ДОГМАТИ И РАЗУМ

tajna-vecera
Односот на догматите кон човечкиот разум е утврден со нивната взаемна природа и својства. Додека догматите по природа се божествена вистина и со божествени својства на вечноста, на бескрајноста, непроменливоста, дотолку човечкиот разум по природа е – тварен, со човечките својства на релативност, ограниченост, променливост. Освен тоа, во својата емпириска даденост човечкиот разум е проникнат со гревовност, па целата негова работа се движи во категорија на гревот. Гледани од било која страна, догматите се појавуваат секогаш како божествена вистина, кои во секој поглед ја поминуваат и надминуваат човековата смисла. Нема догматска вистина која може сосем да се смести во чаурата на човечкиот огревовен разум, па нормално нема догмат, кој може потполно логично да се свати, логично да се објасни, логично да се објасни. Се стават ли пред човечкиот разум од Бога откриените догмати: за троичноста, за овоплотувањето, за крстот, за воскресението, за вечниот живот, за Света Богородица, и благодатта, за првородениот грев, за Срашниот суд, или било што друго,- тој нема да биде во состојба да продре во таинствената природа на ниеден од нив. Бидејќи Бог ни даруваше благо, вели свети Златоуст, која ги надминува човечките сваќања, Он со право бара од нас верба. Сите наши најважни догмати непознати се на умувањето (ερημα λογυσμων )и достапни единствено на верата(πιστεως εχεται μονυς). На пример: Бог е никаде и секаде. Што е понесватливо за разумот од ова? И во едното и во другото има многу необјасниво. Бог не се затвора со место, и во Него нема место. Он ниту настанал, ниту себеси се создал, ниту отпочнал да постои. Каков разум (ποιος λογισμος )би го примил ова, кога не би била вербата? И зарем тоа не би изгледало смешно? А да немаш крај (ετλος), – зарем тоа не е потешко од секоја загатка? Бог е безпочетен, нероден, неопишан и безграничен, – и тоа исто така не му е достижно на умот (απορον).Или, можеби би можело да се објасни со умот (λογισμω εξετασαι) бестелесноста Божја? Да разгледаме. Бог е безтелесен. Што е тоа : безтелесен? Еден празен збор; разумот (η εννοια) ништо не извлекува од нејзе, и ништо не замислува.Кога нешто би замилил, тој би преминал на вештаствено, тоа од што се создава телото. Значи, кога устата зборува за безтелесното, разумотне разбира за што таа зборува ((ουκ οιδε δε η διανοια τι λεγει), или разбира само толку да безтелесно – не е тело…Или уште: На божествената природа не и е својствено злото; но секој станува добар едино по своја воља; следствено, злото е својствено на Божјата природа. Но тоа е неможно да се каже; Бог да чува! И уште: да ли Бог има тело по своја воља (θελων) или против своја воља (μη θελων )? Но и тоа е неможно да се каже. Повторно: ја ограничува Бог вселената или не? Ако не ја ограничува, тогаш таа Него го ограничува; ако пак ја ограничува, тогаш Он е безграничен по природа (απερως τη φυσει ) Уште нешто: Бог се ограничува ли самиот себе? Ако се ограничува, значи: Он е беспочетен не во однос кон себе туку во однос кон нас; следствено, беспочетен е не по природа. Така да, секаде доаѓаме до противречни заклучоци (πανταχου τα εναντια δει δουναι) Каков мрак, и како насекаде има потреба од вера (πανταχου πιστεςσ δει)! Единствено таа е чврста (1).
Пред секоја божествена догма човечкиот разум стои немoќен; и ако тој е искрен, тој мора својот однос да го искаже со признание: не разбирам. Ако пак се побуни пред нивната мистериозна таинственост, тие за него стануваат бесмислица и лудост, безумие и соблазнение (2). Неспособен да ги свати и разбере догматските вистини, човечкиот разум со тоа посведочува дека не е способен да биде нивен преведувач и творец. Ограничен, релативен, променлив, огреховен, човековиот разум не може да создава безгранични, апсолутни, непроменливи, безгрешни вистини, ниту да ги свати. Тие ја надраснуваат неговата категорија за разбирање и стојат над нив. Тие од секоја страна ги надминуваат неговите сили и способности. Со суштината на својата догматска вистина се скриени во неистражените длабочини на мудроста Божја, и, покриени со покривката на божестевната таинственост, живеат во непристапните светлости на тросончевото Божество, бидејќи човековиот разум не би можел да го издржи блесокот на нивните сончеви божествени тајни. Како што човекот не би само ослепел туку и би се уништил себеси, кога би се приближил на сончевите протуберации, така и разумот човечки би се уништил, кога би можел гол да продре во наднебесните висини на троичното Божество, каде што безброј сонца на вечната вистина пламтат. За пат помеѓу нив, разумот човечки мора да има покривка од вера, и да биде облечен во сеоружје на евангелиските добродетели.
Во фактот, односот на човечкиот разум кон догматите како вечни, вистинити Христови, утврден е односот на самиот Господ Исус кон човечкиот разум во неговите гревовни реалности. Што Господ Христос воопшто бара од секој човек како услов за одење по Него? – Едно, само едно: да се откаже од себе и да го земе крстот свој: Ако некој сака да оди по мене, нека се откаже од себеси (απαρνησασθω εαυτον ) и го земе крстот свој, и иде по мене. (3) и да се откаже од себе значи: откажувајќи се од себе во целокупната психофизичка реалност на својата огревовена личност, т.е. да се откаже од својата душа, својата воља, својот разум, од своето јас, од својот антропоцентричен, егоистичен закон на живот и мислење. А човекот тоа го постигнува, кога со самоодречен подвиг на верата во Христос го распне во себе гревот и се што е грешно во себе и околу себе; кога ќе умре на гревот и смрта, да би оживеал на безгрешниот и бесмртен Господ Христос. (4) Посебно пак, разумот се одрекува од себе, кога ќе престане да се смета себеси за самобитен создател на вистината, мерка на вистината, водач на вистината, и со самоодречен подвиг на верата се предаде себе на Господ Христос, да Он му биде и создател на вистината, и мерка на вистината, и водач на вистината.Човекот ќе се сочува себеси за вечен живот единствено ако со саможртвен подвиг во вератат ја изгуби својата душа за Христос, ја предаде на Христос, бидејќи во Него повторно ќе ја пронајде, и тоа – обновена, облагодарена, обесмртена, овековечена. Бидејќи тоа е смислата на зборовите на Спасителот: Ако некој ја изгуби дишата поради мене, ќе ја пронајде (ευρησει αυτην), (5) ќе ја спаси (σωσει αυτην), (6) ќе ја зачува за живот вечен (εις ζωην αιωνιον φυλαξει αυτην). Кога човекот поради Господ Христос се одрече од себеси, од својата грешна душа, до својот грешен разум, своето огрховено јас, тој целиот себеси се поверува и се предава на Господ Христос, умира за Господ Христос, зрно на личноста своја ја погрбува во Господ Христос. И тогаш во божествените длабочини на благодатта Христова зрното човековата личност се разединува, обезличува, распаѓа, се различува од што е греховно и смртно, се ослободува од егоисточната одкинатост и осаменост, умира за се што е минливо и грешно, и човекољубивиот Господ го оживува со својата бесмртност, го овековечува со својата вечност, го исполнува со својата вистина, и со тоа го оспособува да роди многу божествен род. Бидејќи тоа значат Спсителовите зборови: Навистина, навистина ви велам: ако пченичното зрно падне во земја и не умре, тоа едно ќе остане (αυτος μονος μενει); ако ли пак умре (εαν δε αποθανη), многу род ќе роди. Кој ја сака душата своја, ќе ја изгуби; а кој ја мрази душата своја во овој свет, ќе ја сочува за живот вечен. (8) Со други зборови, ако човекот не ја замрази својата грешна душа, ако со самоодречен подвиг во верата не се одкаже од неа во нејзината гревовна реалност, и не ја предаде на Господ Христос, тогаш еден ќе остане, сам и осамен ќе остане, безпомошен ќе остане во гревот свој и смртноста своја, безплоден и нероден ќе остане со целиот ум и разум свој, со целата воља и дејност своја. Ако со подвигот на надумната верба умре на својот грев, својот егоизам, на својот грешен разум, и целата своја судбина ја предаде во рацете на Господ Христос, тогаш – многу род ќе роди: ќе се сочува себеси, душата своја, разумот свој за живот вечен, да се умножи и помножу себеси со бескраен број на Христови совршенства, плиромом живот. Таква е наградата за самоодречен подвиг на евангелската вера. Затоа апостол Павле, кој на себеси го почувствувал целата трагедија и целата бесмисленост на човекот и светот без Христос, и со подвиг на надумна верба ја спознал целата длабочина и ширина и должина и висина на љубовта Христова, (9) и од тогаш се смета за трици и штета спрема преважното спознание на Христос Исус Господ свој, поради кого и се оставил, (10) – проповеда, дека е должност на христијаните, да “го заробат“ секој разум на послушност кон Христос (παν νοημα εις τιν υπακοην του Χριστοθ). (11) Предавајќи се себеси на Господ Христос, и живеејќи во Него и со Него, човекот станува сотелесник Христов, (12) ја етрнизира душата своја, стекнува “ум Христов“, по смелото тврдење на големиот Апостол: Ние ум Христов имаме(ημεις νουν Χρστου εχομεν), (13) т.е. умот на христијаните се во богочовечкото тело Христово – Црквата, на некој неискажано таинствен начин по дејство на благодатта, се соединува со умот Христов, и така се оспособува за спознавање на Христовите божествени вистини. Тоа благодетно спознание на вечните божествени вистини, насликани и дадени во богочовечната личност на Господ Исус, природна е последица на благодатно подвижничкиот живот во Христовата Црква. Ние верувавме и спознавме (ημεις νουν Χρστου εχομεν ) да Си Ти Христос, Син на Бог живиот, (14) му изјавуваат Апостолите на Господ Христос, и со тоа еднаш за секогаш го определуваат односот помеѓу верата и знаењето, и поставуваат ново заветно превило за верата како средство за спознавање на вечните вистини, откриени со Господ Христос. Но и во тој чудесен процес на благодатното вдлабочување на сознанието во вечните вистини Христови човекот со апостолска вера во смиреноста на својата доброволност се поверува во раководство на Црквата, на нејзиниот свет, соборен, апостолски, непогрешив разум. Преобразен со Христовата вера, човекот согледува, гледа и признава, да соборното, богочовечко сознание за Црквата е единствен непогрешив водич за неговото сознание низ длабочините на бездната и недогледивите висини на божествените вистини Христови. И колку што повеќе со благодетта Божја и со еванѓелските подвизи свои тоне во неискажано богатство на многуразличните Христови премудрости, сложени во Црквата,(15) во толку мнозинството ја распознава неиспитливата таинственост на нејзината суштина, и заедно со Апостолот смирено признава: Сега гледаме како низ стакло во загонетка ((δι εσοπτροθ εν αινιγματι ) (16). Таква е природата на божественит вистини на догматите: без разлика и со колкава благодатност Божја човекот да влезе во нив, никојпат не може до крај да ги испита, да ги дознае, бидејќи тој секојпат останува во границите на својата човечка природа, во категорија на човечното, а тие – над сите граници, во својата божествена бескрајност, вечност и неиспитаност. И Христовиот човек, со блажени чивстава на небесна радост, му се придружува на Апостолот, кој извиква: О длабочино на богатства и премудрости и знаења Божји! Колку се неиспитливи неговите судови и неистражливи неговите патишта! (17)
Верата никојпат не го губи карактерот на верата; Таа останува вера и во овој и во оној свет, бидејќи нејзиниот предмет е – бескраен, бесконечен, вечен Бог и Господ, со сите свои неискажани и безбројни совршенства. На крајот на сите краеви, Бог секојпат останува тајна, вечна тајна и за најсовршеното со благодетта Божја сознанието човечко и разумот човечки. Тајната Божја никогаш не престанува да биде тајна, затоа и верата човечка никојпат не престанува да биде вера, туку секој пат останува, и во вечен живот останува. Тоа го сведочи Апостолот, зборувајќи: А сега останува (δι εσοπτροθ εν αινιγματι) вера, надеж, и љубов, овие три (18), што значи, тие остануваат и никојпат не претануваат,(19) ни во овој ни во оној свет, бидејќи стално остануваат и никојпат не пресатнуваат светите божествени вистини и тајни, кои претставуваат и предмет на верата нашата, љубовта наша, надежта наша. Верата, љувовта и надежта се јавуваат и во овој и во оној свет како главни сили на препородента личност на човекот, бидејќи тросончевиот Господ е облечен во такви бесконечни и неискажани тајни, да секојпат има премногу причини, да се и во вечниот живот односот на христочежнивите членови на Црквата да се нормира со вера, љубов и надеж.
Вечните догматски вистини се предмет на верата: а верата е подвиг кој ја опфаќа целата човекова личност, па со самото тоа и разумот човеков, Вера со тоа е религија, со што вечните догматски вистини на Евангелието ги претворува во живот човеков. Сите евангелски добродетели, на чело со верата, се небесен леб на вечниот живот, со кој хранејќи се, човекот се обесконачува себеси, се осветува себеси, се обесмртува себеси, се облагодатува себеси, се усовршува себеси до крајните граници на својата боголикост. При тоа, и самиот разум, како органски дел на човекивата боголика личност, ја добива својата длабочина и широчина и височина. Во тој процес се усовршува себеси со благодатни подвизи евангелски, догмати како вечни божествени вистини стануваат нормативни и регулативни начела на севкупниот човеков живот, а со тоа и севкупна мислена дејност негова. Благодатниот живот човеков во Црквата неминовно станува извор на благодатното спознание на вечните вистини догматски. Доживувајќи ги како суштина на својот живот, човекот ја постигнува нивната вистинитост, и неоходност, и спасоносност за човековата личност воопшто. Притоа може да се постави евангелското начело и правило, евангелски категорички императив: Создавај, да би спознал. Бидејќи тоа е смисолот на зборовите од Спасителот: Ако некој сака неговата (Т.Е.Бог Отецот) воља да ја создава (το θελημα αθτου ποιειν), ќе дознае (γνωσεται) дали ова е од Бог.(20) Се што е Христово – е остварливо, овоплотливо е. Бидејќи во Господ Христос нема ништо апстрактно, ништо нереално; неговата единственост е во тоа, што Тој е овоплотен Бог и што се во Него како таков овоплотени сите божествени вистини. А бидејќи се овоплотил Бог, и со Него сите божествени вистини, тоа значи сите тие се остварливи, овоплотливи во сверата на човековиот живот, и тоа во границите на времето и просторот. За тоа сведочи целиот Нов Завет и целата историја на Христовата Црква.
Претворувајќи ги благодетните подвизи на вечните догматски вистини во својот живот, Христовиот човек постепено влегува во разбирање на овие вистини, но секој пат под раководство на светиот и соборен разум на Црквата вселенска. При тоа, сосема природно: познавањто произлегува од верата; верата како начин на живот и мислење постепено води од знаење во знаење. Но што повеќе расте во благодатното разбирање на догматските вистини, подвижникот на верата се повеќе и повеќе се зачврстува во убедувањето, да е Откровението – Откровение, а не знаење.
Вакво гледиште на односот помеѓу догматите и разумот, верата и знаењето, наоѓа своја полна потврда во учењето на светите Отци и Учителите на Црквата.Така, свети Кирил Александриски расудува за тоа: “Потребно е да се верува, да би се разбрало. А што вистините божествени се примаат со вера, од тоа не следи, да треба во целост се одкаже од нивното проучување, туку треба да се потрудиме, да се издигнеме до она не сосема јасно разбирање на овие вистини, за кои Апостолот вели: гледам како низ стакло во загонетка. Заради тоа добро прават кога тврдат, дека не требе прво да спознае па потоа да се поверува, туку да се стави прво верата, а знаењето на второ место. Бидејќи знаењето оди по верата, а не е пред нејзе, “ за зборовите: ако не сте сигурни, подолу ќе се разбете“ (Ис.7,9). Едноставна и нељубопитна вера на тој начин сочинува некој вид темел, на кој после се зида знаење, кое малки по малку не приведува во мерка на растот Христов и во човек совршен и духовен“ (21). Така гледа на односот помеѓу верата и знаењето блажен Августин: “Веруваме, да би сме познале; а не знаеме, да би сме поверувале“. (22) Знаењето за Бог расне со верата во Бог. Во колку човек со благодатните подвизи напредува во верата, во толку напредува во познавање на предметот и вистината на верата. Свети Златоуст благовести: “Со вера се стекнува знаење за Бог(δια της πιστεως η γνωσις),и без вера не е можно да Го познаеме“.(23) При тоа верата е китериум(κριτηριον) на знаење за Бог и божјите догмати“. (24) По Тертулијан, верата му предходи на знаењето, бидејќи “го упатува разумот на достигањата на вистинските знаења“. (25) Нагласувајќи ја недомисленоста голема во учењето за Света Тројца, свети Василие Велики гледа во тоа причина за што посилна вера во Неа, и пишува против еретичкиот рационализам на Евномиј: “Ако се би мереле со својот разум и би претпоставувале да тоа што е непостижно за разумот, сосема не постои, тогаш ќе пропадне наградата за верата, ќе пропадне наградта за ндежта. Со што ќе станеме достојни на тие блаженстава, кои ни се подготвени под услов на вера во невидливото, ако би верувале само во тоа што е очигледно за разумот?“(26) Како продолжителна мисла на светиот Василие Велики, блажениот Августин вели: “Вредноста на верата се состои и во тоа, што таа верува без да види. Бидејќи што е големо во тоа, ако луѓето веруваат во тоа што го гледаат, по мисла на самиот Господ, кој, деформирајќи го ученикот, зборува:/ яко видев мя, веровал еси; блажени не видешии, веровавше“. (27) Верата не е работа на логични докази, туку доверба во Господа, како највисок извор на сите вистини на верата (28). Суштината на сите вистини за верата е завиткана во невидливо.(29) На тие кои веруваат ги условуваат со доказите на рзумот, свети Касијан вели: “Ти бараш докази на тоа што е наречено Бог? Јас нема да ти го дадам. Бог тоа го кажал; Бог тоа го рекол; за мене неговиот збор и е најголем доказ. Доказите ги оставам на страна, избегнувајќи спорови; да би верувал за мене е доволно да го знам само Оној кој зборува. Верата не ми дозволува да се сомневам во кажаното, не дозволув Оној кој зборува. Ветата не ми дозволува да се сомневам во кажаното, не дозволува да го судам. Зошто да истражувам на кој начин е вистинито тоа што Бог го кажал, кога не требе да се сомневам во вистинитоста на тоа што со Бог е кажано“.(30) Разумот е должен да кон божествените вистини на верата се однесува со побожна стравопочит, бидејќи Бог и се што е Божје несрамнето го надминува нашиот разум.(31) Затоа е основно правило за човечкиот разум при тертирање на вечнит догматски вистини: да не се мудрува повеќе но што е потребно да се мудрува, туку да се мудрува целомудрено (φρονειν εις το σωφροωειν)по мерка од Бога дадена вера.(32)
ДАЛИ Е МОЖНО ДА СЕ СПАСИМЕ САМО СО ДОБРИ ДЕЛА?
Во денешно либерално време се повеќе се шири учењето за тоа да човекот може да се спаси со своите добри дела, а да е Исус Христос за христијаните само форма на поучен пример на моралното и духовното усовршување, но никако и Одкупител на светот. Следи да спасение е можно за луѓето од сите религии и конфесии, тие кои се трудат да постапуваат по гласот на својата совест. Во тоа учење во споредба со православното богословие не само да се заменети и поместени акцентите, туку се подкопани и самите основи на догматиката. Христијаните секојпет верувале да Бог го спаува човекот; но современите модернисти постојано и плански ја уфрлаат во свеста на верниците мислата, да човек се спасува самиот себеси, а да Бог му дава вечен живот како задолжителна награда за трудот.
Ако ги прашувате современите христијани што е вечен живот и спасение, многумина ќе речат:тоа е рајски живот, тоа е место на прекрасна убавина и вечна радост, каде се уништени секакво зло и страдање, распаѓање и дисхармонија, каде ништо не ја помрачува човековата душа, тоа е место каде престојуваат Ангелите и Светите и каде се симнува Божеството со Својата искажива светлост. На прв поглед тој одговор може да се причини правилен, но во стварноста тука е испуштено нешто многу важно, т.е, да Бог на човекот не му дава само Свое, иако и тоа е недостижно на човековиот ум и ги надминува сите напори и подвизи, туку дава многу повеќе – Себе Самиот и го прави човекот “бог по благодатта“.Пред тоа дело сите човекови дела се покажуваат како бескрајно мали. Господ ветил дека ќе врати за дела на милосрдие стоструко, но Он му дава на христијанинот тоа, на што нема споредба и слика, тоа што ги надминува сите разбирања и мерки: се дава Самиот Себе. За какви човекови заслуги овде може да се зборува? Како е можно да се заработи Бог? Како е можно да се добие Бог како награда? Кога би ги споиле сите добри дела на сите луѓе заедно, тоа ќе биде малечко дело од вечното спасение на една душа. Спасение е – тајна на мистичната љубов на Бог кон човековата душа; сето останато е потребно да би тој љубовен повик биде слушнат и да биде прифатен.
Трагедијата на современите христијани се состои во тоа што тие бараат град Божји, навидум свое законско наследство, но не го бараат Самиот Бог, како извор на вечен живот. На нив им е несватлив светоотачкиот збор “обожение“, на нив им е несватливо што значи да се постане бог по благодат. Не сваќајки го тоа, тие тоа и не го скакаат. Тие сакаат враќање на изгубениот Рај, каде што цветаат и мирисаат небесните цветови, каде нема старост и смрт, каде нема страдања. Но тајната на Овоплотениот Син Божји и слегувањето на Светиот Дух, Тајната на Искупување и Спасение – не е само враќање на човекот, паднат во Адам во првосоздадена, безгрешна состојба, туку и пат на душата кон Бога, низ примање на Неговата божествена светлост, низ раѓање и осветлување, низ влез во божествениот живот, пат на вечното и бесконечното богоуподобување – се покажува за нашите современици како скриена под велот на маглата.
На Крстот Господ не заменува нас со Себе; Светиот Дух ја подготвува човековат душа за нов живот. Спасението – е голем дар Божји, но современиот човек е склон да на него гледа како на нешто согласно и задолжително на човековото достоинство.
Конечна и во исто време бесконечна цел на човекот е – обожение; тоа се остварува само низ благодат – сила и делување на Божествата. Благодатта е дадена на Црквата. Црквата е поле на вечна, божествена светлост, која взаемно делува со човековата душа, која е послушна на благодата и која невидливо ја просветлува ( во некои случаи тоа просветлување и преобразување на душата се одразува и на материјален план и може да се види дури и визуелно).
Тајни Цркви имаат за своја основна Искупителна Жртва на Христос Спсителот. Црквата е заснована на Неговата пречиста Крв. Господ, засакувајќи не нас уште пред нашето создавање, исполнил се да би ни дарувал не само Своите неискаживи блага, туку и Себе. Во спасените Он гледа одраз на Својот образ, на Својата божествена убавина; во спасените Он живее како во живите, бесмртни, нерачносоздадени храмови. За нив Христос е – се: живот и суштина на вечноста, почеток и бесконечен крај.
Без одкупување и осветување спасението е неможно. Тие, кои зборуваат за спсение само низ добри дела, со самото тоа ставаат некаков знак на еднаквост помеѓу нив и даровите Божји. Добрите дела – се услов за пројавување на вера и љубов, бидејќи љубовтљ кон Бог и луѓето ги соединува едни со други. Човек кој се надева дека ќе добие спасение за своите добри дела, наликува на сиромав, кој собирајќи неколку железни парички, вообразува дека со нив е можно да купи царски дворец.
За спасение е потребно обожение на човекот, кое започнува во земната Црква, поминува и продолжува во небесната и никојпат не се завршува. Само низ Жртва на Крстот на Христос и благодат на Светиот Дух, кој дејствува во Црквата, човекот може да го оствари своето вистинско предназначење – да во вечноста постане бог по благодатта.
ЕВХАРИСТИЈА И СОБОРНОСТ
“Никој да не плаче поради сиромаштија,бидејќи се јави сеопштото Царство…“
Светата Евхаристија се изведува во спомен на Христос. И, пред се, во спомен на Тајната Вечера, кога Господ ја востановл и прв ја направил најсветлата Тајна на Новиот Завет со Своите ученици, заповедувајќи им: “Тоа правете го во мој спомен…“Но тоа не е само спомен. Луѓето се сеќаваат на нешто што било и што поминало, нешто што се случило и што повеќе го нема. Но Тајната Вечера не е изведена само еднаш, туку таинствено се продолжува до крајот на вековите – “додека не дојде…“ Тоа ние го исповедуваме секој пат, пристапувајќи и на евхаристијанската Чаша: “Прими ме денес, Сине Божји, за причасник на Тајната Вечера Своја…“ Се продолжува, но не се повторува. Бидејќи жртвата е една, едно принесување, еден Ереј, “Оној кој принесува и кој се принесува…“ И овде претстојува истиот тој Христос; “Оној кој ја направил оваа трпеза, истиот е Оној Кој ја подготвува и оваа сега“, зборува Златоуст. И додава:“Таа трпеза, за време на чие траење била востановена Тајната, со ништо не е пополна од било која после нејзе, бидејќи е и денес како и тогаш Он Тој Кој се изведува и се учи“.
Во тоа се открива тајната на соборноста, Тајна на Црквата. Апостолот таинствено зборува за Црквата, како за “полнота“ или “исолнувањето“ Христово. И Златоуст објаснил да “полнота“ значи дополнување – Црквата е некое исполнување на Христос, кој е Главата кога Телото е совршено…“ .“Телото Христово, Црква, настанува, се исполнува во времето. На сличен начин и секоја Евхаристија е исполнување на Тајната Вечера, нејзино оприсутнување (остварување – нап.прев.) и откривање во светот и времето. Секоја евхаристијска служба е сецело прикажана една голема Евхаристија, која Спасителот ја изведува на Тајната Вечера во предвечерјето на Своите доброволни страдања. Како што зборува Златоуст, секоја Евхаристија е сецела Жртва – “нејзе и ние ја принесуваме сега“, да се принесе тогаш, неа, која никојпат не сиромаши (не престанува, не се троши, нема недостаток, не се прекинува). Секогаш и сегде единствен е Христос, “ тамо сецел и тука сецел…“
Како вечен Првосвештеник, Спасителот “за нас непрестано ја изведува оваа служба“, кажува продорниот (остроумен) византиски литургичар Николај Кавасила. Не како да Он повторно се симнува на земјата и се воплоти или се вселува во осветени Дарови –“не како да вознесено Тело излегува од небото…“ И при Своето Вознесување Христос, Кој од тогаш седи од десна страна на Отецот, не се одвојува од земјата и “недостапно обитува“ во Својата Црква. Како што зборува Златоуст, “Христос својата плот и на нас ни ја оставил и со нејзе се вознесол“. Смислата на страшниот и неисповедливиот (неизкажан) евхаристијанското претворување е во тоа да се со тинственото дејство на Светиот Дух, Кој се испраќа во светот од Отецот преку Синот, неизречено го исполнува пречистото Тело Христово. Во тоа е и тајната. Не се повторува жртвата, не се повторува колењето…“Таа жртва“, зборува Кавасила за Евхаристија, “…Се завршува не низ колење на Агнецот во тој час, туку низ претворање (пред изменување) на лебот во закланиот Агнец. По сила на молитвеното повикување на Црквата со доаѓање (наитием) на Духот предложените дарови се осветуваат. –Со Неговата благодатна сила тие се иземаат од распадливото окружување на природниот живот. Чесните Дарови се примаат на наднебесниот Жртвеник Божји и стануваат вистиско Тело и Крв Христова. Низ ова тие се усвојуваат (влегуваат) во единство со Ипостаси на Богот Логос. Тоа е – Тело на Богочовекот, родено од Дева, настрадало, воскреснало, вознесено, прославено. Тоа е – Сам Христос – Кого го познаваме во две несливени природи…“
“На почетокот, Он рекол: да произведува земјата билки и трева“ (види кн. Постања), објаснува Дамаскин, “и еве до сега таа, одкако ќе ја нароси дождот ги произведува своите растенија, подстрекната и закрепена со божествената заповед. Така и овде Бог рекол: “Ова е Телото Мое и ова е Крвта Моја, и ова правете го за Мој спомен, и по неговата сесилна заповед така и бива, додека Он не дојде… И низ повикување (епиклезу – нап.прев.) се појавува и дожд поради тоа ново земјоделство – чувствувајќи ја силата на Светиот Дух“.
Тоа “ново земјоделство“, по смелиот Дамаскинов израз, е некоја космичка тајна, освештување на природата – предображение и предпочеток на тие надоаѓајки и големи обновувања, кога Бог ќе биде се и во се. Тоа е – почеток на новото небо и навата земја. Во Светата Евхаристија земјата веќе овдека станува небо: “Бидејќи сега на земјата е можно да се види Телото на Царот на Небесата“, приметува Златоуст. Меѓутоа, тоа не е самодоволно физичко, природно чудо, не е само замена (преизменување) вештаства (материјалност). Бидејќи евхаристијското чудо се изведува поради човекот и се изведува низ човековата природа Воплптеното Слово (Логос). Евхаристија е “лек на бесмртноста“, уште по изразувањето на светиот Игнатија Антиохиски – “лек на животот, лек на нераспадливото“. Тоа е нераспадлива и бесмртна храна на човекот. Евхаристија се изведува поради вкусување. И тоа е, пред се, Трпеза. И примајќи ги телесно Евхаристијските Дарови ние најдлабоко се соединуваме со Христос, со Христос – Богочовекот. Бидејќи е Плота Господова, е одуховена и жива низ единство со Ипостаси Воплотениот Логос, веќе обожена, бидејќи е “Тело на Бог над се постоечко“, по Златоустовиот израз. По силата на неизменливото и неразделното единство на двете природи во Лицето на Богочовекот, низ евхаристијско јадење, низ “препромена на телото и крвта“, како што се изразува Дамаскин, “ние постануваме причесници на Исусовото Божество“. И за телесно – духовно створење, како што е создаден човекот, нема друг пат и начон за соединување со Бог – како што открил Сам Господ (Јн.6,53).
Создавајќи ја Црква Своја, во таинствено предухитрување на Своите спасоносни страданија, Господ на Тајната Вечера ја воспоставува најсветата Тајна на Новот Завет, и им открива на учениците дека тоа е Тајна на единството и љубовта. За љубовта ги учи и ги надградува Спасителот Своите Апостоли таа ноќ. И зборува за љубовта како и за силата на обединувањето. Он за Себе зборува како за Нов и Втор Адам – како Нов Адам, Господ е Патот за луѓето, кои во Него и низ Него му приоѓаат на Отецот. И таиствениот Дом на Отецот, во кој се семејстава многу, тоа е – Сам Господ, во чие Тело, Црква, тие кои во Него веруваат со благодатната сила на љубовта се соединуваат во таинствена сетелесност со Него и помеѓу себе. И се соединуваат низ тајната на Телото и Крвта – по самиот Негов збор: “Кој јаде од Телото Мое и пие од Крвта Моја во мене претстојува и Јас во него“ (Јн.6,50). Апостолското учење за Црквата како Тело Христово, предава пред се литургиско искуство, и ја искажува евхаристијската вистинитост. “Бидејќи еден е Леб, едно сме Тело многу, зошто сите од еден Леб се причестуваме“ (1.Кор.10,17). Златоуст објаснува: “Ние сме – само тоа Тело. Бидејќи што е Леб? Телото на Христос…Не многу тела, туку едно Тело…“
Во светата Евхаристија верувајќи стануваат Тело Христово. И затоа е Евхаристијата Тајна на Црквата, “Тајна на собирање“, “Тајна на општењето“ (дружење). Евхаристијското општење не е само духовно или морално единство, не е само единство на доживување, воља и чувства. Тоа е реално и онтолошко единство, остварување (егзистенција) на еден органски живот во Христос. Самиот образ (лик, икона) на Телото укажува на непрекинатост на животот. Во верувањето, по сила и мерка на нивното соединување со Христос, се одкрива единствен богочовечки живот во општењето со Тајната, во единство на Живототворниот Дух. Древните Отци не се колебале да зборуваат за “природно“ и “физичко“ општење; реално ја објасниле еванѓелската икона Лозата на лозјето. “ “Сотелесен и еднокрвен Христос“ ги нарекува причесниците на евхаристијската Чаша, Свети Кирил Ерусалимски. “Во единсвеното свое Тело“, зборува Свети Кирило Ерусалимски, “со посредство на таинствениот благослов Христос верувајќи прави на Своите сотелесници и сотелесниците едни на други“, “за и ние сами да влеземе и да бидеме во единство со Бог и меѓу себе, иако секој од нас од другиот со душа и тело се одвојува во посебна личност…“ “Поради тоа Он се помешал со нас и Своето Тело го растворил во нас“, зборува Златоуст, “да би сме составиле нешто единствено, како што е телото, кое се соединува со главата. И тоа е знак на најсилна љубов. Јас посакав да бидам ваш брат. Поради вас земав удел во тело и крв. И тоа тело и крв, со кое станав сокрвен со вас, јас пак ви го давам“. Во Евхаристија се урива (се отстранива, се укинува) чевековата непробојност и исклучивост. Верувајќи стануваат “делови“ во Христос и низ тоа – делови едни на други. Се раѓа ново, соброно човештво – род христијански…“ Се е еден Христос, како едно тело од многу делови“, зборува преподобен Симеон.
Евхаристија е соборна тајна, тајна на мир и љубов, и затоа – тајна на единство. Mysterium pacis et unitatis nostrae, по изразување на Блажениот Августин. Тоа е Вечера на љубовта. Како што е навистина Вечера на љубовта била Тајната Вечера, кога Господ им открил и им покажал на учениците “најпревасходен пат“ на љубовта совршено – по ликот на Неговата љубов: “Како што јас ве сакав, да и вие се сакате едни со други“ (Јн.13,34).И повеќе од тоа – по ликот на Троичната љубов: “Како што Отецот ме сака Мене, и Јас ве сакам вас; останете во љубовта Моја“(Јн.15,19). Заповедта на љубов Господ ја изведува спрема тајната на Троичното единство – бидејќи таа тајна и е љубов: “И тоа име на Бог му е поугодно од секое друго име“, приметува Свети Григорие Богослов. Заклучувајќи ја Својата проштална беседа со Првосвештеничка молитва Спасителот се моли за соединување и единство верувајќи во Него: “Да сите едно бидат, како Ти, Оче, што Си во Мене и Јас во Тебе, да и тие во Нас бидат едно…Јас во нив и Ти во Мене, да бидат совршени во едно“ (Јн.17,21-23). За нас, разделени и одвоени, тоа соединување по ликот на Троица, едносуштени и неразделиви, можно е само во Христос, во Неговата љубов, во единство со Неговото Тело, во заедница со Неговата Чаша. Во единството на католичката (соборна) Црква таинствено се одржува Троична едносуштеност, и по ликот на Троичната едносуштеност и циркулација на Божествениот живот во мноштвото на верните луѓе една душа и едно срце (Дела ап.4,32).Тоа свое единство и соборност Црквата го препознава и остварува (осушествува, оприсутнува) пред се во евхаристијско тајнодејство.
Може да се каже да Црквата и е икона на Пресвета Троица, лик во супстанца – затоа и откривањето на Троичноста е поврзано со оснивање на Црквата. И евхаристијското заедничење (општење) е исполнување и врв на црковното единство.
Евхаристијското тајнодејствие пред се е општа и соборна молитва. Publica et communis oratio, зборувал Свети Кипријан Картигински, -“и кога ние се молиме, не се молиме само за еден, туку за цел народ, затоа што ние, целиот народ, сме едно“…Се молиме за целиот народ, и целиот народ се моли…Тоа се кажува во надворешниот вид на молитва: “Ние се молиме“…“Благодарсвените молитви исто така се заеднички“, забележува Златоуст. Нив ги принесува тајнодејствувателниот свештенослужител, но ги принесува од целиот народ, од страна на Црквата, од собраните верници. Од лицето на Црквата, од страна на лицето на целиот црковен народ принесува тој свети величајќи;и не се моли од себе туку од народот – како што се од страна на народот принесуваат Дарови кои лежат во олтарот. “Уште Ти ја принесуваме оваа свечена и бескрвна служба и просиме и молиме и умолуваме: испрати го Духот Твој Свет на нас и на предложените дарови овие“… И народот го потврдува ова таинствено молење и повикување со своето соопштување: “Тебе ти пееме, Тебе те благословуваме, Тебе Ти благодариме, Господе, и Ти се молиме, Боже наш“… Тоа не е пасивно согласување, не е молитвена (мелодиска) придружба – тоа е сведоштво на неразделива еднодушност и истоветност во молитвата. Црквата зборува со устата на свештенослужителите. Но само свештеникот смее да велича народна молитва бидејќи само тој е божествено облечен со благодатта со право и смелост да зборува за сите. Тоа право и тој дар тој не го добива од народот, туку од Светиот Дух, по поредок на прејемствено свештеноначело; но го добива поради народот, како некој хороводач на црквениот хор – го има како дар за служење, како еден од даровите во многуликоста на црквените дарови.
Молитвено “ние“ не означува само број на множина. Туку тоа е , пред се, духовно единство на претстојната Црква, неразделива соборност на молитвеното обратување. “Ти ни подари општи и заеднички молитви“, се обраќа Црквата во една од евхаристијските молитви. Бидејќи молитвата на верниците мора да биде “симфониска“, мора да се принесува “со една уста и со едно срце“. И тоа не така што би се взаемно сложувале поединечни лични и одвоени молитви, туку така, да би се и секоја од составните молитви ослободила од личната ограниченост, би престанала да биде само лична и би постанала општа и соборна. Т.е, никој да не се моли посебно, туку како член на Црквата, чувствувајќи се и спознавајќи се себеси као дел од црковното Тело. Тоа е можно во мир и љубов. Затоа во литургискиот чин повикот на взаемна љубов и молитва на целување му предходи молитва на величање: “Да се сакаме едни со други“… При тоа не се подразбира немоќна и исклучиво човечка љубов, ја преобразува, добива онтолошка полнота и реалност. Затоа е можно “да се сакаат ближните, како сами себе“ така е можно да се сака само во Христос, кого погледот на верата го открива во секој близок, во “еден од овие најмали“, и само со силата на жртвена љубов на Христос. Таа љубов не трпи ограничувања и меѓи, не може и несака да биде резервирана, во себе затворена. Таа љубов престанува да биде приврзана за лично добро. И тоа е добивање на љубов Христова, која никого не го намалува од својата полнота. За тоа Златоуст зборува силно, давајќи објаснување на молитвата Господова:
“Да биде вољата Твоја како на Небесата така и на замјата!“ – тоа значи: како што на Небесата нема ни еден грешник, така направи да ни на земјата нема ни еден грешник; туку во се, зборуваме ние, вкорениго стравот Твој и сите луѓе направи ги Ангели, макар тие да се наши непријатели и супостати (противници)… Со таква љубов треба да се пристапи на страшното евхаристијанско тајнодејствие. “Бидејќи претстои општа очистувателна жртва за цел свет“, приметува Златоуст. И се открило општо Царство…
Постои католички (соборен) замав и смелост во литургијската молитва. “Уште Ти ја принесуваме оваа свечена служба за целата вселена“, се моли Црквата. И литургискиот изблик го опфаќа целиот свет, како да само што добил благослов Божји. Во молитвите Црквата се стреми кон поединечно набројвање на целиот свој состав, тие кои се прославени и тие кои се немоќни, живи и умрени. Во именувањето на сите овие за кои црковниот народ треба и сака да се помоли, се освештува и се утврдува начело на личноста. Евхаристијско именување на живите и умрените означува утврдување на секоја индивидуалност во соборното Тело на Црквата. “И дај им место и обиталиште во Царството Твое“. По изразот на древната александриска Литургија (τόπον και μονην). И ние го молиме Бог да ја исполни нашата неможност и празнината на нашето памтење: “И тие, кои не ги сповнавме од незнаење или од заборавеност или поради многу имиња. Сам спомни ги, Боже, Ти кој ја знаеш возраста и повикот сечиј, и кој го знаеш секого од утробата на мајката негова“…И општа молитва за “секоја душа христијанска и за сите умрени во надеж на восресение на живот вечен ние сведочиме и ја стврднуваме својата воља за сеопфатна молитва, за молитва без исклучок. И малку од тоа, евхаристијската молитва со љубов и внимание опфаќа со сета полнота и сета сложеност на животните положби и состојби, сета сложеност на земската судбина. На целиот живот се повикува благослов и милост Божја , бидејќи се се опфаќа и е опфатено со љубовта Христова. “Сам Ти биди се на сите, погледај го секого и изблик негов и дом и потреба негова“…Целиот живот се огледа во Христос. И Црквата се моли: “Спомни ги, Господи, тие кои Ти принесоа дарови овие и оние, за кои ги, поради кои ги привеле. Спомни ги, Господе, тие кои плодови ностат и прават добро во светите Твои Цркви, тие кои се чувствуваат сиромашни…Спомни ги, Господи, тие кои се наоѓаат во пустините, по планините, по пештерите и клисурите земски… Спомни ги, Господи, најблагочестивите и благоверните цареви…Спомни го секое началство и власт…Спомни го народот на молитва, и тие кои се одсатни по благословени причини и помулувај ги и нив и нас по множината на милоста Твоја: ризниците нивни наполни ги со секакво добро, нивните сопружнички врски сочувај ги во мир и едномислие, децата воспитај ги, младите упати ги, утеши ги малодушните, расеаните собери ги, заблудените обрати ги…ослободи ги тие кои ги мачат нечисти духови…Плови со тие кои пловат, патувај со патниците, биди им заштитник на вдовиците, заштити ги сиротите, ослободи ги заробените, исцели ги болните. Спомни ги, Боже, тие на кои им се суди, тие кои се во прогонство, во рудниците, тие во секоја грижа и потреба и беда и сите кои имаат потеба од големото Твое милосрдие – и тие кои не сакаат и тие кои не мразат, и тие кои на нас недостојните ни рекоа да се молиме за нив. И целиот народ Твој, Господе Боже наш, спомни ги и на сите излеј ја Твојата богата милост“…Таа молитва се произнесува по освештување на Даровите, пред лицето на самиот Христос. И ова љубено спомнување се завршува со просење на еднодушност на мирот, за мир на целиот свет. “Скрати ги раздорите црковни, сопри го метежот на народот, разруши ги со силата на Светиот Дух Свој ересите кои се појавија. Сите нас прими не во Царството Твое и, прикажи не нас како синови на светлоста и синови на денот, подари ни мир Твој и љубов Твоја… И дај ни со една уста и со едно срце го славиме и пееме свечено и великолепно името Твое“…Така се моли целиот народ, и се моли за целиот народ.
И тоа не е само единство на молитвата. Во Евхаристијата се е невидливо, но и стварно ја открива полнотата на Црквта. Секоја Литургија се изведува во врска со целата Црквата и не само од лица од народот кој стои (народот кој се моли) туку и од лица од целата Црква – како што и ополномоштува (овластување) да тајно дејствува свештенослужителот има по сила на апостолското добивање и со самото тоа од апостолот и од целата Црква, и во толку од самиот Христос. Бидејќи секоја…“мала Црква“ не е само дел, туку и соборен лик на сите Цркви, неделив од нејзиното единство и полнота. И затоа во секоја Литургија таинствено, но реално присуствува и учествува целата Црква. Литургиското свештенодејство е Богојавување кое се повторува. И во Него ние го согледуваме Богочовекот Христос, како Оснивач и Глава на Црквата – и со Него целата Црква. Во евхаристијската молитва Црквата согледува и се спознава себеси како едино и свецело Тело Христово. Надворешен знак на тоа согледано единство се честиците, кои во времето на Проскомидијата се положуваат околу Светиот Агнец, припремен заради осветување. “Во овој божествен вид и дејство на свештена проскомидија“, објаснува Симеон Солунски, “ние на некој начин го гледаме Самиот Исус, ја согледуваме и Неговата целина – една Црква. Во центарот на се ние го гледаме Него, вистинска светлост, вечни живот…Бидејќи самиот Он присуствува овде под вид на леб, во средина. Со честицата од десна страна се исликува Неговата Мајка, а од лево – Светителите и Ангелите, а под нив – благочестивиот собор на сите кои во Него поверуваа. Голема тајна е овде… Бог помеѓу луѓето и Бог помеѓу боговите, кои обожението го примиле од Бог по природа на вистинитиот, Кој поради нас се воплотил. Овде е идното Царство и откривање на Животот вечен“.
И тоа не само вид (образ, начин, лик), не е само свештен символизам. Литургиското спомнување има тајнодејствена сила – зато тоа се изведува само за верните, за членовите на Црквата (премда Црквата се моли и за тие кои се “надвор“, за тие кои одстапиле и за тие кои Бог не ги штити, но – не во текот на светото Принесување). Бидејќи, продолжува Симеон Солунски, “честица принесена за било кого, лежејќи блиску до Божествениот Леб во тоа време во кое се Он свештенодејствува и се претворува во Тело Христово, и сама во тој час постанува причесна на освештување (учествува во осветувањето); и бидејќи е положена во Путир, таа се соединува со Крвта. Затоа и на душата за која е принесена, претставува благодет. Овде како да се случува духовно (мислено) приопштување (причестување);и ако е човекот побожен, или дури и ако е грешен но се покајал, тоа тој на невидлив начин со душата прима заедништво (заедница) со Духот… На тој начин во евхаристијското спомнување се сили (утврдува, ојачува, учврстува) срастување на верниците во Христос. Тоа не е магиско дејство, тоа е – дејство на спасителната крсна благодат, која секој ја прима и ја усвојува по мерка на чистота и достоинство. Бидејќи причеста со Светите Тајни може да биде и на осуда. Само човековата љубов ја придобива љубовта на Бог Кој се симнува. Христос не се дава Себеси само на тие кои телесно се причестуваат со Телото и Крвта Негова од рацете на свештенството. Низ евхаристијското свештенодејство Он Себеси се дава и на одстанатите – “како што знае само Он“. Тоа и е духовно или “мислено“ приопштување (причестување),кое е во соединувањето со Богочовекот низ Неговото Тело, и во соединување не само телесно, но и душевно, и духовно. И обратно, секое соединување са Христос и е некое причестување и со самото тоа допирање ( стапување во допир, прикосновение), на Неговото пречисто и прославено Тело. Или “секој покој на душата и секоја награда за доблест, и голема и мала“, зборува Кавасила, “не е ништо друго туку овој Леб и оваа Чаша, со која се причестуваат подеднакво и родот живи, и родот мртви, – секој со начинот со кој му одговара“. И на тој начин во Евхаристијата се укинува (одклонува) границата на смрта, границата на смртното разлучение – заспаните се соединуваат, со живите во евхаристијско единство, единство на Христовата Трпеза. Евхаристијското спомнување не е само спомен (подсетување), – но тоа е и видување, согледување на апостолското општење (заедничење) во Христос. Затоа и се принесува молитва за сите, што се во “таа свештена жртва сите заедно – и Ангелите, и Светите Луѓе, и се соединиле со Христос, и се осветиле во Него и низ Него се соединуваат со нас“, зборува Симеон Солунски. И секиј пат, изведувајќи евхаристијска служба, ние го согледуваме и преживуваме тоа совршено единство и се молиме во името на целото повикано и спасено човештво. Се молиме како Црква – се моли целата Црква.
Евхаристија е онтолошко одкривање за Христос и за Црквата – за Христос во Црквата. “Тајните ја означуваат Црквата“, вели Кавасила, “бидејќи е таа Тело Христово, и делови оделно (1.Кор.12,27)“, и продолжува, “а Црквата се покажува со Тајните не како со символи, туку како што со срце се покажуваат членовите, како со корењата на дрвото гранките, и по зборовите Господови; како што со виновата лоза се открива лозата; бидејќи овде не е единство само на името ниту само сличноста на сликата, ниту еднаквост на делот…кога некој би можел да ја види Црквата Христова во самиот облик во кој таа е соединета со Христос и да учествува во телото Негово, тогаш не би ја видел никако другчие сем како Тело Господово… Бидејќи верниците, низ таа Крв веќе го живеат животот во Христос, соединети со Вистината со таа Глава и облечени во тоа Тело.
Евхаристијата е попрво химна одколку молитва – од таму и самото име “благодарење“. Конечно, тоа е Голгота, и на Престолот лежи закланиот Агнец, Телото кое се крши и Крвта која се излева. Но, и Глготата е тајна на Радоста, а не на страв, тајна на Љубовта и Славата…Сега се прослави Синот Човеков (Јн.13,31). Иако по недостојноста трпиме под Крстот, тоа трепериме, од побожно почитување, запрепастени пред неискажаната полнота на Божествената Љубов. Бидејќи е “почеток, средина и крај на Крстот Христов – се иста Љубов Божја“, зборувал Митрополит Филарет. Бидејќи, гледај, со Крстот дојде радост за целиот цвет…И во гревовите свои трепериме, но се радуваме и песнопои величаме и пееме победничка песна, песна на пофалба и благодарење“ за сите добра…за тие кои знаеме и за тие кои не знаеме, видливи и невидливи, кои ни ги направи“. Во целото литургијско тајнодејствие, во сите молитвослови звучат победнички и благодарствени тонови. Тоа е влегување на Царот на Славата…Ние созрцуваме и се сеќаваме не само на Голготата, туку и на се “што е направено за нас – Крстот, Гробот, тридневното Воскресение, влегувањето на Небесата, седењето од десна страна, и Второто славно доаѓање“…Ние го созрцуваме не само распнатиот и страдалниот Христос, туку и Христос воскреснатиот, Христос заминат во надсветска слава. Началник на животот, Победник на смртта.
По изразот на Кавасила, “целото тајноводство е како некакво единствено тело на историјата“, “единствен образ на единственото Царство на Спасителот“. Евхаристија е вид на целото Божествено Смотрење. Затоа благодарственото спомнување ја опфаќа целата полнота на создавањето, целосна полнота на делото на Божествената Премудрост и Љубов. Литургиското согледување прполно е со космички патос, бидејќи е во Христос, во Воплотување на Логосот и во Воскресение на Богочовекот исполнето и завршено предвечно избирање на Бог во светот. Во Воплотувањето на Логосот се завршило освештенување на вештаствата, и ние ги принесуваме првите вештаства, од жито и плодови од лозјето, за евхаристијско осветување. Во него се воспоставува образот и сликата Божја во човекот и во праведниците и во Светците ние согледуваме како се изведува ветеното и очекуваното “обожение“ на човекот, и поради тоа се радуваме и благодариме. Во Светителите Црквата го согледува своето исполнување, го гледа Царството Божје кое дошло во сила. И се радува со него како најголемо од Божјите дарови на човекот. Тоа се нејзините делови, кои со добар подвиг достигнале Христов покој и влегле во радоста на својот Господ. “Ние сме сите едно Тело, иако некои делови се посветли од други“,зборува Златоуст. Црквата пред се и особено ја спомнува Богомајката – “корен на оваа Божествена Жртва“ – по човештвото. Во Евхаристијата ние се причестуваме со Плотта која од Неа е родена – во извесна смисла и со Нејзината плот; и низ тоа таинствено остануваме Нејзини синови, а таа – Мајка на Црквата, како Мајка Христова, Глава на Црквата. “Збор овој е вистинит“, смело сведочи Преподобен Симеон Нов Богослов, “бидејќи плотта на Господ е плот на Богородица“…Во Воплотувањето на Логосот се соединил светот земски, човечки, со горниот свет, ангелскиот, и во Литургијата ние се молиме и пееме заедно со Небесните Сили, “ние кои Херовимите тајно ги одсикуваме“ – хорот човечки заедно со соборот ангелски…И принесуваме и повторуваме неуќутна серафимска песна –“затоа што е низ Христос Црквата на Ангелите и луѓето станала една“, објаснува Симеон Солунски. Ангелските сили сослужуваат во земското тајнодејство “сакајќи да ѕирнат во во тајната на Црквата“…- Така во Евхаристијта се случуваат и вкрстуваат сите планови на битијата-космички,човечки,серафимски. Во нејзе светот се открива како вистински космос, еден и обединет, собран и соборен. Мислата води кон почетокот на светот и ја следи неговата судбина.
“Ти нас не донесе од небитија во битие, и кога паднавме повторно не подигна, и не престана да го правиш тоа се додека нас не не однесе на Небо и ни го дарува идното Царство“- се моли Црквата. И во Христос за се открива пат “према полнотата на Царството“.
Во Евхаристијата се соединуваат почетокот и крајот, евангелски спомени и апокалиптички пророштва – целата полнота на Новиот Завет. Во Апокалипсата има многу литургиско – Гозбата на Агнецот. Во литургискиот чин веќе светат боите на идниот век. Тоа одпочнала преобразба на светот, отпочнало воскресение негово за живот вечен; и, обратно, може да се каже да Воскресение за живот и ќе биде севселенска Евхаристија, Трпеза, пробување на Животот. “Затоа Господ насладувањето на Светите во идниот живот и го нарекол Трпеза“, објаснува Кавасила, “да би покажал да таму нема ништо поголемо од оваа Трпеза“. “И Исус најсовршена Жртва“, вели Симеон Солунски, “ќе биде во центар на сите Свети Свои, за сите мир и единство, Свештеник и Свештенодејствувач, кој се соединува и кој со сите се соединува“. Во Евхаристијата се предприкажува исполнување или полнотата на Црквата, тоа совршено единство на човештвото, кое го чекаме и очекуваме во животот во идниот век – можеби тоа тогаш ќе биде намалено и ограничено со незадоволното противење на супстанцата…Евхаристија е предслика и почеток на воскресението – по ветување на Спасителот:
“Тој кој го јаде моето Тело и пие од мојат Крв, има живот вечен, и јас ќе го воскреснам во последниот ден“(Јн.6,54).Тоа е надеж и залог на воскресението, “обручување на идниот живот и царство“. Во Евхарастијата ние го допираме преображениот свет, влегуваме во Небесата, се допираме до идниот Живот. “Тие кои се причестуваат со таа крв“, зборувал Златоуст, “стојат заедно со Ангелите, Архангелите и Повисоките Сили, облечени во Царска одежда Христова, имајќи духовно оружје. Но јас со ова не го искажав тоа најголемото: “тие се облекуваат во самиот Цар“…Тоа се изведува внатре во емпирискиот свет, во историјата; и заедно со тоа, тоа е крај и укинување на сторијата, победа над времето кое раздвојува и поминува.
По толкувањето на преподобен Максим, во Литургијата е се со лик на идниот век и означува “крај на овој свет“. Со особена сила и смелост за тоа зборува Никола Кавасила. “Леб на животот, Евхаристија, жив е и Сам, и поради него се живи и тие на кои им се дава тој Леб…Лебот на животот само го раздвижува хранетиот, и го менува, и го претвора во Самиот Себе…Кога во нас се излива Христос и со нас се соединува Самиот Себе, Он нас не менува и не преобразува во Себе, како мала капка вода влеана во бескрајно море во светот. Кога Христос не приведува кон Трпезата и ни дава да го вкусиме Неговото Тело, Он сецело го менува тој кој тајната ја примил и го преобразува во сопствено својство: и правта, примајќи царски облик, не е веќе прав, туку Тело на Царот, од што не може да се замисли ништо поблажено…Доброто го зафаќа лошото, и Божественото надвладејува над човечкото, како што Павле зборува за воскресението: Смртното бива изедено од животот (уп 2.Кор.5,4)…Тоа е последна Тајна. Не може да се оди понатаму, не може да се додаде поголема“…
И со тоа ние уште посилно ја чувствуваме границата и јазот помеѓу преображениот и непреображениот, помеѓу свештеното и световното – остра противречност помеѓу тишината и најголемата таинственост и неслога на светот кој не опкружува. Во храмот провејува тишина на вечна љубов. А околу храмот беснее овасветското море, Црквата сеуште останува само острово во “узбурканото жителско море“. Тоа е блескаво лучезарно острово; и над него свети и гори Боженствено Сонце на љубовта, Sol Salutatis. Но светот останува без љубов и надвор од љубовта; и како да не сака и не ја прима вистинската љубов. И во душата христијанска се јавува горка раздвоеност. Во литургиското искуство присутен е патосот на молчење, жед за тишина, жед за осамени созрцања. “Да ја оставиме сега скоја земска грижа“… И во таа блага тајност (потајност) е вистинската, вечна Вистина. Патот кон евхаристијската Чаша води кон сурово самоиспитување, низ затворање на самиот себе насамо со својата совест, а пред лицето Божјо.И побожноста се обидуав да светоста ја огради од суетата на овој свет –“нема да ја кажам Тајната на непријателите Твои“…Како на гората на Преображенијата, во литургискиот експеримент е толку многу божествена светлост, да на човекот воопшто не му се враќа, не му се оди назад во светската суета. И заедо со тоа, љубовта не трпи да е неефикасна: и патосот на обединување и единство собрани во литургиско бдение, не може да не се преточува во дела. Делата на љубовта го продолжуваат богослужењето, бидејќи и тие се еден вид богослужење, служење и благодарност на Бог – Љубовта. Затоа од Евхаристија се отвора пат кон животен подвиг, кон барање мир за светот –“сочувај ја полнотата на Црквата Своја…Подари му мир на светот Твој“…со таков изблик ние излегуваме “во мир“ од храмот, како што сме должни да со мир влегуваме во него…со желба да целиот свет стане свет Божји, да блесне со извршување на себлага воља на Себлажениот Бог. И службата на мирот станува задача за причесникот на Чашата на мирот. Неслогата не може да не го вознемирува светот и да не го ранува срцето на христијанинот – особено конфликтот во светот поради Христос, конфликтите на христијанскиот свет, разделеноста во евхаристијската трпеза. Во тој раздор и раздвоеност е тажната тајна, тајната на човековото предавство и спротивсатвување.Тоа е страшна тајна, бидејќи со тоа се кине доламата Христова, Телото Негово. Тој раздор го победува само љубовта, љубовта Христова, која низ нас делува со Духот на мирот. Вистина е кога ќе кажеме дека, колку и многи да правиме за “соединување на сите“, тоа секојпат се покажува како малку. И патот во Црквата се разделува на многу патишта и се завршува позади иторискиот хоризонт (хоризонтот на историјата), во невечерното Царство на идниот Век. Странствувањето ќе се зврши тогаш кога ќе дојде Царот и се открие победата.
А до тогаш тажно ќе звучи молитвата на Црквата за полнотата. Така како што звучи од првите денови:
“Како што овој леб некаде е расеан по ридовите, бил собран и станал еден Леб, собери ја Црквата Своја од сите краеви на земјата во Царство Свое!“
Да дојде Царството Твое! Да биде вољата Твоја, како на небото, така и на земјата!
196808.p
превод на македонски сестра слободанка

This entry was posted in Архива. Bookmark the permalink.

Comments are closed.