изговараме; ако се изговараат со соодветно внимание и стравопочитување, тие нас не освештуваат и привикуваат на нас благодатна милост и помош на тие чие име го изговараме: “Господе, Исусе, Христе; сине Божји, помилувајне нас, грешните“. “Пресвета Богородице, спаси не“.Бидејќи изговорени најпрво со уста, тие потоа поминуваат во срцето. Само што ние не ги изговараме како што треба, ете зошто и не чувствуваме благодатно дејство на тие зборови. Ако би ги повикале барем така како што го викаме домашното животно кое долго не сака да дојде кај нас, и тогаш би ја почувствувале силината на светото име. Но ние не ја чувствуваме. Студена е нашата уста, не се воздигнуваат нашите зборови на молитва кон светиите, не не врзуваат нас за нив.
“Свет,Свет,Свет си“- непрекинато дење и ноќе викаат серафимите; со двете од своите крилја тие си го покриваат лицето – такво стравопочитување чувствуваат пред Семожниот да не се осудуваат, да се сметаат себеси за достојни да го гледаат светиот лик Господов. Со другите две крилја ги покриваат нозете и со третите двете крилја летаат. Додека во храмот верниците повторуваат славославие на серафимите, свештеникот тајно се моли: “Со овие блажени сили…“ Во овие молитви се објаснува зошто мораме да благодариме на Господа, бидејќи серафимите Му пеат. “Свети…и Пресвети“ е Тој бидејќи толку го засака светот што “Синот Свој Еднороден го даде да никој, кој верува во Него, не загине“. Ете причина на таквото восхитување на небесите, толкутрепетно стравопочитување.
Господ е Творец на светот и на нив, светли духови. Господ Семожен и Страшен кон Кого небесните жители на смеат ни да гледаат. Тој така го засака светот грешен, нечист, полн со грев, злоба и похота, полн со нечистотија – овој свет Тој така го засака да го даде Синот Свој Еднороден за негово спасение. Размислете, драги мои, го даде Синот Свој. И тој Син дојде, проповедајќи мир и љубов, но тие поради кои дојде, Го подигнаа на крст, го осудија на неиздржливи маки, го предадоа на смрта. Затреперија небесата, се поколеба самата земја;серафимите и херувимите треперејќи и во збунетост се покренаа. Престоли, господства, власти, принципи, арханѓели и анѓели се во страв и трепет. Синот Еднороден пред Кого тие во трепет престојуваат – Тој, понижен и изнемоштен умира на крстот.
Познатиот сликар Васњецов тоа одлично го прикажа на сликата која го носи името “Зошто Бог толку го засака светот“. Небото е покриено со темни облаци од кои се чини дака секој момент ќе се слушне тресок на гром; огнени молњи ја сечат темнината која ја покрила земјата и го осветлуваат крстот на кој умира Синот, а над облаците на престолот Вечниот гледа на земјата. Пред Него собрани серафимите – уплашени, запрепастени. Еден од нив пружил кон Него раце, како да Го прашува за таа тајна, неразбирлива дури и на неговиот светол разум; друг се припил до рамото на Саваот, полн со страв, тој дури престанал да пее, замолкнала привремено неговата свечена песна. Два други серафими паднале ничкум пред престолот и тонат во облаците, како што тоне лебдечки орел во синилото на небото. “Зошто Бог толку го засака светот што го дал Синот Свој Еднороден, никој кој верува во Него да не загине“.
Пријатели мои, љубени мои, ги разбирате ли вие тие зборови: “Бог го засака светот“; и Синот Негов, Кој е полн со иста таква љубов, се симнал на земјата, примил лик на слуга, примил секакво понижување, и најпосле, умрел со срамна смрт. Згора на тоа: Тој, Синот Еднороден на Бог Едносуштен на Него, на вечерата, го земал лебот, го скршил и го дал, зборувајќи: “Земете, јадете“, и чашата ја подал зборувајќи: “Пијте од неа сите“. Причестувајќи ги така Своите ученици, Тој истиот скапоцен дар ни го предал и нам кои веруваме во Него. Ние го јадеме Телото Негово и ја пијеме Крвта Негова.
Во Неговата крв го ставаме нашиот јазик и нашата нечиста и валкана уста. Тој божествен дар продира во нашето битие, поминува низ сите наши зглобови. Тој ни ја даде Божествената Литургија, за кое време секојпат тајно се принесува страшна Жртва. Таква е големата Божја љубов кон нас, толку бескрајна, што се простира низ цел свет, на сите суштества,дури и на природата. Бидејќи се принесува таа Жртва, земјата ги дава своите плодови. Таа земја била проколната, зошто таа морала да раѓа само трње.
Ако ние јадеме леб, тоа е само затоа што тој е потребен за Божествената литургија, затоа што секој ден се става на жртвеникот и на престолот во спомен на Јагнето заклано, затоа што секој ден се служи на тајната страшна Жртва. И додека се врши Божествена литургија од ништо не се плашам: ни од глад, ни од црв, ни од суша, ни од град. Знам дека лебот е потребен за Литургија и земјата ќе го даде. И ако небото постане бакарно, и ако земјата би се исушила и скаменила, не би се плашел дека ќе пропаднеме. Не, Жртва се принесува, свештеникот извикува:“Твое од Твоите…“ И земјата го дава тоа што треба да се принесе при изговарање на тие зборови. Не се плашам од ништо, верувајќи во Бог Кој толку го засака светот.
Но тешко нас ако престане да се врши Божествена Литургија, тешко нас ако престане бескрвната Жртва. Тогаш светот ќе пропадна. Земјата нема да даде плодови затоа што е проколната и живи сме благодарејќи на неискажаната Негова љубов и Нему му слижи лебот. Но, јас верувам дека нема да престане Литургијата и серафимите заедно со луѓето вечно ќе пејат:“Свет, Свет, Свет си, Господ Саваот“.
19. Серафимска песна 2
Денеска сакам подетално да се запрам на другиот дел на евхаристијскиот канон – на Серафимската песна. Што значат зборовите на таа не голема песна која свети пророк Исаија ја слушнал во своето необично видување:“Свет, Свет, Свет си“? Мислам дека тие зборови на сите ви се разбирливи; разбирливо е тоа зошто се повторуваат три пати. Во Стариот Завет често сретнуваме спомнување на трите лица на Пресвета Троица. Серафимската песна го исповеда тој наш најголем догмат. Зборот “Саваот“ бара објаснување. Во превод од еврејското име Саваот буквално значи Господ над војските. Големо е тоа име. Размислите за Него. Бог се нарекува Господ над војските. Тоа е пред се затоа што е Тој Творец на небесните војски.
Но тоа име значи и тоа да Господ посебно благословува, посебно ги штити сите оние кои војуваат во Негово име или, борејќи се со своите страсти, со ѓаволот, со овој свет прељуботворен и зол, кои стануваат во одбрана на името Господово против Неговте непријатели.
Господ не ги сака духовно слабите, плашливи и млитави. Тој бара од нас смело и храбро да го исповедаме Него како Господ. Црквата Божја ги прославува светителите, праведните, преподобните, но особено висока награда Господ ветува на учениците кои доживеале физички, телесни маки за Него или тие кои поднесуваат духовни маки – подсмеви, прогонувања, исмевања, клевети заради прославување на името Негово. Таквите особено ги прославува Господ. И нас не учи да без страв цврсто стоиме на браникот на Неговата Црква: да, неплашејќи се од страдања и прогонувања, ги браниме нејзините темели, нејзините установи и догмати; храбро да поднесуваме било какви искушенија и напади од непријателите, особено од слугите на кнезот на темнината; истрајно и упорно да се бориме против гревот и страстите свои. Такви силни борци особено ги штити Господ со Својата милост, особено размислива за нив со посебно внимание и тие уживаат посебно внимание и грижа Негова. Како што земскиот војсководец се грижи за своите војници, го знае секого посебно, ги знае потребите на секого, така и Господ над војските, Господ, војсководец небесен, се грижи и го знае посебно секој од Своите војници. Сите Негови пророци, сите Негови апостоли биле истовремено и Негови војници. Сите тие поднеле тешка борба и подвиг на мачеништво за исповедање на Неговото Име. И со каква љубов, грижа и заштита ги опсипувал Господ сите тие служители и војници Свои.
Ете, драги мои, во време кога се пејат тие зборови:“Свет, Свет, Свет си“, молете се Господ да ви даде храброст во борбата против гревот, да ве закрепи цврсто да стоите на браникот на Неговото име. Кога се пејат тие зборови:“Свет, Свет, Свет си“, ѕирнете во себе, погледајте кои сте вие, дали сте војници на Царот Небесен, кои смело и храбро одат против непријателот, против ѓаволот и слугите негови или вие сте дезертери кои го напуштиле бојното поле, кои срамно побегнале од знамето на својот војсководец. Не заборавајте правилно и цврсто да го држите мечот Господов – крстот Негов. Со знамето, крстот Негов ги победувате непријателите видливи и невидливи. Облечете се, по зборовите на апостолите, во сеоружје на спасението. Храбро стојте, бранеќи ја Црквата Божја и светото име Господово. Господ над војските Кој престојува во соборот на Своите маченици, подвижници и борци против страстите, ќе ви испрати особена милост. Понатаму зборовите:“Полни се небото и земјата со славата Твоја“- потполно се разбирливи. Тие значат: небото и земјата се полни со слава Твоја, цел свет ја објавува славата Божја.
Следниот збор е Осана. Сакам да ви објаснам: Осана, на еврејски хошијана, на грчки осана значи поздрав: здраво, те поздравувам, нека ти биде добро. Ете како можат да се преведат тие зборови. Секој народ ја искажува својата радост, свој поздрав при средба со своите истакнати луѓе, на пример со водачите, со посебен восклик. Евреите ги изразувале тие чувстава со тој збор – хошијана. Во старозаветната Црква се празнувал така наречен празник сеница, кога Евреите излегувале во поле, правеле шатори, ги покривале со зеленилу и тамо го прославувале цел празник. Еврејските деца, земале во рацете гранчиња, трчале по полето и при средба си мавтале едни на други и викале: “хошијана“, осана, т.е. “ве поздравувам, здраво, нека ви биде радост“. Со ист восклик децата Го пресретнуваа (во најголем број) Исуса Христоса, нашиот Спасителот при Неговото влегување во Ерусалим.
Нашето пеење “Осана на висините, благословен е кој доаѓа во името Господово“ изразува поздрав кон Христос Кој доаѓа. Гледајќи ја Неговата бесконечна љубов кон луѓето, гледаќи го како оди на жртва, серафимите со трепет Го поздравуваат и цел свет повторува по нив, целата природа, целата околина Го фали. Поради што цел свет принесува благодарност на Господа? Тоа ни ја објаснува тајната молитва на свештениците. Кога во храмот се пее “Свет, Свет, Свет си“- серафимската песна, свештеникот се моли:“Со овие блажени сили…“- и звршува:“Земете, јадете“. Тоа е тоа најголемо добро кое ни го дарувал Господ – Божествена Литургија. Ете зошто во храмот слетуваат треперливи серафими – треперливи затоа што тие сили секојпат претстојуваат толку блису до престолот Господов, се наоѓаат во состојба на трепет од љубовен восхит. А ние, луѓето, на кој се дава тоа добро, заминуваме од Него, немаме кога да отидеме на Литургија, ја заменуваме за пазар, со земски грижи. Пријатели мои, плашете се од тоа, плашете се да не го изгубите даруваното благо. Ако го изгубиме, ќе изгубиме се, затоа што тоа е извор на нашиот живот, оска околу која се врти тркалото на нашиот живот.
Ете тоа е она што сакав да ви го кажам во денешната беседа. А сега би сакал да се сопрам на Евангелието кое сега го слушавме и кое секојпат така ме допира.
Евангелието зборува за јавување на Христос на двајца апостоли кои оделе во Емаус. Тие во почетокот не го препознале Исус и дури кога Тој, го земал лебот, го скршили им дал, им се отвориле очите и тие го препознале Господ. Тоа јавување на Господ ни зборува за Божествената Литургија. Тука исто така Господ не се јавува отворено, туку во леб и вино и само во Тајната на светото причестување ни се открива Себеси. Само работите кои ги врши Господ се повторуваат во Литургијата, каде исто така лебот и виното се благословуваат, се дроби и се дава на причесниците. Дури во кршењето на лебот учениците го препознале Господ. Дури во Божествената Литургија можеме да Го препознаеме. „Нели ни гореше срцето во нас кога Тој разговараше со нас?“ – прашале апостолите кога ги оставил Господ. И нашето срце се разгорува од огнот на светата Причест.
Сакајте ја светата Литургија затоа што во неа се одразува Светлост Тивка, Христос, сакајте ја, затоа што само во Литургијата можете да го видите и почувствувате Христос.
20. Твое од Твоите
Живееле, драги мои, две семејствса кои живееле во голема куќа. Но во животот на тие две семејства постоела голема разлика. Едното семејство ја заземало светлата половина од куќата, а другото темната. Првото семејство во својата половина имало големи светли прозори низ кои продирала силна светлина, чист и убав воздух, пред очите се отворал прекрасен поглед. Самите простории благодарејќи му на светлото и воздухот биле погодни за живот во здравствен поглед. Тука се било суво, топло и чисто…Луѓето кои живееле тука биле секојпат здрави и полни со животна радост. Другата половина немала прозори и затоа таму било мрачно, темно и студено. Но што е главно, таму секаде се ширеле штетни испаривања и реа затоа што куќата се наоѓала во низок мочварен крај. Луѓето што живееле во тој дел од куќата често биле болни, бледи, ослабени и тмурни.
Пријатели мои, таа куќа е нашиот свет. Светлите прозори на првата половина се Божествената литургија. Јас, грешен, се осмелувам да кажам дека во таа света служба, низ тој прозор ми се отвора прекрасен поглед на вечното блаженство, дека ми се чини оти срцето нема да може да го прими чувството на најголема благодарност кон Бога Кој ми го испрати тој дар.
Тие кои живеат во светлата половина се тие кои веруваат во Христос, кои ја посетуваат Божествената литургија, кои го вдишуваат миомирисот на Божјата благодат која се излева со оваа голема служба, кои уживаат во љубовната топлина и светлина на Сонцето на правдата. Тие луѓе се духовно здрави, светли, мирни, затоа што над нив се простира исцелителната сила на Светиот Дух. Тие кои живеат во темната половина се тие кои не сакаат да бидат со Христос, на кои не им е мила свештената Литургија. Сиромашни се тие луѓе, тие не ја чувствуваат топлината на Христос Спасиелот. Нивниот живот е полн со непријатна миризба и распаѓање затоа што испарувањата од непријатната миризба на страстите продираат во нивните души. Тие немаат прозори и проветрување за да ги очистат своите души од тоа распаѓање, па затоа е така темен и мрачен животот на таквите луѓе. Затоа вас и ве повикувам, драги мои, да ја посетувате Божествената Литургија, затоа сакам да ја разберете и да ја сакатае, таа да биде светлината која ги осветлува најтемните бездни на гревот. Таа е топлина која го загрева најстрашното студенило на душата. Таа е љубов, и радост, и живот.
Денеска сакам да ви го објаснам третиот дел на евхаристијскиот канон – вознесување на светите Дарови. Но сега сакам уште еднаш да го завртам вашето внимание кон Серафимската песна, всушност, на тајната молитва на свештеникот во тој момент на Литургијата на Свети Василиј Велики. Таа молитва е сеопфатна и пламена химна на Господ Творецот, Промислител Кој ги излеал на луѓето Своите неброени милости. Тука секој збор е полн со смисла, секој збор е создавање на најдлабока мудрост и благодат.
Не залудно Свети Василиј Велики со долга молитва и со пост се припремал за составување на Божествената Литургија; потоа одеднаш во огнено молитвено истапување паднал ничкум пред Престолот, ги создал своите чудесни молитви и ги запишал. Еве молитва на другиот член на ехаристијскиот канон. Таа молитва воројатно Свети Василиј ја позајмил од самите серафими кои сослужувале на тој чудесен човек. “Со овие блажени сили… вистина си свет и пресвет…“ Обрнете внимание, повторно зборот “вистина“, повторно потврда во вистинитоста во она што тука се исповеда;“…пресвет, и нема мерка на величеството на светињата Твоја…“ И потоа се објаснува таа величенственост, т.е., убавината Божја, “и во се си постапил со нас по правда и вистински суд: го создаде човекот“, и се зборува за создавање на човекот, за неговото блажество и гревопад, во ветување на спасението: “Устројувајќи му спасение низ негово повторно раѓање во Самиот Христос Твој“.
Обратете внимание: “Спасение во Самиот Христос Твој“. Камен темелник на нашата вера. Долго се набројуваат сите милости Божји кои му се укажани на грешниот човечки род. “Пророци си испратил“ и понатаму до зборот: “А кога ќе се наврши полнотата на времето“ – тука се вели, како што гледате, за Христос Кој “се понизи Себеси, земајки облик на слуга“; и понатаму погледајте какво е подетално исповедање, какво длабоко смирение и снисходување на Богочовекот, целите на Неговото доаѓање во светот. “И Тој, живеејќи во овој свет…не доби за Себе нас – народ избран, царско свештенство, свето семе“. Слушате ли кои сме ние благодарејќи на искупителната Христова жртва? Царско свештенство, семе свето. “И не исчисти нас… продадени на гревот“ (ѓаволот направил купување, тој не купил со гревот). Христос, гледате ли, се симнал “со крстот во ад…и на секое тело отворил пат“. Како што зборував, слетал во адот поради нас сите, “и на секое тело отворил пат во воскресение од мртвите“.
Понатаму се зборува за воскресението и идниот Суд. Како кратко, но живописно и точно и длабоко ја излага целата историја човечка од создавањето на човекот до последниот Суд. Какво совршенство на исповедување. И најпосле, со завршни зборови. “И ни остави Тој нам…“- поминуваме на третиот член на евхаристијскиот канон, на изнесување на светите Дарови. Во Литургијата на Свети Јован Златоуст тој премин се одбележува со зборовите: “Кој доаѓајки…“ Понатаму зборовите “Земете, јадете“, свештеникот ги изговара гласно и нив треба да ги прифатиме како зборови на Самиот Господ Исус Христос. Тој нас Сам не вика со најсвети, со најдрагоцени зборови кои ги изговорил во ноќта на Своето страдање.
Зарем ќе останеме глуви кон тој божествен повик, додека за тоа време во храмот на тој повик на Христос Спасителот одговараат со двојно “Амин, Амин“, т.е., “навистина, навистина“. Свештеникот тајно чита “Сеќавајќи се значи“ и ја завршува таа кратка молитва со возглас:“Твое од Твоите…“Во Литургијата на Свети Василиј Велики се додаваат и зборовите: “Тоа правете го за спомен на Мене“.
Во архирејското служење уште поочигледно се истакнува мислата дека зборовите “земете, јадете“ ги изговара Сам Господ Исус Христос. Сте забележале сигурно дека пред читање на Евангелието се симнува омофорот од архијерејот? Ќе ви објаснам дека омофорот најомилената одежда на Спасителот. Тоа е заталкана овца која Пастирот Добар ја зема на рамената Свои. Симнувајќи го омофорот, архирејот претставува обичен служител на престолот Божји, зошто се смета дека Господ не преку него, туку на друг начин, преку Евангелието се објавува Себеси на луѓето. Но пред изнесувањето на светите Дарови на рамената на архиерејот повторно се става мал омофор. Тој веќе не е служител на олтарот, смртен, грешен, немоќен. Не, пред престолот стои Сам Господ. Негов најсветол лик претставува архиерејот, Неговиот глас ве повикува: “Земете“. Внимавајте на зборовите на вашиот Спасител, со побожен страв слушајте ги, барем на кратко заборавете ги сите световни покажувачи, сите видови поделби и животни грижи.
Зборовите “Земете, јадете“ почнува третиот член на евхаристијскиот канон – величање на светите Дарови. Спомнувајќи ги божествените зборови на божественит Учител, кои ги изговорил на Тајната вечера, свештеникот ја зема во раце светата Чаша и дискосот, ги подигнува во вис и, зборува: “Твое од Твоите, Тебе Ти принесува поради сите и за сите“. Хорот пее:“Тебе те поеме, Тебе Те благословуваме“. Ќе ги објаснам зборовите на возгласот “Твое од Твоите“ – “Твое“- изговара свештеникот, покажувајќи го на Господ лебот и виното и како да зборува: “Твое, тоа се Твои дарови, плодови на Твојата земја, кои ни се дадени, и нив ги принесуваме на Тебе“, затоа што, повторувам, повеќе пати сум ви зборувал за тоа, земјата само за тоа и ги донесува плодовите, жито и грозје, само затоа не наградува таа за нашиот труд, само затоа што се леб и вино секој ден принесува на светиот престол при вршење на Божественат Литургија. Не на нас, не поради нас, грешни, покриени со рани на гревот, земјата не ги дава плодовите свои поради нас. Ние за нив не сме вредни, таа ги дава поради бескрвната Жртва и ќе ги дава се додека на земјата се служи Света Литургија.
“Твое од Твоето“, т.е. од Твоите слуги, од Твоите луѓе. “Тебе принесувајќи“ – Тебе Ти принесуваме – “поради сите и за сите“. “Поради сите“ може да се објасни вака: поради сите гревови, поради сите безаконија. Колку се големи, колку се благодатни зборовите “поради сите“ – за сите, за сите гревови се принесува таа Жртва; сите безаконија се смнуваат со Крвта пролеана за нас. Грешнику беден, со гревови покриен како со лепра, грешнику кој си паднал во провалија на страстите, наведни ја глава, ободри се со надеж затоа што и за твоите грвови и неправди принесува Жртва, тајна на бескрајна љубов на Бог кон човекот. Ете какво радосно ветување, ете каков дар имаме во Божествената литургија. “И за сите“- со тие зборови се изразува благодарење кон Господа за сите Негови милости кон нас. Ние Ти принесуваме дарови Твои, од Твојата земја, од Твоите слуги како откуп за сите негови согрешенија како благодарност за ситеТвои милости и доброчинства. Ете што зборува тој свештеников возглас.
Сега погледајте како свештеникот ја држи светата Чаша и светиот дискос. Воздигнувајќи ги горе, тој ги држи рацете прекрстени во облик на крст: подигнувајќи ги и изнесувајќи ги Даровите, тој како себеси да се покрива со знакот на крстот. Колку тука е крајно длабока смислата! Свештеникот е човек, тој е грешен како и сите и можеби е дури погрешен од сите – и тој се осмелува да ја принесува таа страшна Жртва пред која треперат самите серафими, први од ангелските чинови кои предстојат пред престолот Божји. Тој се осмелува да се приближи на светиот Престол на кој после осветување на даровите ќе биде Господ на Славата, Господ над небеските војски. Па како се осмелува тој јаден и немоќен грешник да биде така смел? Како тоа молња, како оган небесен не го спали, не го претвори во пепел? И тресејќи се поради својата немоќ, ужаснувајќи се од својата служба, свештеникот, подигнувајќи ги рацете прекрстени во облик на крст како да зборува:“Не, Господи, не јас, не ги изнесуваат овие дарови со моите нечисти раце. На крстот Твој јас ги изнесувам за Тебе, со крстот Твој се покривам јас, во крстот Твој јас се надевам, вршејќи ја оваа страшна божествена служба“. Овој знак на крст го отстранува огнот небесен. Овој знак на крст го освештува свештеникот од секаква нечистотија и страст. И покривајќи се со тој крст, тој без страв стои пред лицето на Тој пред Кој и серафимите се покриваат со крилјата.
Но овој знак на крст има уште една смисла – да се принесува Жртва за сите гревови. Но како смееме да молиме да ни се отпишат нашите гревови, со што сме ја заслужиле таа милост? Со тоа што на секој чекор ги забораваме заповедите? Со тоа што во секој момент на својата саможивост им служиме на своите страсти? Како можеме да се надеваме на простување? Да, можеме да се надеваме, добиваме простување, добиваме милост Божја затоа што жртвата за нашите гревови се изнесува на крстот. Тој покрива се, сите наши безаконија, тој покров се простира над целиот грешен свет, светот грешен и прељуботворен кој во зло лежи. Господи, ние не сме вредни на Твојата милост, ние сме полни со секаква нечистотија, но ние ги имаме крстните маки на Христос Твој, ние на него Ти покажуваме, ние со тие рани се покриваме, ние во име на Крвта на Синот Твој молиме да ни простиш – ете што зборуваат тие крстолико склопени раце, ете зошто смело се осмелуваме да се надеваме на простување. И тоа простување го добиваме во Божествената литургија. Таа е оска на светот. Како што тркалото може да се врти само ако е прицврстено на оската, така и нашиот свет, нашето тркало на животот може да се движи само ако има Божествена литургија на која се принесува баскрвна Жртва. И знајте дека таа се принесува за се. Нека не се превознесуваат тие кои несакаат да погледаат низ прозорот на Божествената литургија, кои во безумие го газат најскапоцениот бисер. Нека не мислат дека можат да живеат без Божествената Литургија!
Ако сеуште се живи, ако јадат леб, ако изворите им даваат вода , ако сонцето им свети и месечината излегува на небо, тоа е затоа што се врши Божествена Литургија, но без неа поради нашите безаконија одамна би не спалил огнот небесен, одамна би сме скапале во бездната на нашите страсти, би се угушиле во бездната на животните невољи и грижи. Крстот – тоа е нашето сидро. Крстот – тоа е нашиот покров; крстните заслуги кои се спомнуваат секој ден на Литургија го спасуваат светот од конечна пропаст… “Ние кои сме со крстот заштитени“.
21. Освештување на Даровите
За што може да зборува патникот кој во жешката пустина ја угаснал страшната жед? За што може да зборува човек кој пронашол драгоцен бисер? За што зборува болен кој добил исцелување, исцелување од тешка, смртна болест? Патникот ќе зборува за изворот кој му ја угаснал жедта. Тој кој што го пронашол благото нема да престане да зборува за него. Исцелениот болен ќе го слави тој што му дал чудотворен лек. Така да јас за што можам да зборувам, добивајќи неискажана милост Божја во Божествената литургија, света, таинствена и прекрасна.
Денеска ќе кажам нешто за четвртиот член на евхаристијскиот канон, за освештување на светите Дарови. Ќе кажам малку затоа што за тоа може толку да се зборува што еден човечки живот не е доволен за се да се раскаже. Но и неможно е со нашиот сиромашен и немоќен јазик да се зборува за она што и за ангелите е предмет на восхит, што со трепет созерцуваат серафимите, што неможат во потполност да сфатат ни самите херувими. Тоа е страшна тајна на пресуштественија на светите Дарови, т.е., претворање на лебот и виното во Пречистото Тело Христово и Пречистата Крв Негова.
Треба да се каже дека римокатоличката црква не го издвојува тој четврти член на евхаристијскиот канон. Таму сметаат дека од моментот на изговорените зборови: “Земете, јадете“ на светиот престол веќе се наоѓа Сам Господ. Нашата Православна Црква смета дека пресуштественијата на светите Дарови се случува во време кога свештенкот ги изговара зборовите: “И направи го овој леб…“- и понатаму светите зборови, што и го сочинува четвртиот член на евхаристискиот канон.
Издигнувајќи ја Чашата горе со возглас: “Твое од Твоите“, свештеникот вака се моли во тајната молитва, додека во храмот пејат “Тебе појемо“: “Уште Ти ја прнесуваме оваа разумна и бескрвна служба…“ Убави се зборовите: “И мили постануваме“, затоа што, се правиме себеси мили на Господа, блиски и драги. Ете како е бескрајно големо милосрдието Божјо. Тој ни дозволува себе да се сметаме дека сме Му мили.
Потоа свештеникот три пати чита: “Господи, Кој во третиот час на апостолите Свои си им го испратил Пресветлит Дух Свој…“ Потоа благословувајќи со крсен знак светиот леб, кажувајќи зборови: “И направи го овој леб пречесно Тело Христово“. Благословувајќи го виното зборува: “А тоа што е во Чашата оваа…“- и на крај благословувајќи го дискосот и Чашата изговара: “Претворувајќи го со Духот Твој Свет. Амин. Амин. Амин.“ Изговарањето на овие три молитви всушност е искажан страшниот момент на пресуштествување. Според учењето на Црквата, од тој момент на светиот престол не се наоѓа леб и вино – туку само Пречисто Тело Христово и самата Пречиста Крв Христова и свештеникот паѓа ничкум пред таа светиња.
Со каков трепет, со какво стравопочитување треба да застанеме во тој момент пред лицето на Самиот Бог. Помислете само, љубени мои, не некој од светите, не ангели Божји, туку Самиот Господ се наоѓа пред нас, пред Него Самиот ја кажуваме молитвата. Пред тоа чудо со страв предстојуваат серафимите, на Него со восхит гледаат херувими, тушта и тма сила небесна се симнува на престолот само да го погледа тој дар кој го добиле тие луѓе од неискажаната љубов Божја. Тој момент Божествената Литургија е основа на целиот живот во светот, тоа е оска на животното тркало. Како што без оска тркалото не може да се движи и паѓа, така и нашиот свет страстен, грешен, свет кој целиот скапал од нечистотија и безаконија, би пропаднал, би се урнал, би се уништил доколку не би бил осветен со тоа големо, со таинствено и страшно јавување на божествениот Искупител на престолот во храмот.
Во тој момент (осветување на Даровите) се осветува самиот престол и храм, и сите верници, се осветува плоштадот околу храмот, сите куќи на таа парохија и тие кои живеат во нив, се осветува нивниот имот, нивниот род, плодовите на нивнта работа, се осветува земјата која дава леб и вино за божествената Жетва, се осветува самиот воздух.
Природата му служи на човекот, му дава се што му е потребно за живот само што поради него Светото Јагне, Господ наш Исус Христос, лежи на Дискосот и во Чашата, во облик на леб и вино. Страшен е тој момент: севкупното човечко битие, сите негови чувства и мисли, целото негово битие треба да падне ничкум пред тоа јавување на човекољубие и милост на Искупителот. И светот наш грешен и безакон ќе постои таков каков што е и сега; и земјата ќе раѓа плодови за храна на луѓето и животните; и сонцето и месечината и ѕвездите ќе даваат светлина се додека на земјата се служи Божествената Литургија.
Кога со доаѓањето на антихристот верниците ќе бидат приморани да одат под земја, таму ќе се служи Божествената Литургија, таму ќе принесуваат бескрвна Жртва, тогаш ќе пропадне нашиот свет, ќе се стемни и ќе се поместат светлата небески, ќе пресушат изворите, ќе се исуши земјата и нема да дава плодови. Тогаш ќе настапи она страшо време за кое е речено дека ќе ги молат луѓето планините и ридовите: “Покријте не“. Но се додека во храмот лежи Пречистото Тело, се додека Му се поклонуваат луѓето, не ни се страшни никакви неволји, никакви животни несреќи не ни се страшни. Не е страшна смрта затоа што, огледувајќи на Исус Христос Кој лежи пред нас, смело се надеваме во избавување. Господ Кој ни се дава Самиот Себе, не може да не не слушне кога Го повикуваме во моментот на Неговото јавување на светиот Престол.
neupivaemaya_chasha
Превод од српски на македонски сестра слободанка

This entry was posted in Архива. Bookmark the permalink.

Comments are closed.