НЕДЕЛА НА ПРАОТЦИТЕ

Матеј зач. 1 гл.1 ст. 1-25
Во денешното Евангелие го наоѓаме родословот – генеологијата – на Господ и Спасителот Исус христос, кој го напишал евангелистот Матеј. Но, постои и друга генеологија која ја напишал евангелистот Лука. Матеј го почнува родословот на Спасителот од Авраам се до Исус Христос, а Лука го почнува од Исус Христос и доаѓа до Бога. Едниот родослов е божествен: од Отец без мајка; а вториот родослов е човечки: од мајка без татко. Првиот е од Лука кој за Господа вели дека е: …син Еносов, син Ситов, син Адамов, син Божји; а вториот е од Матеј кој во првата глава од 18-от стих па натаму говори за воплотувањето Господово од Пресветата Дева Марија.
-„Книга на родословот на Исуса Христа, син Давидов, син Авраамов: На Авраама му се роди Исак, на Исака му се роди Јаков, на Јакова му се родија Јуда и неговите браќа. На Јуда му се родија Фарес и Зара од Тамара, на Фареса му се роди Есром, а на Есрома му се роди Арам, на Арама му се роди Аминадав, на Аминадава му се роди Насон, на Насона му се роди Салмон; на Салмона му се роди Вооз од Рава, на Вооз му се роди Овид од Рута, на Овида му се роди Јесеј; на Јесеја му се роди цар Давид. На цар Давид му се роди Соломон од Уриевата жена. На Соломона му се роди Ровоам, на Ровоама му се роди Авија, на Авија му се роди Аса, на Аса му се роди Јосафат, на Јосафата му се роди Јорам, на Јорама му се роди Озија, на Озија му се роди Јоатам, на Јоатама му се роди Ахаз, на Ахаза му се роди Езекија, на Езекија му се роди Манасија, на Манасија му се роди Амон, на Амона му се роди Јосија, на Јосија му се родија Јехонија и неговите браќа во времето на преселувањето во Вавилон. По Вавилонската преселба, на Јехонија му се роди Салатиел, на Салатиела му се роди Зоровавел, на Зоровавела му се роди Авијуд, на Авијуда му се роди Елијаким, на Елијакима му се роди Азор, на Азора му се роди Садок, на Садока му се роди Ахим, на Ахима му се роди Елијуд, на Елијуда му се роди Елеазар, на Елеазара му се роди Матан, на Матана му се роди Јаков, на Јакова му се роди Јосиф, мажот на Марија, која го роди Исуса, наречен Христос.
И така, сите родови од Авраама до Давида се четиринаесет родови; и од Давида до преселбата во Вавилон четиринаесет родови; и од преселбата во Вавилон до Христа четиринаесет родови. “

ГЕНЕОЛОГИЈА НА ГОПСОД ИСУС ХРИСТОС
Книгата на родството, т.е. содржината на генеологијата на овоплотувањето на Господ Исус Христос, како што сведочи и стихот 16: …го роди Исус Христос; и стихот 18-ти: А раѓањето на Исус Христос…; и глава втора стих прв: А кога се роди Исус…
Јудејците го очекувале Месијата од Јудиното племе, а од Давидовото семејство и затоа во храмот строго ја чувале книгата во која верно ги запишувале сите потомци од спомнатото племе и семејство. Според сведоштвото на Јосиф Флавиј, Јудејците имале точен каталог на нивните свештеници и цареви. Тоа го потврдува и книгата на Езра во која се гледа дека по враќањето од вавилонското ропство многу свештеници биле биле оддалечени од свештенослужењето затоа што не биле запишани во свештеничкиот каталог. Дека овие каталози биле сторго чувани се до падот на Ерусалим, околу 73 година после Христа сведочи исто така Јосиф кој на Исус Христос не бил пријател. Но ова сведочи дека е погрешно тврдењето на Јулиј Африканец кој вели дека Ирод е голем во намерата да го сокрие своето ниско потекло ги уништил сите книги, каталози на Јудејските раѓања.
Со овие каталози се користел и евангелистот Матеј кога ја пишувал генеологијата на Исус Христос со цел да ни докаже дека Христос навистина бил очекуваниот Месија; зошто врз Него се исполнувале сите побарувања како на законот така и на пророците.
1.За поделбата на генеологијата на четрнаесет колена
При излагањето на поделбата на Христовата генеологија, евангелистот Матеј како Јудеец пишувајќи за Јудејците, бил под влијание на символичките броеви од Стариот Завет. Поделбата на три почести, т.е. на тројца патријарси, цареви и други, ни го претставува успонот и падот на наследната линија.
Во оваа поделба ни паѓа во очи бројот три кој кај Јудејците означувал иневматизам = духовност; секоја од овие три почести го содржи во себе бројот седум, а секоја почест се состои од бројот 14 или двапати по седум. Бројот седум означувал усовршување на природата до степен кога се посветува на Бога, а бројот 2 ја означувал разликата на родови и животи. И така бројот 14 претставувал дека усовршувањето на геолошкото насседство дошло до знакот на совршенство.
Според Матеј меѓу Господ Исус Христос и Давид имало 28, а според Лука 42 колена, а тоа е така изведено заради бројот двапати по седум. Меѓутоа ова несогласување на генеологијата воопшто не и пречи на главната цел на евангелистите кои со својата генеологија сакале да го покажат не природното, туку царското племе на Јосиф и правото Христово по кое Тој е законски наследник на Давидовиот престол, а тоа повторно им сведочи на Јудејците дека Христос е вистинскиот Месија.
2.Хармонија меѓу Матеевата и Лукината генеологија
Имало голема расправија за хармонијата на двете генеологиии на Исус Христос, зошто ниту имињата, ниту времињата не се слагаат. И така едни говореле дека Матеевата генеологија говори за потеклото на Дева марија за да се види дека и двајцата евангелисти поаѓаат од Двидовото семејство и Јудиното племе. Други тврделе дека двете генеологии се на Јосиф, што повторно покажува дека и неговата вереница била од едно исто колено со него. Ова мислење го усвојуваат и учителите на Црквата. Некои, пак, велат дека едниот евангелист ја излага Јосифовата генеологија како законски наследник на Давидовиот престол, а други неговото природно исходивање од Давид и според тоа е законски наследник на Давиодовиот и Соломоновиот престол. Ова мислење сериозно го докажувал и лорд Артур Хиро. Според него тешкотиите во Христовата генеологија и несогласностите меѓу Матеј и Лука се изразуваат вака: а) двете генеологии се на Јосиф или на Христос земајќи го Христос како Јосифов син затоа што бил сопруг на Дева Марија; б) Матеевата генеологија е на Јосиф како законски наследник на Давидовиот престол и таа позначајно ни ги покажува наследниците се до исус Христос. Лукината генеологија е Јосифова и таа излага дека Јосиф природно происходува од Давид и според тоа е и природен и законски наследник на Соломон.
Салатил, потомок на Нириј од домот Натанов, син Давидов, станал наследник на Соломоновиот престол заради проблемите меѓу Соломоновите наследници, а Ехониј, кого Господ го отфрла преку пророкот Еремија, кој вели: „никој нема да биде среќен од семето негово кој би седел на престолот Давидов“, заради тоа според Јудејскиот закон и преместеното наследство од природното происходување на наследникот на престолот, и затоа Матеј и вели дека Салатил го родил Ехониј иако е син Хириин. Всушност и двајцата евангелисти ја пишувале генеологијата на Јосиф покажувајќи ја со неа и генеологијата на Дева Марија, а тоа повторно покажува дека Таа со Јосиф биле од едно исто племе и од едно исто семејство.
За да се исполнат точно сите пророштва врз Исус Христос, не се дозволувало мешање меѓу племињата за од тоа да не произлезе некаква збрка и незгода при одредувањето во кое племе доаѓа Господ Спасителот. Затоа и генеологијата на Јосиф од Јудиното племе, а од семејството Давидово покажува дека и Христовата Мајка и Тој се од исто племе и семејство, нешто што го прорекувале пророците. И Свети Јован Златоуст сведочи дека не се одобрувал брак меѓу разни племиња.
3.За точноста на третиот ред на четрнаесет родови
Третиот ред содржи исто така 14, а не 13 имиња, како што некои мислеле, зошто меѓу 11-от и 12-от стих, или меѓу зборовите „браќата негови“, и „а по себе“, Јехонија го родил Јехонија, и бидејќи овие две имиња (Јехонијас и Јехонијан) речиси сосема еднакви, препишувачите ги сметале за едно име.Според други пак четрнаесетото име е Дева Марија и тоа е најприродно, а некои велат дека третиот ред на четрнаесете родови треба да почне со последното име од вториот ред, а тоа е Јехонија и така и во овој ред ќе бидат четрнаесет, а не тринаесет.
4.За происходувањето на Јосиф
Матан (ст. 15) имал два сина: Јаков и Илија. Според сведоштвото на Амвросиј кога умрел Јаков, не оставил зад себе пород и Илија ја земал неговата жена и со неа го родил Јосиф. А според Јул Африканец било обратно, т.е. кога Илија умрел и не оставил пород после себе, Јаков се оженил со неговата жена и го родиле Јосиф, сопругот на Дева Марија. Затоа евангелистот Матеј може да каже во својата генеологија дека Јаков го родил синот Јосиф, а Лука дека Јосиф бил син на Илија син Матанов. Имињата на родовите во Израел, вели Африканец, се сметаат и по природа и по закон.
По природа е: кога првиот маж добива син, а по закон е: кога тој умира бз пород неговиот брат се жени со неговата жена, својата снаа и во името на својот брат со неа раѓа син. И така умешни се генеолошките кажувања за таткото на Јосиф на двајцата евангелисти Матеј и Лука, зошто и двајцата изнесуваат пред нас големи настани со цел да ни го протолкуваат и објаснат не само настанот туку и начинот со кој Бог ја извршил својата вечна волја за овоплотувањето на второто лице на Света Троица.
Давид
Соломон,Натан
Јехонија(без природен наследник)Нир
Еремија (22.30)
Салатил (Матеј и Лука)
Зоровавел,Авудиј,Рис
Елеазар,Леви
Матан (Матеј)или Матат (Лука)
Јаков Илија,Јосиф,Исус.
Исус е еврејски збор и значи Спасител, Спасение Господово, со нас Бог или Бог во тело, зошто во Светото Писмо често се ставаат настани наместо имиња. Христос од грчкиот збор хризма = помазување што повторно потполно одговара на еврејскиот збор: Месија или помазаник, избраник божји; зошто преку помазување биле повикувани божјите избраници и доаѓале до степен на цареви, свештеници и пророци. Господ Спасителот се вика Хростос: 1)Како цар зошто царувал, владеел против гревот и над природата; 2) како свештеник зошто себеси се принел на жртва заради задоволување на навредената правда Божја и заради нашето спасение и 3) како пророк зошто учел и прорекувал. Христос помазаник = е навистина помазаник зошто е помазан со вистински елеј – Светиот Дух.
Син Давидов. Името син и глаголот- да се роди- имало кај Јудејците многу значења. Така на пример означувале син на природен, всиновен од некој род, потомок, ученик или пријател или некој мил и драг. Но, тука означува едноставно – потомок-кој происходува од Давидовото царско семејство. И евангелистот Матеј пишувајќи го своето Евангелие за Јудејците, морал да има на ум да докаже дека Христос е оној за кого прорекувале, т.е. Давидов потомок.
И ова е еврејски збор и значи – љубезен. Давид бил најмладиот син Јесеев од племето Јудино, а роден во Витлеем 1085 години пред Христа. Умрел во својата седумдеста година и бил погребан во Витлеем кој се нарекувал и Давидов. Во Првата книга цареви во 2-та глава, како и во “-та книга опширно се зборува за Давид. Како пастир особено се одликувал со храброст, а подоцна станува познат како особен музичар и поет. Во јудејското царство царувал околу четириесет години. Тој го прогласил Ерусалим за престолнина. Давид бил и извонреден војсководач, а тоа го посведочуваат и неговите победи над соседните непријатели.
Син Аврамов, т.е. потомок Авраамов на кого му е дадено ветување дека во неговиот род ќе се благословат сите земски народи.
5) Првите четиринаесет родови (од Аврам до Давид)
Аврам е еврејски збор и значи: татко на многумина од Авраам, што значи – татко на возвишување. Аврам бил Тарин син, а брат Нахоров и Аронов и родоначалник на еврејскиот народ. Роден околу 1996 година пред Христа во халдејското градче Уру каде работел се до својата 70-та година, а потоа по божјата заповед, а со својата жена Сара, се преселил во харан, во месопотамија. После смртта на својот татко Тара, кој живеел речиси 205 години, Аврам се преселува во Ханан, од каде заради чума преоѓа на време во Египет. Од Египет Аврам, како богат и силен преоѓа во Мавриската рамнина и тука во 99 година го добива синот Исак.Тука Бог го нарекува Аврам –татко на сите верници = Авраам. Авраам умрел во 175 година од својот мошне побожен живот.
6) Тамара, Рахава, Рута и Вирсавија (ст.3-6)
Важно е што евангелистот Матеј во генеологијата на Спасителот ги спомнува и овие четири жени кои не само што не се одликуваат по нивниот карактер, туку се познати од лошата страна, а една уште и не е од избраното племе (Рута). Но евангелистот со ова сакал да ни каже дека доблеста на човекот, чесноста, не може да бидат извалкани од незаконитоста на неговите предци, како што расипаноста на човекот не може да биде возвишена од доблестите на неговите предци се додека е зол и расипан и воопшто деморализиран и опасен за општеството. Освен тоа Спасителот дошол совршено да го спаси човекот и затоа требал да го измие од сите негови маани, зошто дошол како лекар, а не како судија. Но и покрај тоа, евангелистот Матеј , спомнувајќи ги и овие жени, ја имал и таа намера да го изобличи суетното јудејско фалење заради потеклото наведувајќи дека и најизбраните Јудејци биле потчинети на гревот и заради тоа им било потрбно спасение преку Месијата.
7) Вторите четиринаесет родови (од Давид до вавилонската селидба)
Цар Давид. (ст. 8) Овде евангелистот изоставува имиња на тројца цареви: охозиј, Јоас и Амасиј. По некои имињата на овие цареви биле изоставени заради нивното сродство со Језавла, а според други заради бројот 14.
Озиј се нарекува и Асариј.
Јосиј…Јехониј. Овде се изоставува името Јоаким, или Јоахин кој требал да дојде меѓу Јосиј и Јехониј споре Втората Книга Цареви (24,6);
8) Трети четиринаесет родови (селидба вавилонска)
Тука се подразбира вавилонското ропство. Асирците постојано ги напаѓале Израелците и ги заробувале: 740 година пред Христа под Телгат-фелнасар; околу 721 година пред Христа под Салманасар а за време на царувањето на Осинг, Навукодоносор за цело време на своето владеење од 606 до 662 година пред Христа непрестајно ги напаѓал Израелците.
Но последното и најстрашното јудејско ропство било под Римјаните, а во 71 година по Христа, во времето на Тит, кога, по сведоштвото на историчарот Јосиф, загинале 1.100.000 Јудејци, биле одведени во ропство преку 100.000, а останатите се разделиле по целиот свет!
Вавилон е еврејски збор (од вавел) што значи –збрка. Некои го наоѓаат коренот во зборот Ватил (град божји), а може и Неврод така ја нарекол. Пред повеќе од 2000 години пред Христа ова мало градче било престолнина и лежело на Еуфрат преку кого со својот друг дел се споил со камен мост. Вавилонските ѕидови биле 26 метри високи, а 8 метри широки. Според Иродат целата периферија на Вавилон опфаќала простор од 95 километри. Вавилон имал 100 железни капии, на секој дел на градот по 25 врати и уште 250 кули. Кога ги покориле Халдејците и Асирците, тогаш го достогнале врвот на својата слава. Но, околу 538 година пред Христа, Кир го покори Вавилон, неговата слава почна да темнее и набро да пропаѓа. Кога Александар ја покори Персија околу 331 гофина, намеравал Вавилон да го прогласи за престолнина на сите покорени земји.
Јехониј …Салатил. Тука е потребно да напоменеме дека според пророштвото на Еремија (22, 30), Јехонија не можеле да го наследат неговите синови и затоа Салатил му е законски наследник, но не и природен, зошто бил син Ниров, водејќи потекло преку Натан од Давид, не но преку Соломон.
Зоровавел бил водач и управител на Јудејците при нивното враќање од ропството, а за време на Кир. Тука со Заровавел бил водач и Исус Јоседеков. Во Први Летописи 3, 19 Зоровавел се нарекува внук на Салатил.
Авијуд Тука е важно што од Салатил родовите повторно се делат, зошто неговиот природен наследник бил според Лука (ст. 27) Рис, а според Матеј во царството го наследил Авијуд. Него го наследува Елеазар, а потоа доаѓа Леви.
Матан (ст.15) е природен потомок на Леви и законски наследник на Елеазар. Матан имал два сина: јаков и Илија. Кога Илија умрел без наследник, него го наследил Јосиф, син на Јаков.
9. Три реда по четрнаесет родови на Христовата генеологија
I II III
Авраам Давид Јосија
Исак Соломон Јехониј
Јаков Ровоам Салатил
Јуда Авиј Зоровавел
Фар Аса Авијуд
Есром Јосафат Елеаким
Арам Јорам Азор
Аминдав Озија Садок
Насон Јотам Ахим
Салмон Ахаз Елијуд
Воз Езекиј Елеазар
Овид Манасија Матан
Јесеј Амон Јаков
Давид Јосија Јосиф
-„А раѓањето на Исуса Христа стана вака: кога Неговата мајка Марија беше свршена за Јосифа, пред да се состанат, се најде забременета од Светиот Дух“.
Кај Јудејците имало обичај, како што е и кај нас денес, да помине одредено време од запросувањето и давањето прстен до свадбата, а тоа било заради подготовка. Свршеникот ја дарувал свршеницата и нејзините родители и роднини, а оваа врска на свршување се сметала, како и денес, исто толку света како и самиот брак и затоа проневерството од било која страна се сметало за прељуба. – Сега евангелистот опширно ни опишува како е зачнат Господ Спасителот и вели дека Дева марија Го зачнала додека била свршена за Јосиф, но додека тие не се состанале, а со ова не уверува во чистотата на Богомајката. Таа навистина зачнала во домот на Јосиф но само затоа што во храмот не можела веќе да остане, ја земал на чување, а таа му била свршеница, а тој нејзин свршеник заради подобра сигурност на Богородица бидејќи против свршеницата никој не можел да замислува никакво зло заради нејзиниот свршеник. Свршениците ги земале своите свршенички во своите домови заради подобра сигурност веднаш по свршувачката. Пред свршувачката Дева Марија не зачнала, што според законот ке требала да биде казнета со смрт. Таа зачнува после свршувачката, а во домот на Јосиф за да се мисли дека е од него, а всушност да така ја избегне опасноста од казната и тој да и биде заштитник и помошник, а особено при бегањето во Египет.
Зборовите: „ додека не се составија“, не значи дека потоа тие се составиле зошто 1) тоа не било следствено после зачнувањето или пораѓањето да се состануваат; 2) евангелистот за подоцнежното нивно взаемен одност тука и не зборува зошто на сите им бил познат и сите знаеле дека Света Богородица и после пораѓањето живеела без маж и како најважно 3)евангелистот тука и не зел за задача да ни говори за подоцнежниот живот на Дева Марија, туку да ни покаже дека Спасителот бил натприродно зачнат и затоа кажува: „ се најде да е забременета“, т.е. неочекувано, ненадејно, натприродно, а за да знаеме од кого, веднаш кажува: „од Светиот Дух“.
-„ А нејзиниот маж Јосиф, бидејќи беше праведен и не сакаше јавно да ја засрами, намисли да ја остави тајно.“
Кога евангелистот го нарекува Јосиф маж на Дева Марија, тој подразбира Свршеник. Оваа вистина јасно ја посведочуваат и зборовите во 18-от стих. – Јосиф бил праведен и како таков, а знаејќи дека Дева Марија не зачнала од него и незнаејќи како зачнала, не сакал јавно да ја посрамоти, т.е. да му јавува на Синедрионот и да ја изложи на јавна осуда и тешка казна и затоа намислил тајно да ја отпушти бидејќи не знаел како зачнала, тој како праведен сметал дека таа погрешила и затоа не смеел во својот дом да ја држи зошто и тој самиот бил одговорен пред законот, зошто таа зачнала во неговиот дом не како негова жена, туку како негова свршеница.
-„Но штом го намисли тоа, ете, Господов ангел му се јави на сон и му рече: „Јосифе, сине Давидов, не бој се да ја земеш Марија, својата жена, зашто зачнатото во неа е од Светиот Дух.“
Ете. Овој збор, кој Матеј и Лука често го употребуваат, ја покажуваат важноста на известувањето кое следува или промената на некоја работа, како што е и во овој случај, зошто Бог го испраќа својот ангел да ја спаси невината Дева која за свое оправдување немала ништо друго освен својата чиста совест. Евангелистот Матеј често ги спомнува соновите (2,13; 2,19; 2, 22; 2,12; 27, 19). Ангелот тука намерно го нарекува Јосиф син Давидов за да го опомене на Давид, од чиј дом Јудејците го очекувале Месијата, а тоа сега можело да го смири и Јосиф и да му го оттргне сомнежот, зошто ангелот му вели: „не се плаши“, т.. немој да се сомневаш во невиноста на Дева Марија, туку прими ја под своја заштита. – Ангелот ја нарекува жена Јосифова во смисла на свршеница, зошто според сведоштвото на Свети Јован Златоуст, кај Јудејците и свршениците пред бракот се нарекувале сопружници и со тоа да ја посведочи нејзината невиност, зошто ако по грешка зачнала, тогаш не можел да ја нарече за негова жена, зошто тоа чесно име не би и приликувало. На крај ангелот Божји му кажува на Јосиф дека Дева Марија зачнала од Светиот Дух.
-„ Таа ќе роди Син и ти ќе Му го дадеш името Исус, зашто Тој ќе го спаси својот народ од нивните гревови.”
Овде паѓа во очи што ангелот на Јосиф му вели дека „ќе роди син“, а не дека „ќе ти роди син“, бидејќи тој не му е татко и за потоа да не се помисли дека Јосиф е таткото, што дознаваме од самиот Спасител зошто кога бил на крстот својата мајка ја остава на чување кај евангелистот Јован, а тоа не би можел да го направил ако била жена на Јосиф. – Името Исус значи Спасител или Избавител.
И тој ќе го избави од гревови, т.е. искупи, спаси својот народ, т.е. јудејскиот од кој е и тој, а потоа и сите останати верници, зошто во Светото Писмо сите побожни се нарекуваат Христов народ. Големата цел на Христовото доаѓање на земјата е спасението на човечкиот род и тоа не само од вечната смрт, туку и од надмоќноста и влијанието на гревот над човекот додека е на земјата. Исто така е важно што ангелот при генеологијата на Спасителот јасно ја покажува целта на воплотувањето на Спасителот, нешто што ја посведочува голмата важност на тој настан.
-„А сето тоа стана за да се исполни она, што Господ го рече преку пророкот, кој вели: ”Ете, девица ќе зачне и ќе роди Син, и ќе го наречат Емануел, кое преведено значи: „Бог со нас!”
Ова го прорече пророкот Исаија за време на јудејскиот цар Ахаз, 740 години пред Христа. Матеј како Јудеец, а пишувајќи за Јудејците, со овие пророчки зборови им докажува дека Христос е очекуваниот Месија. Но за што подобро да ги убеди, тој им говори: 1)за Христовата мајка и за нејзиното зачнување од Светиот Дух; 2) за Витлеем како претскажано место на раѓањето на Месијата; 3) за бекството во Египет и 4) за местото каде Христос ќе проповеда. И така Јудејците непримајќи го Исус Христос за вистинскиМесија немаат за тоа никакви оправдувања. – Емануил е еврејски збор и значи: „Бог со нас!“, т.е. овоплотен Бог или Бог во тело. Истото го кажува и евангелистот Јован кога вели: „И Словото стана тело и се всели во нас“, како и Апостол Павле кога вели: „Христос се понизи себеси земајќи облик на слуга и стана како и другите луѓе и на очи се најде како човек“.
-„А кога Јосиф се разбуди од сонот, направи како што му заповеда Господовиот ангел, ја зеде својата жена. И не ја позна, додека таа не Го роди нејзиниот Син, Првородениот; и тој Го нарече Исус.“
Јосиф му верувал на ангелот и сега бил чист од секое сомневање и ја зел својата жена, т.е. се убедил дека Дева марија е чиста и невина и затоа и во овој текст Спасителот се нарекува само нејзин син, а не и на Јосиф. А зборовите:„и не ја позна додека Таа не го роди нејзиниот Син“, не значи дека потоа ја познал, како што и зборот: „првороден“ не значи дека Таа имала и други деца, туку дек Христос е прв. А тоа што во Евангелието се спомнуваат Христови браќа, тоа н се деца на Дева Марија, туку на Јосиф, и се нарекуваат Христови браќа заради тоа што Јосиф се свршил со Дева Марија.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛА НА ПРАОТЦИТЕ
Верувам во едниот Господ Исус Христос,Син Божји,
Единороден, кој е од Отца роден
пред сите векови.
Светата Црква учејќи не преку првиот член на Символот на верата да веруваме во еден Бог, на кого во Светата Троица се поклонуваме, понатаму со другите членови не учи како второто лице од Светата Троица, Синот Божји, го извршил делото на нашето спасение и не учи како треба правилно да го разбереме божественото дејствување на Спасителот и Искупителот наш Господ Исус Христос.
Христовиот апостол Свети Петар ни заповеда на сите нас да сме секогаш спремни да дадеме одговор на секого кој би не запрашал за нашата надеж зошто вели: „бидете секогаш готови на одговор на секого кој ве запраша за вашето надевање“. Значи ако некој ве запраша на кого се надеваме и во кого веруваме, ние ќе одговориме: „ веруваме во еден Господ Исус Христос, син Божји. Според науката на светата вера која ни ја даде Бог, нашиот Сапасител не е обичен човек, но не е ни ангел, туку е Господ и Господар на ангелите и луѓето. Тој е вечно Слово на превечниот Отец, како што и евангелистот Јован вели: „Во почетокот беше Словото и Словото беше во Бога и Бог беше Словото“. Овој семоќен Господ и Слово на Бог Отецот се појави и на земјата како Исус, т.е., Спасител, како што и ангелот му јави на праведниот Јосиф, свршеникот на Дева Марија, велејќи му: „ дај му го името Исус зошто Тој ќе го избави својот народ од нивните гревови“. Но, Господ Спасителот ни се појави и како Христос, т.е. помазаник или како што еврејски се нарекува Месија. Со името Христос се нарекувале во старо време „избраните Божји луѓе“ како што биле во Стариот Завет:царевите, првосвештениците и пророците, зошто биле помазувани со свето масло и така добивале повеќе духовна сила. Сите овие помазаници биле само слики и предвесници на Великиот Помазаник Исус Христос: Спасител во Кого сите верувале, кого сите со нетрпение Го очекувале и за кого пророкот Исаија вели: „Духот Господов е на мене, за што ме помаза и испрати на кротките да им јавам добар глас“, а Јован вели дека Тој е полн со благодат и вистина“. Во Светата Троица, Спасителот е второто Лице, Син Божји, па и затоа велиме: „Веруваме во еден Господ Исус Христос, Син Божји“. Ова е накратко целата вера и целата надеж на нашиот Спасител.
Правилната наука и точното знаење за Синот Божји е толку значајна и потребна што нашата вера без неа е непотполна и нашето спасение несигурно, затоа и богоносните Отци на Светата Црква, колку што било можно појасно ја разложиле науката за Синот Божји во следните зборови на Символот на верата: „Верувам во еден Господ Исус Христос, Син Божји, единороден, кој е од Отецот роден пред сите векови“. Но не треба да се мисли дека Светите Отци со овие зборови сакале да кажат дека Исус Христос, Син Божји е подобен на ангелите или светите луѓе кои во Светото Писмо исто така се нарекуваат синови божји. Тие се и се нарекуваат со тоа име според благодатта и особената љубов божја кон нив. Но Спасителот е Син Божји по своето битие и природа и според тоа единороден. И ангелите и луѓето Бог ги создал во одредено време пред кое и не постоеле, а Синот Божји единороден „духовно е и наприроден од Отецот роден пред сите векови, т.е. пред секое време.“
Во Симвлот понатаму кажуваме дека Спасителот е од Отецот роден како светлина од светлина. Светлината која не осветлува нас и целата земја без сомнение доаѓа од изворот на светлината, кој постои во сонцето, но материјална светлина која ние ја гледаме дека не е одвоена и различна од онаа светлина која постои во сонцето. Како што оваа светлина не се дели од сонцето, така и Синот Божји не се дели ниту се разликува од Отецот по битието зошто тој според науката на Светото Писмо: „ дека светлина на славата и ликот на битието на бесмртниот Отец, на Кого му е рамен во се.
Понатаму велиме во Символот на верата дека Спасителот е Бог вистински од Бога вистински; понатаму во Символот исповедаме дека Спасителот е роден, а не создаден од Отецот, зошто едно е раѓањето, а друго е создавањето. Она што е создадено значи дека претходно не постоело, како на пример човекот, но родениот од битието Божје пред сите векови не можеме да кажеме дека некогаш не постоел, и затоа е едносуштен на Отецот, т.е. Тој е едно и исто битие со Отецот; сите важни својства кои ги има Отецот исто така ги има и Синот, или со други зборови –двајцата се едно, како што и самиот Спасител вели: „Јас и Отецот сме едно“.
И така Символот на верата откако ни го покажа односот на Синот Божји спрема Бог и Отецот, понатаму ни го покажува и неговиот однос кон суштествата, зошто ни кажува: „дека со Него се постанало, а тоа го сведочи и евангелистот јован кога вели: „ Преку Него се постана, и без Него не постана ништо што постанало“. А апостолот Пвле го тврди истото кога вели: „Преку Него беше создадено се што е на небото и на земјата, што е видливо или невидливо…се е содадено преку Него. И Тој е главата на телото на Црквата“. Според ова не само сите созданија и луѓето, туку и ангелите од него постанале и затоа Тој се одржува со својата семошност“.
Ние веруваме дека нашиот Спасител и Господ Исус Христос е вистински Бог, второто Лице на Светата Троица и Творец и Промислител на целиот свет. Оваа возвишена наука за нашиот Господ треба да ја запамтиме и чуваме и тогаш кога нашиот Спасител го гледаме и како обичен човек. Тој е за се Творец и семоќен Господ, и од Него сме го добиле не само првиот, туку и вториот живот, бидејќи првиот сме го изгубиле во рајот заради гревовите. Сите разумни созданија, како што се и ангелите, Синот Божји ги уподобува на Себе, а заради нашето спасение, Тој самиот се уподоби на нас за да биде наш брат и отец.
Спаителе и Боже наш! Просветли ја нашата душа со Твојата светлина на богопознание и оснажи не да ги разбираме и исполнуваме Твоите свети евангелски заповеди. Господи и Спасителе, украси ги и нашите срца со Твојата света и пречиста љубов кон секој наш брат, за која и Самиот од Твојот Божествен престол си се симнал на крст разбојнички и меѓу разбојниците на Голгота, заради нашето спасение. Ти си светлина на нашите души и животот на нашите тела и Тебе, Христе Боже, нека е слава и чест со Твојот беспочетен Отец и пресветиот и преблаг Дух и сега и секогаш и во вечни векови-Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРИЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 91 гл. 18 ст. 18-27
Денешното Евангелие го содржи разговорот на Спасителот со богатото и младо момче и учениците за опасностите на богатството за спасение. Оваа парабола се наоѓа и кај евангелистите Матеј, 19, 16-30 и Марко, 10. 17-31. Евангелистот Лука по оваа беседа се согласува со двајцата евангелисти, само што кај Матеј е попотполн одговорот кон Петар, а Марко има уште некои особени црти кои Матеј ги потполнува.
Науката на Спасителот во денешното Евангелие за совршенството, толку ги зачуди и Апостолите што тие повикале: „Па кој може да се спаси?“ А некои неверници толку ги уплаши што зборуваа дека е невозможна. Науката на Спасителот за совршеноста е навистина многу тешка, а според природните човечки сили, речиси и невозможна, но зарем има нешто невозможно на Божјата благодат со чија помош голем број луѓе, кои, презирајќи го богатството и светската суета, стасале до евангелска совршеност.
-„И еден началник го праша велејќи: Учителе добар, што треба да направам за да наследам вечен живот?“
Овој началник сигурно бил некој старешина на синагога и според Евангелието по Матеј, тој бил млад. Тој бил во се добар, а и Спасителот со своето прашање не му пришол со намера да го искушува, но како што подоле ќе видиме, сите негови доблести биле помрачени од гревот на среброљубието. Ова момче слушнало за добрите дела на Спасителот и верувал дека Он е учител и уште добар, но како што се гледа од Христовиот одговор, не го признавал за Бог, зошто:
-„Исус му рече: Зошто ме нарекуваш добар? Никој не е добар освен единиот Бог.
Момчето тука Му се обраќа на Спасителот како на човек и како човек Го нарекува добар, а не како Бог, заради тоа и Господ така му одговара. Но сепак, Спасителот со ваквиот свој одговор, не лишува од благодат, туку учи на правата и вистинска благост. Додека Бог е со целото свое битие и по природа благ, луѓето имаат само својство на благост по благодатта Божја, така исто и ангелите, па затоа луѓето понекогаш не се благи. На крај Спасителот со овој свој одговор осудува ласкање, учејќи не и ние да не го примаме.
-„Ги знаеш заповедите:Не прељубодејствувај!Не убивај!Не кради! Не сведочи лажно!Почитувај ги татка си и мајка си!
Спасителот иако знаел дека ова богато момче го исполнува сето ова, сепак се по ред напомнува за да дознаат за чесниот живот на старешината, а и да покаже како сите тие доблести гревот на среброљубието може да ги помрачи. Вистина сите овие законски наредби го водат човека кон вечниот живот, но не и на такво совршенство и блаженство какво што дава исполнувањето на Евангелските заповеди зошто во домот на небесниот Отец има многу станови.
-„Тој, пак, рече: Сето тоа го запазив од мојата младост.“

Праведноста и искреноста на ова богато момче се гледа во овој одговор, зошто тој замислувајќи ја големината на наградата за исполнувањето на заповедите, чувствувал дека треба малку труд за исполнување на Мојсеевиот закон за вечното блаженство, па сакал да дознае што уште му недостасува.
-„А кога Исус го чу тоа, му рече:Уште едно ти недостига: продај се што имаш и раздели го на бедните и ќе имаш сокровиште на небесата.Тогаш дојди и следи Ме!“
Дека исполнувањето на заповедите на Мојсеевиот закон го спасува оној кој верува во Исус Христос. Спасителот посведочува говорејќи: во домот на Мојот Отец има многу станови, т.е. повеќе степени на блаженства според степените на совршенството на праведникот. Но богатството на овој старешина му пречело да биде совршен, а законските заповеди биле непотполни заради слабоста на Јудејците, затоа и сега Спасителот со Евангелските заповеди ги дополнува. Но и да го охрабри среброљубивиот богат старешина на извршување на она што му наложува со утешување за жртвувањето на неговото земно богатство, велејќи му:а затоа ќе имаш богатство на небесата – и потоа-ајде со Мене, т.е. биди како Мене, живеј и работи како што гледаш дека Јас правам.
-„Кога го чу тоа се нажали мошне, зошто беше многу богат.“
Кога момчето ја слушна Христовата наука за евангелското совршенство си замина натажен зошто му беше жал да се раздели од своето големо богатство. Но, тоа не е никакво чудо, зошто Спасителот вели: „Не можат сите да ги примат овие зборови, освен само оние на кои им е дадено“. Духот е бодар, но телотот е слабо“, така и духот на богатиот тежнеел за совршенство, но да ја постигне висината на евангелската доблест му пречело телото, зошто големото богатство и славата му ја ограничија волјата на неговиот дух.
-„А кога Исус го виде таков рече:Колку тешко ќе влезат во Божјото Царство оние кои имаат богатство.“
Колку тешко доаѓаат во Божјото Царство оние кои со правда и чест станале богати, а колку потешко ќе им биде на оние кои го стекнале богатството со грабеж и измами!
-„Полесно и е на камилата да влезе низ иглени уши, отколку на богат да влезе во Божјото Царство.“
После науката за совршенството, Спасителот зборува воопшто за спасение на богатите. Кога кажал прво за среброљубивиот богат човек дека тешко ќе се спаси, сега со наведениот пример со камилата (или кога симболично земеме дека тука под зборот камила се мисли на јажето кое се правело од камилски влакна и се вовлекува во игла) покажува дека среброљубецот не може да се спаси. Но затоа не треба да се мисли дека на богатите им е невозможно да се спасат, зошто знаеме дека Авраам бил богат и од параболата за богатиот и сиромавиот Лазар, гледаме дека Авраам е голем праведник.
-„А оние кои чуја, рекоа:Тогаш кој може да се спаси? Он, пак, рече:Што им е невозможно на луѓето, тоа е можно на Бога.“
Рекоа, наместо се загрижија (неговите ученици), но не за себе, зошто тие не биле богати, туку заради богатите, но не ја знаеле се уште моќта и сесилата на Божјата благодат која Спасителот со својата смрт на крст им ја врати на луѓето.
БЕСЕДА ВО ТРИЕСЕТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Каква е ползата за човекот ако го добие целиот свет, а и наштети на својата душа?
Денешното Евангелие ни даде повод да зборуваме за многу важен предмет, за спасението на душата што и богатиот настојник, кој се спомнува во денешното Евангелие, го посакувал и барал, но му пречело неговото големо богатство, кое му служело за уживање на насладите и јадењата од овој свет. Но она што нему му пречело на неговото спасение тогаш, тоа и денес на многумина им пречи, зошто и ние многу често повеќе се грижиме за светските уживања, отколку за спасение на нашата душа.
Душата и светот- навистина се мили и драги на човекот. Мила е душата зошто уште од раѓање е многу тесно поврзана со телото, но драг е и светот зошто во него се раѓаме, храниме, растеме – живееме. Кој може да живее без душа? Кој не гледа дека штом душата излезе од човечкото тело, телото веднаш станува неупотребливо, ладно, неподвижно, мртво? Но, драг е светот зошто тој ни дава се што е потребно за телото. Ние во него ги наоѓаме нашите родители, браќата и пријателите. Сето тоа премудриот Творец го создаде многу добро и затоа свесниот човек треба сите суштества да ги љуби и сака, но најмногу од се она што е најважно и највозвишено – својата бесмртна душа.
Величенственотста на сонцето, убавината на месечината и безбројните ѕвезди навистина претставуваат убава панорама, но човечката душа толку е поубава од сите светски убавини, колку што таа е бестелесна, жива, слободна, енергична и извор на сите морални и мисловни сили, нешто што телесното око не може да го види, но кое бистриот поглед и чистата свест го гледа, разбира и и се чуди! Со помош на душата ние во момет преоѓаме преку небесните простори, ја обиколуваме целата земја, ги пронаоѓаме законите на целата природа, така таа самата толкувајќи се себеси, ни ги толкува законите според кои го прави сето тоа. Нашата душа со помош на сеќавањето може да се потсетува на старите денови и векови и од минатото и сегашноста може да ни ги покаже сликите на иднината. И така душата е навистина поубава од светот, а со тоа и подостојна за нашата љубов.
И ова што е до тука кажано е доволно за човек да се увери за особената важност на душата, но заради подобар доказ ќе се повикаме и на откровението, на самиот Господ Бог. Кога семоќниот Творец го создавал светот, Тој само со еден збор: „нека биде“ создал се. Но кога ја создавал човечката душа, кога го создавал човекот, семоќниот триипостасен Творец мислел и се советувал со себе:„ Да направиме човек во Нашиот лик, според Нашата сличност“ и така со тоа ја одредил целата величина и целата важност на едно особено суштество, човекот, кого го создава со сопствените раце, го вдишува духот на животот во него, и тоа со божествено вдишување создава бесмртна и слободна душа, одбран сад на секоја можна мудрост и благост.
Но за да можеме уште подобро да ја разбереме важноста и величината на нашата душа, да се сетиме колку труд покажал себлагиот Бог и за колкаво богатство сметал дека е умешно да ја откупи. Тој им зборува на праведниците, им дава ветување на патријарсите, се симнува во облик на оган на синајската планина, станува израелски законодавец; дава спасоносни пророштва , а кога дошло времето, Тој го испраќа Својот единороден Син, нашиот Господ Исус Христос кој себеси се понижил до смрт на крст и својата крв ја пролеал се заради спасение на нашата душа! Кога би можело да се процени барем една капка од пролеаната скапоцена крв на Синот Божји и Спаителот на вселената, дури тогаш би можело да се рабере важноста и величината на човечката душа! Затоа и Спасителот вели: „Каква е ползата за човекот ако го добие целиот свет, а и наштети на својата душа?“ Човек може да трча по сенката на светската слава колку сака, нека се наужива во светлите јадења колку сака, сепак се тоа се губи за еден миг како чад, сето тоа смртта го уништива! Затоа нека човекот постојано има на ум дека Спасителот во Евангелието за Марта и Марија ни вели: „потребно е само едно, а тоа е спасение на нашата бесмртна душа.“
После ова верувам дека човекот вистински се кае што не се грижи за спасението на својата душа колку би требало и вели: „Еве јас сакам, но сум слаб и не можам.“ Но треба да се знае дека постојаната волја се може да направи само ако сака, но за таквата цел само едно се бара. Спасителот рекол: „Кој сака да тргне по Мене нека се одрече од себе, нека го земе крстот Мој и нека ме следи“- значи самопрекорување и умртвување на нашите страсти, тоа е едниствениот закон според кој треба да се однесуваме за да ја спасиме нашата душа. Христос Спасителот се симна од небото на земјата за да не подигне од земјата на небото и затоа го бара само она што е добро. Ни дал разум, но да можеме да го разликуваме она што е корисно од она што е штетно; ни дал совест, но да ги оценуваме нашите дела и да не чува од пропаст. И покрај се ни го оставил своето Евангелие за на сите да ни служи како светилник за никој да не заскита; ја воспостави својата Црква да не благословува и осветува со нејзините тајни и на крај ни дарувал и благодат од својот Дух кој не утврдува во доброто. После сето тоа зрам не сме многу грешни кога толку малку се грижиме за нашето спасение?
Затоа кога Господ Спасителот не повикува на спасение и кога за тоа ни ги дал сите потребни средства, кога Господ ни излегол во средба да не спаси како заблудено стадо, кога ангелите и светителите на небото се радуваат на нашето спасение, а нашите татковци не очекуваат во вечното блаженство , тогаш да ги ублажиме нашите страсти и суетите од овој свет и никогаш заради нив да го жртвуваме спасението на нашите бесмртни души и така на денот на страшниот суд да бидеме удостоени за вечна награда и вечен живот каде има вечна среќа.Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРИЕСЕТ И ПРВА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач.93 гл.18 ст. 35-43
Историјата за излекувањето на ерихонскиот слеп човек се наоѓа уште и кај евангелистите Матеј (20, 29-34) и Марко (10, 46-52). Евангелистот Лука се совпаѓа со Марко, кој исто така говори за еден слеп човек, а Матеј наведува двајца. Но и првите двајца се разликуваат во тоа штоЛука вели дека Спасителот го излечил слепиот приближувајќи се на Ерихон, а Марко како и Матеј вели дека го видел излегувајќи од истото градче. Но, како што вели Свети Јован Златоуст, ова мало несогласување е и силен доказ за вистинско евангелско кажување зошто кога сите евангелисти во се совршено би се согласувале, непријателите на христијанството би зборувале дека заеднички и во договор ги пишувале своите Евангелија.
-„Во она време, кога Исус се приближи кон Ерихон, еден слепец седеше покрај патот просејќи.“
Името на овој слепец било Вартимеј. Тимеј е сопствено име, а –вар-значи син- што значи дека слепецот бил син на Тимеј.
-„А кога слушна како народот поминува, запраша: Што е тоа? И му рекоа дека Исус Назареецот поминува.“
Од првите зборови на овој стих се гледа дека овој човек бил слеп и не можел да го види Христос и народот кој го следел Спасителот. Меѓутоа ја слушнал буката и необичниот шум на народот кој поминувал и затоа прашал: „што е тоа?“ Каде оди сиот тој народ? И кога му кажале дека нароот оди по Христа, тој:
-„И повика говорејќи: Исусе Сине Давидов, помилуј ме. И му пријдоа они кои оделе напред за да замолчи; а тој уште посилно повикал: Сине Давидов, помилуј ме“.
Слепиот Го нарекува Спасителот: Син Давидов-сигурно затоа што знаел дека Месијата ќе се роди од племето давидово, второ верувајќи дека Христос е Месија и трето оддавајќи му почест со тоа име, зошто кај Евреите таа титула била најчесна. Но кога народот му забранил да вика по Господ и дека со тоа Го вознемирува, тој тоа не го послушал туку својот глас го подигнал и својата јавна молба ја продолжил посведувајќи ја со тоа својата искрена и постојана вера во семоќта на Спасителот.
-„ А Исус застана и заповеда да му го донесат, а кога му се приближи го запраша говорејќи: Што сакаш да ти направам? А тој рече: Господи, да прогледам.“
Спасителот го прашал слепиот што сака не затоа што не знаел што сака, туку: прво-да покаже дека при секое добро дело е потребно и согласувањето на човечката волја; второ- оние што стоеле околу да слушнат од устата на слепиот дека е слеп и дека бара вид, за потоа да не се сомневаат во моќта на неговото чудотвроство и трето-и останатите да видат дека слепиот го добил она што го барал, а со тоа и неговата постојана вера ќе им биде на сите покажана. Но, вера не му барал зошто неговата постојана молба била плод на постојана и цврста вера.
Кај евангелистот Марко, на местото-Господи- стои: Учитле; а во грчкиот текст стои-Равуни-што претставувала особена титула кои меѓу Евреите се одликувале само седумина и тоа од Хилеловата школа.
-„А Исус му рече: Прогледај; твојата вера ти помага. И тој веднаш прогледа и тргна по Него фалејќи го Бога“.
Односно: се излекуваш верувајќи дека Јас сум Месијата, Син Божји, кој се Можам како вистински Бог. И навистина, меѓу многуте докази за Христовото божество, излекувањето на овој слеп човек е исто така важен доказ, кого секого може да го увери дека Исус Христос е вистински Бог зошто да се подари вид на еден слеп човек е возможно само за Бога. А излекуваниот следејќи Го и фалејќи Го Спасителот, не само што повторно ја посведочил својата искрена и постојана вера, туку се покажал и како благодарен за направеното добро, а истото го покажува и останатиот народ кој го видел чудото и Го следел зошто:
-„И сите луѓе кои видоа Го фалеа Бога.“
Слепиот од денешното Евангелие не гледал со своите телесни очи заради својата телесна слабост, но зарем и нашите душевни очи заради нашите разни гревови не се исто така помрачени? Вартимеј не видел земски богатства, но и ние често не ги гледаме небесните и заради суетните уживања на овој свет не сакаме да ги видиме. Но кога Вартимеј слушнал дека Спасителот поминува покрај него, веднаш со полна волја и енергија бара вид за своите слепи очи викајќи: Исусе Сине Давидов, помилуј ме!А ние, иако веруваме дека Спасителот е секогаш покрај нас, сепак слабо се грижиме за простувањето на нашите гревови, за видот на нашите духовни очи! Да се сеќаваме често на постојаната вера на слепиот Вартимеј и среќата која таквата вера му ја донела и самите, заради нашето спасение, често да повторуваме: Помилуј не Исусе, Сине Давидов; да ги повторуваме често овие спасоносни зборови зошто кој тропа, ќе му се отвори и кој бара ќе му се даде.
БЕСЕДА ВО ТРИЕСЕТ И ПРВА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Не прави зло, за злото да не те снајде тебе. Отстапи од неправдата и таа тогаш од тебе ќе отстапи.“
Во историјата на денешното Евангелие гледаме како слепиот исполнет со вера и надеж на божествената семоќност на Спасителот го бодри да дојде до Него и да го замоли за милост, но народот кој го следел Господ Исус Христос, му забранува да Му пријде на Спасителот со изговор да не Го вознемирува и со тоа да не згреши пред Божјата правда. Но зарем и денеска е мал бројот на луѓето кои им пречат на другите повеќе да се приближат кон Бога, да бидат вистински побожни и да бидат вистински и потполни Христијани исполнувајќи ги сите црковни заповеди? Причина за ваквиот грев се: завист, суета, славољубие и многу други страсти кои заради своето задоволување раѓаат изобличување, закани, потсмевање и т.н. на добрите и побожни луѓе кои со тие средства некои сакаат да ги одвратат од богоугодните дела. Се ова го покажува лошото однесување на човекот зошто нетежнеејќи или нетрудејќи се за своето лично спасение, ние со ваквото лошо однесување правиме злоба на нашите блиски кои се трудат за спасение на својата душа, а спречувајќи го тоа, ние многу грешиме зошто Господ рекол: „тешко на оној од кого се случува грев“. И бидејќи ние често не само што сами грешиме, туку сме и причина на туѓ грев, треба при оваа прилика да ја слушнеме и поуката за доброто однесување.
Словото Божје одвраќајќи го човекот од злото, вели: „Не прави зло, за злото да не те снајде тебе. Отстапи од неправдата и таа тогаш од тебе ќе отстапи“. Оваа е првата и најубавата поука за нашето однесување. Кога сега би се запрашале зошто често злото не снаоѓа, вистински одговор би бил затоа што и ние самите злото го сакаме и го правиме. Од злото никогаш не се раѓа добро, туку она што ќе посееме, тоа ќе пожнееме. Кој е причина за туѓиот плач нека сигурно очекува и самиот да заплаче. Кој се опијани нека очекува болест и срамота! Кој само еден ден не работел, нека знае дека го изгубил скапоценото време на тој ден! Кој на празничен ден не бил во црква, тој сигурно ќе го мачи совеста зошто Светото Писмо вели дека само добриот и побожен човек напредува во својата работа, а лошиот и непобожниот скита од едно место до друго и никаде не наоѓа спокојство и утеха и така постепено пропаѓа.
Ние сме, фала на Бога, во добра состојба и среќни, но има меѓу нас луѓе кои се сиромашни и несреќни, и затоа кој е богат нека не го презира сиромашниот, за Господ и него не го презре на денот на страшниот суд. И покрај сето тоа, меѓу нас многу често се случува сиромашните да ги презираат и осиромашените богати, луѓе кои порано биле богати, имале и пријатели и обожаватели, потоа се оставени од сите и нема ни пријатели, ни познаници, сите го забораваат и избегнуваат. Затоа е потребно да знаеме дека Господ Исус Христос бара од нас сиромашните да ги тешиме и со зборови и со дела, а таквото наше однесување ќе биде наградено од праведниот Бог со вечна награда.
Многу е лесно некој да го излаже својот брат, но како за тоа ќе се оправда пред судијата на правдата, тоа е многу тешко. Бог многу строго го казнува оној кој го озборува својот ближен и избегнувајќи ја лагата, за која ќе одговараме пред страшниот суд, сите ние да ја зборуваме вистината. Дури и кога некој ќе не навреди ние не треба да се понижуваме со тоа што ќе зборуваме лоши зборови за таа личност. Тоа не е христијанско дело, дури и сите паметни луѓе ја осудуваат ваквата постапка, а и совеста го мачи секој кој пренесува лоши гласини и својот брат го озборува. Нашата света вера строго забранува озборување и лажење, а особено при заклетви зошто тогаш кривоклетникот се потсмева на Господ Бог, на чесниот крст и Светото Евангелие.
Пред постари луѓе секогаш треба помалку да се зборува, а повеќе да се слуша. Она што тие забрануваат, тоа не треба да се прави. Треба своите грешки да им ги исповедаме и нивните совети да ги слушаме и кога ќе правиме така, никогаш нема да се покаеме.
Почитувајќи ги и уважувајќи ги богатите луѓе и оние кои се на високи места, ние треба со братска љубов да ги почитуваме и земјоделците зошто нивното занимање го воспоставил Бог. Земјоделската работа е тешка и секој селанец го заработува својот леб со тешка мака. Кога не би постоеле луѓе кои би ја обработувале земјата, што тогаш ние би јаделе? Хранејќи се со неговиот труд, зарем не треба да ја благословуваме чесната земјоделска работа и зарем не треба да ги почитуваме луѓето кои се грижат за нашата храна? Затоа да ги почитуваме земјоделците иско како и богатите и господата и во секоја прилика да им помагаме со нашето искрено однесување и совети.
Сите луѓе не се еднакви според начинот на нивниот живот. Многумина се господари како и слуги и послужители. Нашиот ближен и брат е слуга и господин и нему не треба само да му наштетуваме и да му правиме неправда, туку сме должни да го љубиме како свој ближен, како самите себе. Сеќавајќи се секогаш дека сите сме слуги Божји, без никаква разлика, не треба ни сега да забоавиме дека сите ќе умреме и ќе дојдеме пред суд каде пред правдата Божја ќе одговараме за своите дела. Тешко ќе одговараме пред Бога ако платата на својот слуга ја задржуваме; ако го тераме на работа која не е чесна; ако бараме да работи повеќе отколку што неговите сили можат да поднесат и ако не се грижиме за спасението на своите слуги и нивната пристојна храна.
На крај, ништо во светот не е наше, се е на Бога, а се што постои го слави и величи својот Творец, и затоа секој Христијанин е должен да го љуби и води секое Божје суштество, а особено она кое му е од полза и потребно. Милосрдниот Бог му ги дал на човека бесловесните животни, но не да ги мачи, да не ги гони преку мерка, врз него да не товари онолку колку што животното може да носи или влече, туку со нив да се служи, да ги употребува како дарови Божји. Значи и кон животните треба да се однесуваме со милосрдие и добрина која ни приличи како разумни луѓе. Да ги исполнуваме своите должности кон Бога и кон ближниот и тоа на ист начин и кон богатиот, сиромашниот и слугата славејќи и благодарејќи на Бога за се, а работејќи за спасение на својата душа и за слава на името на Господ Спасителот, на Кого нека е чест и пофалба сега и секогаш и во вечни векови. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРИЕСЕТ И ВТОРА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 94 гл. 19, ст. 1-10
Денешното Евангелие зборува за цариникот Захеј во Ерихон.
-„И кога влезе во Ерихон, минуваше низ градот. И ете, некој човек, по име Закхеј, кој беше началник на цариниците и богат, сакаше да Го види Исуса, Кој е, но не можеше од народот, зашто беше низок по раст. И истрча напред, се качи на дива смоква за да Го види, зашто требаше да мине покрај неа. “
Ова Евангелие е продолжение на претходното во кое видовме како Спасителот го излечил слепиот патувајќи преку Ерихон за Ерусалим. Ерихон, или градчето Палма, лежи на 32 километри североисточно од Ерусалим, а на 11 километри западно од Јордан во пределот на Венјаминовото племе, близу ридот на Ефраимовото племе. Кога Евреите оделе од Египет за Палестина, не далеку од Ерихон на чудесен начин преминале преку реката Јордан и под управа на Исус Навин прво го зазеле Ерихон. Целиот ерихонски предел бил не само пријатен и убав, туку и многу плоден, особено со палми и рози и поради тоа таму се правеле скапоцени мириси. Ерихон било многу важно градче не само порадисвоите природни убавини и трговска важност, туку и заради добрата воена положба, заради кое Исус Навин го проколнал секој оној кој би го утврдувал Ерихон. Ова проклетсво се исполнило 500 години подоцна, за времето на Ахав. Ирод велики соѕидал во Ерихон град и изградил голем и скапоцен дворец и амфитеатар. Ерихон напредувал и за време на Исус Христос како втор град после престолнината.
Закхеј е еврејско име и значи „чист“. Според ова име дознаваме дека Закхеј бил роден Евреин, но како царинарник народот го мразел, особено што бил царински настојник и богат. Но и покрај се тоа, тој сакал да го види Спасителот за кого до тогаш многу слушал и како поугледен човек сигурно добро го знаел Светото Писмо и по се она што го слушал за Исус Христос можно е да мислел дека Тој навистина може да биде ветениот Месија. Дека Закхеј силно и постојано сакал да го види Спасителот дознаваме по тоа што како бил низок и од насобраниот народ не можел да Го види Спасителот, не се срамел да се качи на дрво иако поради тоа бил изложен на потсмев. Но, колку ли се ништовни пред Закхеј многу од денешните христијани кои се срамат во своите салони да имаат отворено Свето Писмо плашејќи се нивните непобожни пријатели дека ќе им се потсмеваат! Закхеј се качил на смоква и тоа била египетска смоква која се разликувала од обична, палестинска смоква по вид и вкус. Но Закхеј, поттикнат од побожност и постојана и искрена желба да Го види Учителот на верата и Господа Кој ги отпушта гревовите, се искачил на дрвото пред целиот оној насобран свет иако знаел дека со таа постапка ја намалува положбата на повисок службеник на римската држава, а исто така дека општеството на богатите и аристократијата, кое обично е гордо и славољубиво, за тоа ќе го осудуваат и презираат.
-„И кога Исус дојде на тоа место, погледна нагоре и му рече: „Закхеј, слези бргу, денес треба да бидам во твојот дом!” И слезе веднаш и Го прими на гости со радост.“
Закхеј навистина бил достојно награден за неговата пожртвуваност со толку голема љубезност на Спасителот. Тој сакал само да го види Спасителот, но Спасителот го почестил не само што му бил гостин во неговиот дом, туку и што Закхеј го слушал и јадел со него. Знаејќи ја желбата на Закхеј за спасение, му вели: „денес треба да бидам во твојот дом“. Тоа ја потврдува неговата желба за спасение, која била причина што Закхеј со радост ја примил понудата на Спасителот.
-„ А сите, кои го видоа тоа, почнаа да негодуваат и да зборуваат: „Дојде во куќа на грешен човек, да почине!”
Јудејците воопшто ги сметале сите цариници за грешници, а нивниот настојник, се разбира, за уште поголем грешник затоа што тие наплатувајќи ја царината правеле многу неправди и тирании, особено на сиромашните. Затоа и фарисеите го осудувале Спасителот што оди во домот на Закхеј, а со тоа имале и намера да го поттикнат народот против Господ. Но тие сиротите ништо не знаеле ниту за каењето на Закхеј, ниту за спасоносната цел на Спасителот , а тие двете биле и причината заради која Господ го посетил Закхеј во неговиот дом. Вистината за ова го посведочуваат и следните текстви, зошто:
-„ Закхеј стана и Му рече на Господа: „Еве, Господи, половината од својот имот ќе ја дадам на сиромасите; и ако сум зел од некого нешто несправедливо, ќе вратам четворно.”
Оваа понуда на Закхеј е целосен доказен на наговото искрено каење, а исто така и признание дека се збогатил и на недозволен начин. Но во ваков случај Мојсеевиот закон наложувал таквиот богат човек, заради своето оправдување, да даде на сиромашните само петти дел, а еве Закхеј дава половина и на кого лошо му направил ветува дека четири пати повеќе ќе му врати. Значи заради смирување на својата совест и заради спасение Закхеј жртвува се, и тоа не само својот имот, туку и правата кои положбата му ги дава и интересите, со еден збор жртвува се само Господ да му прости и да се спаси.
-„ А Исус му рече: „Денес му дојде спасението на овој дом, зашто и тој е Авраамов син.“
Исповедта на Закхеј, поправањето, верата и љубовта му донеле простување на гревовите, душевен мир, спокојство на совеста, земска благосостојба, небесно божество и вечно спасение, зошто Спасителот му одговара: „денес му дојде спасението на овој дом“ и тоа не само затоа што Господ го посетил тој дом, туку затоа што домаќинот искрено се покајал и уште поискрено се зазел за своето спасение. Затоа и Спасителот го нарекува Аврамов син, зошто направил дела Аврамови задоволувајќи ги должностите на правдата и милосрдието, а со тоа докажал дека е вистински син на Аврам и дека е достоен за вечно спасение кое и Господ му го подари.
-„ Зашто Човечкиот Син дојде да го бара и да го спаси изгубеното.”
Овој текст е сличен на оној кај евангелистот Матеј (19, 13) каде Спасиелот вели: „Не дојдов да ги повикам праведниците, туку грешниците на покајание“, а тоа истото го вели и апостолот Павле во Првото послание до Тимотеј (1, 15). Овој одговор на Спаситлот ги замолчел сите оние кои Го осудуваа што отседнал во домот на Закхеј.
БЕСЕДА ВО ТРИЕСЕТ И ВТОРАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух
Искрената желба за каење го бара од човекот истото што и законот Божји го бара како неопходна потреба која се состои во исповедување на гревовите пред свештеникот и во искреното каење за згрешеното, тој да ни ги прости гревовите според правото кое на свештениците им го дал Господ Спасителот кога рече:„ Она што вие ќе го разрешите на земјата ќе биде разрешено и на небото, и што вие ќе врзете на земјата, ќ биде врзено на небото. На кого вие ќе му ги простите гревовите, ќе му бидат простени, а на кого не ги простите, нема да му се постат ни на небото“. Но, треба да се знае дека вистинското и целосно каење не се состои само во исповедување и признавање на гревовите, зошто со тоа само почнува каењето, туку во поправање на животот и во плодовите кои се достојни на каењето, т.е. во чистата и силна вера и во добрите дела.
Но и овие земски судии на небесниот суд, како луѓе, иако се овластени со божествена власт, иако ограничени со недостатоци на човечката природа, не можат да ги знаат не само тајните, туку и јавните човечки дела, а уште помалку скриените мисли и чувства на човечкото срце, заради што и Светото Писмо вели: „Кој од луѓето знае што е во човекот, освен духот човеков кој живее во него“. Затоа е и потребно кога се исповедуваме пред свештеникот искрено да ги кажеме нашите дела за тој да може за нив да пресуди; потребно е пред духовникот да ги откриеме раните на нашата совест за да може тој успешно да ги лечи со лекот на евангелската утеха; потребно е вака да постапиме особено затоа што за простување на гревовите немаме други средства и начини. И грешникот кој на ваков начин не се оправда и не се препороди со благодатта на Светиот Дух, тој не ќе може добро да го заврши своето каење и поправањето на својот живот. Кога каењето има толку голема важност тогаш е јасно дека колку почесто се исповедуваме и каеме, толку повеќе се очистуваме од гревовите; и колку поискрено ја откриваме нашата совест пред духовникот, толку тој подобро и посовршено ја лечи и толку повеќе се успокојуваме.
Заради тоа е важно сите наши гревови отворено да ги исповедуваме пред духовникот. Но дали ние така правиме? Секојдневното искуство сведочи дека ние не се исповедуваме и не се каеме онака искрено и потполно како што нашата Црква ни наложува. Многу често се случува духовникот пред себе да гледа исповедници кои речиси не знаат што да кажат или кои ги признаваат оние свои грешни дела кои се по се обични и општопознати и така својата исповед ја ограничуваат на неколку зборови.
Но да се запрашаме зошто ние н се познаваме себеси? Затоа што точно не си ја испитуваме нашата совест. Штом се разбудиме од сон, веднаш не опкружуваат многу грижи; не среќаваат сласти и уживања, а од друга страна несреќи и беди и таги. Тие ни ја онеспокојуваат нашата душа, а разните желби го вознемируваат нашето срце и така ние скоро никогаш не сме само свои за да можеме да разговараме сами со својата совест и да се испитаме што лошо сме направиле, или што лошо сме помислиле и кои страсти ги отежнале нашето срце и душа! Така поминува ден по ден и година по година, па дури и цел живот и затоа сите дела и постапки во целиот наш живот секогаш се покриени со некоја магла и ние не знаеме што сме направиле и за што треба да се покаеме. Многу е тешко да се спознаеш себеси, но затоа пак е потребно со сериозно внимание да ги испитуваме делата на нашата душа и тело за така да се приближиме кон самите себеси. Потребно е секој ден строго да ја испитуваме нашата совест, зошто само така ќе можеме доволно да се спремиме за исповед на нашите гревови пред духовникот.
Потребно е пред духовникот да ги откриеме сите наши гревови и тоа слободно и искрено не криејќи ништо зошто секое наше дело треба да дојде пред духовниот суд, да се суди земајќи ги во предвид нивните последици заради кои самото дело претставува помало или поголемо зло. Кога пророкот Илија убил 500 идолопоклонички свештеници кои израелскиот народ го расипувале и го вовлекувале во идолопоклонство, тој не погрешил пред Бога, но кога цар Давид преку други, а не самиот лично, го убил војводата Уриј, Давид тешко згрешил пред Бога зошто го убил Уриј од нечисти и страсни намери кои имале и лоши последици. Значи не е доволно пред духовникот да ги кажеме само делата, туку и нивните причини и последици – должни сме искрено и потполно да го откриеме нашето срце зошто тоа е извор на нашите мисли и нашите дела. А кој тоа не го прави, тој не ќе може да добие и простување на гревовите, и се она што премолчил пред духовникот, на небото пред Бога и ангелите ќе мора да признае, но тогаш строгата казна на строгиот судија ќе го осуди без над на помош, зошто после смртта нема каење. Се ползуваме со тајната на покајанието и како вистински христијани зошто неа Господ Спасителот ја воспоставил бидејќи Бог сака секој човек да се спаси. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО НЕДЕЛА НА МИТАРОТ И ФАРИСЕЈОТ
Лука, зач. 89, гл. 18 ст. 10-15
Сите телесни доблести и пороци се подложни на телесни чуваства и затоа лесно се гледаат и слушаат; но душевните доблести и пороци, скриени од телесните чувства, ниту се гледаат, ниту се слушаат и затоа разумот тешко ги разликува и оценува. Смирението е свето и спаносно расположение на душата, а гордоста напротив е доста убиствен порок. И Господ Спасителот, знаејќи дека сите сме помалку или повеќе потчинети на гордоста и дека често се оддалечуваме од смиреноста, Он во параболата на денешното Евангелие за Митарот и фарисејот ги опишува надворешните телесни знаци и гордости и смирености, претставувајќи ни ги во исто време и штетните последици на гордоста и ползата од смиреноста. Но, во исто време Спасителот, преку примерот на цариникот и фарисејот, не учи каква треба да биде христијанската молитва за Бог да ја прими и со неа да заслужиме Божја милост и заштита.
-„ Два човека влегоа во Храм да се помолат: едниот фарисеј, а другиот цариник.“
Спасителот Господ и оваа толку важна и спасоносна поука за човекот ни ја кажува во парабола, зошто таа е жива слика на нештата и настаните и кога поуката се претстави со приказна со живи бои, тогаш самите нешта ни се чинат поживи пред нашите очи и влијаат врз нас повеќе; тогаш ни се чини како самите работи и настани да ги слушаме и гледаме. На крај никој не може да одрекува дека ваквиот начин на поуки предизвикува и поголемо внимание кај слушателите кои заради тоа полесно и поискрено го примаат и усвојуваат она на што се учат и полесно го памтат она што го слушнале.
Кај Јудејците постоеле три главни секти: Фарисеи, Садукеи и Есеи, а според сведочењето на Јосиф, кон ним им се придружиле и други како: Иродијани, кои биле политичка партија за Ирод и римскиот данок; Галилеи, фарисејски ред; Терапевти имале форма како денешните милосрдни браќа, а тоа го сведочи и нивното име кое значи: слуги, покорни, послушни, врачи-лекари. Есеите биле јудејски приврзаници од грчка народност. Стариот Завет ништо не говори за ниту една од овие секти, зошто тие, според Јосиф, настанале за време на првосвештеникот Јонатан или меѓу 159 и 144 година пред Христа, а Старозаветните книги се завршени 400 години пред Христа.
1) Фарисеите биле најбогати и најсилни меѓу Јудејците. Кога Ирод умрел, според Јосиф, имало до 6000 фарисеи. Името го добиле од еврејскиот збор Фарахс-што значи: да се оддалечиш, да се посветиш, зошто фарисеите се оддалечувале од светот и се посветувале на верата. Фарисеите биле сметани за најверна секта на јудејската вера и имале големо влијание врз народот. Фарисеите исповедувале дека светот се управува по непроменливата Божја наредба или по судбината, дека човечката душа е бесмртна и после смртта или е блажена или несреќна; дека постојат добри и лоши ангели; дека Бог е должен на Јудејците да им дава особени предности и дека само тие, бидејќи потекнуваат од Авраам и бидејќи ги исполнуваат сите законски форми, имаат право на оправдување пред Бога. Фарисеите, како богати и силни, ги заземале првите места и биле, освен Никодим и Гамалиал, горди, лукави, грабливи, фанатици и неправедни, а народот го презирале. Заради тоа и Спасителот особено негодувал против нив. Тие строго ги исполнувале законските форми и имале долги молитви. Постеле двапати во неделата и тоа во четврток, држејќи дека тој ден Мојсеј се искачил на Синај, и во понеделник, кога, како што велат, Мојсеј се симнал од Синај.
2) Садукеите биле богати и важни личности кои исто така заземале важни места во општеството, но по број биле помалку од фарисеите. Своето име го добиле од Садок, а според Епифаниј и некои други, од зборот Садеке-што значи правда. Садок живеел околу 260 година пред Христа и бил ученик на Андигон Сихејски кој бил претседател на Синедрионот. Андигон учел: дека Бог треба да се обожава со самопрекорување и без надеж на награда или страв од казни. Но неговите ученици ја расипале неговата наука одрекувајќи секое натприродно или духовно битие, или ангели, бесмртност на душата и силата на Божјата промисла. Садукеите говореле дека нема воскресение на мртвите, ниту ангели и духови. Садукеите уште учеле дека секое човечко дело произлегува од слободната човекова волја и дека човекот е самиот причина на сите свои добри дела, а за лошите дела причина е слабоста на човековата волја. Тие не ги признавале преданијата, а Мојсеевиот закон го почитувале и го извршувале само по форма.
3) Есеи е еврејски збор и значи – преподобен – смирен – а според некои и врач или лекар. Ова бил свштенички ред кои го сочинувале повеќето неженети луѓе кои го презирале бракот заради женската непостојаност. Есеите речиси во се се′ сложувале со фарисеите, непризнавајќи само дека е потребно да се собира народот во храм заради молитва. Новите членови во своето друштво ги примале после долго искушување, но со доста свечени и симболични обреди. Есејци имало околу 4000.
4) Иродијаните биле политичка партија и пријатели на Ирод, тетрарх на Галилеја, а под власт на ќесарот. Оваа партија го одобрувала данокот кој ќесарот го наметнал на Евреите, додека фарисеите овој данок го отфрлале како незаконски бидејќи се плаќал на народ кој е од друг, туѓа вера и народност. Ниту една од претходно спомнатите секти не била во пријателство со Иродијаните, освен кога сите се здружија против Господ Исус Христос. Тогаш крвните непријатели се зближија против Исус Христос кој непрекратно со своите силни и моќни зборови ги изоблучувал заради нивните пороци.
5) Книжниците биле народни учители, толкувачи на божјиот закон и воопшто учени Јудејци. Тие ги чувале судските акти и каталозите на синагогите; тие ги составувале молбите и желбите за брачни парници и затоа биле нарекувани законици или учители на законот. Нивната положба во општеството била религиозна, но во исто време имала и политички карактер, сличен на оној кој го имале фарисеите и садукеите. Кога станува збор за Архиереите и Книжниците, тогаш се подразбира Синедрионот. Ирод овој Синедриод го повика за да го праша: „Каде ќе се роди Христос?“
6) Митарите, царинци, не биле богати и благородни Римјани (но имало и Јудејци кои ја вршеле таа положба, на пример Захеј) туку тие биле расипани службеници и на неправеден начин, со изнудување и тиранија доаѓале до своите приходи. Овој ред на луѓе Јудејците особено го мразеле бидејќи тие собирале данок во полза на Римјаните, меѓутоа тој данок Мојсеевиот закон го одредувал во полза на храмот. Народот ги сметале цариниците за некој изрод, зошто тие со своето занимање го понижувале достоинството на израелевиот Бог, а своите браќа ги малтретирале и затоа Спасителот го учи народот да не љубат како цариниците, туку со пожртвување и тоа не само да ги љубат пријателите, туку и непријателите.
-„Фарисејот застана и вака се молеше во себе: Боже, Ти благодарам што не сум како останатите луѓе: ајдуци, неправедници или како оној цариник.“
И така додека овој фарисеј се молел на Бога молчејќи, а со тоа признавајќи дека Бог се слуша и гледа, од друга страна под влијание на фарисејската страст и заслепеност Го навредува Бога и сите луѓе, говорејќи дека е праведен, како Бог да не знае каков е тој, а потоа делејќи го целиот свет на две почести од кои првата ја сочинувал тој како праведен, а другата сите останати луѓе како грешни! И така наместо на Бога да му благодари, тој ги осудува сите сите луѓе, а себе се фали! Овие зборови се сосема јасен доказ за фарисејската гордост; зошто Спасителот вели: „без Мене не можете ништо да правите“, и апостол Павле истото го повторува говорејќи: „Бог е оној кој дејствува во вас да сакате и да правите“. Фарисејот сето тоа го грабнува од Бога и го припишува на својата сила. Фарисејот заборава дека доблеста не се состои само во избегнување на злото, туку во правење на добро.
-„Постам двапати во неделата и давам десеток од се што имам.“
Јудејците според преданието и обичајот, а не според законот, постеле двапати неделно. Според Мојсеевиот закон секоја година пред Бога принесувале десети дел од своите плодови. Но, од Второзаконието, 14, 23-33, дознаваме дека Јудејците не морале да принесуваат пред Бога десетина од се што имаат, на пример: и од млеко, сирење и т.н., а фарисејот во молитвата се фали дека не само што двапати неделно пости, туку и од се што има принесува десеток, сакајќи со тоа да каже дека прави повеќе од колку што законот бара. Но тоа се не вредело зошто фарисејот правел други тешки гревови, а бил крајно расипан како што Спасителот и ги опишува фарисеите.
-„А цариникот од далеку стоеше и не сакаше ниту очите да ги подигне кон небото, туку беше наведнат говорејќи: Боже, биди милостив кон мене грешниот“.
Цариникот стоел далеку од жтрвеникот и признавајќи ги своите гревови и каејќи се за нив, тој од Бога барал само милост и целата надеж му била божјото милосрдие.
-“Ви велам дека овој отиде праведен во својот дом, а не оној, зошто секој кој самиот се подига, ќе се понижи, а секој кој самиот се понижува, ќе се подигне“.
Цариникот излегол од храмот оправдан повеќе отколку фарисејот, но тоа всушност значи дека само цариникот си заминал дома оправдан, но не и фарисејот. Грешниот митар преку смиреност и кроткост е оправдан, а фарисејот, заради гордоста е осуден. Значи на фарисејот сите доблести биле понижени од неговата гордост, фалење и преценување на самиот себе, а на митарот сите мани му ги очистила неговата смиренот и искреното каење за гревовите, како и надежта на божјето милосрдие, и затоа неговата молитва може да ни послужи за пример.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛАТА НА МИТАРОТ И ФАРИСЕЈОТ
„Секој кој се горди, ќе се понижи, а секој кој се смирува, ке се воздигне“.
Смиреноста е голема доблест, зошто кога ќе замислиме колку е голема важноста на смиреноста во овој времен свет, ние навистина мора да се зачудиме. Гордиот човек бара пофалби и првенства, бара почести и поклони; сака секаде да е прв, секого го оценува и ретко кого не го осудува. Каде не наоѓа задоволување на своите горди побарувања, тој се лути и негодува, а често и со презир и погрди зборови го остава друштвото кое не ја задоволило неговата суета. Замислете само колку молења, колку вложувања и колку поклонувања бара горделивецот за некое мало добро кое ќе го направи! Но ако тој самиот има потреба, нему гордоста не му дозволува да ја наведне главата пред оној кој може да му помогне, затоа тој останува без помош. Заради сето тоа, гордиот човек е вознемирен, него луѓето го мразат и го избегнуваат. Но, смирениот човек, бидејќи не бара пофалби ниту поклони, првенства ниту останати сведски суети, тој насекаде е спокоен, него секое друштво го сака и тој со сите пријатно се однесува. Смирениот човек прави добри дела без молење и вложување, а кога нешто самиот ќе намисли да направи, тогаш тој брзо и лесно тоа го постигнува. Заради сето тоа смирениот човек секогаш е спокоен и благ, тој на сите им е пријатен и затоа сите луѓе му се пријатели, како и тој на нив што е. Дури и самите горделивци ги презираат гордите луѓе и ги сакаат смирените.
Но уште поголеми се благата кои ги ужива смирениот и кроток човек. Лутењето е ќерка на гордоста и таа е многу присутна кај горделивиот човек. Тој е огледало на лутењето и гневот, а смирениот човек е секогаш украсен со доблестите на Спасителот: смиреност и благост. „Научете се од мене“, рече Спасителот, „зошто Јас сум кроток и смирен во срцето и затоа ќе стекнете мир во вашите души“. И така срцето на гордиот човек никогаш во вовој свет не наоѓа мир и спокојство, зошто тој не го постигнува она што неговата гордост го замислува, а смирениот човк во овој времен свет секогаш е спокоен и задоволен бидејќи лесно наоѓа се што неговата смиреност и кроткост бара. Но, во идниот живот горделивецот е несреќен зошто Светото Писмо вели: „Господ на горделивите се противи, а на смирените им дава благодат“.
Оваа вистина ја посведочува тоа што Бог ја удостојува Дева Марија со божествена чест и слава. „Еве ја слугинката Господова“, му рекла Пресвета Дева на ангелот Гаврил, „и затоа нека ми биде според зборовите твои“. Но поради таа голема смиреност и се удостојува на ангелскиот одговор кој и вели: „Затоа и Она што ќе го родиш ќе биде свето и ќе се нарече Син Божји“. А кога нејзината тетка Елисавета и вели: „Од каде тоа да ми дојде Мајката на мојот Господ“, света Дева марија, фалејќи Го Господа, одговори: „Ете се смилува, погледна Господ на смиреноста на својата робинка“. И навистина, каде има бескрајна длабочина на смиреност, таму има и неискажана големина на возвишеност, „зошто секој кој се горди ќе се понижи, а кој се смирува ќе се возвиши“.
Смиреноста е христијанска доблест која луѓето ги орави да бидат воздржливи и која ги тера на послушност кон Бога, зошто кој не е смирен и кроток, тој ни кон Бога не може да биде послушен. Додека нашите праотци, Адам и Ева, биле кротки и смирени, биле и послушни кон Бога и не се осудувале да ги нарушат Неговите заповеди, но кога слушнале дека ќе бидат како богови, тогаш во нивните срца исчезна смиреноста, тие се погордија и веднаш ги остави послушноста кон Бога. Тие ги пружија рацете, го вкусија забранетиот плод и така се фрлија во голема несреќа себе и целото свое потомство!
Смиреноста е потребан на христијанинот и затоа што Бог е човекољубив. Бог како најмилостив Отец ги љуби сите луѓе и сака сите да се спасат, Но без каење никој не може да се спаси зошто сите сме грешници, но пак без смиреност никој не може да се покае, зошто гордоста нема да ги признае своите недостатоци, и затоа треба да ја имаме на ум науката на Светото писмо кое вели: „Жртва на Бога е дух скрушен и срце смирено, кое Господ нема да отфрли“.
Но, зошто човек би можел да се гордее? Бистрина на паметот, убавината на лицето, храброста на телото, големото богатство или слава, се тоа е многу променливо, се тоа денес постои, а утре го нема, зошто неизбежната смрт во еден миг закопува длабоко во земјата! Што е мудроста и науката? Човековото знаење споредено со неговото незнаење е како капка вода во цело море! Што е среќата, што е богатството, што е високата положба, пријателството на големи луѓе? Денес постои, а утре не! Светското тркало се движи брзо и човечката среќа се претвора во несреќа, богатиот станува просјак, високите положби се губат, а големите покровители ги менуваат своите мислења! „ Се е како тревата“, вели Светото Писмо, „и секоја слава човечка е како тревно цвеќе; кога ќе се исуши тревата и тревното цвеќе отпаѓа“.
Да не се гордееме и другите да ги осудуваме како грешници, туку да се испитуваме себеси; да ја испитуваме нашата совест за нашите дела, да ја испитаме чистотата на нашето срце, и ќе се увериме дека на секој од нас многу му фали христијанска должност и доблест кои се потребни за спасение. Кога нешатата ги оценуваме како што треба, тогаш ќе бидеме смирени, Кога често помислуваме на смртниот час и каде одиме после смртта, кога знаеме дека она што го имаме не е наше, туку Божје, кога веруваме дека без смиреност не можеме да се спасиме, кога секогаш пред очите го имаме примерот на митарот и фарисејот од денешното Евангелие, тогаш ќе можеме да бидеме вистински христијани и тогаш никогаш нема да ја заборавиме големата наука од Светото писмо за смирението која вели: „секој кој се горди, ќе се понизи, а секој кој се смирува ќе се воздигне“.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО НЕДЕЛА НА БЛУДНИОТ СИН
Лука, зач. 79 гл. 15 ст. 11-32
Параболата од денешното Евангелие за Блудниот син е круна на сите евангелски параболи, како по опширност и поединости, така и по длабочина и големина на божјите чувства кон грешникот кој се покајал.
Оваа парабола Спасителот ја кажува кога книжниците и фарисеите го озборувале и осудувале заради тоа што се меша со цариници и грешници и ги прима. И Господ, со цел од една страна да ги засрами своите противници, а од друга на народот да покаже колку Бог се радува кога грешникот се кае и се обраќа кон патот на спасението, прво ја кажува параболата за изгубената овца, а потоа за изгубената драхма, за на крај да ја раскаже оваа прекрасна парабола за блудниот син. Во оваа последна приказна Господ ни ги претстави: 1) состојбата на грешникот, 2) начинот на исповедувањето и каењето и 3) големината на својата милост. Оваа парабола воглавно се однесува на оние луѓе кои, познавајќи ја својата должност кон Бога, намерно не ги исполнуваат и паѓаат во грев, злоупотребувајќи ги оние божји дарови кои Бог ги дава на луѓето заради остварување на нивната среќа и спасение.
-„И рече: „Некој човек имаше два сина. И помладиот од нив му рече на татка си: ‘Татко, дај ми го делот од имотот, што ми припаѓа!’ И тој им го раздели имотот.“
Овде Спасителот под името човек всушност мисли на човекољубивиот Отец и Бог, а зборовите- два сина, се однесуваат на секој праведник и на секој грешник, зошто Бог е Отец и на едните и на другите – он заповеда на своето Сонце и тоа ги осветлува и лошите и добрите, и им дава дожд и на праведните и неправедните. Тука Спасителот помладиот син го претставува како грешник, кој заради младоста полесно греши и затоа го бара од таткото оној дел кој правно му припаѓа иако уште не дораснал за самостоен и независен живот. Кај сите народи постои месење дека родителскиот имот припаѓа на нивните деца според правото, а не според волјата на таткото. А кај Јудејците, наследството од таткото им припаѓало на децата само по неговата смрт и тоа најстариот син наследувал двапати повеќе од останатите браќа. Како што се гледа, тука помладиот син го примил својот дел во пари, зошто се вели дека го истрошил својот имот живеејќи развратно (12). И таткото бидејќи не можел синот да го одврати од ваквото барање, тој му направил по волја, т.е. Бог никого не го присилува на патот на спасението зошто така би ја ограничувал слободната волја на човекот, а во тој случај човек не би бил достаоен ни по правда за награда која ја носи спасението, зошто спасението треба да биде плод на слободна човекова волја. На патот на спасението Бог само му потпомага на човекот и му става на располагање разни неопходни средства кои се наоѓаат во црквата, особено во тајните.
- „А по неколку дена помладиот син собра сè свое и отиде во далечна земја и таму го потроши својот имот, живеејќи развратно.“
Значи само после неколку дена блудниот син веќе со својот дел си замина. Но каде? Во земја далечна, т.е. далеку од Бога, зошто за грешницие е природно да се оддалечи од Бога, така и Адам направи кога после направениот грев се скри од Бога. Но иако се оддалечи од својот татко, тој не можел да се оддалечи од својата совест која никогаш не доцни човекот да го прекори за лошите дела и така да го натера на покајание и на патот кон спасението. И блудниот син, кога не можел да побегне и да се оддалечи од судот на својата совест, и тој почнува да живее блудно барајќи во развратниот живот, во песната, игранките и пиењето да го забошоти и угуши прекорот на совеста. Но, што направил со тоа? Имотот си го упропастил, а прекорот на совеста само повеќе се зголемувал, зошто совеста со ништо не може да се умртви. Оваа вистина ја докажале многу злосторници кои самите се предавале на власта.
-„Кога потроши сè, настана голема глад во онаа земја, и тој се најде во скудност.“
Значи и имотот со кој мислел да ја задоволи својата развратност веќе го упропастил и во средината во која живеел владеела глад, а тој се нашол како туѓинец и без ничија помош; зошто пријателите и другарите на неговиот блуден живот, заради кој ги презре и своите родители, не биле правите другари бидејќи таквите луѓе не се никогаш вистински пријатели и взаемни добротвори, заради тоа и блудниот син од денешното Евангелие и страдал од глад.
-„И отиде и се прилепи при еден човек на онаа земја, тој го испрати на своите полиња, за да ги пасе свињите. И сакаше да го наполни својот желудник со лушпи, што ги јадеа свињите, но никој не му ги даваше. “
Ваквата состојба на блудниот син е најдобар доказ на материјален и толку морален пад и пропаст и најголемо очајување, зошто кога Евреите го презирале свинското месо, тогаш колку повеќе го презирале оној кој бил чувар на свиљите! Но тажната состојба на ова блудно момче била уште толку потажна и потешка, бидејќи трпел глад и не можел да се насити ни со оваа храна кои ја јаделе свињите. На крај на својата несреќа, тој морал да падне во очајание зошто сиот свој имот и богатство го жртвувал за овој свет и своите другари, а сега, кога има потреба од помош, никој не се нашол да му помогне. Тука можеме смело да кажеме дека човекот наидува на два пата, еден преку кого патникот лесно преоѓа во пропаст како Јуда, и друг –многу тежок, но преку кого со посредство на трпење, солзи и каење се преоѓа во спасение, како што се случи со апостол Петар. И Спасителот, бидејќи живоја опишал тажната состојба на блудниот син, сега ни го покажува и неговото каење, зошто вели:
-„ А кога дојде на себеси, рече: ‘Колку наемници при татка ми имаат леб во изобилство, а јас умирам од глад тука!“
Значи, кога дошол при себе, дури тогаш ја разбрал тажната состојба на својата душа и тело зошто претходно живеел бесловесно и не го разбирал својот душевен и телесен пад. И така горките последици од блудниот живот на крај го принудиле да помисли на поправање на својот живот, на враѓање во татковскиот дом и затоа и вели:
-„Ќе станам и ќе отидам при татка си, и ќе му речам: ‘Татко, згрешив против небото и пред тебе; не сум веќе достоен да се наречувам твој син. Прими ме како еден од своите наемници!“
Кога станал, т.е. кога се разбудил од мртвилото на гревот, блудниот син веќе почнува да се кае и веќе бил исполнет со волја да се поправи. Тој згрешил против небото зошто повеќе ги вреднувал земските нешта. Му згрешил на Бога зошто ги презрел божествените закони и така се оддалечил од Бога. Заради тоа и толку се кае и покажува толку голема смиреност, што и самиот за себе вели дека е недостоен да се нарече син.
-„И стана и тргна кон татка си. И кога беше уште далеку, неговиот татко го виде и му се сожали, па се растрча, и му се фрли на вратот и го целиваше. А синот му рече: ‘Татко, зрешив против небото и пред тебе; не сум веќе достоен да се наречувам твој син!’
Најважниот доказ за искрено покајување и поправка е признавањето на вината пред навреденото лице. Затоа и блудниот син не доаѓа пред некој наемник на татко му или пред постариот син, туку непосредно пред својот татко. Така и Давид се каел. Оче, згрешив, т.е. виновен сум и достоен сум за твоето презирање, осида и казна; но, убеден во тојата благост доаѓам и очекувам од тебе милост, а не правда, зошто сега не сум достоен ниту да се наречам твој син. И после овој јасен доказ на голема смиреност која произлегла од искреното каење, синот бил награде (понатаму ќе видиме), а таа награда била последица на неограничената татковска (божја) љубов кон синот (грешник), љубов каква навистина никаде во историјата на светот не можеме да најдеме пример. „Може ли жената да го заборави својот пород, а да не се смилува на чедото од утробата своја? Но ако таа го заборави, јас (Бог) нема да те заборавам тебе“.зарем и делото на Откупување е помал доказ за божјата љубов кон грешниците?
-„Но таткото им рече на своите слуги: ‘Бргу, донесете ја најубавата облека, и облечете го и ставете му прстен на раката, и обувки на нозете. Дотерајте го згоеното теле и заколете го, да јадеме и да се веселиме, зашто овој мој син беше мртов и оживе, беше изгубен – и се најде.’ И почнаа да се веселат.“

Прстенот кај старите бил симбол на честа на возвишен и слободен човек, а познато е дека и Римјаните никогаш не им дозволивале на своите робови да носат обувки, прстени и униформи. Но, бидејќи се ова се дава на покаен блуден син, тоа значи дека таткото го прима во домот како господар, а сето ова докажува дека Бог никогаш не ја сака смртта на грешникот. Освен тоа, милосрдниот татко наредил и згоено теле да се заколи. Јудејците имале обичај во штала да хранат теле за некој вероисповеден празник, или пак за свеченост за некој важен настан. Приготвувањето на гозбата ја покажува искрената радост на таткото заради враќањето на изгубениот син, кој заради гревот беше мртов, но оживе и се најде- се спаси со помош на каење.
-„ А неговиот постар син беше во полето. Кога пак доаѓаше и и се приближи на куќата, чу песна и играње; па повика еден од слугите и го праша што е тоа. А тој му рече: ‘Брат ти си дојде и твојот татко го закла згоеното теле, зашто го прими здрав.’ Тој се налути и не сакаше да влезе; а неговиот татко излезе и почна да го моли.“
Бидејќи на оваа парабола претходи озборувањето на фарисеите за Господ Исус Христос дека се дружел со цариници и грешници, така и однесувањето на овој постар син може да се однесува и примени: прво-на фарисеите кои го озборуваа Христа бидејќи ги примал грешниците; второ-на Јудејците воопшто, кои се жалеле на Бога дека примајќи го Евангелието и идолопоклониците можеле да се спасат; и трето – на секој себичен христијанин кој сите земни, па дури и небесни блага ги сакаат само за себе.
Но, од друга страна, бидејќи постариот син бил добар и украсен со доблести, неговото негодување за постапката на таткото не се зема за зло, но сепак и тој сакал неговиот брат да се спаси, зошто кај праведникот не може да има злоба, ниту завист, туку со неговата постапка сака да се претстави големината на Божјата благост. Негодувањето на постариот син покажува дека благоста и милоста Божја кон покаените е толку голема што предизвикува негодување кај другите.
-„ А тој му одговори на татка си: ‘Еве, ти служам толку години и никогаш не прекршив ниедна твоја заповед, а ти никогаш не ми даде ни јаре, за да се повеселам со своите пријатели. А кога дојде овој твој син, кој го растури твојот имот со блудници, му закла згоено теле!“
Тука постариот син покажува себичност и неблагодарност, па дури го напаѓа таткото и го осудува! Гледајќи му на таткото во очи, тој се одрекува и од братството со помладиот брат, говорејќи му на таткото: ти и твојот син, но не и мојот брат. Но, да видиме што му одговара таткото:
-„Тој пак му рече: ‘Чедо, ти си секогаш со мене, и сè што е мое – е твое; но требаше да се веселиме и да се радуваме, зашто овој твој брат беше мртов и оживе; беше изгубен и се најде.”
Со овие зборови милосрдниот татко побудува човекољубие и понежни чувства на братот кон својот помал брат, докажувајќи му на постариот син дека она што помладиот го уништил и не му припаѓал нему (на постариот син), а она што е негово и така останало. Со овие зборови Спасителот им покажал на фарисеите дека и тие секогаш можат да имаат пристап при Бога зошто законот е во нивните раце, откровението е во нивните раце, а Божјата волја им е позната и заради тоа треба да се радуваме кога ќе видиме дека грешникот се кае и се враќа на патот на спасението.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛА НА БЛУДНИОТ СИН
„Секој кој прави грв, прави безаконие, зошто гревот е безаконие“.
Првиот и последниот, насилниот и најопасниот наш непријател е, без никакво сомневање, гревот. Тој е наш прв непријател, зошто не направи престапници на Божјите заповеди; гревот не истера од рајот на блаженството, тој не истера на оваа земја исполнета со несреќи и таги, секојдневни солзи и маки. Но гревот е и нашиот последен непријател, зошто тој на последниот ден на страшниот суд вечно ќе ги оддалечи грешниците од Божјето лице; вечно ќе ги покрие со превез на срамот и проклетството од целиот свет и ќе ги фрли на вечни маки! Гревот е нашиот најсилен и најстрашен непријател зошто тој ја уништува и нашата душа и нашето тело, го помрачува нашиот ум, ја оковува нашата волја со ниски страсти, го валка нашето срце со разни нечистотии, не фрла во тешки болести и гревовна смрт. Гревот е нашиот најопсен и најлукав непријател бидејќи употребува и сила и слабост, и страсти и доблести, па дури и самата божја милост се со цел грешникот да го одврати од поправање и каење!
Но кога гревот е толку голем непријател, зарем тогаш не е потребно и ние да ги употребуваме сите можни средства за да се ослободиме од неговата власт? Но, ние многу често го правиме обратното, зошто малкумина се оние кои јуначки се борат ротив гревот. Малкумина се оние кои стапиле во таа борба и до крај претрпеле, туку обично се покажуваат слаби и отстапуваат; а најголем е оној дел кои сами и доброволно одат во средба на гревот и слепо се оддаваат на се она што е против божјата волја и човечкото почитување.
Но, зошто гревот е толку страшен и опасен непријател? Дали човекот е немоќен и слаб со успех да му се спротивстави? Не, зошто ние, иако заради првобитниот грев сме ја изгубиле онаа прва и топла љубов кон доброто и доблестите, иско сме станале спори на добри дела, сепак е вистина дека секогаш чуваствуваме целосна одвратност кон гревот и неговите соблазни. Од друга страна, нашата вера ни обезбедува и дава силна помош и разни средства со кои можеме да го победиме гревот. Оваа вистина јасно ја посведочуваат голем број на божји угодници кои, живеејќи во среди на бројни и тешки искушенија, сепак ја оддржале победата над гревот, славејќи ја денес на небесата небесната слава на својата светителска победа!
Занчи, не е човечката слабост и немоќта причина за човековото грешење, туку расипаноста на волјата и незнаењето.Многумина од нас не го препознаваат гревот и неговите лоши и убиствени карактеристики. Ние често не знаеме дека сме должни да го избегнуваме гревот и да го презираме. Или пак го познаваме оној дел на гревот кој не труе и валка, а оној другиот дел кој не упропастува, ние многу често не го знаеме. Според тоа зарем многу често не личиме на мало дете кое непознавајќи го смртниот отров на змијата, гледајќи колку кожата на змијата е жарена и како од сонцето свети, сака да ја земе во рака? Инаку не би можеле да ги објасниме оние грди и луди пофалби со кои некои грешници пофалуваат многу гревови: и не е возможно да разбереме некои луѓе, кои во своите гревови, не само што остануваат, туку и напредуваат, ги умножуваат и во нив го бараат своето лично пропаѓање!
Заради тоа, за да се сочуваме од гревот, многу е важно меѓу луѓето да постои чиста и добра волја за препознавање на тажните последици кои доаѓаат од грешење. Секој е должен да го проучува другиот за средставата против гревот, зошто тоа е најсветата должност на вистинскиот христијанин. Кога, на пример, се случи болест во нашиот дом, ние сите вредно и непрекинато се распрашуваме и бараме добри и потребни лекови, плашејќи се болниот да не се разболи уште повеќе или пак да не умре; но која болест може да се изедначи со гревот и неговите страшни полседици, со кои тој секој ден се упропастува? На секој човек најсвета должност му е да го чува својот брат и да го отргнува од гревови, зошто гревот е смрт на душата и пропаст на телото. Оваа потребна поука треба да е секојдневен совет кој родителите ќе им го даваат на децата, учителите на учениците, господарите на своите слуги и научниците на простите луѓе, а особено свештениците на сите свои парохјани и потота во нашето општество нема да се најде ниту момче, ниту зрели луѓе, кои ќе тргнат по патот на блудниот син, за што денешното Евангелие ни даде убава морална и материјална поука.
После ова, треба да се запрашаме: што е гревот? И на ова прашање Светото Писмо одговара: „гревот е безаконие“ (1.Јов. 3, 4). И навистина, секој грев прекршува некој закон, а да не постоеја закони, немаше ни да се знае за гревот. Но, бидејќи законот не е ништо друго, освен израз на божјата волја, затоа и гревот соодветно се нарекува престап против оваа света волја. При секој грев, човекот секогаш над некој закон ја става својата слепа желба и тогаш грешникот, наместо божјата волја, се покорува на своето лошо мислење и волја и така, паѓајќи во грев, станува божји непријател и недостоен за божји награди.
Сите законски наредби се сведуваат на две: прво-човекот со полна волја и искрено да прави се она што е добро и праведно; и второ-да не прави она што е лошо и неправедно. И гревот, бидејќи е противење на некој закон, се сосоти во неиспитување на она што законот го наложува, и второ, во правење на она што законот го забранува. И така, греши секој оној кој неправедно туѓата работа ја присвојува за себе или ја уништува, но исто така греши и оној кој не ги употребува своите добри дела на полза на останатите луѓе, зошто Божјиот закон наложува на нашиот ближен не само да не му правиме штета, туку и да му помагаме. Исто така греши не само оној кој лаже и другите ги држи во заблуда, туку и оној кој ја знае истината, а не сака да ја каже и со тоа прави штета на својот ближен. Ова што сега го кажавме треба секој добро да го разбере, зошто многумина мислат дека лошото дело е грев, а не знаат дека грев е и тоа кога човек навистина никакви лоши дела не прави, но од друга страна и никакви добри дела и мисли дека тоа не е грев! Но, нека никој не се лаже, зошто и тоа е грев. Човек, кој може да направи некакво добро, а не го прави или од небрежност или заради среброљубие, наликува на оној човек за кого Спасителот вели дека својот талант го закопал во земја со намера да го врати на својот горподар без никаква штета, но кога тоа го направил, господарот го осудил зошто со добениот талант не заслужил ништо и ништо не стекнал, туку го чувал закопан.
Секое слободно дејство на човекот се изразува на три начина: прво-преку средството на разумот и желбата; второ-преку зборови и говор; и трето- преку самото дело. Така исто и гревот има свои три вида: прво-постои грев во мислите, т.е. нечисти мисли, нечисти желби и скандалозни вообразувања зошто после вакви мисли и желби доаѓаат исти зборови и дела; второ-постои грев во лоши зборови и во овој вид на грев доаѓаат сите лаги и измами, лажна побожност и кривоклетство, разни осудувања и озборувања на кон ближниот, срамни зборови; и трето-постои грев на незаконски дела, како на пример неверување, омаловажување на црковните светилишта, кражби, убиства, развратен живот, алкохолизам и друго.
Се разбира дека сите гревови не се наоѓаат кај еден човек, туку обично една страст преовладува кај грешникот. Но грешникот носи во себе дел и од многу други гревови. На пример, горделивиот обично е и осветољубив, немилосрден и полн со омраза; а среброљубецот е обично подол, лаже и е насилник. Исто така и сите грешници не се на едно и исто скалило на моралната расипаност зошто и кај гревот, како и кај доблестите, постојат разни степени. Прв степен на гревот е кога човек почнува да прави еден или повеќе гревови, но го мрази гревот и затоа заборава на време да се покае, па дури и без добри плодови. Вториот степен е кога лошите дела станиваат навика и потоа преоѓаат во страст, меѓутоа желбата за поправка и одвратноста кон гревот сосема не се задушени; а третиот степен е кога грешникот во злото и расипаноста толку напредува што станува роб на гревот и сосема заборава на законот и стравот Божји.
Исто така различни се и причините за грев. Така на пример причина за некој грев може да биде-незнаењето, а човекот слепо ги следи нагоните на својата расипана природа и угледувајќи се на лоши примери, прави многу гревови немилсејќи дека тие се противат и на законот на природата. Во ваква состојба се наѓаат оние кои не се просветени со науката на христијанската вера. Причина за некој грев може да биде и духованата небрешност во која паѓаат сите оние кои мислат и да се прашуваат зошто човекот е должен да го прави она што од него го бара божјиот закон. За ваквите луѓе сите закони и сите канони се состојат во примери, околности, навики и страсти. Но причина за грев може да биде и лажно духовно присуство и тоа се случува кога човек јасно знае што од него се бара, и должност и совест и се труди да ја сочува својата чест, но сепак во тајност се оддава на задоволување на страстите. За оваа состојба Спасителот горко ги изобличувал фарисеите. Има и други причинители, но сепак тие не го оправдуваат грешењето на свесниот човек.
И после сите овие слабости и рани на кои нашата душа подлегнува, после сите овие окови кои нашата слобода немилосрдно ја држи во заробеништво, релевантно е сето она што Светото Писмо непрестајно не советува да го исполниме, да се чуваме од гревот и како пример да ги земеме се она што ни покажале божјите угодници. Но, пред нас е светата Црква и во неа небесните тајни, и иако има разни и тшки гревови, сепак милоста божја и пролеаната крв на нашиот Господ на Голгота, е во состојба да ја очисти нашата душа од секој грев, само ако искрено се покаеме и покажеме добри дела како доказ за искреносто каење. Затоа да се ползуваме со средствата кои Црквата ни ги дава заради простување на нашите гревови и заради нашето вечно спасение, на кое се удостоиле голем број на божји угодници и да се ползуваме со науката и тајните на нашата света и спасоносна вера. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО НЕДЕЛА НА СТРАШНИОТ СУД-МЕСОПУСНА
Матеј, зач.106 гл. 25 ст. 31-46
Ова Евангелие говори за последниот суд или за свршетокот на светот. Одговорот на денешното Евангелие, а на прашањето на своите ученици, Спасителот го кажа три дена пред своето страдание. На едноставен, лесен и краток, но многу возвишен начин Господ го опишува крајот на светот и со тој одговор имал за цел слушателите на ова Евангелие што поскоро да ги упати на поправки за што потполно да се приготват за последниот ден-за денот на страшниот суд.
Но, важно е и тоа што ниту една евангелска догматска наука не е толку јасна, но во исто време и толку строга, како ова денешно Евангелие. Во оваа наука Господ Спасителот јасно ни кажува дека повторно ќе дојде на земјата, но не како првиот пат, како мал Назареец, туку со голема слава и божја величесвеност. Вториот пат нема да дојде за да го спаси светот како првиот пат, туку да им суди на сите луѓе, и живите и мртвите. Тогаш на праведните ќе им даде царство и вечно блаженство, а грешниците ќе одат во вечни маки! Оваа наука денешното Евангелие ја изложува чисто и јасно, а врз основа на таа наука, постои и член во нашиот Символ на верата.
-„Господ рече: А кога ќе дојде синот човечки во својата слава и сите свети ангели со него, тогаш ќе седне на престолот на својата слава:“
Господ Спасителот кажал дека ќе дојде вторпат славно, но не ни кажа кога ќе дојде и од кое место ќе му суди на светот. Некои, врз основа на зборовите на пророкот Јоил, кој вели: „Соберете се и дојдете сите народи наоколу и соберете се во долината на Јосафет зошто таму ќе седнам да судам на сите народи, замавнете со срцата зошто жетвата е узреана“…, велат дека тоа место ќе биде Јосафатовата долина. Но последните зборови на овој прв стих се метафора која значи дека Спасителот при своето второ доаѓаер ќе дојде славно, како Господар и судија на вселената. Доаѓајќи прво во светот за да му служи на светот, Он беше презрен од грешни и расипани луѓе, а вториот пат ќе дојде во слава за да ги награди праведниците, а грешниците да ги казни и тоа како цар над царевите и Господар над господарите, а славен од светителите и нагелите. Оваа голема слава на второто доаѓање на Спасителот, убаво и точно го опишува и пророкот Даниил: „Гледав додека се поставија престолите и седна старец на кого имаше облека бела како снег и косата на главата како чиста волна; престолот му беше како огнен пламен, а тркалата како разгорен оган. Река огнена излегуваше и течеше пред него, илјада илјадници му служеа и десет илјади стоеја пред него. И судот сдна и книгите се отворија… И ете како син човеков одеше на облаци небесни и дојде до старецот и застана пред него. И му се даде власт и слава и царство да му служат сите народи и племиња и јазици. Власта е негова, власта вечна која нема да пројде и неговото царство нема да се растури“. Но ете како речиси се ова истото се продолжува и во денешното Евангелие, кое понатаму вели:
-„ И се соберат пред Него сите народи, а Тој ќе ги оддели едни од други, како што пастирот ги одделува овците од јарците. И ќе ги постави овците од својата десна страна, а јарците од левата. Тогаш царот ќе и рече на оние од десната страна: дојдете благословени од Мојот Татко и примете го во наследсво царството кое ви е приготвено од создавањето на светот; зошто огладнев и ми дадовте да јадам, ожеднев и ме напоивте, бев странец и ме примивте, бев гол и ме облековте, бев болем и ме посетивте, бев во темница и дојдовте при мене!
Ова истото го опишува и апостол Петар говорејќи: „Ќе дојде Господовиот ден како крадец во ноќта (ненадејно) во кој небесата со бука ќе помине и стихиите од оган ќе се рападнат, а земјата и делата што се на неа ќе изгорат“; тогаш сите мртви ќе воскреснат, а живите ќе се изменат и сите ќе дојдат пред суд. Но тука праведниците ќе бидат одвоени од грешниците за нивното блаженство да биде потполно и совршено. Праведниците тука се претставуваат како овци поради благоста, кроткоста и плодноста во доблестите како што овците се благи, кротки и плодни со млеко и волна. А грешниците се претставуваат како јарци поради нивната дивост, нескромност и неплодност. Разликата е само во тоа шо спомнатото животно сите тие мани ги има поради падот на човекот, а грешниците и праведниците сите мани и доблести ги имаат по слободна волја и затоа ќе бидат казнети или наградени, зошто уште од создавањето на светот на луѓето им е спремено царството, а на сатаната пеколот. Затоа и спасителот не вели примите, туку како благословени од Мојот Отец, т.е. како избрани наследете го вечното царство како татковство, зошто сте и достојни за татковата милост како милосрдни исполнувајќи ги сите евангелски доблести – Господ Спасителот, признавајќи ги добродетелствата и милосрдноста кои им ги правиме на настраданите и оние во неволја, како нему да со тоа нему сме му направиле, со тоа не учи дека вистинските христијани со правењето добра не очекува за тоа никакви награди, зошто тој само ја врши својата христијанска должност која Спасителот ќе му ја признае и ќе му даде спасение како дар во име на заслугите.
-„Тогаш праведниците ќе му одговорат и речат: Господи, кога те видовме гладен и Те нахранивме или жеден и Те напоивме? Кога те видовме како странец и те примивме? Или гол и Те облековме? Кога те видовме болен или во темница и дојдовме при тебе? А Царот ќе им одговори: Вистина ви велам доколку му направивте на еден од овие Мои најмили браќа, Мене ми направивте“.
Тука Спасителот сиромашните и бедните ги нарекува свои браќа зошто и самиот доброволно ја примил на себе нивнтата природа и се понизил заради спасение на сите и затоа и оние кои се најмали и најбедни ги сака како свои браќа, и:
-„Тогаш ќе им рече на оние од левата страна ‘Одете си од Мене проклети во вечниот оган, приготвен за ѓаволот и за неговите ангели! Зошто огладнев и не Ми дадовте да јадам, ожеднев и не Ми дадовте да пијам, бев странец и не Ме примивте, бев гол и не Ме облековте, бев болен и во темница и не Ме посетивте.Тогаш тие ќе одговорат и речат: Господи кога Те видовме гладен и жеден, или како странец, или гол или болен, или во темница и не Те послуживме? Тогаш ќе им одговори: Вистина ви велам, кога не му направивте на еден од овие најмали, ни Мене не Ми направивте!
Овие зборови содржат осуда на грешникот и тоа поради неисполнувањата на нивните христијански должности заради кои Спасителот вели: „по тоа сите ќе познаат дека сте мои, ако земате и љубов меѓу себе“, а против љубовта стои омразата која е извор на сите зла, па и немилосрдието кон ближните. Заради тоа, ако милосрдниот личи на Бога и спасителот ги нарекува „благословени и наследници на неговиот Отец“, толку немилосрдните личат на сатаната и затоа Спасителот нему му ги испраќа зошто одбраната која грешниците ја изнесуваат пред Спасителот нема никаква предност, зошто кој од христијаните не го слушнал во црква денешното Евангелие повеќе пати? Кој од христијаните не знае дека сиромашните го претставуваат Исус Христос и дека кој ним им прави милосрдие, тоа самиот Спасител го задолжува? Сигурно никој. Одбраната на грешникот на страшниот суд е лажна и затоа не се прима, зошто на тој непогрешен суд, лагата и притворството не вредат ништо.
-„И овие ќе отидат во вечна мака, а праведниците во вечен живот“.

И овие ќе отидат, т.е. грешниците на вечни маки, а тоа значи дека нема да има крај. Оваа осуда на грешниците ја претскажал и пророкот Даниил говорејќи: „И многумина (т.е. сите) кои спијат во прав земски, ќе се разбудат и тоа едни за вечен живот, а други на срам и вечен прекор“. Но кој сака да се спаси од вечните маки и страшната осуда, тој нека се чува воопшто од гревови, а особено од немилосрдие кон сиромавите и оние гревови кои се опишани во Откровението гл. 21, ст. 8.
БЕСЕДА ВО МЕСОПУСНА НЕДЕЛА НА СТРАШНИОТ СУД
-„Кога ќе дојде човечкиот син во својата слава и сите свети ангели со Него, тогаш ќе седне на престолот на својата слава и ќе се соберат пред Него сите народи и ќе ги раздели меѓу себе како што пастирот ги разделува овците од козите“.-
Со овие зборови за страшниот суд Спасителот наш Исус Христос ја има таа спасоносна цел во побожните срца на верниците и вистинските синови на Светата Црква да им вдахне страв Божји, т.е вистинска мудрост која прави нашата свест да биде чиста и спокојна и христијанската доблест да се развива во нас и да се усовршува со светата наука за страшниот суд. Господ на праведниците им ветува вечни награди, а повикувајќи ги сите грешници на покајание со кое се добива простување на гревовите, Он и нив со тоа ги ослободува од вечните маки кои ги очекува грешниците.
Светиот Апостол Павле вели: „Кога секој Божји збор е жив, силен и поостар од секој меч од обете страни“, тогаш толку се важни овие божји зборови за страшниот суд, зошто со нив се откриваат сите тајни во нашето срце и во него Бог ја решава состојбата на секој човек за вечни времиња. Заради тоа е потребно овие зборови длабоко да се вкоренат во срцето на секој христијанин и душата со смиреност и побожност да ги прима и со вера.
Но, кога ќе дојде тој ден на страшниот суд? Господ Спасителот покажувајќи ни ги сите знаци на своето второ доаѓање, не сакаше да ни каже кога ќе дојде, зошто вели „дека за тој ден никој не знае, ниту ангелите на небесата“. Спасителот не сакал да ни каже за постојано да бидеме спремни за тој ден и за одговор на страшниот суд, и затоа вели: „чувајте се вашите срца да не отежнат од јадење и пиење и грижите од овој свет, за денот на страшниот суд не ви дојде ненадејно. Зошто ќе дојде како замка за сите кои живеат по својата земја. Стражете еднакво и молете се на Бога за да можете да се спасите од се на што ќе се случи и да застанете пред Синот човечки. Стражете, зошто не знаете во кој час ќе доје Господ“.
Ова ненадејно доаѓање на страшниот суд секогаш за вистинските христијани било повод за чист и светол живот, а во случај на грев-за искрено покајување. Ова ненадејно доаѓање на страшниот суд било причина која толку голем број луѓе ги направил божји светители и угодници. Но да се запрашаме како врз нас денес влијаат божествените ветувања за вечните награди за побожен и праведен живот и заканите за вечни казни за грешен живот? Дали денес ние наликуваме на оние стари христијани кои Спасителовата наука за страшниот суд ја примиле со таква искреност, што успеале да се удостојат со светителска слава и меѓу луѓето на земјата и пред Бога на небото? Тешко, навистина тешко можеме ние сега со таква побожност да се пофалиме. Зошто не само што нашите деца ретко ги упатуваме на домашна молитва, туку уште поретко ги учиме на вистините на нашата Света вера; не само што нашите помлади речиси никогаш не ги испраќаме во црква на молитва, туку во тоа време ги тераме на разни ангажмани и така за нивното спасение не водиме никаква грижа иако за тоа на страшниот суд ќе одговараме. Освен тоа и ние самите ретко одиме во црква, и кога ќе отидеме на големи празници, ние многу ладно и неискрено се молиме на Бога, а наместо тоа се забавуваме со шепотење со браќата кои стојат наоколу критикувајќи како овој или оној се исчешлал или пак како оваа или онаа се накитила и украсила. Кога ќе излеземе од црква, ние, наместо да им помагаме на сиромавите; да ги посетиме болните и да правиме други добри дела, ние обично се грижиме како тој ден ќе го поминеме во бурен и страсен живот иако тоа е спротивно на законот за празнување на Светиот ден. Но ова ладно и негрижливо вршење на должностите кон молитвата е и јасен доказ за брзото доаѓање на Спасителот и Неговиот суд, зошто Светиот Апостол Петар вели: „Прво пред страшниот суд ќе дојдат подбивачите, кои ќе живеат според своите желби и ќе говорат: каде е ветувањето за неговото доаѓање, зошто откако умреа ншите татковци се стои така (како е) од почетокот на создавањето. Но ова да не ни биде непознато, т.е. дека еден ден за Господ е како илјада години за нас. Не доаѓа Господ со ветување, како што некои мислат дека доцни, туку не′ трпи зошто не сака некој да погине, туку сака сите да се спасат“.
Освен тоа, не само што е грешно, туку е и залудно трпеливоста на човекољубивиот Бог го употребуваме за оправдување на нашата рамнодушност кон верата и така со нашето непоправање да ја отежнуваме нашата состојба на страшниот суд: „зошто Господовиот ден ќе дојде како крадец во ноќта кога небесата со бука ќе помине и стихиите од огнот ќе се распаднат, а земјата и делата што се на неа ќе изгорат“. При ова второ доаѓање Господ ќе дојде да му суди на светот, а не како при првиот пат да го спаси. При првото доаѓање, единородниот Син Божји ја покри својата божествена слава со скромна облека врз човеково тело трпејќи понижувачка состојба и страдаше и на крај умре на крст само за да не избави од тиранијата на гревот. Но при второто доаѓање, Он ќе се појави во полната слава на своето божество со прославено човечко тело и со своите ангели, а како судија на вселената, како што вели Светото Писмо, „сонцето ќе се помрачи и месечината ќе ја изгуби својата светлина; ѕвездите од небото ќе паднат и силите небесни ќе се поместат. Тогаш ќе ги испрати своите ангели и ќе ги собере своите избрани од четири ветри, од крајот на земјата до крајот на небото и ќе се соберат престолот на славата Негова на кого Он ќе седи пред сите народи, зошто сите треба да се јават на судот Христов за секој да ја прими наградата или казната за се на земјата што правел добро или лошо. И тогаш ќе ги раздели сите меѓу себе како пастирот што ги разделува овците од козите. И ќе ги постави праведниците од својата десна страна, а грешниците од левата. И тогаш ќе им каже на праведниците: дојдете благословени при Мојот Отец и примете го царството кое ви е подготвено од постанокот на светот. Зошто огладнев и ми дадовте да јадам; ожеднев и ме напоивте; бев странец и ме примивте; бев гол и ме облековте; бев болен и ме посетивте; бев во темница и дојдовте при мене“. Еве ги должностите кои ни се наложуваат да ги правиме во неделни празнични денови и кои можат на страшниот суд да не оправдаат. Да ги извршиме должностите ако сакаме да бидеме достојни синови на Отецот небесен и наследници на вечното блаженство.
Но, што Господ ќе им каже на грешниците? Ним ќе им рече: „Одете од мене проклети, во оган вечен“, а затоа што тие горенаведените човекољубиви должности не сакале по можност да ги вршат. Затоа, нека секој се сеќава на своите гревови и нека побрза да се покае и својот живот да го поправи, зошто непријателот на човечкото спасение вредно и неуморно се труди човекот да го одврати од доброто и да го наведе на зло, како што направи и со нашите праотци, Адам и Ева.
Да се ползуваме со тајната на каењето во која секој може да добие простување на гревовите. Да се ползуваме со постојана волја за поправање на нашиот живот, а еве црквата му ја пружа на секој верен син тајната на причестувањето во која секој христијанин се соединува со Бога и се храбри со надежта за вечен живот, неплашејќи се од страшниот суд. Да го нахраниме гладниот, да го напоиме жедниот, да го примиме туѓинецот во нашиот дом, да го облечеме голиот, да го посетиме затворениот и на крај да се покаеме и да бараме простување и ќе се удостоиме Господ на страшниот суд ни каже: „Дојдете благословени при Мојот Отец и да го примите царството кое ви е подготвено од постанокот“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО СИРОПУСНА НЕДЕЛА
Матеј, зач. 17 гл. 6 ст. 14-21
Во денешното Евангелие, Спасителот ни ја изнесува науката за трите евнаглески доблести: прво – за простувањето на гревовите; второ-за постот; и трето – за милосрдието. Спасителот го ставил тука постот меѓу останатите две доблести затоа што омразата и немилосрдието го уништуваат плодот на постот, зошто залудно пости секој оној кој го мрази својот брат и залудно штеди од својата уста секој оној кој раката на милоста не ја подава на бедните и сиромашните. Но кога постот е соединет со простувањето на гревовите на своите ближни и со помагање на сиромашните, тогаш тој пред Бога стои како евангелска доблест, која го спасува христијанинот и го води во рај. И бидејќи веднаш по сиропусната недела настапува постот, тоа и светата мајка Црква, грижејќи се за спасението на своите деца им ја изнесува во Евангелието за оваа недела христијанската наука за трите доблести за секој верник да може да има полза од неа.
-„Господ рече: Ако им ги простувате на луѓето нивните гревови, и вам ќе ви ги прости вашиот Отец небесен. Ако не ги простувате на луѓето нивните гревови, ниту Отецот ваш нема вам да ви ги прости вашите гревови.“
Особена карактеристика на вистинскиот христијанин, по која тој се разликува од останатите луѓе е благото и искрено секојдневно расположение и готовност и на големите грешници, кои не еднаш или седум пати, туку и седумдесет пати по седум згрешиле, им простуваат само ако тие побараат простување и покажат знаци на каење за нанесените навреди. Но ако тие и не би барале простување, вистинска христијанска должност е да се биде благ кон нив, незлобив и секогаш да се враќа со добро и со тоа да ги наведеме на покајание. И оваа христијанска должност е толку важна што Господ Спасителот вели: „ Ако на оние кои не навредиле, не им простиме, ниту Бог нам нема да ни ги прости нашите гревови“. Освен тоа од воведот во ова Евангелие видовме дека ниту постот во тој случај нема важност пред правдата Божја, затоа Господ после науката за простувањето на гревовте на нашите ближни, веднаш ја покажува науката за постот, велејќи:
-„А кога постите, не треба да бидете тажни како лицемери, зошто тие прават бледи лица за луѓето да видат дека постат. Навистина ви велам дека ја примиле својата плата.“
Втората карактеристика на вистинскиот христијанин е секогаш да биде повеќе искрен пред Бога, отколку пред луѓето да се фали и да се покажува како ревносен христијанин. Зборот „пост“по преводот од грчки збор во буквална смисла значи „оддалечување од храна“. Така постел Мојсеј, цар Давид, пророкот Илија и Господ нашиот Спасител. Значи, како што слепиот не може да каже дека гледа; и глувиот дека слуша; немиот дека зборува и оној кој седи дека оди – исто така и секој кој својот стомак го преоптоварува со било какво јадење и пиење, не може да каже дека пости. А кога постот се толкува од гледиште на душевното, тогаш означува смиреност и каење на душата која живо го чувствува своето оддалечување од изворот на животот, од Бога. Постот е скротување на страстите воопшто кои човек треба да ги покори на разумот. За да се постигне ова скротување на страстите, потребно е: прво-оддалечување од некои јадења кои ги зајакнуваат телесните желби, зошто кога овие желби со премногу храна и пијалок се раздразнат, тогаш ниските страсти владеат и завладуваат со човекот, и така неговиот дух умира и човекот, спуштајќи се во редот на бесловесните животни, станува неспособен за возвишен духовен живот; второ – покајувањето, кое мора да биде споено со вистинско и искрено каење за направените гревови и со одлучно решение дека во иднина нема да падне во такви и слични гревови и на крај со правење на добри дела како доказ дека се работи за вистинско христијанско каење, инаку тоа не е вистинско каење, па затоа и нема своја вистинска важност; и трето- молитва која треба да излегува од слободна волја и благо расположение на душата, која вистински се кае и искрено и постојано тежнее по божји благослов. Ова се особините на христијанскиот пост, кој треба да се исполнува тајно, а за кој Бог човекот ќе го награди јавно. И така, оној пост кој се состои во воздружување од некои јадења, а без внатрешно подобрување и поправање, Бог не го прима.
Во Стариот Завет исто така го наоѓаме законот за постот, зошто во третата книга на Мојсеј има еден пост „во денот на умилостувањето, и тој пост се викал „душевно смирение“. Потоа се воспоставени и други постови, како на пример кај Захариј, 7; 3 ,5. и 8, 19 и т.н. За време на ропството, Јудејците држеле четири поста и тоа во четвртиот, петиот, седмиот и десетиот месец. Имало и други постови, а фарисеите завеле и неделни постови.
-„А кога постиш, намачкај ја својата глава и лицето свое измиј го за да не те видат луѓето дека постиш, туку Отецот твој кој е во тајност. И Отецот твој, кој го гледа тајното, ќе ти плати јавно.“
Со овие зборови Спасителот не наредил додека постиме глават и лицето материјално да ги миеме и мачкаме, зошто ниту самиот тоа Он не го правел кога постел, туку смислата е да не бараме луѓето да не фалат дека постиме, туку да сме смирени избегнувајќи ја секоја суетна слава. Истото тоа значат и следниве Христови зборови: „А кога даваш милостина, нека не знае твојата лева рака“ и т.н. „и кога се молиш, влези во својата соба и затвори ја вратата и помоли се на својот Отец во тајност“. Понатаму, мачкањето на главата и миењето на лицето исто така значи и ова: главата означува разум, а лицето животот и воопшто однесувањето; – зошто како што главата управува со сите останати делови на телото, така и разумот управува со сите мисли; и како што човекот по улица можеме да го познаеме, така и според неговото однесување можеме да знаеме какво е неговото мислење и карактер. Самиот Господ Спасител со тие зборови го кажува и следното: кога постиш намачкај го својот разум со миро, вера и елеј на симпатија и милосрдие и изми го твојот живот и сите дела твои од секој грев и нечистотија. Но со ова Спасителот не учи и тоа дека Бог гледа и ги знае не само нашите јавни, туку и тајните дела и помисли, зошто вели: „И Отецот твој кој гледа тајно, ќе те награди јавно“, т.е. на денот на страшниот суд, кога ќе бидат јавни сите тајни и јавни дела и зборови и помисли на сите луѓе. И така не треба никогаш да ги заборавиме зборовите на Светото Писмо кои велат: „Жртвата пред Бога е дух смирен и срце смирено и кротко“, значи не она кое тежнее кон материјализмот или кон злоупотребувањето на земските блага кои Бог ги дава на човекот како средство за спасение, а човекот ги злоупотребува и ги прави предмет на своето обожавање, сметајќи ги за извор на својата среќа и уживање.
Науката на Спасителот за богатството може да се подели на две почести од кои првата учи: дека христијанинот сите земски богатства треба да ги потчини на својата љубов кон Бога; а втората: дека христијанинот не смее световните уживања и јадења во таа мерка да ги развива и практикува што тие ќе предизвикаат помрачување и намалување на неговата верност и вера кон Бога.
-„Не собирајте за себе богатства на земјата, каде молецот и р′ѓата расипува каде крадци поткопуваат и крадат, туку собирајте за себе богатство на небото каде ни молец, ни р′ѓа не расипува, и каде ни крадец не поткопува и не краде. Зошто каде е вашето богатство таму ќе биде и вашето срце.“
Еднаш Спасителот како законодавец го изрекол законот за милосрдието кога рече: „Давајте милостина од она што е внатре. Продадете го она што го имате и дајте милостина.“ Во друга прилика како учител учел на кој начин се врши христијанска милосрдност, велејќи: „Кога даваш милостина, нека не знае левата рака твоја што прави десната“, а сега како советник ни покажува и причини кои го убедуваат човекот дека треба да биде милосрден, а во тоа се служи со околностите на времето и местото во кое советува.
Богатствата на тогашните Јудејци се состоеле во она што и денес се состојат и кај нас, т.е. во богата облека, во скапоцен накит, дијаманти, злато и бисери, во свила и кадифе; во скапи јадења и разни скапи пијалоци и воопшто во се што служи за раскошен живот. Но храната се распаѓа, облеката ја расипуваат молците, а скаоцените накити ги крадат кратците. Зарем не е лудост еден паметен човек да бара среќа и блаженство во она што и слабомоќните животни може да го расипат и што лошите луѓе можат да уништат! А какви се небесните богатства? Бесмртна слава, вечна радост и уживање без тага и завист, вечно царство! Таков е материјалот на небесните блага! Бидејќи нашето срце е таму каде е нашето богатство, тогаш треба да се обогатуваме со христијански доблести и така ќе живееме со луѓето на земјата и ќе се спремиме себеси за вечното царство небесно со Бога и тогаш, исполнувајќи ја заповедта на Спасителот, која вели: „кога правите некое доборо дело на еден од моите најмали браќа, знајте дека тоа Мене сте ми го направиле“, навистина ќе бидеме достојни да слушнеме и божји благослов: „Дојдете благословени при Мојот Отец и примете го царството небесно кое ви е подготвено од постанокот на светот.“
БЕСЕДА ВО СИРОПУСНА НЕДЕЛА
„Веќе дојде време да се разбудиме од сон, зошто сега спасението ни е поблиску. Ноќта помина, а денот се приближи; да ги отфрлиме сите темни дела и да се облечеме во облеката на светоста.“
Можно е многумина да не се согласуваат со овие зборови на Божјиот Апостол Павле. И можно е многумина да не се решаваат искрено на она што денешното Евангелие ни налага. И можно е денешниот ден да не е ден за спасение за сите нас, туку ден на бурни уживања и суетни наслади. Но, без разлика како ќе го поминеме овој ден, сепак ќе се сетиме дека веќе дошло време да се разбудиме од сон, како што вели Апостол Павле, и дека дошло време во кое нашата мајка црквата, грижејќи се за нашата душевна состојба, многу повеќе од нас одредува за сите нас денови на пост и каење. Но кога веќе настапува време на пост и каење, да се запрашаме каков бил до денес животот на секој од нас?
Апостол Павле вели: „веќе дојде време да се разбудиме од сонот, зошто ноќта помина“и под зборовите сон и ноќ тој мисли на грешниот живот кој е извалкан со разни гревови и кој е полн со мрачни дела, и не го осветлува ниту чиста совест, ниту светите Божји заповеди. И навистина и најдобриот меѓу нас тешко може да каже: дека ништо лошо не направил. И ние останатите, ако истото тоа можеме да го кажеме, тогаш нема да погрешиме ако додадеме и дека ништо добро не сме направиле и тогаш произлегува дека нашиот живот бесполезно сме го отспале.
Нам Бог ни го дал животот да правиме добри дела и кога не ги правиме, тогаш како можеме да кажеме дека сме живееле? Зарем тука не е и поприродно и поискрено да кажеме дека и деновите и годините од нашиот живот сме ги поминале со слепи очи и разум и срце, скитајќи по темнината на човековата суета? Но, еве веќе дојде време да се разбудиме од сонот на вероисповедана рамнодушност и наша слаба побожност, и во следните денови на Великиот пост да се покажеме достојни на името христијанско, за достојно да го дочекаме и светлото воскреснување на Христос Спасителот.
Колку поточно ги разгледуваме нашите минати дела, толку повеќе и нашиот минат живот ќе ни се претставува како болест, на која и е потребен добар и итен лек, за да може да се избегне смртта. Апостол Павле означил некои дела, кои оваа болест ја создаваат велејќи дека тие се: заведување, забава, пијанство, ненаситост во јадење, карање и завист. Соблазните забави не ја убиваат само нашата чест и убавина пред светот, туку нашата душа и тело. Алкохолизмот е исто така срамен и убиствен грев, зошто го понижува човека и го спушта во редот на животни. Алкохолизмот го помрачува и човечкиот разум и заради тоа и делата и зборовите на еден алкохоличар се секогаш непристојни, несмислени и без некаква префинетост и смиреност кои во друштво на паметни и чесни луѓе се потребни. Но освен телесен алкохолизам, постои и духовен кој се покажува во страстите и телесните желби. Така на пример човечкиот живот многу е помрачен од гордоста и самољубието зошто прават човекот, освен самиот себе, никого друг да не сака да види, ниту да слушне. Човечките доблести многу се помрачени и од расправиите, лутењето и зависта, зошто заради нив човек немилосрдно напаѓа други луѓе, и на крај се решава и на демонска освета и конечна пропаст на својот ближен! Зависта исто така ја мачи душата и создава големо неспокојство и тоа обично без никаква причина; зошто која е вината на нашиот ближен ако тој е поспособен и почовечен од некој друг?
За ваквите наши дела сме си самите виновни, а таа вина многу добро ја знае праведниот судија, Бог, но и нашата совест. Значи, додека не се покаеме за нашите лоши дела и додека нашето тело не го очистиме со пост од ваквите убиствени страсти,и за телото и за душата, како можеме и смееме да се осудиме да пристапиме пред Светото Причестување, кога знаеме дека Господ Спасителот рече: дека на страшниот суд најстрого ќе биде осуден оној кој недостојно се причестува.
Но, ако нашиот живот, заради сите лоши дела и постапки, наликува на ноќ, зарем не треба да се запрашаме каков треба да ни биде во иднина? Ова прашање е толку важно, што никој од нас во иднина не треба и не смее да го заборава. Еве ноќта помина, а денот се приближува, вели Божјиот Апостол кој под зборот ден разбира побожен живот исполнет со доблести, кој се постигнува со паметно и чесно однесување, и тој човек и може и смее да се пофали и пред луѓе и пред својата свест и пред божјиот закон зошто таквиот човек никогаш нема да се засрами од зборовите на Спасителот кои велат: Така нека се осветлува вашето видело пред луѓето, за тие да ги видат вашите добри дела и славата на Отецот ваш кој е на небесата. Оваа заповед значи дека цел живот на еден христијанин и сите негови дела треба да се одраз на славата и совршенството на небесниот Отец, и тој израз треба да биде толку точен и жив, за луѓето, гледајќи христијански добри дела секој ден, јасно во нив да го видат карактерот и особините на пресветиот Бог и така да Го слават.
Но, освен тоа, под зборот ден – треба да го разбереме и претстојното време на Великиот пост.
Човековото тело, кое е наклонето кон страсно и суетно уживање на телесните наслади, го смета постот за непријатен и тежок труд, но за душата постот е многу пријатен и полезен и затоа светата Црква праведно го нарекува: Божествено време, време на светлината, пролет на душата, украс на ангелите со цвет на покајание и цар на сите доблести, и заради тоа Спасителот не учи во времето на постот да не бидеме како фарисеите, туку да сме чисти, измиени и весели.
Човекот, по својата природа, се радува и весели кога ќе му се укаже прилика да направи некое добро дело, како што после сонот, кога ќе се разбуди, се радува на денот и веселото сонце. Така и човековата душа, кога ќе помине ноќта на гревот и се разбуди на денот на постот, таа радосно го врти својот поглед кон Бога, кој за неа е единствено сонце. Ако оние кои прават лошо ја сакаат ноќта и темнината и само тешките грешници го презираат времето на за пост и каење, тогаш вистинските христијани срдечно се радуваат на тоа време зошто се надеваат дека во него ќе направат нешто и за спасението на својата душа. Па затоа и ние, како прави и вистински христијани да се радуваме на времето на постот и каењето, зошто тогаш се ублажуваат и скротуваат нашите страсти и желби кои влечејќи се по земјата, ретко мислат на небото. Да ги отфрлиме сите грешни дела и да се облечеме во славата на светлината, која прилега на синовите и наследниците на небесното царство. Амин.

This entry was posted in Толкувања и Беседи. Bookmark the permalink.

Comments are closed.