НЕДЕЛИ ПО СВЕТА ТРОИЦА – ДУХОВИ

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ПРВА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
НЕДЕЛА НА СИТЕ СВЕТИИ

Матеј, зач.38, гл. 10, ст. 32-33; гл.19, ст.27-30
Со науката која се наоѓа во Евангелието во првата недела по Света Троица, Спасителот не учи со каква искреност и верност треба да го исповедаме и проповедаме неговото божество. Потоа кажува: прво-дека ќе не награди заради тоа; второ-ако се одрекуваме од Него дека и Он ќе се одрече од нас и трето: дека за тоа одрекување и неверување ќе не казни.
Пророкот Давид во своите псалми ги пофалува пријателите божји и неговите вистински поклоници, бидејќи вели: Праведните ќе го слават името божје: непорочните ќе застанат пред лицето Господово (Пс. 140, 13). Со овие зборови Пророкот ја побудува желбата во нас овие праведници да ги почитуваме. Апостол Павле почитувањето на светителите го изнесува како пример во воздржувањето од суетни земски наслади и разни гревови, а во исто време да ни помогне во побожноста (Евр. 12, 1-3). И навистина, имајќи во предвид дека при почитувањето на светителите треба да се сеќаваме на нивната топла и постојана вера и добри дела, ние со тоа им се приближуваме и ако на тој пат истраеме, ние можеме самите да се удостоиме со слава на праведник. И така, според науката на Светото Писмо ние ги почитуваме праведниците и светителите како чувари на Божјите заповеди, како светли примери на спасоносните доблести и како човечки добротвори. Речиси секој светител одделно го славиме кога му доаѓа денот, но има многу светители кои не ни се познати и затоа секоја година во првата недела после Света Троица ги славиме сите угодници Божји, и познати и непознати.
-„Господ им рече на своите ученици: И така, секој кој Ме признава Мене пред луѓето, ќе го признаам и Јас него пред Мојот татко, Кој е во небесата“.
Во почетокот на својата служба Спасителот избра 12 ученици со цел да ги испрати во светот за да посведочат дека Он е вистината. Христос избра токму 12 ученици веројатно затоа што имало 12 Израелеви племиња. Но важно е тоа што овој мал број на негови Апостоли не бил составен од редот на учени луѓе сигурно со цел да не се каже дека Христијанството со вештината на науката и знаењето е земски распространето. Апостолите не биле ниту од редот на богатите за да не се мисли дека со помош на пари биле здобиени исповедници на христијанската вера; ниту пак биле од редот на великаните за да не се каже дека лиѓето станале приврзаници на христијанството преку земска сила. Заради тоа Христовите Апостоли беа прости, сиромашни и непознати, но чесни и работливи работници со едноставен ум, но со толкава пожртвуваност и љубов кон својот божествен учител што постојано биле спремни не само на страдање, туку и на смрт, а се поради спасение на другите и во тоа им помагала Божјата благодат. И тие својот Учител не само што го признале, туку и секаде и на секое место и јавно Го проповедале како вистински Месија и Спасител на светот, така да и Он нив ги признал пред Отецот небесен и ги удостоил со небесна слава и блаженство. – Кој Мене ме признае, исповеди и прими јавно за вистинскиот и ветениот Спасител и тоа не срамејќи се, туку гордеејќи се со Моето име, него и јас ќе го признам пред Отецот, т.е. тој ќе се спаси-рекол Исус Христос. Или уште појасно, кој го признае и исповеда Моето божество пред луѓето, ќе ја признам и наградам и јас таа негова вера и исповед пред Мојот Отец на небото.
Но треба да се знае дека ова признание не се состои само во проста исповед или само во крштевање и причестување и воопшто во извршување само на обредни формалности, туку во секој христијански дел по кој човекот се познава како прав христијанин, како вистински следбеник Христов. И според тоа нема да се спасат оние кои само по Форма го признаваат Христа, како што направил Јуда, нити пак ќе бидат осудени оние кои по зборови ќе се одречат од него како што направи Петар кој веднаш се покаја за гревот и горко заплака. Меѓутоа отворена, совршена и искрена вера е тогаш кога човек она што со срцето верува и со истата Го исповеда. Кога со срцето веруваме, а со устата јавно не исповедаме или од страв, или поради некоја друга причина, тогаш нашата вера е несовршена и лажна, а таква вера нема да биде наградена од Господ кој во Евангелието и на својата беседа на гората се објавува себе како судија на вечниот живот и смртта.
-„А кој се одрече од Мене пред луѓето, и Јас ќе се одречам од него пред Мојот Татко, Кој е на небесата“.
Значи кој ќе се одрекне од Господ Исус Христос пред луѓето, кој јавно не го исповеда дека Он е Син Божји и Спасител на светот, и Христос ќе се одрекне од него и таквиот нема да се спаси. Но, според толкувањето на првиот стих, нема да се спаси и ќе биде осуден и секој непријател на Христијанството и секој кој ја презира евангелската наука и ги нарушува Христовите заповеди или со зборови или со дела, а исто така и секој кој ќе биде рамнодушен кон она што учи Евангелието, зошто Спасителот кажува: „кој не е со Мене, против Мене е, и кој со Мене не собира, тој растура“ (Лук. 11, 23).
-„Кој ги љуби таткото или мајката повеќе од Мене, не е достоен за Мене; и кој ги љуби синот или ќерката повеќе од Мене, не е достоен за Мене“
Со други зборови, Избавителот кој не избави од гревовите и ни дари вечно спасение на душата треба повеќе да го сакаме од нив, кои ни дале времен живот или на кои ние сме им дале времен живот, и според Светото Писмо душата е поважна од телото, како што телото е поважно од облеката. Вистина е дека семејната љубов е светина која треба сериозно да се негува, но сепак таа не треба да биде поголема од љубовта кон Христа, кон Бога. Бог од нас бара најчиста слава зошто и Тој е најчистиот дух и понатаму бара највисоко обожување, зошто и Тој е највисоката светина, но затоа пак иако должноста на секој човек е да ги сака своите родители и да ги почитува и им се покорува, сепак кога ќе се случи родителските совети и наредби да се против Божјите заповеди, тогаш сме должни повеќе да го почитуваме и уважуваме она што е Божје. Треба да се забележи дека Спасителот не вели дека секој кој го сака својот татко или мајка, туку додава – повеќе од Мене- зошто љубовта кон таткото и мајката, синот и ќерката не само што ни е наложена од природниот закон, туку и Божјиот закон строго наредува. Но, кога таткото или мајката, или синот или ќерката ни пречат или забрануваат да го исповедуваме Господ Исус Христос како Бог; или ни советуваат лажно да се колнеме, друг да озборуваме и т.н. тогаш не треба да ги слушаме и нивниот совет или заповед да ги ставиме пред Божјите заповеди.
-„И кој ќе го земе крстот свој и не појде со Мене, не е достоен за Мене“.
Крстот бил орган на смртта и затоа зборовите на Спасителот значат: кој нема да биде мртов кон земските суети и наслади, кон телесните страсти, тој не е достоен христијанин, тој нема да се спаси, зошто Светото Писмо кажува: „умртвете ги своите членови што се на земјата: блудството, нечистотијата, страста, лошата желба и лакомството што е идолопоклонство, заради кои доаѓа Божјиот гнев на непослушните синови. Да се следи Христос значи да се живее онака како што тој живеел, зошто и Христос пострада за нас и нам ни остави за углед да одиме по Неговата трага“.
-„Тогаш одговори Петар и Му рече: ете ние оставивме се и по Тебе одиме, што биде за нас“. (т.е. што ние ќе добиеме за тоа?)
Вака Петар му одговори на Спасителот но не на неговите горе наведени зборови, туку кога Спасителот учел некое момче за совршенството кажувајќи му: „ако сакаш да бидеш совршен, оди и продади се што имаш и подај им на сиромасите и ќе имаш богатство на небото, а потоа дојди по мене“. Овој и уште неколку стихови од 19-та глава на Евангелието по Матеј се ставени во денешното Евангелие заради празникот на сите светии, зошто спомнатите стихови говорат за доблестите на светиите и наградата која Бог ќе им ја даде – значи Петар одговара на Господа на Неговите горе наведени зборови и вели: „ние оставивме се што сме имале: и чамците, и мрежите, и целиот алат од нашиот занает и им простивме на сите кои не навредувале; ги оставивме сите телесни наслади и сите земски суети“, значи ние сме направиле се онака како што сега му заповедаш на момчето да направи, па затоа сега и прашува со што за се тоа ќе биде награден?
-„А Исус им рече: Вистина ви велам дека вие кои одите по Мене во препород, кога ќе седне Синот човечки на престолот на Својата слава, ќе седнете на дванаесет престоли и ќе судите на дванаесете израелеви колена.“
Зборот Препород се спомнува двапати во Новиот Завет и тоа тука во посланието до Тит и значи: основна и потполна поправка на грешникот под енергија на Светиот Дух. Но, тука има друго значење, она кое претходно го наведовме, т.е. промена и поправка на светот после воскресението на мртвите кога Господ ќе дојде да му суди на светот. Седењето на апостолите на престолите не треба да се разбере телесно, ниту престолите материјално зошто луѓето после општото воскресение ќе имаат тела на духови, слични на славното тело Христово. Исто така и апостолскиот суд над племињата Израелеви не треба да се разбере во буквална смисла, зошто според Светото Писмо единородниот Син Божји е судија на сите. Според тоа: престолите значат особена чест и слава, а седењето на престолите означува постојаност и непроменливост на таа слава; судењето значи изобличување и осуда на оние Јудејци кои не веруваат во Христа. Значи со својот одговор Спасителот ја покажува и обележува славата која апостолите ќе ја наследат во вечниот живот; а поради тоа што луѓето ја сметаат особена честа и извонредна слава кога некој седи на престол покрај царот кога тој суди, затоа Спасителот кажа дека апостолите ќе седат на престолот покрај Него кога Он ќе и суди на вселената. Откако кажа како апостолите ќе бидат наградени, Спасителот веднаш кажува како и останатите светители и угодници ќе бидат наградеви и додава:
-„И секој кој го остави домот, или браќата или сестрите, или таткото или мајката, или жената, или децата или земјата заради моето име ќе прими сто пати повеќе и ќе наследи вечен живот“.
Претходно кажавме дека треба да се слушаат родителите и да им се покоруваме, а роднините исто така да ги сакаме и дека тоа како должност ни го става не само природниот , туку и Божјиот закон, но не треба да ги сакаме повеќе од Бога, а тоа го посведочуваат и горенаведените зборови. Спасителот не наложува без причина да го оставиме својот дом и имотот и да се одвоиме од своите најмили за ништо, туку единствено заради Неговото име, т.е. заради православната вера и чувањето на нејзините Божествени заповеди. Значи ако домот или имотот, родителите или роднините ни попречуваат на нашето спасение и ни го спречуваат исполнувањето на божествените заповеди и заради тоа ги оставме, ќе добиеме сто пати повеќе домови, т.е. безброј цркви кои ќе не слават; и сто пати повеќе роднини, т.е. безброј христијани кои ќе не прославуваат и чествуваат како родители, браќа и роднини, како светии и угодници Божји.
-„И така многумина први ќе бидат последни и последните први“.
Т.е. многумина кои изгледаат дека во овој живот се први, тие во идниот живот – вечниот – ќе бидат последни, и кои овде на земјата се чини дека се последни, ќе бидат во вечниот живот први. Овие зборови на Спасителот се однесуваат особено на фарисеите кои барале првенства на земјата, а слабо или речиси воопшто не се труделе за своето спасение. Но тоа се однесува воопшто на Јудејците кои во познавањето на едниот вистински Бог биле први, а идолопоклониците последни, но сега во Христијанството тие се први, а Јудејците последни и како такви ќе бидат во Небесното царство.
Денешното Евангелие не учи прво: дека Господ Спасителот ги сака побожните луѓе и бара тие своите надежи да ги основаат не преку богатство кое пропаѓа, ниту преку чест која поминува, или преку било што друго што е времено и исчезнува, туку преку Бога кој се создал и одржува и второ: дека оние кои на земјата се одликуваат со побожност и во вечниот живот ќе заземат одлични места.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛАТА НА СИТЕ СВЕТИИ
„Заради Моето име секој ќе прими сто пати повеќе и вечен живот ќе наследи“. Со овие зборови Господ Спасителот ни кажува дека луѓето кои се одликуваат со побожност и добри дела и воопшто со христијански доблести и тука на земјата ќе бидат славни и горе на небото ќе наследат вечен живот. Побожниот човек не бара почест и слава од светот, туку светот него го почитува и слави каде и да го најде и во каква состојба да го затекне. Таквиот човек почеста и славата го следат во секое време и на секое место како што сенката оди по човекот и во идниот живот го наградува. И оваа вистина ја сведочат многу примери. Така преблагиот Јосиф страдајќи како роб доаѓа во Египет, но Јосиф бил побожен, тој бил Божји човек и Бог бил со него и така на крај од роб тој доаѓа до најголемото достоинство во државата. Според тоа некои погрешно сметаат дека Бог праведниците само на небото ги наградува. Зошто Бог кој е Господар на земските и небесните блага, ги наградува побожните и чесни луѓе и со едното и со другото благо и затоа кажува: „Заради Моето име секој ќе прими сто пати повеќе и вечен живот ќе наследи“. Дека ова толкување е вистина сведочи евангелистот Марко кога вели: „А ќе прими сега во ова време сто пати повеќе, а на оној свет вечен живот.“
Дека сите овие зборови на Господа се исполниле не само врз старите светители, туку и денес се исполнуваат врз побожните луѓе кои се одликуваат со христијански доблести, тоа ни е на сите добро познато. Зошто не само старите светители и угодници редовно се слават што во нивна чест се градат храмови, што пред нивните места се поклонуваат цареви и кравели, старешини и цел христијански свет, ги украсуваат своите домови со нивните икони, туку речиси иста таква чест и почитување гледаме дека и денес уживаат луѓе кои меѓу нас се одликуваат со побожност и доблести. Зошто кој и денес се чува од измами, од лаги и кривоклетства и секогаш говори вистина; кој и денес е пријател на правдата и почитувањето, а непријател на неправдата и непочитувањето, кој сака смиреност, а ја презира гордоста, кој по разум е паметен, а по срцето добар, кој е пријател на сиромашните и благ во однесувањето – зарем и денес меѓу нас таквиот човек не е закон? Зарем неговото дружење не му служи на секого на чест, зарем неговиот совет не е светлина, неговиот разговор упатство, неговата појава полза и неговите примери зарем не се за секого правила?
Но, освен чест и слава, побожните луѓе се наградени и со вечни блага, т.е. мир и спокојство на душата, како што и Светото Писмо вели: „Слава и чест и мир на секого кој чини добро“ (Рим. 2, 10). Многу луѓе се во мир со другите, но се во постојана војна со својата совест. И навистина е жално богатството кога совеста го мачи човека заради неправдата и грабежите! Жална е високата положба и големото достоинство кога човека го мачи совеста. Човечката свест го тера гревот на изобличување, а кога гревот ќе го снема, тогаш совеста е спокојна зошто доблеста ја ублажува, а бидејќи доблеста го има својот извор во Бога, тогаш човекот кога се одликува со доблести тогаш и станува слика и подобие Божје. Затоа и Бог, кој сака преку доблестите човека да го воздигне на највисокиот степен на славата и честа, а знаејќи колку треба труд и пожртвуваност и колку има опасности и неизвесности, за човек да се одликува со доблести, Он, како семоќен понекогаш на другите не им дозволува таквиот човек да го вознемируваат. Другпат Бог доблесните луѓе ги бодри и охрабрува, а понекогаш бара таквите луѓе да ги почитуваме и да им се покоруваме. Но, за да ги спаси од сите препреки, Он им ги испраќа своите ангели во помош и ова е многу значајна награда со која Бог ги наградува побожните луѓе кои се одликуваат со доблести.
Но тоа не е се. На таквите праведни луѓе кои Светото Писмо ги нарекува „Божји другари“, Бог им дава власт и сила и над природата. Така гледаме дека Мојсеј ја претвора водата во крв, светлината во темнина, прашината во бубачки и животот на првенците во смрт! Илија го отвора затвореното небо и се истура дожд! Давид влегува во лавовска уста и останува здрав и неповреден! Петар го слушаат и мртвите, а Павле го почитува змијата! И ова е уште една награда со која Бог ги наградува праведниците. Тоа е уште една награда со која Бог ги наградува праведниците уште тука на земјата. После се ова доаѓа царството на бесмртноста, блаженството и вечните уживања.
И така да не бараме среќа во неправедното богатство зошто тоа е добиено од грабеж, неправда, измами, а сето тоа е грев, а во грев нема богатство. Да не бараме среќа ниту во суетна земска слава, зошто каде е таа? – во престолнините и палатите на големците и во царските дворови? Не, зошто и таму е сенката на славата која е завиткана во несигурност, злоба и пакост, па затоа денес, облечен во слава, утре може да бидеш наметнат со презир! Не бараме среќа ни во телесното угодување, зошто угодувањето на телесните страсти е грев, а во гревот нема среќа. Но, ако сакаме вистинска среќа, треба да ја бараме во доблестите; тука таа е чиста и света, постојана и вечна, па затоа на човекот му донесува последици на вистинска среќа која и Бог ја љуби зошто доблеста го спасува човекот. Човекољубивиот Бог, за човекот да го натера на правење доблести, Он во неа ги сосредоточил сите земски блага, и да ја видиме доблеста, Он ја поставил како извор на секоја светска и земска среќа ветувајќи дека заради Неговото Име ќе ни даде сто пати повеќе и дека одликувајќи се со доблести, ќе наследиме вечен живот. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ВТОРА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач 9 гл.4, ст. 18-23
Евангелието во оваа втора недела по Света Троица зборува за тоа како Спасителот ги повикал Петар, Андреј, Јаков и Јован во апостолска служба.
-„Во она време одејќи Исус покрај Галилејското море, ги виде двајцата браќа Симон наречен Петар и Андреј братот негов како ставаат мрежи во морето, зошто беа рибари“.
Ова Галилејско море се викало и Тиверијско, а исто така и Генисаретско езеро низ кое поминувала реката Јордан. Должината му била 15, а ширината 6-8 милји и обично е богато со убава риба, а заради убавата околина наречено е и Палестинска Женева. Целата околина на морето е многу плодна иромантична и обиколена со долг ред на високи ридови меѓу кои има два отвори каде едниот лежи северно и низ него реката Јордан се влева во морето, но како што некои сведочат, не ја меша својата вода со морската, туку образува река во морето и така низ своето корито тече низ другиот отвор кој е меѓу ридовите на јужната страна. Но на други длабоки места во морето, водата на реката Јордан стои неподвижна, како некое морско огледало во кое се гледа целата морска околина, освен во денови кога ветриштата од околните ридови ја разбрануваат, но тоа се случува ретко.
Покрај ридовите на ова море се наоѓале градовите Витсаида и Капернаум кои биле многу важни за риболовот. Малку појужно се наоѓал Коразин и Магдала, а уште појужно бил Тиверија која ја основал Тетрахот (или старешината над четирите помали старешини) Ирод, оној кој го убил Свети Јован Крстител. Ирод доста често престојувал во овој град.
Симон бил наречен Петар од грчкиот збор петра што значи камен, а тоа име целосно одговара на неговото второ еврејско име-Кифа, што исто така значи камен. Овие имиња претставуваат постојаност на овој Апостол. Според евангелистот Јован, Спасителот прво го повикал Андреј, кој бил првиот повик на овие Апостоли и заради тоа Андреј се нарекува првоповикан. И така, овој повик, кој Матеј во своето Евангелие го опишува, бил втор и сега Спасителот ги повикал двајцата браќа, а тоа се случило пред затворањето на Свети Јован. Андреја и Петар на првиот повик тргнале по Христа, но по некое време се вратиле во своите домови и го продолжиле својот рибарски занает за што сведочи и Апостол Јаков велејќи:„Зарем не ги одбра Бог сиромашните од овој свет за да бидат богати со вера и наследници на царството кое им го вети на оние кои го љубат“, а тоа истото го вели и Апостол Павле во првото послание до Коринтјаните.
-„И им рече: ајде по Мене и ќе ве направам ловци на луѓе“.
Односно проповедници на евангелската наука која луѓето ќе ги обраќа од неверието во права и вистинска вера, кон едниот и вистински Бог и Спасител Исус Христос.
-„И тие веднаш ги оставија мрежите и тргнаа по него.“
Како негови ученици, Евангелистот Јован во своето опишување како Спасителот ги повикал овие ученици, ги наведува и причините заради кои Петар и Андреј веднаш ги оставиле своите мрежи и со волја тргнале по Христа.
-„И заминувајќи отаму виде други двајца браќа, Јаков Заведеев и неговиот брат Јован во коработ со нивниот татко Заведеј каде ги крпат своите мрежи и ги повика. И тие веднаш го оставија коработ и својот татко и тргнаа по него.“
Односно оставиле се што имале: имот, наследство, родители и сите уживања и тргнале по Спасителот наследувајќи на земјата: навреди, гонења, мачења и маченичка смрт. Совршената преданост и послушност кон Христос Спасителот ги спасува верниците и затоа Апостолите станале наследници на царството Божје. Повиканите Апостоли тргнуваат по Христа оставајќи го морето и како со тоа да сака да се каже дека ја оставаат разбрануваната светска суета и ги оставаат своите кораби, т.е. непостојаните работи во животот и телесните уживања.
-„И тргна Исус по својата Галилеја учејќи на нивните зборници“.
Зборници или синагоги биле зданија во кои се собирале Јудејците заради вероисповедената поука и заедничкото богомолење, а жртвите, според законот, ги принесувале само во храмот. Синагогите уште биле и училници за јудејските деца и судници за урнувачите на законот.
Според некои извори, овие синагоги настанале во времето на првото преселување во Вавилон, 600 години пред Христа, а потоа во Ерусалим имало 480. Но ваквите зданија имало и на други места. Во времето на Исус Христос, секоје градче имало по една синагога.
Во синагогите имало: 1. Архисинагози – старешини, претседатели на синагогата; 2. Старци; 3. Чтеци и 4. послужители. Во синагогите имало 1) неколку редови со седишта од кои првите биле одредени за старците и важни луѓе. Овие места фарисеите особено ги сакале; 2) Амвон – Катефа, од кој се читало Светото писмо; и 3) Кивот – орман за чување на книги.
-„Проповедувајќи го Евангелието за царството и исцелувајќи секоја болест и секоја немоќ кај луѓето“.
Проповедувајќи го Евангелието, т.е. добрите и благи вести, науката на христијанството и неговите спасоносни последици над човечкиот род, а понатаму проповедајќи за царството, т.е. божјето или за Новиот Завет. За се ова учел Спасителот во синагогите: 1) за да не се каже дека тајно и криејќи ги учел само простите и неуките и 2) за да не се каже дека учел тајно во намера да ги измами простите, а како потврда на божественоста на својата небесна наука, Тој на натприроден начин ги лечел сите душевни и телесни немоќи.
БЕСЕДА ВО ВТОРА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Ајдете по Мене и ќе ве направам ловци на луѓе“.
Со овие зборови Господ ги повика своите Aпостоли во апостолската служба и тие веднаш го прифатиле Неговиот повик. Зарем и денес Спасителот не ни кажува: „Ајдете по Мене“, но многу малкумина се оние како Андреј и Јован кои по Христа тргнуваат, без разлика што Он ни кажа дека најголемата заповед е: љуби Го Бога со сето свое срце, сета душа и сета мисла“, т.е. потполно и совршено. Но ние како повеќе да се сакаме себеси и светот со неговите суети, отколку Бога, затоа денес ретко кој ги слуша зборовите на Спасителот: „Ајдете по Мене“.
Првата и најголема заповед е да Го љубиме Бога и тоа Спасителот ни го кажа, а тоа значи дека љубовта кон нас самите, како и кон децата и нашите родители, треба да ја жртвуваме и потчиниме на љубовта кон Бога, зошто Господ Бог вели: „Кој го љуби таткото или мајката повеќе од Мене, не е достоен за Мене; и кој го љуби синот или ќерката повеќе од Мене, не е достоен за Мене“ (Мат. 10, 37). Според тоа и праведниот Авраам го жртвуваше својот единец син од љубов и послушност кон Бога и Бог го благослови и на земјата беше богат и среќен и на небото е блажен и меѓу ангелите. Од љубов кон Бога и богатиот Јов ги го жртвуваше сето свое богатство и Господ за тоа го прослави меѓу светителите, а на земјата богатството му го умножи сто пати повеќе. Од љубов кон Бога и Апостолите жртвувале се и на крајот својот живот, но Бог ги благослови и затоа тие сега се наоѓаат на дванаесете престоли од десната и левата страна на семоќниот Господ.
Да Го љубиме и ние Господ повеќе од се имајќи на ум дека делата, со кои ќе ја покажеме и сведочиме нашата љубов кон Бога, треба да потекнуваат и од нашиот разум и од нашето срце, зошто тоа значи да се љуби Бога со сето свое срце, сета душа и сета мисла. Сите наши сили на душата треба да се покоруваат на Бога. И разумот, зошто не смееме да бидеме горди; и волјата зошто треба да сме благи и срцето зошто ни е должност да бидеме милосрдни. Ова се оние христијански доблести од кои проистекува внатрешното обожавање кое се изразува со надворешни дела и тоа се нарекува надворешно обожавање и прославување на преблагиот Отец небесен.
Првата христијанска доблест, а со тоа и првата христијанска должност е верата во Бога и сето она што Он благоволи да ни открие преку пророците и преку Спасителот Исус Христос за нашето спасение. Големата потреба и важноста на верата убаво ја претставува Апостол Павле кога вели: „Без вера не е можно да Му се угоди на Бога, зошто кој Му пристапува на Бога, треба да верува дека има Бог и дека Бог ги наградува оние кои Го бараат“(Евр. 11, 6). И така, кој нема вера на него му е невозможно да Му угоди на Бога. Без вера и добрите дела немаат важност, зошто без вера со каква цел ќе се прават добрите дела? Кога човек не чувствува ни страв, ни љубов кон Бога, тогаш и добрите дела сами по надворешност ќе бидат добри, а внатрешно, според нивната вистинска важност, ќе бидат помрачени и извалкани со самољубие. Сето ова јасно ни ја покажува неопходната потреба за вера и големото зло на неверие, па затоа да ја чуваме и негуваме верата во нашите срца, да избегнуваме непобожни луѓе, неверници, а кога понекогаш по несреќа почуваствуваме некоја оладеност кон верата, да се сетиме дека во молитвата ќе најдеме помош и кај побожните луѓе христијански совет, а во домот Божји, Црквата и нејзините Свети тајни, секогаш има душевна храна за добар христијанин.
Втора христијанска доблест, а со тоа и должност, е искрена потчинетост на Божјата волја, па затоа Спасителот ни кажа да се молиме со Господовата молитва „Оче наш“. И кога човекот знае дека Бог е најсовршеното битие, дека е извор на животот и на се, тогаш зошто не Му се покоруваме, а особено кога знаеме дека секоја Негова заповед е света и совршена. Не е тешко да се познае волјата Божја, но кој е прав и вистински христијанин, тој нема да го послуша гласот на слепата страст која го влече кон гревот, ниту пак ќе ги послуша незаконските желби и наговарањата на лукавите и расипани луѓе, туку во таков случај, како што и Светото Писмо заповеда, „повеќе ќе се покорува на Бога, отколку на луѓето“ (Дап. 5, 29).
Третата христијанска доблест, а со тоа и должност, е љубовта кон Бога или покорување на нашето срце кон Бога. Нашето срце обично бара: уживање, радост и среќа, но после несреќа никаде толку не се лажеме како кога бараме среќа зошто се трудиме да ја најдеме во нас или во други суштества заборавајќи дека само Бог ги задоволува човечките срца вистински и трајно и дека само кај Него можеме да ја најдеме вистинската среќа и вистинското блаженство. Кој сака среќа и ја бара, тој треба да се посвети на Бога и на Него постојано да се надева, зошто кој се надева на Бога, тој и од гревот се чува и затоа е достоен за среќа и блаженство, достојниот Бог радо и брзо го наградува.
Затоа потчинетоста на Божјата волја, надежта и љубовта кон Бога нека бидат постојани темели на нашата вера во Бога, зошто тие три нешта се почеток и сила на сите христијански доблести кои човекот и тука на земјата го красат со среќа и благослов, а на небото го водат во вечното царство каде е непроменлива среќа која Бог за своите праведници ја подготви за сите векови. Амин.

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. гл. 6, ст. 22-33
Со науката на денешното Евангелие, Спасителот не учи за важноста на чистата и нерасипана совест во човекот и колку е поважно небесното царство од земското царство или колку е поважно вечното спасение и блаженство од временото земско уживање. Во денешното Евангелие наоѓаме со какво расположение треба да владее човечката душа за да не ја освои страста на среброљубието.
-„Господ рече: свеќата на тело е окото. Ако твоето око е здраво, целото твое тело ќе биде светло. Ако твоето око е расипано и лукаво, тогаш и целото твое тело ќе биде расипано.“
Како што телесното око осветлено од природна светлина управува со човекот на неговиот пат, така и духовното око на душата, совеста, осветлена со благодатта на Светиот Дух, ја управува и води душата кон нејзината мета. И како што телесното око е мрачно без природната светлина и човекот не може да ги разликува предметите пред него, подлегнува на опасности и се плаши од погибел и смртта, исто така е мрачно и душевното око, совеста кога не ја осветлува благодатта на Светиот Дух заради тоа човекот го снаоѓаат страшни опасности кои се раѓаат од нашите страсти.
Иако оваа поука се применува на поединци, таа исто така важи и за цело семејство, општество, па и за цели народи. Зошто кога домаќинот ќе им подлегне на страстите и како свеќа на своето семејство почне слабо да свети, или да се гаси, тогаш паѓајќи самиот во опасност и станувајќи роб на своите страсти, тој го заробува и им нанесува голема штета на останатите членови од своето семејство.
-„Ако светлината што е во тебе се претворила во темнина, тогаш колкава е таа темнина?“
Таа е многу густа и опасна зошто ако помрачената совест го осветлува човекот, го раководи кон доброто и ја упатува неговата душа кон спасението, тогаш колкава ли е темнината која настанува од страстите и колку ќе ја помрачи душата, особено при помрачена и расипана совест!
-„Никој не може да му служи на двајца господари; зошто или едниот ќе го сака, а другиот ќе го мрази, или за едниот ќе работи, а за другиот нема да се грижи. Не можете да му служите и на Бога и на Мамона“.
И навистина кога човек се наоѓа меѓу двајца господари, Бога и Мамона, (сатаната), должен е според својата волја да одбере еден од нив, зошто на двајцата не може да им служи. Прво затоа што тоа не се согласува со својствата на човековата душа, а второ барањата на тие два различни господари воопшто не се согласуваат. Бог прифаќа како свое чедо само оној кој целосно и совршено го љуби. Премудриот Творец, со цел разумниот човек да го направи среќен, го создал слободен. При изборот на два различни предмети, човек треба да избере по своја волја. Човекот никогаш не може да биде одговорен кога е во положба да избере меѓу две зла, зошто таквата положба ја неутрализира човечката слобода. Во таква состојба кога човекот е приморан да направи избор меѓу две зла, тогаш Бог не го обвинува бирачот. Но, вистина е дека човекот заради грев може да се најде меѓу несреќа и грев, и во таквиот случај кој избере несреќа, тој му служи на Бога и се одликува со доблести; а кој го избере гревот за да ја избегне несреќата, тој им служи на своите интереси, и е против Бога и станува слуга на Мамона. На пример крадецот, за да ја избегне гладта и нејзините последици, почнува да краде, а лажливецот за да ја избегне својата срамота, продолжува да лаже, но можат и едните и другите да прават добро и на себе и на другиот, и тоа првиот преку труд , а другиот преку каење, зошто и Спасителот вели: „каква е користа на човекот кога и целиот свет го добие, акоја загуби својата душа“? Со овие зборови Господ не ги осудува оние кои уживаат во богатствата и другите добра, туку оние кои своето богатство и уживање го сметаат за свој бог и на таквиот бог му служат, а така, според Светото Писмо, прават само незнабошците.
-„Затоа ви велам: не се грижите за својот живот, што ќе јадете или што ќе пиете, ни за своето тело, што ќе облечете, зошто зарем не е ли душата поважна од храната и телото од облеката!“
Сето ова нека не ви биде поважно од спасението и кога ви пречи и ви го спречува спасението-избегнете го. За ова не учи и последниот текст од Евангелието. Потоа не плашете се, не малаксувајте кога предвидувате несреќни околности како сиромаштво, гонење и страдање, зошто на христијаните не им се одобрува ваквите околности да ја ослабуваат и уништуваат неговата љубов кон Бога. Човекот, како Божји син, треба да се труди да е вреден и постојано буден и паметен, но и покрај се ова да има надеж на Бога. Оваа вистина и Спасителот ја толкува кога вели: дека душата е поважна од храната, а телото од облеката, а кај оној кој ја дава храната и облеката Бог ќе застапува она што е повеќе потребно. Нека секој работи и нека ги употребува своите сили и способности спокојно и вредно ползувајќи се од околностите и постојано имајќи го на ум оној христијански закон кој вели: не го прави она што не сакаш тебе другите да ти го прават.
-„Погледнете ги небесните птици, тие не сеат, не жнеат, нити собираат жито, па сепак Отецот ваш небесен ги храни. Зарем вие не сте многу поважни од нив?“
Ова е друг пример со кој Спасителот ни докажува дека треба да се надеваме на Бога зошто кога ќе обрнеме внимание на птиците гледаме дека Бог ги подмирува нивните потреби, а за човечките потреби Бог навистина уште повеќе ќе се погрижи, а особено за потребите на праведниците, зошто луѓето се повредни од птиците. Но, со ова Спасителот не вели дека не треба да работи, туку дека не треба да се биде малодушен и да се грижиш за земните блага вреднувајќи го времениот живот повеќе од вечното спасение.
-„А кој од вас може, грижејќи се, да му придаде на својот раст еден лакот?“
Ова е трет доказ со кој Спасителот ги уверува своите верници дека грижењето за суетата не донесува никаква полза. И така, како што со помош на нашиот труд не можеме да постигнеме зголемување или умножување на нашето тело, исто така и храната не можеме да ја собираме, ако тоа Бог не го сака. Значи ние ништо не можеме да направиме без Божјата Промисла. Зголемувањето на растот значи продолжување на животот кое човекот не може да го постигне без Божја волја.
-„Зошто се грижите за облеката? Погледнете ги полските лјилјани како растат, не се трудат, ниту предат,а Јас ви велам дека ниту Соломон, во целата своја слава, не се облече како еден од нив“.
Со овие зборови Спасителот го изобличува нашето непотребно грижење за облеката. Но тука Спасителот не ги наведува птиците како пример, како што ги наведе како пример за храната, туку спомнува лјилјани, кринови, кои се бездушни и кои се помалку важни од птиците, сакајќи со тоа да ни покаже дека Бод се грижи не само за животните, туку и за бездушните предмети и со тоа уште посилно да го изобличи човечкото маловерие. Но, како што во примерот за храната не рекол да не се трудиме, да не сееме и жнееме, туку само да не се грижиме, така и тука во примерот за облеката, не вели да не се трудиме, да не ткаеме или предеме, туку само – зошто се грижиме. Господ вака зборува зошто Неговата цел не е неработењето и мрзливоста, туку намалување на прекумерното грижење за земските уживања и уште да ни докаже дека нашата грижа без Божјата волја ништо не помага и затоа пред се треба да се надеваме на Бога.
-„И ако Бог ја облекува така полската трева, што денес е, а утре ја фрлаат во печка, нема ли повеќе вас, маловерни?“
Односно, вас луѓето на кои ви даде и тело и душа; за кои го создаде и овој свет, заради кои испрати пророци, дури и Својот Син го жртвувал.
-„И така не грижете се велејќи: Што ќе јадеме? или Што ќе пиеме? или Што ќе облечеме? Зошто се ова го бараат незнабошците.“
Незнабошците или оние кои не знаат за вистинска вера и затоа незнаат за вистинитоста на Божјата грижа и затоа се грижат само за земските уживања незнаејќи дека човекот со целиот свој живот треба да тежи кон она што е небесно, а не да биде како животно приврзан само за земјата.
-„Зошто вашиот небесен татко знае дека се тоа ви е потребно“.
Важно е што Спаителот тука вели „вашиот Татко“, а не „вашиот Бог“, зошто со тоа сака да ги охрабри и утеши оние кои ги укори како маловерни. Го спомнува Таткото затоа што ни земските татковци своите деца не ги оставаат без храна и облека, а како тоа може да го направи преблагиот небесен Татко.
-„Но, барајте го прво царството Божјо и неговата правда и се тоа ќе ви се даде“.
Односно барајте ги вечните уживања и Бог да ве оправда, и ќе ви се даде се останато што е потребно за земски живот. Значи кој бара среќа и блаженство во богатството и китењето, тој многу се мами зошто сето тоа е времено и непостојано. Само некоја болест и оној што се фали со накитена облека и убавина на телото оди во гроб каде телото му се претвора во земја, а душата оди на суд да дава одговори за своето однесување и употребата на своите дарови со кои Бог ги украсува заради спасение и вечен живот, а не заради земските суети и на штета на спасението.
БЕСЕДА ВО ТРЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Треба да знаеме како се одесуваме во Божјиот дом, кој е Црква на живиот Бог, столб и потпора на вистината! “(Тим. 3, 15).
Со овие зборови Апостол Павле ни го покажа небесното достоинство и божествената задача на Христовата Црква која ја сочинуваме ние христијаните. И ние верувајќи во една, света, соборна и Апостолска црква, како што исповедуваме во Символот на верата, должни сме со сето срце и душа да ја примиме црковната наука и да ја слушаме како наука на Господ и Спасителот наш Исус Христос. Кој не верува во оваа наука, не верува ни во Бога Спасителот, ниту се грижи за времето, ниту пак за вечното спасение, туку живее како роб на гревот и како таков умира. Но доколку повеќе внимаваме на себе и колку повеќе стануваме убедени дека црквата е наука, Божја наука, заради тоа повеќе ќе се радуваме и ќе чувствуваме поголем спокој зошто сите сме чеда на светата мајка Црква која не чува од опасности и неверија. Заради тоа и е потребно често да се испитуваме себеси дали навистина ја чуваме спасоносната наука на едната света соборна и апостолска црква и дали веруваме и живееме како што таа не учи? Кој се испитува себеси и кој непристрасно си суди себеси, тој отворено ги гледа и своите доблести и своите пороци и тој лесно дознава на кого повеќе се надева, дали на Бога или на себе и другите луѓе кои исто така од друг очекуваат помош.
Но за да не погрешиме при испитувањето на самите себе, потребно е да се испитуваме пред црквата, како и Апостолите пред Христа. Должни сме постојано да ја откриваме нашата душа и срце, да не ги криеме нашите грешни мисли и така очистени со искреност и смиреност да го слушнеме и примиме се она на што се учиме во црквата. Добар и паметен син никогаш од својот татко не ги крие мислите во својата душа, ниту пак чувствата во своето срце, ниту пак некогаш ги презира советите на својот татко; исто така треба да се однесува еден христијанин пред својата мајка Црквата која го љуби и чува од опасностите на гревот. При овие околности на нашиот живот, да побрзаме во црква, но не како лукави робови и непокорни синови, туку како добри, послушни и искрени чеда со желба општесвено да бидеме полезни и добро да ги запамтиме сите оние совети кои ни ги даваат во црква.
Ако читајќи или слушајќи ја науката на Светата Црква чувствуваме радост и љубов во нашата душа, тогаш тоа е јасен доказ дека црковната наука фатила корен во нашата душа и срце и дека имаме жива вера во Бога. Светлината на христијанската наука е одвратна само на оние бедни души кои се помрачени од науката на лукавиот и измамите на непобожните луѓе. Така, ако пророкот Давид не ги чувал и почитувал Божјите зборови онака како што треба, тој никогаш не ќе можеше да каже: „Боже, о, колку се слатки на мојот јазик зборовите Твои, тие се послатки од мед во устата моја…Ги присвоив Твоите откровенија за навек зошто тие се радост на срцето мое“(Пс. 119, 103, 111). Но ако напротив слушајќи ја црковната, во срцето и душата чувствуваме студенило, недостаток на внимание, некоја незгода и времето ни е долго, тоа е знак дека со нашето срце завладеало маловерието и заблудата и желбата за насладите на овој свет, а тоа е на штета на нашето спасение. Но, како што сувата гранка не може да стои долго на дрвото туку или ветер ја крши или пак господарот ја отсекува и ја фрла во оган, така и душата на маловерниот христијанин, кога не ги принесува потребните плодови, се отсекува од благотворното дрво, кое самиот Спасител го залеал со својата крв на Голгота и под чија сенка се одмораат сите Божји угодници, па се фрла во оган заради неверувањето и неплодноста.
На крај треба да се знае и тоа дека црковната наука, како непресушен извор, тешко се разбира и заради тоа е потребна вера и верување во оваа наука. Но и синот не ги познава сите намери на таткото, ниту мислите на својата мајка, но зарем тоа му пречи да биде послушен и добар син? Исто така ниту еден смртник не ги дознал намерите и патиштата Божји, но затоа ниту на еден Божји човек не му паднало на ум да не Го слави и обожава Семоќниот Творец на Кого нека е чест и слава за навек. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ЧЕТВРТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 25; гл.8, ст. 5-13
Денешното Евангелие зборува за излекувањето на слугата на капетанот во Капернаум, а во исто време не уверува и за огромната љубов на Спасителот кон човечкиот род и за Неговата божествена моќ. За се ова зборува и евангелистот Лука во гл. 7, ст. 1-10.
-„Во она време дојде Исус во Капернаум и при Него пристапи капетан молејќи го: Господи, мојот слуга лежи дома одземен и многу се мачи. А Исус му рече: Јас ќе дојдам и ќе го излечам“.
Капернаум е мал град покрај Галилејското Море и бидејќи Исус Христос во него долго престојувал, евангелистот Матеј го нарекува понекогаш и Христов град. Капернаум лежи меѓу ридовите на Нефталимавото и Завулоновото племе при местото каде истекува реката Јордан и при Тиверијадското Море. Во овој мал град Спасителот ги направил сите оние чуда кои го прославија и разгласија по тамошната околина, така да маса народи доаѓале да го видат и слушнат божествениот учител. Овде Спасителот го излечил синот на царскиот чиновник, Петровата тешта и ќерката на законодавецот. Капетанот, кој сега му приоѓа на Исус Христос го моли за помош, бил старешина на една римска стража која ја чувала Јудеја. Според народност бил Римјанин, а според верата приврзаник на Јудаизмот. Оваа вистина ја посведочува на таков начин што од љубов кон Јудеците им подигнал и синагога. Капетанот сам лично дошол кај Спасителот, а подоцна донел и некои Јудејци за тие да го претстават на Христа како народен пријател и тоа таков кој изградил и синагога на тој народ. Спасителот, гледајќи ја цврстата вера на капетанот и иако непоканет вели дека ќе го посети во неговата куќа, а тоа го прави со цел таа вера да ја открие јавно и како пример да им послужи на другите.
-„А капетанот одговори и рече: Господи, не сум достоен да влезеш под мојот покрив, туку само кажи и мојот слуга ќе оздрави.“
Не сум достоен – вели капетанот затоа што верува дека Исус Христос е Бог, а за себе знае дека е грешен. –Со зборовите: ќе дојдам и ќе го излечам, Спасителот намерно предизвикал ваков одговор кај капетанот, затоа што со тоа сакал неговата вера да биде јавна, а таа своја вера капетанот навистина и ја потврдува со зборовите: само кажи збор и т.н.
-„Зошто и јас сум човек од власт и под себе имам војници и велам: оди и тој оди; и на другиот: дојди, и тој доаѓа; и на својот слуга: направи го тоа, и тој го прави.“
Овие зборови покажуваат големо и постојано убедување на капетанот во моќта и благоста на Христос зошто со нив признава дека Спасителот има божествена власт со која може само со еден збор да нареди неговиот болен слуга да оздрави или да умре.
-„А кога слушна Исус се воодушеви и им кажа на оние кои одеа по Него: вистина ви велам, дека ни во Израел не најдов толкава вера“.
Спасителот ја пофалил големата вера на капетанот зошто тој како нензабожец не го знаел јудејското Свето писмо за Месијата, но сепак подобро и попостојано од самите Јудејци верувал во Христовото божество. Но Спасителот не се задржал само на тоа, туку капетановата вера и на другите ја јавил и пофалил за и другите да се угледаат на него.
-„И тоа ви велам дека многумина од исток и запад ќе дојдат и ќе седнат на трпезата со Авраам, Исак и Јаков во царството небесно“.
Спасителот намерно ги спомнува Авраам, Исак и Јаков сакајќи со тоа да ги укори Јудејците кои се фалеле себеси поради тоа што биле Авраамови потомци, а сега Спасителот вели дека и идолопоклониците од разни краишта на светот ќе бидат со Авраам во вечното Божје царство. Оваа вистина ја претскажал пророкот Исаија велејќи: „И ќе се соберат во домот Господов сите народи“. Од овие Христови зборови дознаваме дека верата, побожноста и доблеста не се наследуваат, туку се лични заслуги и кој со нив се одликува, без разлика дали е Јудеец или незнабожец, ќе се спаси како Авраам и Исак. И така за спасение е потебно вера, зошто Бог не гледа кој е кој.
-„А синовите на царството ќе бидат прогонети во најкрајната темнина и таму ќе биде плач и чкртање на забите“.
Јудејците како Авраамови потомци биле и природни наследници на царството Божје кое на Авраам му го вети, но заради нивното неверување и отстапување од Бога тие се оддалечени од вечното царство во кое е Авраам.
-„А на капетанот Исус му рече: оди и како што веруваше нека ти биде; и неговиот слуга оздраве во тој час“.
Бидејќи веруваше дека можам да го излечам твојот слуга и без да одам во твојот дом, тоа нека биде и според твојата вера – нека слугата ти оздрави.
Овие зборови сведочат не само за чудото кое Спасителот го направил излекувајќи го слугата на капетанот со силата на само еден збор, туку и докажуваат дека Спасителот со својата сила исполнува во најкратко време бидејќи и капетановиот слуга оздравел штом Господ рекол: нека оздрави.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛА ЧЕТВРТА ПО ДУХОВИ

Кога во денешното Евангелие слушнавме за капетанот, кој иако по вера незнабожец, а по народност Римјанин, толку се сложил со Јудејците, што им изградил Синагога во Капернаум, затоа денеска да зборуваме за слогата и љубовта меѓу нас. Доколку денес има повеќе љубов и слога, сигурно би биле повеќе среќни и понапредни. Кога Спасителот на светот, нашиот Господ Исус Христос го исполнуваше Своето спасоносно дело, дојде часот на Неговото страдање, кога требаше, распнат на крст, да ја пролее Својата пресвета крв и со неа да не очисти од многувековните гревови. И тогаш, подигнувајќи ги Своите очи кон небото, Го повика Бога и Отецот и од Него побара сите верници да бидат едно: „Свети Оче, сочувај ги во Името Твое да бидат едно како Ние“. И Спасителот во оваа Своја молитва петпати ги повторува зборовите сите да бидат едно сакајќи со тоа да ни ја покаже големата потреба и големата важност на единството и слогата.
Како можеме да бидеме едно? Само со помош на слога имајќи секогаш добро и благо мислење до кое пак се доаѓа по пат на убав и братски договор и взаемно известување.
Слогата е основа и темел не само на нашата православна христијанска вера, туку и на земната благосостојба и среќа на поединецот и на сите и на цели држави и народ, така исто и на вечното блаженство. Спасителот на Отецот во својата молитва Му вели: „Славата која Ми ја даде, им ја дадов ним“. Но, со каква цел Спасителот ни ја даде таа слава? „Да бидеме едно, да бидеме сложни“, а ако не сме сложни, таа слава од нас ќе се одземе и ние ќе бидеме робови на гревот и страдалници на вечните маки. Но кога се сложуваме и кога еден друг се помагаме, тогаш не само што ќе бидеме наградени со небесна слава, туку и тука додека сме на земјата Бог секогаш ќе ни биде на помош и секогаш ќе биде меѓу нас за секоја наша работа да биде среќна и благословена. На оние кои живеат во слога, Спасителот им ја вети својата божествена помош велејќи: „Каде се двајца или тројца во Моето Име и Јас сум меѓу нив“(Мат. 18, 20). Значи, каде има слога, таму е и Бог, а каде е Бог, таму се и ангелите, таму е благословот и среќата, таму е и љубовта, мирот, напредокот и секоја благосостојба.
Луѓето само под знамето на слогата и раководени од слогата можат да го постигнат своето определување. За во земјата да владее правдата и добрината и луѓето да бидат среќни и чесни, нема друг начин освен братска слога и искрена љубов зошто само таа небесна сила дава мир, среќа и благосостојба на целото човештво. Секое градче и секое село, секое општество и секое семејство каде владее слогата е среќно и напредува, зошто Бог вети дека ќе биде таму каде има слога. каде нема слога, таму нема чест, почитување, богатство, полза, наука ниту милосрдие. Заради тоа и Татковината секогаш на своите деца во аманет им остава да имаа слога и братска љубов, зошто кога тоа го нема меѓу нејзините жители, тогаш и таа страда и паѓа во несреќа, а нејзиното лице е покриено со пустош и срам и заради неслогата на своите родени деца, Татковината останува понижена и засрамена.
Историјата на човечкиот род не уверува со многу примери како неслогата во светот била причина на големи и тешки беди и несреќи! Неслогата цели народи избришила од лицето на земјата! неслогата кревала цареви против цареви и се леела човечка крв, а во таа крв се давеле вдовици и сирачиња, стари мајки и седи старци! Неслогата е толку страшна зошто таа не знае за свето и за правда, таа нема ни срце ни душа, таа не се грижи за мајчините солзи и плачот на некое дете!
Заради тоа нека е благословена слогата, мајка и учителка на секоја среќа и благосостојба, зошто каде и да било слогата го подигне својот престол, таму има луѓе меѓу кои е и Бог, среќата и славата, здравјето и напредокот. Да бидеме постојани во слогата и братската љубов, зошто тоа ни е најважно и најпотребно. Слогата е слава и гордост на секое село и град, на секоја држава и народ, зошто силата на Татковината е во слогата меѓу нејзините синови. Слогата е украс на семејството и задругата; таа е мир на совеста и спокојството на душата и слогата е небесно благо, па затоа Божјиот Апостол вели: „Ве молиме, браќа, со името на нашиот Господ Исус Христос, сите едно да говорите и меѓу вас да нема расправии, туку да бидете утврдени во еден разум и една мисла. Амин.

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ПЕТТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат.зач.28.гл.8.ст.28 до ст.2-гл.9
Денешното Евангелие зборува за лекувањето на Спасителот на луѓе кои биле опседнати од бесови. Истото Евангелие се наоѓа и кај Лука во гл.8 и кај Марко во гл.5. Истото ова Евангелие се чита и во 23-та недела по Духови, но бидејќи сега е нешто пократко, затоа и одделно ќе биде објаснето и едното и другото.
-„Во она време кога дојде Исус на онаа страна во земјата Гергесинска, го стретнаа двајца опседнати од демони, кои излегоа од гробовите, толку свирепи, што никој не можеше да помине по оној пат“.
Евангелистите Марко и Лука не кажуваат Гергесинска, туку Гадаринска. Гергеса и Гадара биле две различни градчиња, а за нив постојат и различни мислења. Така едни велат дека двете градчиња биле толку близу што едното градче го нарекувале со името на другото. Но, др. Тамшон, кој долго време бил мисионер во Сирија, вели: „дека при Тиверијадското езеро постојат урнатини на старо градче кое се викало Херса или Герса и кое било толку мало што не било доволно познато на Римјаните. Понатаму тој кажува дека патниците не го спомнувале и дека во него навистина се сретнале опседнатите со бесови и Господ Исус Христос.“
На апостол Матеј, кој бил цариник на Тиверијадското езеро, можеме да му веруваме дека точно ја знаел хирографијата на оваа околина и пишувајќи им на Јудејците за случката со двајцата опседнати со бесови, тој точно го спомнува и местото каде сето тоа се случило. Меѓутоа двајцата други евангелисти, пишувајќи едниот за Римјаните, а другиот за Грците, спомнуваат само предел Гадарински. Според историчарот Јосиф, Гадара или Гадура било градче, едно од Декапол и престолнината Переја , а според Евсевиј се наоѓало од Скитопол и Тиверијад кон исток, а под рид каде имало топли бањи. Герса пропаднала за време на јудејските војни, а повторно го подигнал Помпеј. Цезар Август го подарил ова градче на Ирод, а по неговата смрт, градот припаднал на Сирија.
Лука и Марко наведуваат само еден, а не двајца опседнати со бесови; и ова несогласување се израмнува кога ќе обрнеме внимание на она што е главно во ова Евангелие. Овде е сосема се едно колкумина биле излечени, зошто оној кој може со силата на својот семоќен збор да излечи еден, можел и двајца, и петмина, па и повеќе. Евангелистите Лука и Марко го насочиле целото внимание на едниот кој бил обратен од состојбата на беснило во нормална состојба и седнал пред нозете на Спасителот од благодарност и почитување.
-„И ете, извикаа, велејќи:„Што имаш со нас Ти, Исусе Сине Божји? Зарем дојде ваму за да не измачуваш пред време?“
Од луѓето кои страдаа зборувале демони. Но зарем и тие со овие зборови не го признаа божеството на Исус Христос? А „пред време“ значи пред Страшниот суд.
-„А далеку од нив пасеше големо стадо свињи, и демоните Го молеа, велејќи:„Ако не изгониш, дозволи да отидеме во свињите“.
Демоните се обраќаат на Спасителот со овие зборови затоа што знаеле дека не е уште време за нивниот суд, зошто на Страшниот суд ќе бидат осудени на вечни маки. Светото Писмо јасно учи за битијата со зли духови – демоните- и нивната моќ над луѓето. Освен тоа и Спасителот се обраќа на демоните како на личности кои навистина имаат некоја власт над луѓето. И така, како тука, така и во други прилики под името демони не треба да се разбере дека се работи за болести, туку за демонско влијание над луѓето и евангелистите прават разлика меѓу болен и опседнат од демони. На крај тоа се гледа од настанот во ова Евангелие зошто излечените останаа здрави и смирени, а демоните молат да влезат во свињи.
Значи под името демони мора да разбереме и нечист дух, сатана, а тоа се докажува:
1) Со тоа што луѓето во она време, живеејќи без благодат, биле под влијание на демоните, што престанало кога благодата им се вратила на луѓето преку Спасителот. И така сега човекот, како член на христијанската црква, добива толку средства за своето спасение што, само ако сака, може само на Бога да припаѓа и на никој друг.
2) Битието на демонот се докажува со тоа што и Исус Христос и Неговите ученици зборувале за демоните и им се обраќале како на демони.
3) И демоните му се обраќале на Христа , му одговарале , зборувале со него , го познавале и се плашеле од Него, а вакви појави и дејства не можеме да ги припишеме на болестите.
4) Демоните излегувале од луѓе и влегувале во животни.
5) Спасителот понекогаш ги казнува демоните заповедувајќи им да ги кажат своите имиња, а понекогаш им наредува да молчат и да се оддалечат и тие на се тоа се покорувале.
6) Оние кои биле мачени од демони, го признавале Исус Христос за Божји Син, како што е случајот и во овој настан.
Сето ова не можеме да им го припишеме на болестите, туку на разумни но и зли и нечисти духови кои во Светото Писмо се нарекуваат демони, бесови, сатана, ѓаволи и т.н.
Разликата меѓу трите форми на болни луѓе кои се наведуваат во Светото Писмо се состои во тоа што:
-опседнатите од бесови подпаѓаат под влијанието на нечистите духови;
-месечарите подпаѓаат под влијанието на небесните тела, месечевите фази и т.н.
- парализираните – одземените- потпаѓаат под влијание на атмосферските појави.
Но главната каракеристика на сите тие болести е што болниот подлегнува под моќта на надворешните влијанија: демонски, психолошки или природни. Вистината на овие зборови ја потврдуваат настаните опишани во Евангелието кое е самото вистина.
-„И им рече:„Отидете!“ А тие излегоа и отидоа во свињите и ете целото стадо се стрча низ карпата во морето, и загина во водите“.
Некои велат дека Спасителот не направил добро што ги уништил свињите, а со тоа ги оштетил и нивните господари. Но тие забораваат дека Бог според Својата највисока правда , грешниците да ги казни, а праведниците да ги утврди во доброто и светоста, дозволил и потоп, катастрофи на цели градови и уништување на цели народи. А освен тоа и свињите во овие предели незаконски биле чувани, зошто освен незнабошци тука, според сведоштвото на Јосиф, живееле и голем број на Јудејци кои не само што ги хранеле свињите, туку и јаделе свинско месо, а тоа им го забранувал законот, а тие тоа го правеле противзаконски, а кој работи против законот заслужил да биде казнет. Освен тоа на Бога му е помило и поважно спасението на човекот отколку сите стада свињи во светот. На крај Исус Христос не им заповедал на демоните да одат во свињите, туку само им рекол: Отидете!
-„А свињарите побегнаа, и штом дојдоа во градот известија за се, и за она што им се случи на опседнатите“.
Свињарите навистина побегнале од страв откако виделе што се случи со свињите, но во исто време станале и проповедници на чудото зошто во градот кажале се што виделе и слушнале, т.е. што кажале демоните и што рекол Господ.
-„И ете, целиот град Му излезе во пресрет на Исуса, и кога Го видоа Го замолија да си отиде од нивниот крај. И откако влезе во коработ, премина и дојде во Својот град“.
Жалејќи за стоката, како верни на земскиот живот и уживањето, чии последици се среброљубието и алчноста, и плашејќи се Спасителот да не ги казни, зошто добро ја познавале својата грешна состојба, Го молеле да ги остави. И спасителот ги оставил и отишол во „Својот град“, т.е. во Капернаум. Господ во Витлеем е роден, во Назарет израснал, а во Капернаум обично живеел.
БЕСЕДА ВО ПЕТТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Гергисинските жители, кај кои Спасителот исцели два човека од беснило, по што едно стадо свињи се удави во морето, кои биле верни на земското ужување, среброљубието и алчност, го молеа Спасителот да си оди од нив зошто помили им биле свињите, отколку здравјето на нивните сожители и нивното спасение! Помило им било демоните да останат кај двајцата мажи отколку Спасителот на вселената да биде меѓу нив!
До кој степен може да достигне заслепеноста и лудоста на човекот кога имаат прекумерна верност кон земските уживања!
Постапката на Гергисинските жители јасно ни покажува кој е причинител на нашата душевна пропаст, зошто ние непрестајно гледајќи во земјата ретко ги креваме очите кон небото; ретко мислиме на небесното богатство и за вечниот живот, ретко се сеќаваме дека сме смртни и времени и живееме тука на земјата како да вечно на неа ќе останеме. Но заради тоа кај човекот се раѓа толку голема желба и верност кон земските нешта што заради нив тие не Го сакаат Бог колку временото уживање иако Бог заради таа наша постапка ни одговара вака: „Суета над суетите, се е суета, зошто и деновите човечки се како трева, како цвеќе во полето врз кого кога ќе дувне ветер, тоа исчезнува“. Човечкиот живот наликува на трговски панаѓур, зошто како што трговецот оди на панаѓур за да заработи некоја пара, така и човекот во својот живот треба да прави добро за да се здобие со царство небесно. Но како што трговкиот панаѓур трае неколку дена, така и човечкиот живот е краток и колку непаметен се чини оној трговец кој во времето на пазарот, ниту продава ниту купува, туку го поминува времето во безделничење, а уште понепаметен се чини оној христијанин кој за време на својот краток живот на земјата не прави дела кои водат кон вечно спасение, туку се препушта на земски суети, развратен живот, алчност, немилосрдност, гордост и т.н., што сето тоа го валка и срами пред луѓето, а го оддалечува од Бога! Побезумен е таков човек од безделничен трговец зошто на трговецот повторно може да му дојде ден на пазар, но на човекот, после смртта, нема каење и тогаш не може веќе ништо да направи за своето спасение. Но кој би бил тој човек кој вечноста би ја дал за нешто времено и непостојано? Но сепак човекот во животот токму тоа го прави иако Господ Спасителот вели: „Каква е ползата за човекот ако и целиот свет го добие, а својата душа ја изгуби“? Зарем голем број луѓе не ја даваат својата душа за временски уживања? Зарем во многубројни и тешки гревови не паѓаат оние со кои владее страста на среброљубието и неправедното богатство? Божјиот Апостол Павле вели: „Кој сака да се збогати, тој потпаѓа во напади и замки и во многу штетни желби кои го потопуваат човекот во пропаст и погибел“.
Но, некој може ќе рече:„Како е можно да се одржи и издржи домот и семејството без земското богатство? Не е можно, но за тоа треба да се работи со своја пот и чесно да се заработи, што е потребно и никогаш не треба да се престанува со трудот за спасение свое и на своите домашни, зошто Господ Спасителот тоа го заповеда велејќи: „Барајте го прво царството Божје и неговата правда, и ќе ви се даде и се останато“. Првата грижа треба да е посветена на царството Божјр – спасението и правдата. Кога ќе признаеме дека ова ни е прва грижа, тогаш никогаш нема да го престапиме Божјиот закон заради љубовта кон среброто или златото; тогаш никогаш нема на сиромавиот да му направиме неправда за да ја прошириме својата нива, ниту од сиромашна жена нема да и скратуваме од дневницата за да имаме што е можно повеќе; тогаш никогаш нема да посакаме она што е погрешно, туку ќе се грижиме за добрата состојба на домот и сите домашни, но секогаш со правда, а не со неправда; секогаш со вистината, а не со лагата и измамата.
Кога човекот вака прави, тогаш и Бог управува со неговата грижа на добро, го благословува неговиот труд и не само што на таквиот домаќин му дава небесни блага, туку и земски. Кој е желен за ваков благослов и ваква Божја помош, тој мора добро да внимава својот дом да не го сака повеќе од својата душа; својот имот да не го сака повеќе од својот Творец за така наместо полза, себеси да си нанаесе штета, зошто со таков пример и своите деца ќе ги научи на погрешни дела, а за такви дела Бог ги казнува луѓето и ги остава како што ги остави и Гергесинските жители кои повеќе се грижеле за својата стока отколку за спасението на своите души.
Со цел Бог и нас да не не‘ остави, да бидеме христијани и со зборови и со дела и да бидеме вистински Божји синови слушајќи Го својот Бог Отец, кој во црквата, преку свештениците, не учи што треба да правиме, а од што да се држиме настрана. Татковци, љубете Го Бога зошто Он е првиот кој ве сака вас. Прекумерната љубов кон светот и неговите суети не и носи спасение на душата, ниту среќа во домот, ниту благосостојба на децата и малдите. Мајки, познајте Го Оној Кој е Творец и Отец на се и сите, па и на вашите деца. Избегнувајте ги примамливите, но штетни суети на овој свет кои ги мачат, тиранизираат и упропастуваат нежните срца. Деца, не се препуштајте на насладите на овој свет, туку преку покорувањето на своите родители да не заборавите советот на Божјиот Апостол Јован кој вели: „Се што е во светот, тоа е телесна желба и желба на очите и гордоста на животот. Светот поминува и желбата за нив, а кој ја исполнува Божјата волја, тој останува во векови“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ШЕСТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат.зач. 29.гл.9 .ст. 1-9
Евангелието кое се чита на шестата недела по Духови зборува за излекувањето на фатениот. Тој настан, кој е опишан уште и кај евангелистот Марко во глава 2, ст. 1-12, и Лука во глава 5, ст. 17-26, се случил во Капернаум.
-„Во она време откако влезе во коработ, премина и дојде во Својот град. И ете, Му донесоа фатен, кој лежеше на постела. А кога Исус ја виде нивната вера, му рече на фатениот: Охрабри се синко, ти се простуваат твоите гревови.“
Спасителот влегол во коработ кога од Гергесинската област, по барање на населението, заминал и дошол во својот град, т.е. Капернаум. Господ излечил двајца фатени, еден кај Овчата бања, за кого евангелистот Јован зборува, и вториот за кој зборува денешното Евангелие и кој бил фатен толку многу што од креветот неможел да слезе самиот, ниту други не можеле да му помогнат да се симnе, поради големите болки, за да дојде пред Христа, туку на постела го однеле пред Него, верувајќи дека Тој може да го излечи. Дека болниот и тие што го донеле верувале во семоќта на Спасителот се гледа од зборовите на евангелистот:„и кога Исус ја виде нивната вера…“ Но таа вера била толку силна што, неможејќи до Спасителот да дојдат по обичниот пат, го отвориле покривот од куќата во која бил Господ и го спуштиле болниот пред Него. – „Ти се простуваат гревовите“, т.е. причините за болеста, и кога тие исчезнале болниот совршено оздравел. Вака само Бог зборува кој прво ја лечи душата на болниот од гревови, а потоа телото, а бидејќи Спасителот при тоа му се обраќа со –синко –значи дека не само дека тој бил целосно очистен од гревовите, туку и дека верувал во Христа, зошто како грешник и неверник не би го нарекол –синко.
-„И ете, некои од книжниците си рекоа во себеси: овој богохулствува“.
Овој текст кај евангелист Марко, глава 3, 6-7, е појасен и поопширен. Причината заради која и сега фарисеите лошо мислат за Христа е таа што Тој самиот лично го прави она што само на Бога му е својствено, т.е. што простува гревови кои, според Светото Писмо, никој не може да ги простува освен Бога. Но зарем тие од толкуте дотогашни чуда не можеле да се уверат во божеството на Спасителот? А кога тоа им било возможно, зарем и тогаш им било загатка тоа што Христос самиот им ги проштевал гревовите на луѓето? Тие тука доблеста ја осудуваат за зло, светлината за темнина! Да се хули на Бога значи да се понижува Бог со лош и непристоен говор и срамно да се присвојува она што само на Бога му прилега. Но фарисеите за Христа велат дека хули, т.е. на Бога затоа што Тој на болниот му ги прости гревовите, а тоа веднаш се извршува и болниот оздравува!
-„А Исус, знаејќи ги нивните мисли, рече: Зошто мислите зло во вашите срца? Па што е полесно да се рече: ти се проштеваат гревовите, или да се рече: стани и оди?“
Со овие зборови Спасителот открива многу важна карактерна црта на своето божество, зошто само Бог ги знае помислите на луѓето. „Јас, Господ, вели Бог преку пророкот Еремија, ги испитувам срцата и ги искусувам бубрезите за да дадам на секого според неговите патишта и според неговите плодови. Оваа вистина треба да не научи дека треба не само да избегнуваме лоши дела и зборови, туку и лоши помисли. Јудеите му ја признавале на Исуса Христа моќта за чудотворства, но му ја одрекувале моќта за простување на гревовите, зошто токму тоа го открива и покажува како вистински Месија, а тие според својата воображена „официјалност“ не можеле да го дозволат тоа зошто ќе требале да се понижат пред еден Назареќанин. Но Спасителот и тука ги победил излекувајќи го фатениот со семоќството на еден свој збор и тоа со посредство на простување на гревовите – нешто што е својствено само на Бог, како и излекувањето само со еден збор. Поради тоа книжниците и фарисеите не одговараат ништо на прашањето: Што е полесно? А поради тоа, Христос продолжува говорејќи:
-„Но, за да знаете дека Синот Човечки има власт на земјата да простува гревови, тогаш му рече на фатениот: Стани, подигни си ја постелата и оди си дома.“
…Да се простуваат гревови после овие зборови би значело: гледајте, внимавајте, па ќе видите дека Оној Кого вие Го сметате за човек – има божествена моќ. Зборот: на земја-значи дека Христос и на земја како овоплотен ја има истата божествена моќ која од вечноста ја имал на небото.
Синот човечки – е назив со кој Господ се нарекувал себеси, а значи исто што и човек воопшто. Но секој во ова име може во Спасителот да види нешто повеќе од обичен човек, нешто пославно и поголемо, а тоа е достоинството на Месијата. Името –Син човечки- е земено од книгата на пророкот Даниел каде јасно е насликано како на небесните облаци : одел како син човечки, кој дојде до старецот и застанал пред него. И му се даде власт и слава и царство да му служат сите народи, и племиња и јазици; власта негова е власт вечна која нема да помине и неговото царство нема да се растури. Ова пророштво се однесува на Месијата, на Господ и нашиот Спасител кој е подобен, сличен на човекот, но од кого се разликува со своето натприродно раѓање и со безгрешноста.
-„И стана и си отиде дома.“
Спасителот го испраќа веднаш излечениот и тој си заминува за да не го фали и превознесува; второ, со своето заминување да посведочи за своето чудесно исцелување и трето – излечениот со своето заминување да биде пример на вера во Спасителот пред сите присутни.
-„А народот кога го виде тоа, се исплаши и Го прослави Бога, Кој им даде таква власт на луѓето.“
Луѓето се зачудиле зошто Спасителот и во оваа прилика направи чудо како Бог и затоа се благодарни на Бога, но сметајќи го Христа само за човек со натприродна власт.
И ние да се поучиме од постапката на овој излечен човек и да имаме и ние како него цврста вера и постојана вера во моќта и божеството на Исус Христос, така и Тој ќе ни ги прости нашите гревови – причините за нашите беди и несреќи.
БЕСЕДА ВО ШЕСТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Ако навистина имате вера колку синаповото зрно – ќе и речете на црницава: „Откорни се и пресади се во морето!” И таа би ве послушала.” (Лука, 17, 6)
Овие зборови нашиот Господ и Спасител Исус Христос, кои ги кажал на своите ученици, значат дека ако нашата вера е топла како синапово зрно, тогаш на верникот му е лесно да го постигне она што е инаку тешко; можно му е и она што е инаку невозможно за човек, и тогаш човекот може да прави и чуда. Верата е топла кога не се сомневаме и кога не се стегаме да веруваме и јавно го исповедуваме она што Словото Божје не учи.
Но, човечките страсти се борат против она што верата учи и бидејќи во борба секогаш победува посилниот, а послабиот е победен, така каде верата е слаба, т.е. каде верата е ладна, таму чувствата победуваат, а оттука се случува ние да грешиме иако веруваме „Бог ги мрази сите оние кои прават безаконија, ги истребува оние кои зборуваат лага“ (Пс. 5, 5- 6). Но ние често гледаме како многумина безаконици и лажговци, убијци и подлеци не само што остануваат неказнети, туку и се среќни, па затоа и нашите чувства понекогаш се борат против верата и ние мислиме дека Бог само ги плаши, но не сака да ги казни и на таков начин самите паѓаме во гревови! Ние веруваме дека Бог е присутен насекаде, дека ги гледа сите наши дела, дека ги знае и нашите тајни помисли, но сепак често помислуваме на грев и на зло и често правиме она што нашата света вера го забранува! Зошто кај нас се појавуваат овие спротивности? Бидејќи нашата вера е слаба. Верата ни кажува дека Бог е пред нас, но ние погледнуваме пред нас и не Го гледаме Бога и бидејќи нашата вера е слаба, силата на чувствата го помрачуваат нашиот разум и така грешиме непомислувајќи дека Бог е пред нас.
Но оние среќни луѓе каде верата е топла, тие ги победуваат лошите чувства зошто топлата вера ги растерува сомнежите кои доаѓаат од страстите и затоа овие луѓе можат со успех да се борат против грешните чувства и така да се чуваат од грев. Ваква вера имал цар Давид и затоа кажал: „Господ ми е секогаш пред очите; бидејќи ми е од десната страна, нема да се сопнам.“ (Пс. 15 (16), 8).
Но нас, заради нашето маловерие не само што страстите не победуваат, туку стануваме робови на нашите страсти. „Ако им простиме на луѓето кои не навредиле и Бог нашите гревови ќе ги прости“, (Мат. 9, 14) вели Спасителот и христијаните во тоа веруваат. Но кој од нас е без грев? Кој нема потреба од простување на гревовите? Ако нашата вера не е топла, ние нема да им простиме на оние кои не навредиле зошто во нашите срца ќе завладее злоба и освета, а во тој случај ниту Бог нашите гревови нема да ни ги прости. Нашата вера не учи: „Не се осветувајте за себе, осветата е Господова, Он ќе им врати на сите“ (Рим. 12, 19). И навистина, кој може посилно да се освети, кој може поправедно да казно за зло освен Бог, но сепак во тоа не веруваме и страста на осветата завладува со нашата душа и срце и така паѓаме во опасност која ги снаоѓа сите осветољубци. Но кога постојано би верувале во зборовите на Словото Божје, нашиот гнев би се ублажил, ние би биле спокојни и би кажале како цар Давид кога Саул го гонел:„Да недаде Бог да ја кренам раката своја против оној кој ме навредил“.
Топлата и постојана вера не само што го чува човека од гревови, туку и го краси со доблести, а каде има неверие или маловерие, таму нема добри дела, нема доблести. Апостол Павле ги брои сите добри дела на светите мажи и вели дека само со помош на постојана и топла вера можеле да ги остварат и така кај луѓето со векови се прославиле и при Бога се удостоиле на вечен живот. Колку постојаноста и топлата вера ги украсувала душите на христијанските маченици? Навистина не може да се опише и затоа тие не се плашеле од светските тирани, ниту од грозните мачења и немилосрдните мачители! Тогаш тие Го исповедале Христа и при најголемите маки пееле благодарни песни! Толку е голема силата на топлата вера.
Но, барем некои од нашите дела наликуваат на овие? Каде се нашите жртви за света вера и спасение барем малку да наликуваат на жртвите на нашите стари предци? Ние го признаваме и одобруваме постот зошто знаеме дека го смирува телото и ги стишува страстите кои човека го навлекуваат на грев, но сме маловерни и верата ни е слаба и се плашиме постот да не ни штети и неумерено се предаваме на јадење и пиење, а тоа ни донесува не само болест и сиромаштво, туку и грев. Ние ја одобруваме и фалиме милосрдноста знаејќи дека сто пати повеќе ќе ни се врати и тука на земјатани горе на небото, но бидејќи нашата вера е слаба ние се плашиме дека помагајќи им на сиромашните и самите да не се осиромашиме и така паѓаме во грев на среброљубие и алчност. Ние сакаме да ги љубиме и нашите непријатели, зошто Господ Спасителот ни даде таква заповед, но бидејќи верата ни е слаба и ладна, се плашиме светот за тоа да не ни се потсмева и така остануваме како дрво кое не донесува плодови, но неплодното дрво луѓето го сечат и го фрлаат во оган. Да се размислиме да не биде и со нас така.
Може некој ќе се запраша како човек да се сочува во топла и постојана вера? Постојаноста на верата ја попречуваат нечистите телесни желби, напредокот на верата го спречуваат светските заблуди. Но, сето ова го чувствувал и Давид и вели дека од се тоа го сочувал Божјиот закон и читањето на Словото Божје: „О колку го љубам, Господи, законот Твој! Везден мислам за него. Заповедите Твои ме прават помудри од непријателите мои, зошто Си со мене постојано“.
Оној кој живее според законот Божји и кој го чита Словото Божје, кај него верата не се оладува, ниту вероисповедната постојаност не се попречува. Но, според зборовите на Апостол Јован, добрата вера и постојаната побожност одржуваат и добри дела без кои верата ги нема своите вистински вредности, па затоа да живееме според законот Божји, да го читаме Словото Божје и да правиме добри дела и Господ ќе ни каже: „Дојдете благословени при Мојот Отец и наследете го Царството кое ви е спремено од века“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО СЕДМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач.33. гл. 9.ст. 27-36
Денешното Евангелие зборува за чудесното исцелување на двајца слепци во Капернаум.
-„Во она време кога Исус си одеше оттаму, двајца слепци го следеа, викајќи и говорејќи: помилувај не Сине Давидов“.
Спасителот поаѓајќи од Тиверијанското Море во Капернаум, каде ја излечи жената од крвотечење, наиде на двајца слепци кои го молеа за помош нарекувајќи го Син Давидов. Со ова тие не само што му оддале посебна почест, зошто ваквото нарекување кај Јудејците било најчесно, туку и го признале за Месија, за кого било општо познато дека Месијата ќе се роди од Давидовото племе. Но Спасителот, избегнувајќи секоја пофалба, не им одговори ништо додека не влезе во куќата. Зборовите: помилуј не- ја покажуваат верата на слепците во семоќта на Спасителот, а таквата постојана вера ја добиле откако слушнале за чудата кои ги правел Спасителот. Меѓутоа Господ Исус Христос веднаш не ги излечил за неговите непријатели да не кажат дека Тој и на првиот повик кон Него прави чуда како славољубив човек.
-„А кога дојде во куќата слепците Му пристапија, а Исус им рече:Верувате ли дека можам да го направам тоа? Му рекоа: Да, Господи.“
Куќата во која Спасителот бил во оваа прилика веројатно била на некој Негов пријател. Некои пак велат дека тоа било онаа куќа во која Спасителот обично живеел во Капернаум. Но најверојатно е дека тука се спомнува само некоја куќа за да се покаже дека оваа случка не била на отворено место.
Тоа што Спасителот ги прашува слепците дали веруваат дека може да им помогне, не го прави затоа што не знаел за нивната вера, туку таа да биде јавна, за и други се угледаат на нив, зошто Исус Христос не ги правел чудата само заради болните, туку и заради присутните за тие и на нив да им дејствуваат и ги обратат кон Него.
-„Тогаш ги допре нивните очи велејќи: Нека ви биде според вашата вера.“
Со овие зборови Господ како услов за излекувањето ја става верата, а Тој тоа често го правел покренувајќи на таков начин и други луѓе на верување.Со Своите раце ги допира нивните очи покажувајќи дека и Неговата пресвета рака оживотворува.
Силната и постојаната вера на овие слепци исто така силно ги осудува и понижува Јудејците, зошто слепците кои само слушнале за Исус Христос покажаа примерна и ретка вера кон Него, а Јудејците не Му веруваа иако толку многу Го слушаа и толку многу чуда видоа! Но ваквиот карактер на Јудејците го опишал пророкот Исаија велејќи: „чујте небеса и слушај земјо. Зошто Господ говори: синови одгледав и подигнав и тие се одрекоа од Мене. Во познавањето на својот Господар и магарето ги познава јаслите на својот Господар, а Израел не препознава; мојот народ не разбира. Да, грешен народ! Народ целиот во безаконие, семе на злобници, синови на расипани! Го оставија Господ, Го презреа Светецот на Израел, отстапија наназад.
-„И очите им се отворија. И Исус им заповеда строго:Гледајте никој да не дознае за тоа.“
Веројатно Спасителот им наредил на излечените слепци да молчат заради законските наредби додека и нив не ги извршат. А законот налагал: секој излечен пред да го разгласи своето излекување, да оди во Ерусалим и да се пријави на свештеникот за таму да принесе жртва и свештеникот да го прогласи за излечен.
Но Спасителот можел да им наложи молчење и за да не го фалат, а за тоа и пророштвото вели: Месијата нема да вика, ниту да се воздигнува, ниту пак Неговиот глас ќе се чуе по улиците.
-„А тие, штом излегоа, Го разгласија по сета онаа земја“.
Излегувајќи од куќата во која се случило чудото, тие разгласија за чудотворецот, зошто сеќавајќи се на добродетелството, не можеле да го задушат во себе ниту гласот на благодарноста.
БЕСЕДА ВО СЕДМАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Сине Давидов, помилуј не“
Кога Спасителот Исус Христос поминуваше по еден пат низ градчето Капернаум, двајца слепи мажи повикаа по Него: „Сине Давидов, помилуј не“. И Спасителот им ги отвори очите и тие веднаш прогледаа. Но, зарем не е вистина дека постапката на овие двајца страдни сиромаси и ползата која од својата молба кон Спасителот ја добиле, не ни дава убава поука дека и ние треба често да ги повторуваме нивните зборови: Господи, помилуј не. Но, мене ми се чини дека за многу други, па и за некорисни работи, имаме доста време, а за молитва немаме. Според тоа зарем не е вистина дека ние многу често, а некои редовно, го злоупотребуваат времето во кое треба да работат за своето спасение, па дури иако никој не е сигурен дека следното утро ќе се разбуди? Затоа да зборуваме за употребата на времето.
Сите учени и паметни луѓе признале дека времето е најголемото богатство зошто со помош на времето можеме се да добиеме, а времето не можеме да го купиме ни за најголемото богатство. Тоа е најскапоцената работа која никогаш повеќе не може да се набави кога само еднаш се изгуби. Заради тоа потребно е да видиме кои луѓе времето го употребуваат за свое добро и полза, а кои за свое зло и штета, и првите да ги пофалиме и да ги следиме, а вторите да ги оплакуваме зошто тие губат богатство кое никогаш не можат да го вратат.
И така оној кој времето го користи за свое добро, кој не се препушта на ништовни и времени светски наслади кои му штетат на човекот и материјално и морално, зошто и имотот и здравјето ги упропастуваат и на душевното спасение му попречуваат, туку постојано се трудат точно и вредно да ги исполнуваат Божјите заповеди, точно и верно да одговори на своите вероисповедни и општествени должности. Таквиот човек, со своите добри дела, постојано го отвора патот на своето спасение и затоа со него секогаш е и Божјиот благослов. Таквиот човек Бог го наградува со најголемото богатство, т.е. душевна и телесна благосостојба, весело срце и мирна и спокојна совест. Исто така го употребува времето за свое добро и оној кој со сите сили се труди да направи што повеќе добри дела и затоа дели милосрдие и им помага на сиромашните, тој се грижи и помага во напредокот и благосостојбата на добротворните организации или се грижи за славата на црквата и татковината. Среќен е и таквиот човек зошто во добродетелството се состои и нашето определување, нашата задача тука на земјата, а за добродетелството луѓето ни се благодарни тука на земјата и не слават и Бог на небото не наградува со вечен живот. Од друга страна, човекот кој прави зло и лоши дела луѓето го презираат и го гонат и неговата совест го мачи, а од вечниот судија го очекува вечна казна. Кој од нас нема да го избере за себе примерот на првиот човек кој времето, деновите во својот живот ги употребува за доброто свое и на своите ближни.
Исто така е достоен за пофалби и оној човек кој времето го употребува во одучување од лошите навики и лошото однесување. Кој е болен, времето го употребува во поправање на своето здравје, но зарем има поголема и поопасна болест од гревот: заради тоа е потребно постојано да се грижиме за исцелувањето на душевните рани и болести при нечистата совест.
Достоен за секоја пофалба и поддршка е и оној домаќин и татко кој ден и ноќ не се грижи само за парите како роб на богатството и кариерата, туку секој ден ги обучува своите домашни во побожност и вера во преблагиот Бог; ги учи за љубовта и почитувањето на ближните; непрестајно се грижи за доброто воспитување на своите деца и самиот во се претходи како пример: добар сопруг, граѓанин, побожен христијанин и достоен наследник на Божјето царство. Исто така и секоја мајка може да се пофали кога ќе се возвиши над земските суети, кога ја проучува и осознава големата важност на својата мајчинска должност на земјата и така да се одвојува од грижите само за убавината и модерното облекување и скапоцениот накит, туку целото свое внимание да го насочи кон добрата економија и штедење во својот дом, кон почитување на својот сопруг, на точно извршување на своите христијански и домашни должности и кон добро воспитување на децата.
Воопшто, секој човек го употребува времето за свое добро кога во текот на својот времен живот при секоја помисла да се раководи по она што е праведно и умешно и да се одликува со моралност и правда.
Но луѓето кои го злоупотребуваат времето, навистина се несреќа за општеството и на човештвото воопшто, зошто тие им штетат и на себе и на другите. Такви се оние луѓе кои времето го поминуваат во правење на зло. Тоа се сите оние кои постојано се грижат за ништвожноста, суетни и времени предмети и на тој начин никогаш не можат да го воздигнат ни срцето ни умот до вечноста, туку само бараат телесни наслади и задоволување на страстите! Но, зарем не е вистина дека таквиот човек повеќе личи на животно отколку на човек? Исто така за зло го употребува времето и оној човек кои ги престапува Божјите заповеди, кој измамува, кој другите ги озборува, кој се препушта на гордоста, кои човекот пред други луѓе го срамотат и понижуваат, а пред Бога го осудуваат. Меѓу луѓето кои времето го употребуваат за лоши дела се и оние кои се мрзливи и водат небрежни празни разговори и користат вулгарни зборови. Но најлошо прават оние кои се ладни во верата, непобожни и негрижливи во вршењето на христијанските должности, така да ниту одат во црква на молитва, ниту го слушаат Словото Господово и заради тоа остануваат неисправени на својот пат на гревот и соблазната иако со таквиот живот си наштетуваат на себе и на своето семејство, општеството и својата татковина, а најмногу на своето убаво име и спасението на својата душа.
Заради тоа нека секој ја запраша својата свест колку до сега одговорил на своите должности и што до денес направил за добар напредок во верата и побожноста своја и на своето семејство; колку добра направил за Црквата, за татковината и за општеството во кое живее? На колку сиромашни им помогнал и колкумина оставени и развратни на патотот на побожноста и доблеста ги извел, зошто има време за каење и поправка зошто Бог оној кој се покае со радост го прима, а апостол Павле ги советува сите велејќи: Гледајте браќа да живеете уредно, а не како немудри. Внимавајте на времето зошто деновите се зли. Заради тоа не бидете неразумни, туку препознајте што е Божјата волја. Амин.

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ОСМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач.58. гл. 14. ст. 14-23
Денешното Евангелие зборува како Господ Исус Христос со пет леба и две риби нахранил големо множество народ. За тој чудесен настан говорат и евангелистите Марко 7, 30-44; и Лука 9, 10-17; и Јован 7, 1-15. Ова чудо на Спасителот не само што е јасен доказ за Неговото милосрдие и семоќност, туку во исто време ги исполнува срцата на верните не само со смелост туку и со голема надеж. Во денешното Евангелие имаме доволно докази дека Божјата промисла не се ограничува само на лечење на болните, туку дека се простира и над секоја човечка потреба.
-„Во она време, кога излезе Исус виде големо мноштво, беше поттикнат со сожалување кон нив и ги исцели нивните болни“.
Овој народ, како што се гледа од 13-от стих од оваа глава, го нашол Спасителот на некое пусто место, а еве како: Кога Исус Христос тргнал од Капернаум на кораб преку Генисаретското езеро, дошол во оваа пустина која припаѓала на Витсаида. Овој предел бил под управа на Филип, оној единствен добар син на Ирод. Кога се случило Спасителот од пет леба и две риби да го нахрани мноштвото народ, тогаш и учениците се враќале од оваа апостолска работа. Но, токму во она време Ирод го затворил Свети Јован Крстител во темница. Поради тоа и учениците кои дошле од пат да се одморат и божествениот учител да им повтори се што учел и работел, се оддалечил во пустината и тука се сожалил на народот кој дошол по Него. Во тоа време, вероисповедните народни учители толку биле навлезени во подлоста што се грижеле само за своите приходи и почести, а стадото го напуштиле и го оставиле изложено на сите можни опасности. Така и во оваа прилика гледајќи опасност, зошто Свети Јован веќе бил во Иродовата темница, го напуштиле и оставиле народот; но Спасителот, како добар пастир кој го даде и својот живот за своето стадо, се сожали на народот и му помага нахранувајќи го и излекувајќи ги нивните болести, но и заради тоа повторно старешините уште повеќе го замразиле!
-„А кога се свечери Неговите ученици дојдоа при Него и Му рекоа: „Местово е пусто и времето е веќе поодминато; распушти ги мноштвата да отидат по селата за да си купат храна.”
Кога настапила вечерта и кога учениците се вратиле од пат, тие му пристапија на својот учител и Го замолија да го отпушти народот, кој се собрал околу Него за да ја слушаат Неговата наука и да ги излечи болните. Но, евангелистот Јован вели дека пред тоа Спасителот му рекол на Филип: „каде ќе купиме леб луѓето да јадат“ и затоа не треба да се мисли дека тука има некои противречности, зошто Јован го опишал и она што било претходно, а Матеј го премолчел. Но, Јован направил многу добро што го навел и тој дел зошто од таму дознаваме дека Бог и пред нашето барањеја гледа нашата потреба и како човекољубив татко се грижи да ни помогне. Така Спасителот сакајќи и во оваа прилика да го покаже своето милосрдие кон луѓето сосема различно постапил зошто:
-„Но Исус им рече: „Нема потреба да одат, дајте им вие да јадат!” А тие Му рекоа: „Тука немаме ништо, но само пет лебови и две риби.” А Тој им рече: „Донесете Ми ги тука.” И заповеда народот да седне по тревата; ги зеде петте лебови и двете риби, погледна кон небото и благослови; ги раскрши лебовите и им ги даде на учениците, а учениците на мноштвата.“
Ги зема петте лебови и двете риби и ги благословува и ги раздава на народот кој до мила волја се наситил иако имаше преку 5000 души. Овде навистина сосема умешно може да се примени текстот на Апостол Павле за неизмерната сила на Божјата благодат при немаштија и потреба: „зошто Мојата сила при слабост се покажува.“
Според евангелистот Јован, кога народот при оваа прилика се уверил за Христовото божество, сакал да го прогласи за цар, а на тоа се согласиле и учениците на Спасителот. Но Господ Исус Христос, знаејќи ја нивната намера ги испратил, според Марко во Витсаида, а според Јован во Капернаум. Витсаида била татковина на Андреј, Петар и Филип, и се наоѓала близу Капернаум.
Според евангелистот Лука, Спасителот лебовите и рибите ги благословил, а според Јован Му заблагодарил на Бога подигнувајќи ги очите кон небото. Со тоа Спасителот и нас не учи секогаш пред јадење да Му благодариме на Бога.
-„И сите јадоа и се наситија; и го дигнаа преостанатото од парчињата, дванаесет кошеви полни. А оние, кои јадеа, беа околу пет илјади мажи, освен жените и децата“.
Ова чудо е навистина преголемо за да може нашиот ум да го разбере. Овие пет леба не се намножиле бројно, не постанало од 5 леба 5000, туку се разделувале на парчиња невидливо и чудно се заменувале. Не разбираме како и каде самата материја се умножувала, дали на трпезата или во рацете на Апостолите кои го раздавале лебот, но храната се умножувала како на пример водата на извор, како виното на виновата лоза или како изобилието во природата. И така како што силата на Чудотворецот ја надминува човековата природа, така и начинот кој и овој пат дејствуваше, го надминува нашиот разум, но во исто време не учи: прво-дека Спасителот кога го нахранил народот со својата храна духовно, го нахранил и со 5 леба и 2 риби телесно; второ-кога наредил народот да седне на земјата на имотот со тоа не учи на смирение; трето-кога нахранил толку народ со 5 леба и 2 риби, со тоа не учи на возрджливост; и четврто-кога ги нахранил сите со една и иста храна, така на еден и ист начин не учи дека сите сме еднакви и дека сите сме браќа меѓу себе.
-„И веднаш ги натера Исус учениците Свои да влезат во кораб и да отидат пред Него на другата страна, додека да го распушти народот.“
Им заповеда на учениците да одат напред сигурно затоа што учениците сакале со Него да останат, но и тие биле согласни со народот да Го прогласат за цар, а тоа би било спротивно на намерите на Спасителот „бидејќи Неговото царство не е од овој свет“. Затоа им наредил да одат за Тој да може во мир и тишина да го распушти народот за потоа да може сам на ридот, како што наведува евангелистот, на Бога да се моли. Но учениците веројатно и затоа не сакале да Го остават сам.
БЕСЕДА ВО ОСМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
И денешното Евангелие ни ја дава спасоносната наука за безграничното Божје милосрдие и Неговото човекољубие кон луѓето кои Го бараат. Кога царот Ирод го затвори Свети Јован Крстител во темница, Спасителот се оддалечи во пустина, а по Него тргнаа 5000 луѓе да ја слушаат Неговата наука и да болните да ги исцели. И Господ Исус правејќи го и едното и другото, уште се погрижи народот да го нахрани и тоа го направи.
Но, освен овој настан има и уште многу други кои јасно не уверуваат за неограниченото Божје милосрдие кое особено се гледа во Божјето извонредно човекољубие и татковска љубов кон човекот. Човекот секој ден греши и со тоа го навредува својот Творец и Спасител и се прави себеси недостоен за Неговата милост, но благодарение на Божјата милосрдност, човекот сепак живее на земјата и тоа како син Божји. Без ова милосрдие ни овој свет не би можел да постои, а со тоа ниту човекот кој многу често ги урива Божјите заповеди, па затоа неограниченото милосрдије Божје и треба да ги исполнува нашите срца со радосна надеж за спасение и да не чува од очај во кој како грешни често паѓаме. Заради тоа најлош и најтежок грешник е оној христијанин кој се осудува самиот себе да се убие зошто со таа своја постапка тој го негира Божјето милосрдие. Бог е многумилостив и долготрпелив и непрестајно ги повикува грешниците на покајание бидејќи Словото Божје не учи: „Бог не ја сака смртта на грешникот, туку сака сите да се спасат; затоа и на небесата и меѓу ангелите има голема радост кога само еден грешник се покае.“
И така милоста Божја е неизмерна и таа се одразува не само во воплотувањето на Синот Божји заради вечното спасение на селиот човечки род, туку ја гледаме и во секој човек иако секој човек греши. Цар Давид врз кого Бог правел особени добри дела, падна во два смртни грева иако не остана без надеж за спасение зошто знаел дека Божјата милост е безгранична, затоа откако ги послуша советите на Натан, тој веднаш почна да се кае од целото свое срце и душа „и Бог му прости“ (2. Цареви, 12, 13). Нема грев кој е поголем од Божјата милост со која човекот може секогаш да се користи само ако сака да се откаже од грешењата и да се покае. Човекот најлесно ќе се реши на покајание кога ќе се сети дека Бог заради гревовите човечки целиот свет го казни со потоп, но сепак заради своето милосрдие, го спаси Ное и родовите на сите животни. Господ ги казни и Содома и Гомора, но сепак го спаси Лот и неговото семејство. Бог го испрати Јона во Ниневија да јави дека градот и сите жители ќе пропаднат за 80 дена и кога тие искрено се покајале, Бог им простил на сите, како што му прости и на Петар зошто три пати се откажа од Спасителот, но затоа и веднаш се покаја и горко заплака и затоа Господ му прости. Потребно е грешникот да се кае, а благајната на Божјата милост е за секого отворена зошто Бог не ја сака смртта за грешникот, не сака никој да умре како грешник.
Но, има луѓе кои ја злоупотребуваат Божјата милост, па не престануваат да одат по патот на гревот задоволувајќи ги своите страсти и работејќи против Божјите заповеди, мислејќи да се покајат на смртниот час, како и оној разбојник кој со Спасителот бил распнат и кажал: „Господи, спомни си за мене кога ќе дојдеш во Твоето царство“. Но, кој го знае часот на смртта и зошто човекот спасението на својата душа непрестајно би го држел на патот на гревот и пропаста зошто кој може со сигурност да каже дека таквиот човек, кој цел живот го поминал во грешење и грев, нема да умре како другиот разбојник кој беше распнат со Спасителот и кој не само што не сакал да се покае, туку уште и се потсмевал како и останатите Јудејци, фарисеи и книжници?
Да имаме секогаш на ум дека Спасителот вели: „Дојдете при Мене сите кои сте натоварени со грев и Јас ќе ве одморам“. Без разлика колку сме грешни, да побрзаме, бараќа, кон Бога и Неговата милост и Он ќе ги развесели нашите срца и ќе ја успокои нашата совест. Неговата милост ќе ги прости нашите гревови и ние ќе се спасиме. Да се чуваме од очајот зошто со тоа се одрекуваме од Божјето милосрдие кое секое утро и секоја вечер на секое Божје суштество и на секоја мала работа во природата многу јасно се рефлектира. А кој ја злоупотребува Божјата благост и милосрдие и не сака благовремено да се покае, своето каење го одложува, тој нека се сети на Божјите зборови: „Човеку, зарем не се грижиш за богатството на Божјата добрина и корист и трпение незнаејќи дека таа Божја добрина води на покајание“ (Рим. 2, 4). Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДЕВЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат.зач. 59.гл.14, ст. 22-35
Евангелието кое се чита во деветата недела по Духови зборува за одењето на Господ Исус Христос и на Петар по Галилејското Море и маловерството на Апостолот. За истиот настан пишуваат и Марко 6, 45-51; и Јован 6, 14-21.
-„И веднаш ги натера Исус учениците Свои да влезат во кораб и да отидат пред Него на другата страна, додека да го распушти народот. И штом го распушти народот, се искачи на гората, за да се моли насамо. А кога се свечери, беше Сам таму. “
Нашиот Спасител додека бил на земјата многу ја сакал молитвата, зошто Го сакал Отецот. Кој ја сака молитвата, тој го сака и својот Отец небесен. Спасителот заради молитвата отишол во гората самиот учејќи не дека гората и осаменоста, мирот и тишината, се најпогодни за молитва.
-„А коработ веќе беше многу стадии далеку од брегот, измачуван од брановите, зашто ветерот беше спротивен“.
Во времето кога учениците беа во опасност од морето, заради нивната слаба вера и затоа што заборавиле дека нивниот Учител, кој пред малку со 5 леба и 2 риби нахрани повеќе од 5000 луѓе, иако е оддалечен Тој сепак ги гледа и ги чува. Во тоа време нивниот Учител и Застапник се молел на Бога за нив. Овој настан не учи да знаеме дека христијаните, без разлика во каква опасност се наоѓаат, треба секогаш да се полни со смелост и надеж кон својот Спасител Кој секогаш за нив се грижи.
-„А во четвртата ноќна стража дојде при нив, одејќи по морето“.
Во почетокот Јудејците, како и Грците, ја делеле ноќта на три дела нарекувајќи ги стражи. Овие стражи траеле по четири часа и тогаш војниците се менувале. Но, во времето на Помпеј, Јудејците го усвоиле римскиот начин и ја поделиле ноќта на четири стражи кои траеле по три часа и се викале: вечер, полноќ, кукуречница и зора. Вечерта, според нашето пресметување, траело од 18 до 21 часот; полноќта од 21 до 24 часот; кукуречницата од 24 до 03 часот и зората од 03 до 06 часот; и бидејќи Господ дошол кај учениците во времето на четвртата стража, тоа значи дека целата ноќ ја поминал во молитви во гората. Спасителот им приоѓал на учениците одејќи по морето кое е ново чудо, заради кое учениците и во оваа прилика исповедале дека „Христос е навистина Син Божји“.
-„Кога Го видоа како оди по морето, учениците се исплашија и рекоа: „Тоа е привидение!” и извикаа од страв.“
Откако го видоа човечкиот лик кој оди по брановите на разбрануваното море и чекори како да оди по суво, учениците се исплашија тврдејќи дека тоа мора да е некое привидение. Тие го помислеле ова бидејќи старите народи верувале дека душите на умрените им се јавуваат на луѓето во вид на сенка или привиденија.
-„А Исус веднаш им проговори и рече: ‘Бидете храбри! Јас Сум! Не бојте се.‘“
Бидејќи по лицето не можеле да го препознат зошто беше пред разденување, Спасителот им се јавува за да можат по гласот да го препознат и да се смират од стравот и да не се плашат.
-„А Петар Му одговори и рече: ‘Господи, ако си Ти, нареди ми да дојдам при Тебе по водата.‘ Тој пак рече: ‘Дојди!‘ И Петар слезе од коработ и одеше по водата да дојде при Исуса.“
Со оваа постапка Петар покажува и дека се сомнева и дека верува и дека го љуби Господ Исус Христос повеќе од останатите ученици, а силата на верата која Петар ја имал кон Спасителот направила со него чудо зошто и тој одел по површината на водата. И ова чудо е поголемо од првото зошто покажува дека Спасителот не е само Господар и Творец на морето, туку и дека е негов слуга, по Негово одобрение, може да оди по морето исто како по суво.
-„Но кога го виде силниот ветер, се исплаши, почна да тоне и извика, велејќи: ‘Господи, спаси ме!‘“
Петар не се уплашил од разбрануваното море, иако имало силна бура, туку верувајќи во силата на Оној Кој му дозволил да оди по вода, тој смело стоел на брановите и право и цврсто чекорел, но за жал се уплашил од ветерот да не го преврти! Но, таква е човековата природа. Човекот повеќе пати постигнува големи дела смело, но се сопнува пред мали и непознати претпријатија! Така и Петар кога се уплашил од ветерот ослабнал и во верата, зошто стравот му го оттргна виманието од Спасителот на силното дување на ветерот и почнал да се дави, зошто и благодатта на верата го оставила. Но затоа веднаш повторно се сетил на Бога и повикал: ‘Господи, спаси ме‘, а со овие зборови докажал дека повторно се обратил на верата и со полна надеж моли за помош која и му се дава. Затоа и ние кога сме во опасност и заради слабоста на нашата човечка природа ослабуваме во вера и попуштиме во надежта кон Бога, не треба да очајуваме, туку веднаш, како и Петар, да се сетиме на нашиот Спасител и од него да бараме помош, дури и со два-три искрени Петрови зборови: ‘Господи, спаси не‘.
-„А Исус веднаш ја испружи раката, го фати и му рече: ‘Маловерен, зошто се посомнева?‘”
Спасителот ја подал Својата рака за да го спаси Петар, но не му заповедал на ветерот да престане да дува за да покаже дека причината на Петровото давење не е ветерот, туку неговата слаба вера.
-„И кога влегоа во коработ, ветрот престана.“
Ветерот, значи, не престанал веднаш, туку во оној ист силен ветер и по оние силни бранови дошле до коработ и влегле во него, а со ова Спасителот сакал: прво- да го увери Петар дека заради маловерство почнал да тоне, и второ-тоа маловерство да биде јавно пред останатите ученици и со тоа да го казни.
-„А оние, кои беа во коработ, дојдоа и Му се поклонија, велејќи: ‘Навистина Ти си Божји Син‘.”
Величината на чудата: умножувањето на лебовите, одењето по вода и утишувањето на бурата, ја усовршиле верата на учениците, и затоа пред Спасителот се поклонија како пред Бог признавајќи со тоа дека обичен човек тоа не може да го прави, а со тоа и Спасителот не е обичен човек, туку и Бог.
-„И кога преминаа, дојдоа во Генисаретската земја“.
Се чини дека евангелистите тука не се сложуваат зошто Матеј вели: „и дојдоа во Генисаретската земја“, а Марко вели: „Исус им заповеда на своите ученици да влезат во коработ и да одат напред на онаа страна во Витсаида додека тој го отпушти народот“; и Јован вели: „и веднаш коработ беше на земјата во која влегоа“, но и сите тројца истото го кажуваат. Кога Господ влегол во коработ и ветерот престанал да дува, коработ веднаш застанал покрај брегот на земјата кон која оделе учениците – како што кажува Јован-Витсаида, а како што кажува Марко – во земјата каде оделе; а Матеј во Генисаретската земја.

БЕСЕДА ВО ДЕВЕТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Кога во една прилика апостол Петар се давел во море, како што денешното Евангелие ни кажа, тој го повикал Спасителот: „Господи, спаси ме“, и Он веднаш го фатил и го спасил да не пропадне во морското дно. Па и нам ни е доволно ако постојано се сеќаваме на зборовите на апостол Петар и ако со него се обраќаме на Господ Бог и Он нас, како и Петар, ќе не спаси од длабочината на адот и вечните маки, каде грешниците одат, зошто откако Господ Спасителот, распнат на крстот, кажа: „се заврши“ и како човек го предаде својот дух на Бога и Отецот, од тоа време Он ги прости луѓето од првородниот грев, го оправда човекот и повторно ја отвори рајската врата. Од тоа време, оној кој верува во Христа и ги исполнува Неговите заповеди, тој влегува во Царството Божје.
Пред доаѓањето на Христос на земјата, сите праведници, не само што сакале, туку и непрестајно се молеле на Бога да слезе Месијата од небесата и да го спаси светот. И ете, тоа среќно време дојде. Месијата, кој уште на првите луѓе во рајот им е ветен, се појави и прими на себе човечко тело, претрпе мачења и смрт, но воскресна, воскреснувајќи го целиот човечки род. За ова се моли на Бога и пророкот кога вели: „и секогаш – луѓето- ќе се молат за Него“. Но светителите после Христа, ниту тоа го бараат, ниту за тоа се молат на Бога, зошто Месијата, Искупителот, дојде и делото на искупување го заврши, но со верата во Христа сите очекувале време и наслада на вечно блаженство, како што и апостол Павле сведочи кога вели: „Војував добра војна, патот го завршив и верата ја одржав. Мене ми е подготвен венецот на правдата, кој Господ ќе ми го даде во оној ден, но не само мене, туку и на сите кои се радуваат на Неговото доаѓање“. И така сега, после Христовото доаѓање, кој верува во Спасителот и Го исповеда како свој вистински Бог и Искупител и ги извршува Неговите заповеди, тој ќе се спаси и според зборовите на апостолот Павле, „ќе прими венец на правда“.
И навистина, голема е силата на верата во Исуса Христа! Ако во Него веруваме, стануваме праведни и чисти, простени од нашите гревови. Ако исповедуваме дека Он е вистински Бог, ќе го наследиме Царството небесно. Кој се потрудил да ја разбере силата на првородниот грев, тој лесно ќе разбере колкава е силата на Христовата вера која тој грев го поништила. Од првиот човек сите луѓе се родени телесно, а од вториот човек-Христа-сите луѓе се родени духовно. Кога првиот човек ја нарушил волјата Божја, направил сите луѓе родени од него, да бидат грешни; додека другиот човек, Христос, сите луѓе ги оправдал така што верувајќи во Него, стануваме синови Божји и ги добиваме сите овие дарови како христијани, иако за нив немаме речиси никаков труд, ниту тешкотии. Каков труд поднесуваме верувајќи во Исуса Христа и се оправдуваме со таа вера? Кава потешкотија имаме кога при крштевање се соединуваме со Христа? Сите тие дарови се подарок Божји. Но да се запрашаме во исто време, со што ќе се оправдаме пред Бога, кога примаме толку дарови без наш труд и повторно ја нарушуваме волјата Божја?
Но, некој ќе рече дека е вистина дека за се реченото не се бара од човекот ни труд ни потешкотии, но за исполнувањето на Божјите заповеди се бара и труд и потешкотии и пожртвување. И тоа е вистина. Но ако некој цар би ни дал големо богатство, дали тогаш тажно и со плачење би кажале дека подареното богатство ни донесува само труд и грижа, за крадците да не го украдат и грабливците да не го разнесат? Сигурно дека такви мисли не би ни паднале на ум, туку подарените пари би ги чувале и не помислувајќи на грижите и трудот околу чувањето иако тоа богатство е времено. Но кога ни се подарува небесно богатство, со кое може да се добие вечен живот и вечно блаженство, тогаш за зачувување на тоа богатство, за зачувување на божјите заповеди, ни паѓа на ум и трудот и грижата и пожртвуваноста. Но ваквите зборови немаат никакви оправдувања и тие само го докажуваат нашето маловерие кое е и причина што ни се гледа тешко исполнувањето на Божјите заповеди, иако и Спасителот рече: „Товарот Мој е благ и бремето мое е лесно“. И товарот и бремето се Божји заповеди, но тие се и благи и лесни, зошто од човекот го бараат само она што тој без голем труд и пожртвуваност може да го направи. На оној кој верува, се му е лесно и возможно. Ако вистински веруваме во Бога, ние сосема лесно ќе ги совладаме сите телесни страсти и сите светски суети, „зошто победата која светот ја победила е нашата вера“.
Од сето ова се уверуваме дека маловерието е причина на сите зла, како што и апостол Петар маловерието беше причина што тој помисли дека ќе се удави, а верата е извор на сите доблести и спасението. И човекот, само ако сака, штом почувствува дека ослабел и станал постуден во верата, може своето маловерие да го обрати во топла и исполнета вера, само ако е благ и смирен, праведен и милосрден, трпелив и побожен, и сето тоа ќе го раздвижи срцето со топла вера да никогаш не заборави дека и при најмал грев треба да погледне кон небото и да каже, исто како и апостол Петар: „Господ, спаси ме“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Матеј, зач. 72 гл. 17 ст. 14-23
Денешното Евангелие зборува за чудесното излекување на еден месечар. Освен тоа го содржи и пророкувањето на Спасителот за Неговите страдања, смртта и воскреснувањето. Сето ова се случило вториот ден по преображеноето на Спасителот на Тавор. Се за ова зборуваат и евангелистите Марко 9, 14-29 и Лука, 9, 37-43.
-„И кога дојдоа при мноштвото, еден човек Му пристапи, падна на колена пред Него и рече:Господи, смилувај му се на мојот син зошто е месечар и се мачи многу зошто често паѓа во огнот и често во водата.“
Како што се гледа од Евангелието по Лука, болниот бил единец при татко си и како што вели Марко, имал нем дух, т.е. од тешкото страдање и онемел. Дека оваа болест била од нечист дух се гледа и по тоа што болниот имал и беснило, зошто паѓањето во оган и вода сведочат дека бил под влијание на нечист дух.
-„И го дадов при Твоите ученици, а тие не можеа да го исцелат.“
Тука е важно што евангелистот не ја премолчува ни својата слабост, ниту на своите другари, останатите ученици, кои заради маловерие не можеа да го излечат овој болен. Но освен евангелистот Матеј, и Марко сведочи дека учениците се до слегувањето на Светиот Дух врз нив, често паѓале во маловерие.Но, знаеме дека Спасителот и после воскресението заради истата грешка ги укорувал. Но, прекорите не се однесувале само на апостолите, туку и на целиот народ, зошто маловерството ги спуштил учениците во редот на простиот свет, така да прекорот за маловерието и треба да се однесува на сите.
Несреќниот татко го довел својот син единец при учениците тогаш кога Спасителот , со познатите тројца ученици, бил на Тавор и се преобразил пред нив, и како што учениците не можеле да му помогнат на болниот, тој сега Му приоѓа на Спасителот и Му се жали за учениците дека тие не можеле да го излечат неговиот син. Но и тој самиот не верувал во моќта на апостолите и затоа:
-„И Исус одговори и рече: О неверен и расипан роде, до кога ќе бидам со вас? До кога ќе ве трпам?Доведете ми го тука.“
Со овие зборови Спасителот ги укорува не само учениците и таткото на болниот, туку и сите присутни, зошто и тие не биле постојани во верата иако повеќе пати виделе дека и учениците прават чуда. Заради тоа и Спасителот во прашањата употребува зборови на длабоко чувствување на сожалување и тежок прекор за Јудејците заради новното неверување. На крај бара да Му го донесат болниот за оние кои стојат наоколу да не помислат дека на страдалникот и он не може да му помогне.
-„И Исус го прекори и демонот излезе од него и момчето беше исцелено од тој час.“
Спасителот му забрани на нечистиот дух да го мачи момчето и му заповеда да излезе од него, што и се случило благодарение на силата на семоќта на Христос.
-„Тогаш учениците дојдоа при Исус и насамо рекоа:Зошто не можевме ние да го изгониме?“
Учениците Го прашуваат Спасителот уплашено да не ја загубиле власта која ја имале врз нечистите духови, и Спасителот им одговорил дека причината е слабата вера, како што со тоа го укорил и Петар кога се уплашил дека ќе се удави. Не е доволно само историски да Го признаваме Христос, туку е неопходно кон Него да имаме таква неограничена љубов каква доликува на Синот Божји и Бог Спасителот на светот, а со таква љубов кон Откупителот се ќе ни биде можно.
-„А Исус им рече: заради вашето неверие, зошто вистина ви велам, ако имате вера колку синапово зрно, ќе и речете на оваа гора:премести се оттука таму, и ќе се премести и ништо нема да ви биде невозможно.“
Овој одговор на Спасителот потврдува дека слабата вера на учениците била причина што не можеле да го излечат момчето кое страдало. Зборовите гората да прејде од едно место на друго, значи дека со помош на верата им било можно на Апостолите да прават она што природно им изгледало невозможно. И навистина тие во Христово име лечеле неизлечливи болести иако не биле лекари, учеле луѓе на странски јазици иако истите не ги изучувале и воопшто високи школи не учеле, а што е најглавно тие и омразата на Христовите непријатели ја претвориле во љубов, од темели ги уривале јудејските заблуди, грчкиот егоизам и римската сила за на крај сите три да ги претворат во сила за Оној Кого сите тие го мразеа и Го мачеа и распнаа меѓу разбојници. Ете колку е голема силата на чиста, искрена и постојана вера. Дури и денес со посредство на нашата света вера диви се претвораат во питоми луѓе, идолопоклониците стануваат христијани и затоа сите стануваат посреќни и понапредни.
-„А овој род се истерува само преку пост и молитва.“
Молејќи се човекот доаѓа до се потесна дружба со Бога, а со тоа и знаењето за Бога му се зголемува, а во исто време и љубовта и верата во Спасителот се зголемува и оснажува. Иста таква моќ има и постот, а особено што скротувањето на страстите ја спрема душата на искрена и пријатна молитва.
-„И додека беа заедно во Галилеја, Исус им рече: Синот Човечки ќе биде предаден во раце човечки и ќе Го убијат и на третиот ден ќе биде воскреснат.“
За ова страдање Господ им говори на учениците за да ги спреми за да не помислат дека страда зошто мора, а не по Сопствена волја.
БЕСЕДА ВО ДЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух
Кога Господ Исус Христос бил на земјата, а пред да го почне делото на искупувањето на човекот, Он постел четириесет дена, учејќи не со тоа дека и ние треба да постиме. Исто така и Неговите апостоли препорачуваат пост, а во Стариот Завет има доста примери и заповеди со кои им се налага на луѓето да постат. И во денешното Евангелие, Спасителот ни вели дека од искушенијата на лукавиот и воопшто од грешењето човек може да се спаси само со пост и молитва. Така прво ќе видиме дали постот е Божја заповед, а потоа каков треба да биде вистинскиот пост.
Постојат луѓе кои говорат дека постот не е Божја заповед и затоа кажуваат дека секој може да јаде и пие колку сака и што сака и кога сака! Други, пак, велат дека постот му штети на здравјето и дека предизвикува разни болести, или пак кажуваат разни причини против постот.
Велат дека постот не е Божја заповед, т.е. дека Бог не наредил на луѓето да постат зошто во 10-те Божји заповеди ништо не се говори за постот, ниту Христос не оставил заповед за постот, ниту пак тоа го направиле Неговите апостоли, туку, велат, постот бил измислен подоцна. Велат дека постот не е христијанска должност и велат дека оној кој пости прави добро дело, а оној кој не пости не греши. Но, бидејќи велат дека постот е добро дело и бидејќи знаат дека постот ги ублажува и стивнува страстите, зарем поради тоа не треба да постат?
Но освен тоа се мамат сите луѓе кои говорат дека Бог не заповедал да се пости, зошто Светото Писмо вели: „И му заповеда Господ Бог на Адам говорејќи: од дрвото на познанието на доброто и злото немој да јадеш“. Значи Бог му заповеда, т.е. му даде заповед на човекот да не го јаде плодот од едно дрво. И уште се закани Бог со страшни казни, зошто понатаму вели: „кој ден ќе вкусиш од тој плод, ќе умреш“. И после ова, кој смее да тврди дека постот не е Божја заповед за која Бог тешко казнува кога луѓето ја прекршуваат?
Во десете Божји заповеди вистина не се зборува за постот, но не се зборува затоа што таа заповед на сите им била позната почнувајќи од Адам и не било потребно да се повторува во десете заповеди. Оваа вистина ја посведочуваат и идолопоклониците кои знаеле за пост. Така Ниневјаните постеле, а постел и незнабожецот Корнилиј Стотинар. Но, ако во десете заповеди и нема ништо за постот, затоа пророците, кои по вдахновеноста и упатството на Светиот Дух пишувале и говореле за постот, тие и наложувале да се пости. Така пророк Захарија ги набројува времињата кога Јудејците постеле и вели: „Господ над Војските зборува вака: ‘Постот на четвртиот, постот на петтиот, постот на седмиот и постот на десеттиот месец ќе станат радост, веселба и радосни празници за Јудиниот дом.“ (Зах. 8, 19). А пророкот и цар Давид вели: „и колената моја изнемоштеа од постот“ (Пс. 108, 87). Пророкот Јоил исто така, од Божја страна, препорачува пост говорејќи: „наредете пост“ (1, 14), и Товит вели: „пријатна е молитвата со постот“ (12, 8).
Но освен пророците, зарем и Спасителот, како што пред малку реков, не постел 40 дена? А освен тоа, Он ни покажа и начин како да постиме: „Кога постите, не бидете лицемери…кога постиш, измиј ја главата и лицето свое“. Исто така и апостолите сведочат за боженственото воспоставување на постот, зошто евангелистот Лука на едно место вели: „…и постот веќе помина“ (Дап. 17, 8), а на друго место кажува: „и откако постеше и се молеше“ (Дап. 13, 2) – така тие и одредиле кога треба да постиме.
И после ова можеме слободно да кажеме дека не е вистина дека испосниците го измислиле постот, туку тој е првата Божја заповед, која сме должни да ја исполнуваме точно, како Божја волја.
Многумина го избегнуваат постот плашејќи се дека тој му штети на здравјето и дека предизвикува разни болести. Но, тие луѓе погрешно мислат, а освен тоа се и маловерни, зошто незнаејќи што е тоа вистински пост, тие мислат дека постот се состои само во тоа дека само не треба да јадат месо и општо она што е мрсно и дека може да се јадат многу други јадења и кисели и солени и благи кои му штетат на здравјето и тешко се варат; но тоа не е пост, туку е преоптоварување на стомакот. Правиот пост е кога христијанинот јаде малку и тоа еден или два посни оброка, и ваквиот пост не штети, туку е од полза за здравјето и затоа лекарите се надеваат на поголема помош од ваквиот пост, отколку од лековите и затоа тие на болниот му наложуваат пост забранувајќи му разни јадења. Значи постот не му штети на здравјето, туку го подобрува. Потоа, постот треба да биде и духовен и дури тогаш е вистински и целосен. Духовниот пост се состои во простување на навреди и смирување со скараните, во подолги и почести молитви, во давање на молосрдност, во исповедување и каење за гревовите и во примањето на светата причест.
Но, некој ќе каже дека е точно сето тоа, но кој може така да пости седум недели; за толку време тој мора да стане здодевен. Но и тоа е вистина, но не затоа што човекот не може да пости седум недели, туку затоа што ние обично јадеме и кога не сме гладни, и пиеме и кога не сме жедни, но кој на трпезата навистина седи гладен и жеден, тој лесно може да пости и седум и повеќе недели. Вистина е и тоа дека постот го ослабнува телото, но телесното скротување е душевна сила, оснажување на душата која потоа ги совладува телесните страсти и човекот го чува во умереност и воздржување. На крај да се запрашаме: кој е поздрав-селаните кои поедноставно се хранат и кои ги постат сите постови или граѓаните кои јадат разни многу јадења и постовите слабо ги почитуваат? На секој начин и во секој поглед селаните се поздрави и помалку се изложени на болести од граѓаните.
Маловерието е исто така причина за слабото постење и затоа човекот греши зошто за своето здравје не се надева на Бога, туку од готвачот и кујната! Мојсеј постел 40 дена и 40 ноќи на синајскиот рид и се вратил жив и здрав и силен. Пророкот Илија јадел само леб и пиел вода и патувал 40 дена и 40 ноќи. Пророкот Даниел со своите тројца другари се хранел во Вавилон само со растенија и сте биле потполно здрави. Нив постот не ги ослабел зошто биле исполнети со вера, но и ние да веруваме дека Бог дава здравје и дека постот нема да ни наштети. Напротив, Бог испраќа разни болести на оние луѓе кои не ги исполнуваат Неговите свети заповеди, а ние веќе видовме дека постот е Божја заповед. Кога постиме, ние ја исполнуваме првата Божја заповед и ја вршиме Неговата волја, а кога тоа го правиме, тогаш е и Бог со нас и тогаш не треба од ништо да се плашиме зошто Бог е неограничен господар на светот и под Неговат управа и власт се и здравјето и болестите, природата и сите природни закони.
Нека се блажени и благословени сите оние христијани кои го почитуваат постот зошто очистени и телесно и духовно со постот, тие ќе го наследат царството Божје како ревносни вршители на светата волја на Господа. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ЕДИНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 77. гл. 18. ст. 23-35
Ова Евангелие зборува за простувањето на гревовите. Фарисеите, според некои места во Светото Писмо, простувале на покајан само три пати, а веќе четвртиот пат не простувале. Но Петар, потикнат од љубовта кон ближниот го зголемил тој број на седумпати, а Спасителот до седумдесет пати по седум, т.е. секогаш кога грешникот „искрено се покае“.
Простувањето зависи и од навредениот и од оној кој го навредил. Навредениот е должен оној кој го навредил да го љуби како самиот себеси, а другиот треба искрено да се покае и дури тогаш со љубов и вистинско каење може да добие простување. Каењето до некаде е неопходно задолжителен услов за простување, но не поради љубовта зошто Бог ги љуби сите, но им проштева само на оние кои искрено ќе се покајат и тоа го бара Неговата правда.
-„Затоа царството небесно е слично на некојси цар, кој сакал да ги среди сметките со своите слуги.“
Според Ориген, во приказната се зборува за некој настан кој може се случил, а може и не и по тоа приказната се разликува од басната, која искажува световна мудрост и зборува за невозможни настани. И така додека басната учи со помош на фантазијата и претпоставувајќи, евангелската приказна зборува за можноста на настанот и кажува морална вистина. – Со споредувањето на царство небесно со цар, се објаснува прашањето за простувањето на гревовите, навредите и во него се зема Бог како цар, а членовите на црквата како негови поданици. Со оваа приказна Спасителот не учи дека кој сака Бог да му ги прости гревовите, треба и тој самиот да им простува на оние кои него го навредиле.
-„А кога почна да ги расчистува, при него беше доведен еден, кој му должеше десет илјади таланти.“
Талантот вредел преку 3400 сикли, а сикл – и двете монети јудејски пари – по вавилонското ропство вредел околу 4 денарии. Но со цел подобро да ја разберете оваа сума, а особено во она време, т.е. кога парите биле многу поскапи, ние ќе покажеме на неколку места во Светото Писмо кои исто така зборуваат за талантите. Така Аман, во времето на јудејското страдање, на царот му ветил 10.000 таланти; 29 таланти злато и 730 сикли е потрошено за градењето на Скинијата; за подигање на ерусалимскиот храм, Давид собрал 3000, а кнезовите 5000 таланти и т.н.; савската царица му поклонила на Соломон за истата цел 120 таланти злато. – И така од таа голема сума која ја гледаме во денешното Евангелие дека слугата му долгува на царот, дознаваме дека човековиот долг кон Бога е многу голем.
-„И бидејќи немаше да ги врати, господарот заповеда да го продадат него, неговата жена и децата, и сè што имаше, за да се плати долгот.“
Според јудејскиот закон доверителот имал право должникот да го продаде и со целото негово семејство и имот кога должникот не можел да го врати долгот. Но, ако при продажбата не можело да се земе целата сума која должникот ја долгувал, тогаш тој морал да му стане роб на доверителот. Значи кој греши, тој на Бога Му должи толку што не може да Му врати (зошто цар Давид во целото свое богато царство одвај собрал до 8000 таланти, а тука долгот е 10.000 таланти од еден човек и затоа следува вечна казна. Царот, според ова Евангелие, заповедал на овој должник да се продадат и жената и децата и се, но не од немилосрдност и нечовечност, туку со тоа да го уплаши и кај него да разбуди особена покорност за потоа посилно да ја почувствува милоста која ќе му ја направи. Ова го потврдуваат следниве зборови:
-„Тогаш слугата падна и му се поклонуваше, велејќи: ‘Господаре, имај трпение кон мене и ќе ти исплатам сè.’ И поттикнат со сожалување, господарот на оној слуга, го пушти, и му го прости долгот.“
Иако должникот молел само да му се продолжи рокот на враќањето на долгот, Господарот целиот долг му го простил. Толкаво е и милосрдието Божје кон грешникот кој се кае и толкава е силата на искреното каење на грешникот, кое Бог го наградува со својата неограничено милосрдие како што и горниот текст сведочи.
-„Но штом слугата излезе, и најде еден од своите сослужители, кој му должеше сто денарии, го фати, и го давеше, велејќи: ‘Исплати ми, тоа што ми должиш.’
Сто динарии според неговиот долг од 10.000 таланти, кои Господ му ги простил, навистина е мала сума, но сепак тој се покажал толку немилосрден кон должникот „што го давел, барајќи го долгот“. Оваа споредба значи дека гревовите кои луѓето меѓусебе си ги простуваат се многу мали во споредба со оние кои Бог ни ги простува. И така, ако ние на нашиот близок му простиме 70 пати по седум сепак тоа наше милосрдие спрема Божјето е како 100 динарии спрема 10.000 таланти – значи како капка вода спрема океан!
-„Тогаш падна пред неговите нозе неговиот сослужител и го молеше, велејќи: ‘Имај трпение со мене, и ќе ти исплатам сè.’ Но тој не сакаше, туку отиде и го фрли во затвор, додека го исплати долгот.“
Според римскиот закон, доверителот и должникот прво ги измирувале посредници, но кога не успевале да ги измират, тогаш доверителот го изнесувал должникот на суд, а според судот должникот веднаш бил испраќан во затвор и од таму не се пуштал додека неговите роднини или пријатели не го вратат долгот.
Со оваа приказна Господ во лицето на слугата кој на царот му должел претставува немирољубив и немилосрден човек, кој ќе биде осуден на вечни маки. Неговото немилосрдие се рефлектира во тоа што нему му се простиле талантите, а тој несака да ги прости денариите, нему му се простени 10.000 таланти, а тој не сака да прости ни 100 денарии; нему Господарот и царот му простил, а тој не сака ни рамниот на себе да му прости; и на крај нему Господарот му простил се, а тој не сака ни рокот на исплатата да го продолжи!
Во поединости значи: одење на суд – човечкото време на животот на земјата; Судијата – Бог; посредниците се ангели и светители; затворот – пекол; а роднините и пријателите кои можат должникот да го откупат се црковните молитви и милостињата кои можат на грешникот да му помогнат ако за своите гревови искрено се покајал, но не можел за време на животот да принесе и плодови достојни на покајание.
-„А кога неговите сослужители видоа што се случи, мошне многу се нажалија, и дојдоа и му кажаа на својот господар сè што се случи.“
Човечките другари освен луѓето се и ангелите зошто тие истиот Бог го слават и му служат како и луѓето.
Немилосрдието не му е само на Бога одвртано, туку и на ангелите, па дури и луѓето го презираат, затоа и тука другарите се разжалостиле на немилосрдното постапување на овој лош човек, а Господарот на него многу се разлути и:
-„Тогаш неговиот господар го повика и му рече: ‘Зол слуго! Ти го простив сиот оној долг, зашто ме молеше. Не требаше ли и ти да му се смилуваш на твојот сослужител, како што и јас ти се смилив тебе?’“
Кога му долгуваше 10.000 таланти, Господарот не само што не го нарекол зол, ниту го укорил, туку го помилува и му го простил толку големиот долг, но кога должникот се покажал немилосрден кон својот брат, тогаш го нарекол зол и го укори и казни.
-„И неговиот господар се разгневи и им го предаде на мачителите, додека му исплати сè што му должеше.“
Односно да го мачат вечно зошто враќањето на долгот за гревовите се прави само со покајување, но бидејќи каење после смртта нема, мачењата за долгот на гревовите и немилосрдието се вечни.
-„Така и Мојот небесен Татко ќе ви направи вам, ако секој од вас не му ги прости од срце престапите на својот брат.”
Овие неколку зборови на кратко ја содржат целта и намерата на приказната од која се учиме: 1) дека нашите гревови пред Бога се многу големи, но Бог по своево милосрдие ни ги проштева кога за тоа ќе го замолиме; 2) дека гревовите на другите луѓе кон нас во однос на нашите гревови кон Бога се мали; 3) дека Бог им простува на оние кои искрено се каат, но затоа сме и ние должни да им простуваме на оние кои не навредуваат и 4) ако не им простуваме на оние кои не навредиле, а тие се каат, и ако не ги сакаме, тогаш и Бог, како немилосрдниот слуга во денешното Евангелие, ќе не предаде на мачителите на вечно мачење, зошто немајќи чувство на милост и простување, престануваме да бидеме синови на семилосрдниот Бог.

БЕСЕДА ВО ЕДИНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„…и прости ни ги долговите наши, како што ние им ги простуваме на нашите должници“.
После прозбата за душевно и телесно богатство, Бог и Спасителот наш Исус Христос не учи од милосрдието Божје да бараме да не чува и спасува од злата кои не уништуваат. Но бидејќи од сите зла, гревот е најголемо зло, затоа и Спасителот ни наложува пред се да бараме од Бога да не чува од грев и нашето грешење да ни го прости и затоа во молитвата велиме: „…и прости ни ги долговите наши, како што и ние им ги простуваме на нашите должници“.
Во оваа Господова молитва наоѓаме дека се состои поуката: 1) за тежината и злото на гревот; 2) за потребата од Бога да бараме простување на нашите гревови; 3) за ветувањето од наша страна дека и ние ќе им простиме на оние кои не навредиле; и 4) за должноста да се молиме на Бога да ни ги прости нашите гревови.
Тежината на гревовите се гледа во тоа што во Господовата молитва се нарекуваат „наши долгови (гревови) кон Бога, а кој сака да ја познае големината и важноста на тие наши долгови, тој нека се сети на неопишливата слава и неограничената големина на Оној на Кого ние Му должиме за се што имаме. Неброени се даровите Божји и талантите Господови кои ни се дадени не да ги криеме во земја, како оној мрзлив слуга кој во Евангелието се спомнува или пак како оној другиот должник за кого се зборува во денешното Евангелие, кој немал да го врати долгот на господарот, туку да ги употребиме на добро, а според волјата Божја чии ние сме должници и за чиј заем ќе даваме одговор. Но ако ние не мислиме така, како што сме должни да мислиме за Божјите дарови, а особено ако ги употребуваме за зло, зарем тогаш не сме одговорни пред Бога? И зарем нема да даваме сметка пред Божјата правда? Човекот од Бога ги примил вредните дарови со кои Бог го украсил и го вознел неговото достоинство. Човекот е почестен да биде „образ и подобие Божје“, и зарем не е грев кога човекот сликата Божја на себе ја валка со дамки и нечистотии од гревот? Поради тоа човекот е голем должник пред добротворот Бог. Он на човекот непрестајно му дава дарови со кои тој го украсува својот душевен и телесен живот. Но зарем не е вистина дека човекот често тие дарови ги употребува за задоволување на телесните страсти, за желбата на очите и светските суети? Зарем за сето ова човекот не е голем должник на Бога? На крај човекот го примил и дарот на благодатта и како просветен христијанин со евангелското богопознание, осветен со светите Тајни и по милоста Божја сврстен во редот на синовите Божји и при толку голема слава и чест која, како што кажува и Светото Писмо, е нешто помала од ангелската, сепак човекот самиот себе се прави несреќен и сиромав, а се заради своите гревови. Не треба никогаш да се заборава со каков одговор ваков човек ќе застане пред семоќниот судија Бог за ваквите свои дела.
Нашиот Спасител ни ја покажа не само тежината и опасноста од гревот, туку и тоа дека ние самите со себе не можеме да ја задоволиме неограничената правда Божја и затоа не учи во својата молитва да се обратиме кон благоста на Отецот небесен говорејќи: „Оче наш,….и прости ни ги долговите наши…“зошто ако Господ Спасителот наш не не оправдаше пред неограничената Божја правда, ниту една наша жртва не би можела нас да не оправда. А сега, верувајќи во Господ Спасителот и како оправдани, имаме право на Бога да Му кажеме: Оче наш.
И нашиот Отец небесен е спремен да ни ги прости нашите гревови, но под услов и ние да им простиме на оние кои не навредиле. Овој услов толку е важен што Господ и на друго место сметал дека е потребно да го објасни велејќи: „ Зашто, ако вие им ги простите на луѓето нивните престапи, вашиот небесен Татко ќе ви ги прости и вам“. (Мат. 6, 14). Овој услов бара и правда и благост Божја. Бара правда затоа што ние, примајќи од Бога секој ден безбројни негови дарови на милосрдиее, а несакајќи самите да бидеме милосрдни кон другите, со тоа покажуваме дека сме лукави, немилосрдни и неблагодарни на Бога, како лошиот слуга од денешното Евангелие и заради тоа сме недостојни за Неговата милост. И второ, зарем Божјата благост не е безгранична кога ни ги простува нашите гревови само под тој еден услов, и ние да им простиме на оние кои не навредиле, а со тоа во нашето срце ги снемува осветата и злобата и нашиот непријател станува наш пријател полн со љубов кон нас. На друг начин тешко ќе добиеме простување од Бога, зошто Спасителот рече: „по тоа секој ќе ве познае дека сте мои ученици, ако ја земете љубовта меѓу себе“. Нека никој не се надева мислејќи само на верата, зошто верата без дела на љубов и добрина, не може да спаси, и затоа Словото Божје вели: „покажи ми ја верата твоја со делата твои; зошто верата без добри дела е мртва“ (Јак. 3, 13).
Но освен тоа, Господ ни заповеда не само за себе да се молиме на Бога, туку и за другите, и ним да им ги прости гревовите нивни, зошто сите ние грешиме. Гревот е општа несреќа и опасност за сите и како што во времето на големите и општи несреќи и опасности си помагаме ден на друг, така треба да се избавуваме еден со друг и при опасноста од гревови. Ние, повеќе пати, со нашите лоши примери, и другите ги навлекуваме на грев и зарем не треба и за другите да се молиме?
Затоа да се молиме на Бога нас и на сите ни ги прости гревовите, да се молиме искрено и да не осудуваме никого. Ако некого осудуваме, ние со тоа и самите стануваме предмет на осуда , а во исто време ќе докажеме дека искрено не го сакаме ближниот, туку слепо го слушаме нашето самољубие не обрнувајќи внимание на нашите маани и недостатоци. Да се молиме и за себе и за другите: „Оче наш, прости ни ги гревовите наши, како што и ние им ги простуваме на оние кои ни згрешија“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАНАЕСЕТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 79.гл.19.ст. 16-26
Ова Евангелие го содржи разговорот на Спасителот со богатото момче кое прашува што треба да направи за да го наследи Царството небесно? И Спасителот го учи изнесувајќи му ја науката за совршенството. Но оваа наука толку ги зачудила Апостолите што и тие повикале: „Кој може да се спаси?“ а Јулијан отстапникот кажа дека оваа наука и не може да се оствари. Но, што денешните христијани одговараат на зборовите на Спасителот за совршенството? Може едни се чудат како Апостолите, а други не веруваат како Јулијан. Кој после толку примери на оние кои жртвувајќи го богатството и суетната слава земска постигнале евангелско совршенство и исполнувајќи ги Божјите заповеди се удостоиле со вечен живот, ние можеме смело да тврдиме дека на поуката на Спасителот за совршенството нема место ниту за чудење ниту за неверување, бидејќи она што е невозможно за човекот, за Бога е возможно, вели Светото Писмо. Бог е исполнет со добра волја на секој верен и вистински свој син да му помогне да го оствари сето она што го води кон спасението и затоа Господ вели: „Ако имате вера колку синапово зрно и и кажете на оваа гора, прејди отука таму, таа ќе прејде и ништо нема да ви биде невозможно“.
За науката на денешното Евангелие зборуваат уште и евангелистот Марко, 10, 17-31; и Лука, 18, 18-30.
-„И ете, еден Му пристапи и рече: „Учителе добар, какво добро да направам, за да имам вечен живот?”
Ова момче било богато, а тоа се гледа од стихот 22, а дека бил и јудејски старешина сведочи и евангелистот Лука, а дека на крај и дека Спасителот го засакал не уверува евангелистот Марко. Поздравот: Добар учителе, Јудејците го кажувале само на учителите по вера и морал. И ова момче потпирајќи се на својот морален карактер, зошто од десетте заповеди исполнувал шест кои се однесуваат на љубовта кон ближните, и се надевал дека ќе се спаси без исполнување на оние четири заповеди кои зборуваат за љубовта кон Бога. Но, невозможно е да се спаси оној кој исполнува само некој дел од законот, зошто кој не го љуби Бога, невозможно за него е да го љуби ближниот и кој не го љуби ближниот невозможно е да го љуби Бога: А кој вели: „јас Го љубам Бога, а го мрази својот брат, лажец е, зошто кој не го љуби својот брат, кого го гледа, како може да го љуби Бога кого не го гледа?“Значи љубовта кон Бога и љубовта кон ближниот се начела на една иста вистина. Од зборовите на момчето се гледа дека книжниците го научиле дека човекот може да се спаси само со помош на законските дела – обредни формалности- но бидејќи и тој Му се обраќа на Спасителот за совет, значи дека не е сосема задоволен од фарисејските упатства.
-„А Тој му рече: „Зошто Ме нарекуваш добро? Еден е Добар! А ако сакаш да влезеш во животот, пази ги заповедите!”
Првото прашање му го поставува Спасителот на момчето затоа што тој Го сметал за обичен јудејски учител и Спасителот во оваа прилика зборува со него како човек, што често правел сообразувајќи се со народното мислење. Кога Спасителот кажал дека само Бог е благ, Тој со тоа не кажува дека не Тој не е благ, зошто и Тој е Бог и по суштаството еден со Отецот, а велејќи: никој не е благ, сака да каже: никој од луѓето, иако на луѓето не им ја одрекува благоста. Разликата е само во тоа што Бог по природа е благ, т.е Тој со целото свое битие е благост и затоа благоста кај Бога е непорменлива; а човекот има свосјтво на благост и неговото битие не се состои од благост и затоа кај човекот тоа својство е променливо. Освен тоа Спасителот го одбил ласкањето на момчето и не барајќи никакви пофалби му покажал дека се уште е во грев и дека не ги исполнува сите заповеди кои зборуваат за љубов кон Бога, а само оној кој го исполнува целиот закон, тој ќе биде жив, т.е. ќе го наследи вечниот живот.
-„Му рече: „Кои?” А Исус рече: „Не убивај, не прељубодејствувај, не кради, не сведочи лажно, почитувај ги татка си и мајка си и љуби го својот ближен како себеси!”
Момчето не го поставува ова прашање на Спасителот за да го искушува, туку мислејќи дека преку законските заповеди и да не има и други кои би го одвеле кон саканата цел.
Не убивај. Оваа шеста заповед строго ни забранува друг човек да го лишиме од живот. Овде се разбира лишавање од живот на нашиот ближенпоради омраза, злоба, завист и т.н., зошто законот во други прилики одобрува лишување на живот. Но освен тоа ние во христијанството можеме да го поделиме убиството на четири вида: 1)материјално – кога својот ближен намерно го упропастуваме и се трудиме тој да го изгуби својот имот и богатство; 2) морално-кога својот ближен во друштво или воопшто пред други го озборуваме и со тоа му нанесуваме штета на неговата чест и име; 3) телесно – кога друг човек од злоба или омраза го лишуваме од живот и 4) душевно – кога со разни средства го спречуваме другиот во вршење на неговите вероисповедни должности и со тоа го одвраќаме од спасението.
Не прељубодејствувај. Оваа заповед забранува секакво нарушување на сопружничката верност. Бракот е свештена установа од самиот Бог и во христијанството една од седумте тајни во која свештеникот го признава Божјиот благослов на младдоженецот и невестата. Светото Писмо не учи дека бракот е Божја волја и свештена врска меѓу две лица, и се основа на взаемна верност и лојалност на сопрузите. Бидејќи и најмалата грешка против оваа верност ја нарушува Божјата волја и целта на бракот и го упропастува семејството, затоа Бог ја дал оваа заповед забранувајќи ја со неа, и на женетите и неженетите, секоја нечистотија и препорачува воздржување и тоа како во мислите, така и во зборовите и делата.
Не кради, т.е. не само да не присвојуваме за себе на неправеден начин она што е туѓо, туку на нашиот ближен да не му правиме никаква штета и да го чуваме од секоја штета.
Не сведочи лажно, т.е. на суд и било каде да не сведочиме лажно, а исто така и да не озборуваме никого ни тајно ни јавно изнесувајќи нешто што не постои.
Почитувај ги таткото и мајката, т.е. биди покорен и послушен пред своите родители, почитувај ги и сакај ги; во старост и болест грижи се за нив, а после смртта на родителите прави им за нивната душа се она што го наложува црквата.
Љуби го ближниот свој како самиот себеси. Според Евангелието секој човек е наш ближен и брат зошто сите сме деца на еден небесен Татко и според тоа треба да го сакаме секој човек како самите себеси и да му правиме се она што сакаме другите нам да ни го прават.
-„Момчето Му рече: „Сето тоа сум го пазел од младост, уште што ми недостига?”
Иако ова монче не го разбирал духот на овие заповеди, туку само надворешната страна, според евангелистот Марко, Спасителот го засакал: зошто Исус погледувајќи го му омиле, а бидејќи со прашањето: што уште ми треба да направам, покажал дека тежнее кон уште поголеми доблести од оние кои веќе ги исполнува.
_„Исус му рече: „Ако сакаш да бидеш совршен, оди, продај го својот имот и дај им на сиромасите, и ќе имаш благо на небото! Дојди и следи Ме!”
Момчето беше несовршено и покрај се ги исполнува старозаветните заповеди Спасителот му ветува небесно богатство зошто момчето беше среброљубец,а тоа му попречи да ги исполнува заповедите и по дух, па да биде совршен и да се спаси, зошто требаше се да раздаде на сиромашните и да тргне по Христа, да биде негов ученик.
-„А кога момчето го чу тој збор, си отиде нажален, зашто имаше многу имоти.
Големото богатство и славословие ја победија волјата на момчето со која сакаше да биде совршен и така земното и временското богатство му стана поважно од небесното и вечното и се покори на земната суета, а не на советот на небесниот учител!
-„А Исус им рече на Своите ученици: „Вистина ви велам: богат мачно ќе влезе во небесното царство!” И пак ви велам: „Полесно и е на камилата да помине низ иглени уши, отколку на богатиот да влезе во Божјото Царство.”
Кој се надева на богатството и од него очекува вистинско уживање, тој многу се лаже. Богатиот е многу тешко да се натера да остави се што има заради Христа, заради своето спасение. Бог нема ништо против богатството, туку против среброљубието. Сепак и богатиот може да се спаси и за тоа пример ни е патријархот Авраам, за кого Спасителот во приказната за богатиот и Лазар вели дека тој не е само праведник туку и праведниците доаѓаат во неговиот скут.
-„Кога учениците го чуја тоа се зачудија мошне и рекоа: „Тогаш, кој може да се спаси?” Исус ги погледна и им рече: „На луѓето ова им е невозможно, но за Бога сè е возможно.”
Кога на тоа богато момче му е тешко да прави добри дела за своето спасение, тогаш дали некој од богатите ќе се спаси и како сиромашните ќе се спасат.
Погледнувајќи ги Спасителот своите ученици со кроток и благ поглед им рече дека богатиот со сите свои средства не може да се спаси, но секој може да се спаси со Божјата благодат, само треба да луѓето да и се покорат и треба да ја слушаат, а таа во човекот непрестајно живее и непрестајно му напомнува дека за спасение му е потребно: 1)Бога да го љуби со сето свое срце, со сета своја душа и со сета своја мисла, т.е. секогаш и искрено и совршено; 2) да го љуби ближниот како самиот себе и 3) таа своја љубов и вера да ја посведочува при секоја прилика и со добри дела.
БЕСЕДА ВО НЕДЕЛА ДВАНАЕСЕТА ПО ДУХОВИ
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух
Во денешното Евангелие слушнавме како Исус Христос го повикува богатото момче да тргне по Него, да биде Негов ученик, да го прави истото што и Он и да живее како што живее Спасителот. А апостол Петар не повикува да се угледаме на Христос Спасителот, зошто вели: „Христос страдаше за нас и нам ни го остави пример да одиме по Неговите стапки“ (1Пет. 2, 21), и нас потоа не уверува дека тоа е оригинален пример на секоја доблест и совршенство , пример на безгрешност, зошто Христос вели: „ не прави грев“. Он е пример за вистината и искреноста, „зошто не се слушна измама од Неговата уста“. Он е пример за понизност, трпение, благост и чистота, „зошто не проколна кога Го колнеа, ниту се закани кога страдаше, туку се потпираше на Оној Кој право суди“(1Петр. 2, 23). Он е пример за правда, совршена љубов и милосрдие, Кој нашите гревови самиот ги изнесе на своето тело на крст.
И навистина кој, освен Христос Спасителот, може да ни даде подобар пример на понизност и светост? Затоа, ако го следиме тој пример, ние навистина ќе тргнеме по патот на совршенството, зошто експертот колку што посовршен пример има пред себе, толку тој има посовршено свое дело кое сам го изработува. Исто така и човекот, колку на посветол пример се угледува, толку и тој самиот со светост ќе се одликува; колку повеќе идеи за нештата имаме, толку подобро ја знаеме состојбата на нештата, па затоа подобро и полесно се уверуваме во она што го гледаме, слушаме и допираме, отколку во она што само го слушаме. Затоа и Петар и Јован слободно горовеа: „Не можеме а да не зборуваме за она што видовме и слушнавме“, а Јован во своето прво послание вели: „Она што слушнавме, што видовме со своите очи, што набљудувавме и нашите раце допреа, за зборовите за животот – она што видовме и чувме, тоа јавуваме“. Коринтјаните слушнале за Исус Христос, но Него, ниту Неговите чуда и доблести не ги виделе. Но кога апостол Павле дојде во Коринт и ги учеше, тогаш тие него го видоа и слушнаа и нивните раце го допреа неговиот живот и неговиот карактер. Ги видоа борбите, ланците и сите страдања и жртвувања за евангелската проповед, ги видоа неговите доблести и сите колосални достигнувања и успеси, па затоа тој пред Коринтајните се става себе за пример говорејќи им: угледувајте се на верата, љубовта, надежта, одушевувањето борбата и се што кај мене видовте, познавте и сте се увериле. И ова навистина силно и сигурно упатство, гледајќи го примерот, силно влијаеше на човекот. „Следете ги моите стапки“, им вели, „како и јас на Христа“, т.е. кој на мене се угледа, тој се угледува на Христа, зошто јас самиот не станав ваков, туку следејќи ги стапките на Христа станав пример достоен за прифаќање.
Овие апостолски заборови ги уриваат сите причини кои ние често ги наведуваме во своја одбрана заради тоа што го избегнуваме патот кој води кон доблест и совршенство. Кога со очите на разумот и душата Го гледаме Исус Христос како господар на целата вселена и како слуга кој ги свиткува своите колена пред своите ученици за да им ги измие нозете, зарем тука не треба да се воодушевуваме на Неговата понизност и зарем нашата совест не треба да не натера на доблеста на понизноста? Но тогаш лукавиот ум на човекот, уште заразен со гордоста, бара оправдувања и ги наоѓа во Христовото Боженство и вели: „Исус Христос како пресовршено битие се одликува и со совршена понизност, а човекот како битие кое е ограничено, не е во состојба да го имитира, ниту е во состојба да биде толку смирен, колку што бил Христос“, и така со ваквото мислење човекот се труди да ја смири својата совест; но зарем не е вистина дека човекот на тој начин се оддалечува од смиреноста? Кога со очите на разумот и душата Го гледаме Исуса Христа, Творецот на се што постои, како Го носат пред суд, како војниците Му се потсмеваат и како Го мачат, како меѓу разбојници Го распнуваат и со најсрамна смрт Го убиваат – Него, Кој е пример на совршенство и во Кого се сосредоточени сите доблести, па сепак Он е мирен како јагне, не ја отвора ни Својата уста – зарем тогаш не треба да се чудиме на Неговата прекумерно трпение и зарем тогаш не треба и срцето и душата да ве натераат на трпение и кроткост? Но, човечкиот разум и тука бара повторно оправдувања во Христовото боженство и вели дека Бог е без никакви страсти и затоа кај Него и доблеста на трпението и кроткоста е совршена. Човекот е подложен на страсти и затоа не може да оди по стапките на Христа Спасителот во трпението, ниту може толку да трпи колку што Он трпел и со таквото мислење се труди да ја ублажи својата совест и веќе престанува да се труди да наликува на Спасителот во трпението! Кога со очите на срцето и душата Го гледаме безгрешниот Спасител на вселената како на Голгота на крст, веќе омалаксан како човек од раните и болките од крстната смрт, ги оправдува своите мачители и се моли за оние кои не само невин, туку и пресвет, Го распнаа, говорејќи: „Оче, прости им зошто не знаат што прават“ – зарем тогаш не треба да се воодушевуваме на Неговата незлобивост, благост и неограничен со милосрдие, зарем тогаш не треба и солзи да ни потечат и зарем и совеста не му говори на човекот дека и тој е должен како христијанин исто така да им проштева на своите непријатели? Но, човечкиот разум и тука бара оправдување во боженството на Спасителот говорејќи дека на човекот му е невозможно да го прави истото што и Бог.
Но, кога кај апостол Павле гледаме толку голема смиреност, што на Коринтјаните им вели: „Кога нè клеветат ние се обраќаме благо. Станавме како нечистотија на светот, како смет исфрлен од сите, сè досега“ – кога кај него гледаме толкава смиреност, а всушност се фалиме со своите доблести или со нашата благодарност или богатство или власт или положба, тогаш што вреди она наше изговарање заради кое не се угледуваме на Спасителот? Павле не бил Богочовек како Спасителот Исус Христос, туку само човек како ние и сепак „сад избран, учител на вселената и просветител на светот“, а ние се гордееме иако со неговите доблести не се одликваме. Апостол Павле трпел глад и жед, труд, страдања и мачења, маченичка смрт за љубовта кон Христа Спасителот и спасение на ближните, а ние, не само што не трпиме глад и жед, туку ниту за воздржување не сакаме да слушнеме. Не се задоволуваме со пристојна облека, не трпиме страдања и маки, па ни еден студен збор од нашиот брат без разлика дали тој збор бил кажан ненамерно. Ние не само што не можеме да ги трпиме тешкотиите при патување од едно место до друго за љубов кон Господ Исус Христос и заради нашето спасение, туку не сакаме ниту еден час да ги оставиме и жртвуваме нашите угодности и спокојството на нашиот живот. Апостол Павле бил човек исто како и ние, го имал истото ова тело како и ние, истите желби како и ние, живеел во истиот свет, одговарал, како што тој самиот кажува, „на поглаварите и управителите на темнината на овој свет и на духовите на злобата под небото“ (Ефес. 6, 12), и тој победувал и триумфирал и така станал поддржувач на Христа, а ние, кого поддржуваме? Какво оправдување сега ќе измислиме? Ако не можеме да се угледаме на Христос Спасителот зошто Он не бил само човек, туку и Бог, тогаш да се угледаме на апостол Павле зошто и тој бил само човек и угледувајќи се на него да ги следиме стапките и на самиот Исус Христос.
На крај некој може да рече: јас го немам Павловото мислење, ниту волјата, а ни благодатта; но секој човек, како и Павле, може да ги има зошто Бог секого го создал слободен. И Павле сето ова го немал во почетокот, и тој на почетокот бил Христов гонител, но потоа Го проповедал Христовото име на сите народи. И тој ја уривал црквата, а потота ја ѕидал и ја зацврстувал. Ако денешниот човек има лошо мислење и лоша волја, зошто тогаш не ги заврти на добро како апостол Павле, и потоа ќе ја има онаа благодат од Бога, каква што ја имал и Павле. Но ако денешниот човек не се поправи и не тргне по Христа, тој, како и богатото момче за кого зборува денешното Евангелие, натажен ќе си замине од Христа Спасителот, а кој од Бога си заминува, тој навистина нема да оди кон добро, туку онаму каде одат сите кои се далеку од Бога и спасението, а од тоа нека Господ го чува секој брат. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРИНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 87. гл.21. ст. 33-42
Параболата на ова Евангелие говори за лозјето и лошите работници, а намерата и е: изобличување на јудејскиот народ и неговите недостојни старешини и учители зошто не го примиле Исуса Христа за вистински Месија. Оваа парабола е многу слична со песната на пророкот Исаија која исто така говори за лозје. За параболата на денешното Евангелие уште говорат евангелистите Марко 12; 1-12 и Лука 20, 9-19.
-Ја кажа Господ оваа приказна: „ Беше еден домаќин, кој насади лозје, го загради со плет, и ископа во него точило; изгради чуварница и им го даде под наем на земјоделците, и си отиде.“
Под името домаќин, Спасителот мисли на Бог Отецот Кого од големо човекољубие го нарекува човек. Лозјето е јудејскиот народ кого Бог го избра за свој народ, а потоа го пресели во Египет, како што и цар Давид вели: „И од Мисир ја пренесе лозата, ги протера народите и го насади.“
И го огради, т.е. Бог му даде на својот народ закони кои ќе го чуваат од гревови и мешање со другите расипани народи.
И ископа бунар, т.е. Бог се грижел да обезбеди и храна и вода на својот народ, особено кога поминувал низ пустината.
И направи кула, т.е. храм кој така се нарекува, како заради силата на неговата светост и средставата кои се во него – а тоа е законот и пророчките книги –заради очувување на избраниот народ, така и заради силната и висока градба.
И го даде на лозарите, т.е архиереите и книжниците и воопшто на старешините, зошто Бог на нив, како на учители и првенци, им го довери својот народ.
И отиде, т.е. Бог долго ги трпел кога грешел зошто секаде присуствувајќи не може никаде да отиде, туку како што е погоре кажано, и тука има метафоричка смисла.
-„А кога наближи времето на плодовите, ги испрати своите слуги при земјоделците, за да ги приберат неговите плодови.“
За чување и исполнување на законот и за напредок во доблестите и доброто, Бог ги испрати своите пророци да бараат сметка за исполнувањето на законите и напредокот во доблестите.
-„И лозарите ги фатија неговите слуги: едниот го биеја, другиот го убија, а другиот го каменуваа. Пак испрати други слуги, повеќе од првите, но и со нив направија исто.“
Јудејските старешини скоро сите пророци, на разни начини, ги мачеле и убиле кога тие ги укорувале заради безаконијата и им се заканувале со Божји казни. Тоа им се случило на пророците: Исаија, Еремија, Захариј, Михеј и други. Некои ги каменувале зошто тоа било честа казна кај Јудејците.
-„Најпосле го испрати при нив својот син, велејќи: „Ќе се засрамат од мојот син!”
Односно, веројатно ќе се засрамат од мојот Син. Вака Бог не кажал зошто не знаел дали ќе се засрамат или не, туку со овие зборови Спасителот сака да каже дека требале да се засрамат. Под името син, се разбира дека се мисли на Синот Божји, Месијата, Спасителот на светот.
-„Но лозарите, кога го видоа синот, си рекоа меѓу себе: „Овој е наследникот! Ајде да го убиеме и да го присвоиме неговото наследство!” И го фатија, го исфрлија надвор од лозјето и го убија. “
Архиереите и фарисеите гледајќи со колкава мудрост и леснотија Исус Христос го толкува Светото Писмо и Божјите закони, колку јавно и строго ги изобличува нивните безаконија и колку лесно и со полна власт прави чуда, па дури и мртви од гроб воскреснува иако и покрај се не верувале дека е Син Божји, сепак верувале дека има натприродна моќ и затоа: го собраа собранието и зборуваа: овој човек прави многу чуда. Ако го оставиме така сите ќе поверуваат. Но бидејќи Исус Христос заради нивните безаконија ги укорувал и ги изобличувал, тие се решија да го убијат, а тоа е она што во денешното Евангелие лозарите велат: ајде да го убиеме и да го присвоиме неговото наследство. Со овие зборови Спасителот предскажал каков ќе биде крајот на Неговиот живот на земјата. Но освен тоа, значајно е уште и тоа што чувствата, плановите и изреките во оваа парабола многу се усогласуваат со чувствата, плановите и изреките на Јосифовите браќа кога сакале да го убијат , а се знае дека Јосиф, Јакововиот син, со својот живот бил слика на животот на Спасителот. Понатаму Спасителот во оваа парабола го предскажал и местото каде ќе страда, зошто вели: го изведоа синот надвор, т.е. надвор од Ерусалим.
-„Кога ќе дојде господарот на лозјето, што ќе им направи на тие земјоделци?” Му одговорија: „Овие злосторници тој бедно ќе ги уништи, а лозјето ќе им го даде под наем на други земјоделци, кои ќе му ги даваат плодовите во нивно време.”
Според евангелистот Марко овој одговор сам го дал Исус Христос, а Лука кажува дека книжниците, откако тоа го слушнале, рекле: Бог да не даде. Но, како што кажува Матеј, вака одговориле фарисеите и тоа не мислејќи и не знаејќи дека со тоа сами над себе изрекуваат суд. А Спасителот нивниот одговор на своето прашање не само што го одобри, туку и со голема важност и достоинство го повтори и тие дури тогаш се сетиле и го разбрале вистинското значење на одговорот кој го дале, и затоа, како што кажува Лука, извикнале: Бог да не даде. Но, Бог дал и бидејќи тие со својот одговор решиле две работи: пропаста на лозарот и предавството на лозјето на други лозари; така и се случило – Римјаните сосема ги покориле, а при тоа и старешините страдале.
-„ Исус им рече: „Зар не сте прочитале никогаш во Писмата: „Каменот што го отфрлија ѕидарите; тој стана крајаголен камен; од Господа е тоа и чудесно е во вашите очи.”
Исус Христос, како основач на христијанството се нарекува „крајаголен камен“, а Крајаголен камен врзува и спојува два ѕида од куќа, па затоа метафорички се применува за Исус Христос кој со Себе ги врзува и спојува во едно тело Јудејците и идолопоклониците. И тоа бидна од Господа, т.е. така е решено во советот на Светата Троица, на овој начин да се основа христијанската црква, затоа е прекрасно што Бог за основање на таа црква и спасението на човечкиот род го испратил Својот Единороден Син, Кој заради тоа се понизил со крстна смрт, но Кој славно воскреснал и постанал крајаголен камен на Црквата која спасува.
БЕСЕДА ВО ТРИНАЕСТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Чујте, небеса, послушај, земјо, зашто говори Господ: „Ти ги воспитав, ги подигнав, синовите, ама тие се одметнаа од Мене“. (Исаија, 1, 2)
Со овие строги зборови некогаш пророкот Исаија го укорувал непослушниот и неблагодарниот народ, кон неговиот Бог и Творец, Отец и Добротвор. И параболата на денешното Евангелие „за лошите лозари“ не е ништо друго, туку укор на јудејскиот народ од страна на Господ Спасителот за неговата неблагодарност и расипаност поради што не Го примија како вистински Месија, туку како што ги примија и убија сите пророци пред Него, кои Господ им ги праќал. Но затоа сите тие умреле со злобна смрт во времето кога римскиот цар Тит го разурнал Ерусалим, а вистинската казна ги очекува пред Божјиот суд. Народот се растури по светот и остана без својата држава и свој владетел и тоа како одвратно племе. Ова е страшна и тешка казна, но тежок е и гревот на неблагодарноста кон пријателот, а колку тој е уште потежок кон Бога, и затоа ќе зборуваме за гревот на неблагодарноста.
Луѓето стануваат неблагодарни кон своите добротвори на три начини: 1) кога не се грижат со добри дела да им се оддолжат на својот добротвор за стореното добро; 2) кога заборавајќи на направеното добродетелство, ни со зборови не сакаат на својот добротвор да му покажат дека се благодарни и 3) кога на својот добротвор му враќаат со зло. Значи неблагодарните луѓе можеме да ги поделиме во три реда, а овие третите се најлоши, а во тој ред можеме да ги сместиме и неблагодарните Јудејци на кои Бог толку добродетелства им направил што речиси целиот Стар завет и говори за добродетелствата Божји кон нив, а тие не само што често пати од Бога отстапувале и паѓале во идолопоклонство, туку на крај и самиот Син Божји го убија со најсрамната и најтешката смрт на крст и на тој начин не на човекот, туку на Бога со зло Му вратиле неверувајќи во божеството на Неговиот Син.
Но зарем и денеска нема луѓе кои не веруваат како и јудејските фарисеи и книжници и за кои апостол Пвле вели: „Би сакале да бидат учители на Законот, иако не го разбираат ни она што го зборуваат, ни она што го тврдат упорно“, (1 Тим. 1, 7) и така го одрекуваат воскресението на мртвите и се што се однесува на верата тие исмеваат. Кога човек ќе ги запраша зошто го напаѓаат христијанството, тие велат затоа што сакаат да ги просветат луѓето? Но какво просветување тие добиле од нивното неверие, тоа убаво се гледа во нивниот живот и нивниот карактер. Тие, како лукавиот, ветуваат слобода и еднаквост, а покоруваат други под своја власт, а гледаат самите себе што повеќе да се наградат. Просветувањето кои тие го дале на луѓето убаво се гледа во потоците и реките од човечка крв која се пролева по светот! Се гледа во тоа што другите ги поттикнуваат на зло и против законските власти и со тоа ги уништуваат сиромашните. Но бидејќи нивното учење му годи на телото и неговите страсти, а го убива духот и ја умртвува свеста, затоа тоа лесно се разнесува и умножува, но тешко се лечи и уништува.
Неверениците и фалбаџиите од нашето време може се управуваат само според своите чувства, но треба да се знае дека таквото управување со себе е под човечкото достоинство. Човекот има разум и без неговото паметно одобрение не би требало ништо да работи, зошто инаку изгледа како кога ќовек работи само со една рака, а Бог му дал две за работа. Паметниот човек во секоја своја работа донесува заклучок според разумот, а не според чувствата.
Ако некој сака да верува во боженствената на содржината на нашите црковни книги, тој треба да ни докаже дека пророците и апостолите биле луѓе непобожни и расипани и како такви се осудиле да кажат за заборовите на својата расипаност: „ова го кажа Господ Бог“ или „ова го заповеда Господ Бог“. Но никој не може да има доказ за расипаност на богодуховните пистале на Светото Писмо, а ние со нивниот живот, работа и дела можеме да посведочиме дека биле побожни, искрени, праведни и украсени со секоја доблест, а од таму призлегува дека таквите луѓе не можеле подло, лукаво и како измамници да работат. Второ, требало да се докаже и тоа како тие луѓе, пророците, толку години пред Христовото доаѓање, можеле да прореќат се она што ќе се случи со Него?
Пророкот Даниел го предвидел мошне точно времето кога Христос ќе се јави на земјатаде. Пророкот Исаија пророкува за христа како со него заедно да живеел и се со своите очи видел иако живеел 800 години пред Спасителот. Пророкот Еремија мошне точно пророкува за тоа како Ирод, барајќи Го Христа, ќе убие толку многу младенчиња. Пророкот Захариј јасно кажува како Спасителот ќе влезе во Ерусалим во недела пред своето страдање. Пророкот Давид точно говори како за Христовиот живот, така и за сите страдања, воскресението и вознесението и на крај, не само Евангелската историја, туку и многу идолопоклонички записи не уверуваат дека не само ова, туку и се друго што пророците предвидувале најточно се исполнило.
Нека неверниците ни кажат според кој природен закон, или по каква човечка сила можеа пророците целиот Христов живот да го предвидат и тоа неколку стотици години пред Неговото доаѓање? Ако мислат дека пророштвата се измислени од христијаните, тогаш нека на тоа им одговорат Евреите, тие непријатели на Христа и христијанството. Ако некој мисли дека евангелистите ги напишале своите Евангелија управувајќи се според она што пророците предвиделе, а не според она што се случувало за време на Христа, тогаш нека не забораваат дека тие проповедале и пишувале и во Ерусалим самите Јудејци, кои Спасителот го гледале и слушале и кои го знаат целиот Негов живот многу добро, и затоа не можеле ништо друго да проповедаат, ниту да пишуваат, освен она што тие луѓе слушале и гледале и што многу добро како Христови современици, им било познато. Нека помисли секој оној кој се сомнева или не верува, дали тој би се согласил, за некоја лага која ја измислил, да претрпи толку прогони и мачења, па и маченичка смрт, а апостолите сето тоа го претрпеле зошто знаеле дека за вистината е природно човек да трпи за да ја сочува. Што да кажат оние кои се сомневаат или не веруваат во христовото воскресение кога 12 апостоли, 70 ученици и 500 христијански браќа, сите современици на Христа, едногласно исповедуваат и признаваат дека христос Го виделе и после неговото воскресение од мртвите и се спремни таа вистина со својот живот да ја посведочат.
Спасителот рече: „Никој не може да дојде при Мене, ако не го привлече Отецот Кој Ме испрати“ (Јн. 6, 44). Значи, ако неверниците, оддалечувајќи се од своите страсти кои го помрачуваат нивниот разум, станат хеам на благодатта Божја, Бог нема да ги остави, зошто Он не ја сака смртта на грешникот, туку со својата боженствена благодат ќе ги обрати на патот на верата и спасението, но ако тоа тие не го сакаат, Бог на никого не сака да му ја ограничи слободната волја и со сила да ги спасува. А ние, затворајќи ги ушите од зборовите на неверникот, ги избегнуваме нивните замки зошто и Словото Божје не учи говорејќи: „Блазе си му на оној човек кој не оди на собир на неверници и на патот на грешникот не стои, како и во друштво на непослушни луѓе не седи“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ЧЕТИРИНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 89. гл. 22. ст. 1-14
Параболата на ова Евангелие за гозбата на свадбата на царевиот син е претставена како да се случила во Ерусалим. Слична парабола кажува и евангелистот Лука во глава 14, стихови од 16 до 24.
Параболата во Евангелието од минатата недела за лошите лозари ни ја толкува Божјата грижа за Јудејците, нивната неблагодарност и на крај страдањето на Спасителот; а оваа парабола од Евангелието ни ја претскажува состојбата на христијанската црква после Христовото страдање.
-„И Исус почна пак да им зборува и им рече во параболи, велејќи: ”Небесното Царство приличи на цар, кој му направи свадба на сина си“
Со оваа парабола Господ ни открива дека не само што јудејскиот народ е исклучен од царството Божје и дека на негово место дошле идолопоклоници, туку и дека од верниците сите оние кои не се одликуваат со вера и добри дела нема да влезат во царството Божје. Со зборот Цар тука се означува Бог Отецот; синот е Господ Исус Христос, а свадбата е духовното соединување на Христа со Неговата Црква и со секоја чиста христијанска душа.
-„И ги испрати своите слуги да ги повикаат повиканите на свадбата, но тие не сакаа да дојдат.“
Господ Бог го испрати Свети Јован Крстител, Апостолите и Господ Исус Христос, Кој, како што вели Апостолот: го зеле на себе видот на слуги за да го проповедаат Божјето царство на поканетите, т.е. Јудејците кое претходно и пророците им го проповедале. Но, сега им се проповеда христијанството, но тие не сакаа да дојдат сите иако многумина му веруваа на Јован Крстител и го признаа Месијата. Во овој текст смислата е општа, зошто поголемиот дел од народот не верувал.
-„Пак испрати други слуги, велејќи: ‘Речете им на повиканите: Еве, го приготвив својот ручек, моите јунци и згоените се заклани, и сè е готово. Дојдете на свадба!“
Ова повторно повикување со се спремно и приготвен дочек покажува особена волја повиканите – Јудејците – да дојдат на свадбата, т.е. во христијанството, но
-„А тие не се грижеа и си отидоа: еден на својот имот, а друг по своја трговија; а другите ги фатија неговите слуги, ги навредија и ги убија.“
Повиканите во почетокот се покажале ладни и само поканата ја одбиле, но вториот пат ги презреле и поканата и тие што канеле, дури и самиот господар на свадбата, кој потрошил многу време и пари за да ја подготви гозбата, сакајќи што подобро да ги нагости. Земјоделството и трговијата се редовни и најглавни човечки работи така да селаните и трговците се задоволиле со што отишле на работа, водејќи грижа за земското богатство, а царскиот повик на гозба, т.е. во царството Божје неразмислувајќи го одбиле. Меѓутоа останатите, старешините, фарисеите и книжниците не само што не сакале да дојдат, туку и слугите – Христовите апостоли – ги навредиле и ги убиле. Колку повеќе Господ ги трпел, толку повеќе тие биле полоши и понеблагодарни.
-„А царот се разгневи, ја испрати својата војска и ги погуби оние убијци и им го изгоре градот.“
Со овие зборови Исус Христос го претскажал уништувањето на Ерусалим и раселувањето на Јудејците по светот.
-„Тогаш им рече на своите слуги: ‘Гозбата е готова! – но повиканите не беа достојни. Затоа излезете на раскрсниците и колку ќе најдете, поканете ги на свадбата.“
Излезете на раскрсниците, т.е. во градовите и селата незнабожечки, истото го сведочи и Лука говорејќи им на Јудејците:„ Кога вие го отфрлате словото Божјо и самите се покажувате недостојни за вечен живот, еве се обраќаме на незнабошците“; а тоа Спасителот им го наредил велејќи им по воскресението: „одете и научете ги сите народи крстејќи ги“… и: „Вие ќе ми бидете сведоци во Ерусалим и по цела Јудеја и Самарија и до крајот на земјата“.
-„И слугите излегоа на патиштата и ги доведоа сите, кои ги најдоа: лошите и добрите, и свадбата се наполни со гости.“
Ги повика сите без разлика дали се зли или верни на задоволувањето на страстите и грешењето; и добрите, т.е. побожните и оние што се воздржуваат, без разлика на нивниот род и народност, возраст, звање или положба. И така Филип отишол во Самарија, Петар го крсти Корнелиј и неговите пријатели, кршетвал и проповедал и во Ерусалим и во Рим, а Павле ја поминал цела мала Азија, Рим, Шпанија и Елада, учејќи и говорејќи: „не гледа Бог на времињата на незнаењето, туку сега им заповеда на сите луѓе да се покајат“.
-„А кога царот влезе да ги види гостите, виде таму еден човек, кој не беше облечен во свадбена облека.“
Според некои под зборот – свадбена облека- се подразбира крштевањето и причестувањето, а според други: внатрешно убедување и љубов кон она што е свето и божествено, според трети: препородување со чија помош грешникот се облекува во облеката на Христовата правда која се добива од Отецот, а со посредство на верата и љубовта кон Синот. И овој непристојно облечен гостин е осуден, но не затоа што дошол, туку што презирајќи ја царската гозба – духовниот брак – дошол без пристојна облека, т.е. дошол на страшниот суд без да може да се оправда за своите дела.
-„И му рече: ‘Пријателе, како влезе тука без свадбена руба?’ А тој молчеше.“
Ова прашање се однесува на сите христијани кои само носат христијанско име но не се одликуваат со христијански доблести и затоа немаат свадбена одблека, т.е. оправдување за своите дела, и на страшниот суд ќе молчат како овој гостин, признавајќи ја на таков начин својата вина.
-„Тогаш царот им рече на служителите: ‘Врзете му ги нозете и рацете и фрлете го во крајната темнина; таму ќе биде плач и чкртање со забите!“
Им рече на слугите, т.е. ангелите. Од овие зборови дознаваме дека на страшниот суд, т.е. после смртта нема каење и дека човекот тогаш не може ништо повеќе да направи во полза на своето спасение, туку грешникот ќе оди во крајната темнина, т.е. во ад каде заради големите маки ќе има плач и чкртање со забите.
-„Зашто мнозина се повикани, но малку се избрани!”
Со овие неколку зборови всушност е објаснета целата оваа парабола. И така со посредство на евангелски проповеди многу поединци и цели народи ќе стапат во христијанството, но сите нема да се спасат. Простото вршење на вероисповедните формалности не ни го осигурува вечното спасение, туку треба да се биде вистински христијанин, вдахнат со духот Христов, а таков не може да биде оној кој само по името е христијанин, а не се одликува со вера и добри дела и воопшто со никакви христијански доблести кои ни ги препорачува и налага Евангелието заради нашето спасение.

БЕСЕДА ВО ЧЕТИРИНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Оче наш….да дојде царството Твое и да биде волјата Твоја, како на небото, така и на земјата…“
Денешното Еванглеие говори за царството Божје и затоа ќе зборуваме за небесното царство во кое најсреќно се царува и живее.
Царството Божје се огледува во нас кога сите сме вдахнати со постојана братска љубов, а со тоа се одликуваме и со добри дела засновани врз нашата света вера. Господ вели дека царството Божје е во нас, а апостол Павле вели: „Царството Божјо е во правдата, мирот и радоста во Светиот Дух“ (Рим. 14, 17), а тоа и навистина се трите духовни плода: верата, љубовта и надежта и затоа велиме во Господовата молитва: „Оче наш…да биде волјата Твоја“. Да видиме како Господ ја остварува светата љубов и побожната надеж кон своите верници.
„Да дојде царството Твое“, Оче наш, во нашите души и срцата наши. Благодарејќи Му на Бога, ние веќе сме наречени синови на царството на благодатта и тоа уште тогаш кога бевме осветени при крштевањето. „Така со Христа се погребавме во смрт и како што Христос стана од мртвите со славата на Отецот, така и ние во новиот живот да одиме, а законот на животот во Христа не ослободува од законот на гревот и смртта“. Но, дали ние се наоѓаме во нов живот? И каде е таа наша слобода од гревот и смртта како што вели Апостол Павле? Каде е тоа кога ние повторно се давиме во брановите на гревот и стануваме негови робови? Затоа и треба секогаш во молитвата наша да говориме: „…и да дојде царството Твое…“ Оче наш, за во телото наше да не царува гревот, туку духот на Христовата љубов да управува со сите наши сили, па потоа и царството на благодатта Божја: „царството на правдата, мирот и љубовта, секогаш да бидат утврдени во срцата наши.“
Царството Божје никогаш не е далеку од нас. Правдата, мирот и љубовта секогаш ни се близу, но ние самите од нив се оддалечуваме и не дозволуваме правдата, мирот и љубовта да ја имаат онаа сила над нас која треба да ја имаат, заради тоа и е потребно во нашите молитви да говориме „и да биде волјата Твоја, како на небото, така и на земјата“, т.е. како што ангелите на небото ја вршат волјата Божја точно и без грешка, така и нам Бог да ни даде моќ и сила за и ние тука на земјата да ја извршуваме.
Постојат три непријатели кои се против царството Божје: 1) телото, т.е. нашата телесна природа која е извалкана од гревот; 2) светот, т.е. луѓето неверници и расипани; 3) искушенијата на лукавиот. Сите овие три непријатели се трудат да не покорат на својата волја и власт и да не оддалечат од Божјата волја, љубовта и царството и затоа не треба никогаш да го забораваме оној совет на Словото Божје кое вели: Не го љубете светот, ниту она што е на светот, зошто кој го љуби светот, во него ја нема љубовта на Отецот“. Знајеќи го ова никогаш не треба да сакаме и бараме она што му се допаѓа на телото, светот и лукавиот демон, туку треба да бараме она што Му се допаѓа на нашиот небесен Отец зошто Он повеќе од секого сака ние да постигнеме вистинско и вечно блаженство. Зошто тогаш да не се предадеме во Неговите раце? Зошто нашата волја, која често не знае што сака или сака она што му штети на човека, зошто да не ја покориме на волјата на Отецот Кој знае што е најдобро за нас и најкорисно? Така на пр. ние често посакуваме богатства или слава или високи звања, но од каде можеме да знаеме дали сето тоа нема да ни биде причина за несреќа и пропаст? Праведно е и крајно потребно при молитвата наша секогаш да говориме: „Оче наш…да биде волјата Твоја, како на небото, така и на земјата“.
Но молејќи се вака за себе, не треба никогаш да забораваме дека сме должни исто така да се молиме и за нашиот ближен, па и за сите луѓе, зошто тоа и Светото Писмо ни го заповеда, говорејќи: „Пред се нека се чинат молитви и благодарности за сите луѓе“.
Според тоа христијанинот е должен да се моли на Бога за напредок и среќа, за здравје и спасение на сите луѓе, па и за своите непријатели и неверници, молејќи се и нив Бог да ги смири и да ги изведе на патот на правдата и смирението. Ова треба да го правиме особено кога непријателите на Христијанството јавно се покажуваат и умножуваат, зошто токму тогаш и е потребно грешните и заблудените прво да се поправат, за царството Божје и царството на верата и љубовта да владеат меѓу луѓето, наместо царството на лагата, неверувањето и расипаноста. Но, мили браќа, треба да се знае дека нашата молитва нема да има своја вистинска и христијанска важност пред нашиот Отец небесен ако ние само со зборови кажуваме, а не ја спроведуваме со потребната братска љубов. Господовата молитва: Оче наш, Спасителот ни ја даде не само за разумот и јазикот, туку и за срцето, т.е. она што е во неа да го говориме. Ние сме должни тоа искрено и вистински да го чувствуваме зошто Спасителот со оваа молитва имаше намера не само нашиот ум да свети, туку и нашето срце да го облагороди и возвиши до небесните височини за како Божји синови, а создадени според сликата Божја, да личиме на својот Отец Бог и по добрината на срцето и по благодатта и милосрдието, како што е милосрден Он и со своето срце да засветиме и на добрите и лошите. Нека биде меѓу нас и по целата земја волјата Твоја Боже, како што е на небото, меѓу ангелите и нека биде царството Твое како на небото, така и на земјата. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ПЕТНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 92. гл. 22. ст. 35-46
Ова Евангелие говори (од 35-40) за некој законик кој дошол кај Спасителот со прашање:„ која исповед во законот е најголема“? Но токму пред овој законик доаѓале кај Спасителот Садукеите за да го прашаат: „На кого ќе припадне онаа жена на оној свет , која на земјата заради тоа што немала пород, била жена на повеќе браќа?“ А кога Спасителот со својот одоговор ги засрамил, тие го пропуштаат овој законик со неговото прашање со цел некако да го фатат Христа во било каква грешка против Мојсеевиот закон и да го обвинат. Но, истото Евангелие говори (од 40-46) и за односот на Христа кон Давид и обратно.
-„Во она време еден од нив, законик, Го праша, искушувајќи Го: ”Учителе, која е најголемата заповед во Законот?”
Овој законик евангелистот Марко го нарекува книжник, т.е. учен човек, кој е добар познавач на Мојсеевиот закон. Знаејќи дека пред овој законик при Спасителот доаѓале Садукеи и фарисеи, се уверуваме дека Христовите непријатели доаѓале еден по друг за да Го искушуваат и да се расправаат со Него за своите начела, а се со цел некако да го обвинат. Така Иродијаните Го искушувале и му поставувале политички прашања, Садукеите му поставувале филозофски прашања, а фарисеите за вероисповедта. – Законикот му го поставува горенаведеното прашање за заповедта во случај Тој да не одговори нешто против начелата на тогашните секти, или нешто случајно каже за себе дека е Бог и додаде некоја заповед и за обожување на самиот себе, а со тоа самиот себеси да се покаже како богохулник.
Јудејците ги делеле сите законски заповеди на големи и мали. Така некои како големи ги сметале оние заповеди кои говорат за воздржувањето и чистотата, затоа и мислеле дека Спасителот ќе одговори против било кое од спомнатите мислења.
-„А Тој му рече: „Љуби Го Господа твојот Бог со сето свое срце, и со сета своја душа и со сета твоја мисла!” Тоа е најголемата и прва заповед“
Од овие зборови на Спасителот се учиме дека сме должни Бога да го љубиме совршено и непрестајно; а оваа заповед е прва и најголема затоа што од неа произлегуваат и сите останати доблести.
-„А втората е како и оваа: „Љуби го твојот ближен како себеси!”
Вистина, во Светото Писмо нема заповед која на човекот би му наложувала да се љуби себеси, но на љубовта кон себе го упатува човека и самата природа зошто таа љубов е кај секој човек вродена. Секој човек е должен да го љуби својот ближен, т.е. да го љуби секој човек и тоа: 1) не како што се љуби себеси, туку како што е должен да се љуби себеси, зошто алкохоличарите и развратниците воопшто не се сакаат себеси поради своето однесување кое само ги оддалечува од Бога, а должност е да му се приближува и да биде свет како што е Тој; и 2) слободно и со потполна готовност искрено и без никаква итрина и задна цел, нежно и постојано. А има и прилики кога човекот е должен да го љуби својот ближен и повеќе од себеси, па дури и да го жртвува својот живот за него како и татковината и црквата, а според примерот на Христос Спасителот, Неговите Апостоли и христијанските маченици.
Спасителот многу добро знаел за лукавството на книжниците и фарисеите и нивната омраза кон Него, зошто да не го мразеле, не би го ни искушувале, а уште помалку би Му посакувале мачење и смрт, и затоа ја додава и втората заповед за љубовта кон ближниот. А ја нарекува голема, како и првата, затоа што оној кој не го љуби ближниот свој како себе, тој не Го љуби ни Бога и ја нарушува Божјата заповед. Според тоа оваа заповед е втора, но не само по ред во кој се наоѓа во законот, туку и според силата и важноста.
-„На тие две заповеди висат сиот Закон и Пророците.”
Во љубовта кон Бога и ближниот се наоѓа целиот Мојсеев закон и се што е наредено преку пророците. За овој ист предмет зборува и Спасителот многу јасно во 7-та глава во Евангелието по Матеј, но кај евангелистот Марко во 12-та глава се зборува за истото но поопширно, зошто кај него законикот – искушувачот – е и пофален. Тој навистина доаѓа како искушувач испратен од фарисеите, но кога го слушнал одговорот го усвоил, го променил своето мислење и признал дека Спасителот има право и затоа Господ му вели дека не е далеку од Царството Божје.
-„ А кога фарисеите беа собрани, Исус ги праша: ”Што мислите за Христа? Чиј Син е?” Му рекоа: „Давидов.”
Бидејќи ги засрамил своите противници, Спасителот сега се обраќа на фарисеите и ги прашува што тие мислат за Христос за кого пророците прорекувале и кого тие самите Го очекуваат? Знаејќи ги нивните лукавства и лоши намери, Спасителот сега зборува за Своето Божество, но сепак не директно иако со својот сопствен одговор им покажува дека Тој е Господ и Бог. – Спомнатото прашање: „Чиј син е Христос?“ не е со намера Спасителот да ги искушува противниците, туку да ги поучи своите ученици, да ги засрами своите противници и да ја покаже причината на нивните софистички прашања кои јасно посведочија дека противниците не ги знаат духот и смислата на пророштвото за Месијата. Зошто кога фарисеите одговориле дека Христос е син- потомок на Давид и наследник на неговото царство сметале дека Давид е поголем од Христа кој му е наследник. Меѓутоа Спасителот со тоа покажува дека е Син Човечки заради откупување на човекот, но и Господар Давидов зошто е Син Божји и Бог.
-„Им рече: „Како тогаш Давид, преку Духот, Го наречува Господ, велејќи: ’Му рече Господ на мојот Господ: ‘Седни од Мојата десна страна, додека ги положам Твоите непријатели под Твоите нозе’? И така, кога Давид Го наречува Господ, како Му е Син?”
Ова пророштво го кажал Давид по вдахновение на Светиот Дух, зошто според сведоштвото на Светото Писмо, никогаш пророштво не се случило од човечка волја, туку научени од Светиот Дух говореле светите Божји луѓе. Спасителот го навел ова Давидово пророштво во оваа прилика како доказ на своето вистинско Божество.
-„И никој не можеше да Му одговори ниту збор, ниту некој се осмели, од тој ден, веќе да Го праша.“
Противниците не можеле ништо да му одговорат на Господа зошто имале многу зли срца, а како второ, многу погрешно го толкувале пророштвото за Месијата очекувајќи тој на земјата да биде земски цар и да ги исполни нивните световни желби.
Од ова Евангелие гледаме дека Христовите противници иако меѓу себе биле непријатели, сепак знаеле да се здружат кога сакале да го нападнат Господ. Меѓутоа при нивното напаѓање не гледаме да доаѓаат слободно и со убедување, туку плашливо и лукаво искушувајќи со помош на софизми. Но, вистината не може да се сокрие зошто не се плаши од светлината бидејќи и таа самата е светлина која се повеќе се покажува. Заради тоа и срцето на попростите христијани не треба да се плаши од научните зборови на некои софисти кои на христијанството викаат, зошто христијанството е чиста и жива вистина која во светот се остварува, која го препородила светот со напредок и среќа и која го воздигнува човека до небото и повторно го врќа таму од каде што паднал и така го прави вистински среќен како на земјата, така и горе на небото, како во неговото човечко достоинство, така и во душевната возвишеност.
БЕСЕДА ВО ПЕТНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Љуби го твојот ближен како себеси“
Една и иста Божја заповед ни наложува и љубов кон самите себе и љубов кон ближниот зошто сите луѓе, без исклучок, се украсени со една и иста разумна природа и сите луѓе ги краси едно и исто високо достоинство, кое бара љубов и почитување, зошто сите луѓе, без исклучок, се создадени по ликот Божји. Заради ваквата еднаквост меѓу луѓето ние се уверуваме дека љубовта кон ближниот треба да е општа и да се простира на сите луѓе без исклучок и без разлика на народноста и верата, па и на нашите непријатели и тешки грешници. Според науката на Словото Божје ние сме должни да разликуваме лошо дело од страна на луѓето и до каде лошото и зло дело треба да се презира, човекот треба да го љубиме и да го сожалуваме со тоа што никогаш нема да му вратиме зло за зло, туку како што апостолот не учи „грижејќи се за доброто меѓу вас и живеејќи во мир со сите“.
Вистинскиот христијанин е должен да го следи примерот на Господ Исус Христос Кој ги љуби сите грешници, Кој се молеше на Бога и за оние што Го распнаа на крст, Кој правел добро и на оние кои Го мачеле и Му се потсмевале. Вистинскиот христијанин е должен да се угледа на својот небесен Отец „Кој со своето сонце ги осветлува и лошите и добрите и Кој дава дожд и на праведните и неправедните“ (Мт. 5, 45).
Нашата љубов кон ближниот ние можеме да ја покажеме и да ја посведочиме грижејќи се за душата, телото и надворешната благосостојба на нашиот ближен. Вистината е храна и светлина на душата, па затоа не треба ова богатство да го криеме и оддалечуваме од душата на нашиот ближен и не треба никогаш да го мамиме кажувајќи му лага, наместо вистина. Но, освен тоа нашата света должност е кога ќе видиме дека нашиот ближен е во измама и дека во нешто се лаже, ние треба да се потрудиме да го информираме и да го изведеме на патот на вистината и должноста, а наградата за тоа човечко дело ќе ни даде праведното небо, како што тоа и Светото Писмо ни го ветува велејќи: „Браќа мои, ако некој се отклони од вистината, и некој го го поврати, нека знае дека оној, кој ќе го врати грешникот од неговиот заблуден пат, ќе ја спаси неговата душа од смрт и ќе покрие мноштво на гревови.“(Јак. 5, 19-20). И по овие зборови на Словото Божје ние сме должни да даваме на другиот братски совети, но секогаш вистинити и искрени со христијанска смиреност сеќавајќи се дека и ние како луѓе можеме да паднеме во истиот грев и нам тогаш ќе ни треба помош од нашиот брат. Човекот никогаш не треба да мисли дека е најдобар и најсилен, зошто се што е човечко тоа е несигурно и непостојано. Кога човекот има власт и должност да казни грешник, тој во таа прилика не треба да заборава на смиреноста, благоста и човекољубието, зошто само така работејќи ќе го увери виновникот дека не му е непријател и злотвор, туку татко и добротвор. Човекот исто така треба да се грижи никогаш и никого да не го измами ниту со зборови ниту со дела, а не треба да покажува ниту лоши примери, зошто Спасителот ни вели: „А кој наведува на грев едно од овие мали, кои веруваат во Мене, за него е подобро да му се обеси мелнички камен на вратот, и да потоне во морската длабочина.“ (Мт. 18, 6). Ако некој ослабел во вера и се оддалечил, должни сме да потпомогнеме со вера во Бога и надеж на преблагиот Отец небесен и неговото срце да го загрееме и оживиме со топли и спасителни евангелски вистини. Како што сме должни да се грижиме за душите на нашите ближни, исто така сме должни да се грижиме и за неговото тело. Како што ние оддалечуваме од нас секоја опасност која би можела да ни наштети на нашиот живот исто така сме должни истото да го правиме на другите. Заради тоа се молиме на Бога да не чува од убиства и крвопролевања, но затоа и човекот треба да ги избегнува сите оние околности и причини кои може да го наведат на тежок и смртен грев. Треба секој да избегнува караници и расправии, злоба, омраза и лутина, зошто не е само оној човек убиец кој го убил својот брат, туку и оној кој го мрази својот брат, а ова ни го посведочува Светото Писмо кога вели: „Секој, кој го мрази својот брат, е човекоубиец, а знаете дека во ниеден човекоубиец не пребива вечен живот“. (1.Јованово, 3, 15), зошто својството и расположението на онаа душа која го мрази својот брат е онакво какво и душата на еден убиец. Бог се гнаси од онаа душа која го мрази својот брат и ќе го казни како братоубиец. Затоа да избегнуваме се она што може да наштети не само на животот, туку и на здравјето на нашиот ближен. Да избегнуваме пцости, зошто и тие Го омаловажуваат светото име на Бога. Да ги избегнуваме и навредливите зборови зошто тие го омаловажуваат достоинството и гордоста на човекот. Да го избегнуваме немилосрдието кон секој, ососбено кон сиромашните и несреќните, зошто немилосрдието не наликува на човекот и е тежок грев пред Бога Кој грешниот човек постојано го опсипува со дарови поради милосрдието на Отецот. Вистинскиот христијанин прави добро каде може и на секого му простува и затоа е вистински христијанин, по зборовите на Словото Божје:; „Љубовта долго трпи, љубовта е милостива, лубовта не завидува, не се фали, не се вообразува“. Добриот христијанин никогаш не е мрзелив на својот брат да му помогне во болест, да го харани кога е гладен, да го напои кога е жеден, да го облече кога е гол, да го посети кога е болен или пак е во несреќа, и е спремен за ближниот да го жртвува и својот живот. Затоа нека биде благословен оној христијанин кој во својот живот тука на земјата ги прави оние доблести кои праведниот Бог Спасител на страшниот суд ќе ги изнесе на јавност говорејќи: „Тогаш Царот ќе им рече на оние од десната страна: ‘Дојдете, благословени од Мојот Татко, и примете го во наследство Царството, кое ви е приготвено од создавањето на светот! Зашто огладнев и Ми дадовте да јадам; ожеднев и Ме напоивте; бев странец и Ме примивте; бев гол и Ме облековте; бев болен и Ме посетивте; бев во темница и дојдовте при Мене.“(Мт. 25, 34-36).
И после сето ова да се сетиме на зборовите на Божјиот Апостол кој вели вака: „Ве молиме браќа, поучувајте ги неуредните, утешувајте ги малодушните, бранете ги слабите, трпете го секого. Гледајте да не враќате зло за зло, туку секогаш бидете добри и меѓу себе и кон сите. Радувајте се секогаш. Молете се на Бога и на се бидете благодарни зошто ова е волја Божја во Исуса Христа“ на Кого нека е чест и слава во сите векови. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ШЕСНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 105. Гл.25 ст. 14-30
Параболата на денешното Евангелие за талантите, како и претходната за мудрите и ленсоверните девојки, ја кажува и евангелистот Марко 13, 34-37, но накусо, но и евангелистот Лука во 19, 11-27, доста слична приказна која е кажана во домот на Захеј, а оваа за талантите Господ ја кажал на Маслиновиот рид (Елеонски рид). Двете параболи се во тесна врска зошто додека првата, за девојките, зборува за внатрешниот духовен одмор на христијанинот, втората, за талантите, зборува за надворешната работа на христијанинот. Освен тоа со оваа парабола Спасителот не учи дека Божјата Промисла за секој човек навистина постои и дека сите оние кои веруваат во судбина многу грешат.
-„”Зашто ќе дојде како човек, кој – тргнувајќи на пат – ги повика своите слуги и им го предаде својот имот“
Човекот кој заминува е Бог, кој и тука се именува како човек заради своето големо човекољубие. Неговото заминување всушност значи Неговото долготрпение и чекање, зшто тој давајќи им на своите луѓе богатство, т. е. разни дарови за напредок во животот, не бара од нив веднаш сметка, туку по долго време. Но, може да се прифати дека под името човек кој заминал е Господ Исус Христос кој при своето вознесение на небото го предаде своето богатство, т.е. својата црква на своите свети ученици (слуги).
-„И на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден, секому според неговата способност, и отпатува.“
Тука талантите означуваат разни дарови кои Бог ги дава на луѓето, на пример: мудрост, богатство, висока положба, вештина, дарба на ораторство и т.н. Овие дарови не ги дава Бог на сите подеднакво, туку според способностите, но сепак на секого зошто на секого му дава барем по еден талант. Разните броеви: 5, 2 и 1, кои се спомнуваат во приказната ја означуваат различноста на даровите, но може да се земе дека Спасителот ги кажал во смисла дека: бројот пет се однесува на петте сетила – човечки чувства; два се однесува на душата и телото и еден се однесува на тоа дека човекот е едно битие.
-„Оној, кој прими пет таланти, веднаш отиде, и тргуваше со нив и спечали други пет.Исто така, и оној со двата таланти, спечали други два.А оној, кој прими еден отиде, ископа во земјата и го сокри среброто на својот господар.“
Умножувањето на талантите го означува умножувањето на Божјите дарови на земјата и славата небесна како награда за тој труд. А третиот слуга кој го сокрил својот талант значи дека бил мрзлив и не се трудел да го усоврши дарот кој го добил од Бога, и се плашел материјално да не се оштети работејќи според својата способност за својот Господар.И така, кој го жали времето, парите и своите способности значи дека сето тоа го злоупотребува кон својот Господ и затоа на крај ќе го загуби својот живот, т.е. нема да се спаси. Ова е убава поука за сите оние кои се среброљубци, мрзливи, немилосрдни и себични.
-„По долго време, дојде господарот на тие слуги и ја прегледа сметката со нив.“
Т.е. во времето на Страшниот суд, кога секој ќе одговара за своите дела пред строгата Божја правда.
-„И кога пристапи оној, кој примил пет таланти, донесе други пет таланти и рече: ‘Господаре, ми предаде пет таланти, а еве, јас спечалив и други пет.’Тогаш неговиот господар му рече: ‘Добро, сакан и верен слуго! Си бил верен во малку, ќе те поставам над многу; влези во радоста на својот господар!’ А кога пристапи оној, кој примил два таланта, рече: ‘Господаре, ми даде два таланта, а еве, јас спечалив други два.’ Тогаш неговиот господар му рече: ‘Добро, сакан и верен слуго! Си бил верен во малку, ќе те поставам над многу; влези во радоста на својот господар!’“
Луѓето кои знаат да се заблагодарат, како овие двајца слуги кои признаваат дека сите блага што ги имаат се добиени од Бога и дека Бог е причините на нивните доблести, нешто што и Самиот Спасител го сведочи со своите зборови: „без Мене не можете ништо да правите“, и затоа не само шо ги фали со зборовите: добри и верни, туку ги наградува велејќи им: „ќе те поставан над многу“, т.е. во рајските наслади; „влезете во радоста на својот Господар“, т.е. во вечното блаженство, зошто тоа е награда за трудот на сите оние свети луѓе кои своите таланти, дарови, ги употребувале во полза на свое спасение и во полза на своите ближни.
-„А кога пристапи оној, кој примил еден талант, рече: ‘Господаре, знаев дека си ти строг човек, жниеш каде што не си сеел и собираш каде што не си веел; се исплашив, отидов и го скрив твојот талант во земјата. Еве, го имаш своето!’
Со овие зборови Спасителот ни ја претставува неблагодарноста и неумесните оправдувања на луѓето кои неисполнувајќи ги ниту своите најважни должности никогаш не се задоволни од она што Бог им го дава и се оправдуваат на таков начин што тоа опрадување само им ја зголемува вината и казната. Таквите луѓе Божјата неограничена љубов и трпение кон нас ја нарекуваат слабост, непогрешливата Божја правда ја нарекуваат немилосрдна, а снисходувањето – тиранија- и иако Бог од никого не бара повеќе од она што човекот според своите спосбности може, а чека и трпи затоа што не ја сака смртта за грешникот туку сака сите да се спасат.
-„А неговиот господар одговори и рече: ‘Зол и мрзлив слуго, знаеше дека жнијам, каде што не сум сеел и дека собирам, каде што не сум веел; затоа требаше да им го дадеш моето сребро на менувачите и јас – по враќањето – ќе го земев моето со добивка.“
Во грчкиот текст на место зборот: „трговец“, стои зборот: „менувач на сараф“ (трапезите) и тука тие ги претставуваат оние луѓе кои од други примаат пари, ги менуваат и од тука и самите имаат полза и на господарот од парите му ја даваат неговата добивка, исто така и на оние кои прават разни добродетелства и самите користат и стануваат причина на корист од своите добротвори кои Бог ги наградува. Значи и третиот слуга можел истото да го направи, но тој бил мрзлив, а кон другите немилосрден и иако знаел дека господарот е строг, тој сепак не се трудел околу своето унапредувањ и затоа Господ не само што го изобличува со зборовите: „зол и мрзлив слуго“, туку и му го одзема и она што му го дал и уште го казни, зошто вели:
-„Затоа, одземете му го талантот и дајте му го на оној, кој има десет таланти! Зашто секому, кој има, ќе му се даде уште и ќе има во изобилство, а оној, кој нема, ќе му се одземе и она што го има.А неполезниот слуга исфрлете го во крајна темнина; каде ќе биде плач и чкртање со заби.’”
Одземањето на талантот значи: лишување од секој Божји дар. Значи секој кој ги злоупотребува Божјите дарови од него се одземаат и наградата за нив. Така од предавникот Јуда, веднаш по предавството, одземен му е апостолскиот дар, а на страшниот суд ќе му се одземе вечната слава која е спремена за оние кои овој апостолски талант го умножиле. „На кој има ќе му се даде“, т.е. кој има талант, а го има секој, но секој нема и волја со својот талант и себе и на другиот да му користи, значи секој кој има милосрдие кон другиот , на тој ќе му се даде повеќе отколку што има, т.е. вечна награда. „А кој нема“, т.е. нема милосрдие кон ближниот, од него ќе му се одземе и талантот, т.е. ќе биде лишен од Божјите дарови и ќе биде казнет на вечни маки.
-„Ова говорејќи го повика: кој има уши да слуша, нека чуе“.
Овие зборови се однесуваат на ушите на разумот, т.е. кој сака да рабере и поуката да ја усвои и исполни, нека чуе, но за тоа е потребно внимание и смерност.
БЕСЕДА ВО ШЕСНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Блажени се оние кои имаат чисто срце, зошто ќе го видат Бога.
Во денешното Евангелие ја слушнавме науката на Спасителот за талантите, т.е. за небесните дарови, како што се: здравје, разум, мудрост, богатство и така натаму, кои Бог им ги дава на луѓето за тие што полесно да го постигнат своето определување т.е. како полесно и посигурно да му угодат на својот Творец и со помош на тие дарови да покажат повеќе милосрдност и добродетелства кон своите страдални браќа. Слушнавме како еден слуга својот талант го закопал, т.е. како Божјиот дар не го употребил во полза своја, ниту во полза на своите ближни и со цел себеси да се оправда пред својот господар, т.е. пред Бога, тој за својата мрзливост го обвинува самиот Бог. Значи третиот слуга имал лошо и расипано срце кој наместо да се покае и да бара простување за својата вина, тој дрско го обвинува оној кој му дал можност да напредува и да биде среќен во овој и оној свет. Да се помолиме на Бога да не сочува од ваква страшна немилосрдност која произлегува од лошо и расипано срце, зошто и Спасителот рече: „Блажени се оние кои имаат чисто срце, зошто ќе го видат Бога“, па затоа и ние да кажеме со пророкот Божји: „направи ни, Боже, чисто срце и духот обнови го во нас“.
Побожниот христијанин, кој сака земска среќа и вечно спасение на својата бесмртна душа, често се моли на Бога срцето да му го одржи во чистота. И навистина зарем има нешто поубаво и подрагоцено од чисто срце? Чистото срце е мало небо, тоа е живеалиште на благодатта на Светиот Дух, тоа е извор на љубовта и кон Бога и кон ближниот, тоа е благајна на возвишени и свети мисли и желби; тоа навистина е украс и слава на човековата природа! Она што е убаво во овој свет сепак е пониско од чистото срце! Плодната земја и чистата студена вода, топлиот ветер и јасната светлина, се е тоа колку една книга која зборува за чистотата на срцето и кои многумина ја читаат со задоволство, но сепак не смеат да се пофалат со чистотата на своето срце. На благата и плодна земја весело растат плодоносни дрвја, убава трева и миризливо цвеќе, но во чистото срце величенствено растат многубројни христијански доблести кои ги зацврстуваат и оживуваат чесните карактери во полза на државата, општеството и семејството. Благодарните растенија на благата земја даваат слатки плодови за храна, тие со својата миризба го чистат воздухот и со своите прекрасни бои ги привлекуваат и задоволуваат очите на патникот; но доблестите на луѓето со чисти срца им даваат на други луѓе примери на свет живот со кој се храни и оснажува христијанскиот морал, а од друга страна со нивниот благодатен уплив се ослабува и сосема се уништува заразата од гревот. Во чистата вода нема талог и таа е бистра како солза, таа смирува и сосема ја уништува жедта; но и во чистото срце нема никакава нечистотија и тоа е полно со светлина, сласт, љубов и задоволство. Во бистрата вода живо се покажуваат сите небесни бои, но во чистото срце се гледа рефлексија на законот на семоќниот Бог. Како што во оган се согорува целата нечистотија, исто така и во чистото срце брзо се уништуваат сите незаконски желби. По чистата атмисфера сонцето брзо ја разлева својата светлина, а по чистото се разлева спасоносната Божја светлина, која го просветлува секој човек, зошто сето тоа е светлина на благодат без која човекот не може да прави ништо добро. Затоа е и вистина дека човекот со чисто срце е најубаво и најдрагоцено суштество, тој е храм на Триличниот Бог зошто според науката на Господ Исус Христос: „Бог љуби чисто срце зошто кој има љубов како Мене, и Отецот Мој ќе има љубов кон него и кај него ќе дојдеме и во него ќе се вселиме“. Како што сонцето осветлува, оживува и царува над земјата, така и сонцето на правдата, Христос Бог, осветлува, оживува и царува во чистото срце на кое се однесуваат Господовите зборови кои велат: „царството Божје е во нас“.
И после сето ова кој од нас не сака да има срце чисто од секое лукавство, омраза и грешни желби? Кој не сака да се насладува со мирот Божји и со спокојството кое потполно го задоволува човека? Чистото срце е последица на употребата на талантите за кои ќе даваме одговор пред праведниот судија. На сите ни е дадено по неколку таланти и дадени ни се доста средства за умножување на истите зошто Христовата црква им помага на верните во секоја прилика како со своите свети молитви и тајни, така и со поуки и својата управа, затоа да се потрудиме нашиот талант да не го закопаме како неверниот слуга во денешното Евангелие за кое бил тешко осуден. Да се трудиме нашето срце секогаш да биде чисто од секоја злоба и пакост, од секоја омраза и завист, од среброљубие и сите лоши страсти и пороци и иако светските суети и телесните наслади постојано се трудат нашето срце да го извалкаат и да го потчинат на тиранијата на заблудата и пороците. Да се трудиме нашето срце да биде се почисто, а тоа ќе го постигнеме само ако никому не му посакаме она што не сакаме другите нам да ни го посакаат. Ако така правиме, тогаш во оној ден кога пред Господа ќе ја изнесеме својата сметка за употребата на нашиот талант, нема Спасителот да ни каже како на неверниот слуга: злобниот и неверен слуга…земете го и фрлете го во најкрајната темнина, туку како на добриот слуга ќе ни каже: Добар и верен слуго, влези во радоста на својот Господ, а во оваа радост, во вечното блаженство доаѓаат сите оние кои имаат чисто срце. Нека се блажени оние кои имаат чисто срце, зошто тие ќе го видат Бога. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО СЕДУМНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Мат. зач. 62 гл. 15 ст. 21-28
Во оваа недела Евангелието зборува за големата вера на жена Хананејка, која дури и самиот Спасител заради тоа ја пофалил велејќи: „О жено, голема е твојата вера“. Овие Божји зборови се голема пофалба зошто Господ во своето судење и оценување не може да погреши, како што тоа се случува кај луѓето, кои кога пофалуваат обично ги преминуваат границите на пофалбата или заради слабоста на разумот, а тоа Бог не може да биде зошто Тој е непогрешлив; или според нагонот на страста, а кај Бог ниту тоа не може да биде зошто Тој не подлегнува на никакви страсти ниту слабости. Заради тоа човечките пофалби се сомнителни, но Божјите не се никогаш.
-„И откако излезе оттаму, Исус се повлече во краевите на Тир и Сидон“
Во овие предели дошол Спасителот од Јудеја и Галилеа каде засрамените Фарисеи јавно ја покажале својата омраза против Него, и затоа во тие предели и не бил надвор од сите опасности. Со цел да го избегне гневот на Фарисеите кои сакале да го убијат, а всушност се уште не дошол часот на Неговата смрт, Тој дошол во краевите на Тир и Сидон. Тир и Сидон биле Хананејски градчиња, но Спасителот ни тука не можел да остане непознат зошто кога ја излечил ќерката на Хананејката, веднаш на секаде се пренел гласот за Него и заради тоа од овие предели веднаш прешол на источниот брег на Галилејското езеро.
-„И ете, жена Хананејка, излезе од оние краишта и извика кон Него, велејќи: „Смилувај ми се, Господи, Сине Давидов! Мојата ќерка е лошо опседната од демон.”
Евангелистот Марко вели: „а таа жена беше Гркинка родум Сирофиниќанка“, т.е. таа по вера била Гркинка, по дијалект Сиријка, а по народност Финиќанка. Ваквото нарекување на жената се објаснува и со тоа што жителите на овие предели од дамнина биле наречени Хананејци, а потоа биле наречени Сирофиниќани бидејќи живееле меѓу Сирија и Финикија. Но кога за време на Александар Велики овие предели биле населени со Грци, тогаш и жителите биле наречени Грци. Несреќната жена го нарекува Спасителот не само Господ, туку и Син Давидов, а тоа покажува дека знаела за потеклото на очекуваниот Месија; знаела и за Старозаветните пророштва за Меисјата.
-„Но Тој не и одговори ни збор. И приближувајќи Му се, Неговите ученици Го молеа, велејќи: „Отпушти ја, зашто вика по нас.”
Спасителот на жената веднаш ништо не и одговара со цел нејзината постојана и силна вера да се посведочи иако таа била незнабошка, како и на Јудејците да им покаже колку за нив се грижи зошто нивните страдалници ги лечи при првата молба или и без молба што на незнабошците не го прави тоа од причина која ќе ни ја покаже идниот текст. Учениците биле потресени од молбата на несреќната жена и или бидејќи не смееле да ја изразат својата симпатија затоа што Спасителот молчел или што не сакале да се мешаат во Неговата работа, тие едноставно велат: отпушти ја. Но Господ знаел што тие мислат и чувствуваат и вели:
-„Но Тој одговори и рече: „Јас не Сум испратен, освен при загубените овци на домот Израелев.”
Спасителот тука, како и на други места, ги нарекува Јудејците „изгубени овци“ затоа што нивните вероисповедни учители наместо вистинска наука и исполнување на она што е вистинито, се занимавале само со обреди и формалности, наместо со закони, народот го учеле со нивни преданија и легенди кои во многу се противеле на Божјите заповеди. Освен тоа Исус Христос е испратен само за Јудејците затоа што само тие имале пророштва за Него и така само тие можеле да бидат потполно спремни да го примат и искрено да го признаат за Месија, а во исто време тие речиси и биле единствените тогаш кои биле способни за ширење на христијанството по целиот свет како што и беше. – И самото молчење на Спасителот ја изненадило Хананејката, а одговорот на учениците уште повеќе, зошто не само што со својата милост неа ја заобиколил, туку и своите ученици, кои молеле за неа, ги одбил. Но, верата на жената била и силна и постојана и затоа таа со голема надеж му приоѓа на Господ.
-„Таа дојде пак и Му се поклонуваше, велејќи: „Господи, помогни ми!”
Но, до овој час Хананејката, сметајќи се себеси за незнабошка и недостојна, не смеела да се осуди да погледне во очите на Спасителот, а сега, потикната од топлата вера, и пред Него излегува.
-„А Тој, одговарајќи и рече: „Не е добро да им се земе лебот на децата и да им се фрли на кучињата.”
Од децата, т.е. од Јудејците кој биле избран народ и за дочекот на Месијата и за ширењето на Неговата наука по светот заради што Бог ги удостоил со своето откровение – и да се даде на кучињата, т.е. на незнабошците, кои се нечисти како заради нивниот начин на живот така и заради идолопоклонството. Под зборот леб се мисли на лек, но не само телесен, туку и душевен. Со ваквиот начин на разговор Спасителот сакал не само верата на Хананејката уште повеќе да ја возвиши, туку и на учениците да им покаже како и кај идолопоклониците се наоѓа поголема и попостојана вера отколку кај Јудејците. Но, несреќната жена иако добила таков одговор, повторно не ослабнува во својата вера и надеж зошто:
-„Но Таа рече: „Да, Господи, но дури и кучињата јадат од трошките, што паѓаат од трпезата на нивните господари.”
Хананејката наместо да се налути на таквиот одговор од Спасителот, таа уште повеќе се смирува и вели: да Господи, т.е. така е како што велиш, и затоа јас треба повеќе да молам за да ми се даде оној дел кој како на незнабошка ми припаѓа. И затоа не ми давај леб, туку трошки кои и кучињата од трпезата на своите господари ги добиваат. Оваа прекрасна слика мошне добро претставува колку и идолопоклониците се жедни за вистината која Јудејците ја презирале! Но со цел овој убав пример на постојана и силна вера и смирение да пуслужи како пример на Јудејците, Христос веднаш не сакал да и помогне на Хананејката, а сепак се ова и Апостолите да ги охрабри при нивната апостолска служба меѓу идолопоклониците, Спасителот:
-„Тогаш Исус и одговори и и рече: „О, жено, голема е твојата вера; нека ти биде по твојата желба. И нејзината ќерка беше исцелена од оној час“.
Постојаната вера и смиреноста на оваа жена Хананејка направила: а) нејзината ќерка веднаш да оздрави и 2) и ние од нејзината постапка да се научиме на топла и постојана вера која е способна да спаси човек. Затоа сега ќе ја чуеме науката за верата за Господ и нас од нашите гревови да не очисти исто како што ја излечи од болеста ќерката на оваа Хананејка.
БЕСЕДА ВО СЕДУМНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Помилуј ме Господи, Сине Давидов.
Со овие зборови жената Хананејка Му се обратила на Господ Спасителот молејќи го да и ја излечи ќерката од тешка болест. Со овие зборови и Светата Црква непрекинато се обраќа кон Господ Бог со полна вера за спасение на своето стадо. И како што овие зборови на Хананејката, исполнети со вера, и помогнале, така и на Црквата и на нејзиното стадо и помагаат: зошто ете, Христијанството живее и покрај сите прогони кои во почетокот се случувале, тоа се одржало, се распространило и се повеќе се шири. Тоа ги победува своите непријатели, т.е. непријателите на вистината и напредокот. Нашата вера е општ победник и таа е онаа победа која го победува светот. Пример на таква вера ни дава и Хананејката во денешното Евангелие.
Секој паметен човек, кога со внимание испитува како настанала и како е распространета нашата света православана вера, наоѓа толку многу тајни и толку возвишени чуда што при чудењето мора да се радува и да го слави Бога Кој ни дал ваква вера, и како што вели цар Давид: „Голем е Господ и треба да го славиме и величеството Негово кој може да го достигне“. Но, после ова зарем не е вистина дека мора да се смета за среќен и секој оној народ на кого овој ист Бог Господ е Бог и Отец?
Таквиот народ навистина е среќен зошто има една вера која има толку богословска возвишеност, толкава длабочина на тајни, толкава светлина на божествено откровение, толку вистина во науката, толкава светост во законот, толку апостолски постигнувања и толку маченички борби и пожртвувања што сето тоа навистина покажува дека само преблагиот Господ можел да даде ваква вера и на земјата да ја утврди.
Пред да биде создаден моралниот свет на спасение и благодат, т.е. светата Христијанска Црква; пред да се појави спасоносната вера и православието, во светот постоеше хаос на неблагочестивост и насекаде беше отворен амбис на пропаст и несреќа во кој народите се давеле, зошто исчезнала правдата и светлината; насекаде имало идолопоклонство и расипаност и низ целиот свет биле изградени величествени храмови на лажни богови. Египет, Грција и Рим, тие најблагородни и најмудри краеви на тогашниот свет и апостоли на цивилизацијата и изобразување на тогашното; царевите и народите, мудреците и простите – сите го заборавиле вистинскиот Бог и им се клањале на животни и мртви предмети!
Во тоа време човечките општества не се основале врз правда и чесност, ниту врз слобода и договор со народот, туку се одржувале со насилство и измами. Идолоплоконството со развратни обичаи ја нагризувала секоја основа на чиста вера и морал, а секаквите раскоши и страсни уживања го труеле и оној мал останат граѓански дух кој само кај малкумина се наоѓал. Народите биле постојано под јаремот на војните и насилствата. Во тоа време во човештвото се угасила светлината на возвишените човечки доблести на вистината, правдата и духовната радост. Великаните и богатите, научниците и жреците, сите се познавале по својот соблазен живот во кој се тркалале по калта на раскошот и гревот! Во тоа време сите Божји и човечки закони биле погазени и плачот на страдалното човештво допрело до небесата. Во целата земја состојбата била таква што можеме да ги примениме оние зборови од Светото Писмо кои велат: „И земјата се расипа пред Бога и се наполни со безаконија и погледна Бог кон земјата, и таа беше расипана.“
Во таква состојба бил светот кога на земјата дојде Господ Спасителот и кога целата вселена ја осветли со светлината на спасението. Тогаш храмовите на лажните богови паднаа, а идолите се урнаа и се подигна една света и небесна црква и се објави една божествена вера на која целта и е сите луѓе да ги прикаже како синови Божји по благодат и како браќа кои имаат еден Бог Отец, дарувајќи им на сите вечно и небесно царство. Ваквото големо дело на вселенско спасение не можел да го изврши ангелот, ниту архангелот, ниту пак сите небесни сили, како и било кој земски цар со сета своја сила на оган и нож, дури ни благозборлив беседник не можел светот да го обрати кон новата вера која беше спротивна како на желбите така и на чувствата на тогашното човештво остарено во грев? Затоа само семоќниот Господ Спасител можел на земјата да утврди вака света и спасоносна вера. И за таа цел Тој ги одбрал најпростите луѓе со нив да ја засрами мудроста, силата и гордоста на она време кое и Светото Писмо го сведочи кога вели: „она што е просто за светот, тоа го избира Бог за да ги засрами премудрите; и она што е слабо за светот, тоа го избира Бог за да ги засрами силните“.
Со овие неколку зборови јасно се докажува дека нашата света вера е божествена по својата основа и божествена по своето распространување и постојаност. И оваа вера која Спасителот Исус Христос од небото ни ја донесе и која Неговите ученици ја пренесоа по светот и која ние денес ја исповедуваме, ја има како своја основа онаа изрека на Натаинал кој рекол: „Учителе, ти си син Божји; ти си цар Израелев“, или како што кажа Хананејката од денешното Евангелие: „Помилуј ме, Господи, сине Давидов“. Затоа никакви непријатели од почетокот на христијанството па се до денес не можеле со никаква сила или насилство да го спречат напредокот, ниту да ги пореметат основите на нашата божествена вера која и на Хананејката од денешното Евангелие со еден збор и ја оздрави болната ќерка.
Затоа и ние гордеејќи се со оваа вера, вера на нашите татковци, вера во која сме родени, во која се воспитуваме, која во текот на 500-годишното тешко ропство успеала да не одржи, да се потрудиме со ваква вера да ги сообразиме и нашите дела зошто човекот се спасува тогаш кога покрај топлата, искрена и постојана вера се одликува и со добри дела. А кога човекот на таквите должности уште како дете и како ученик се навикне, тогаш и како зрел човек ќе напредува и така својот живот на земјата ќе го помине за спасение на својата душа на полза на својата татковина и народ и на полза на своето семејтво. Но добриот христијанин никогаш не треба да заборава дека секој ден, секое утро и навечер, и при работа и одмор, треба да погледне кон небото и искрено од длабочината на своето срце да рече, како жената Хананејка: Помилуј ме Господи, симе Давидов, Господи помогни ми, и како што Господ ја помилува и и помогна на Хананејката излекувајќи ја нејзината ќерка, така ќе не помилува и нас и ќе ни помогне очистувајќи не од нашите гревови. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ОСУМНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 17. гл. 5 ст. 1-11
Денешното Евангелие зборува за повикот на четворицата Апостоли: Петар, Андреј, Јован и Јаков во апостолска служба. За овој ист настан говорат и евангелистите Матеј во 4-та глава и Марко во 1-та глава. И покрај сите привидни разлики при опишувањето на овој настан меѓу евангелистите Лука и Матеј и Марко, сепак кај тројцата се зборува за една и иста работа и тие се совпаѓаат. Во овој опис Матеј и Марко сосема се сложуваат, а Лука ги дополнува двајцата.
-„Еднаш, додека народот се притискаше кон Него, за да го слуша Божјото Слово, а Тој стоеше при Генисаретското Езеро,“
Откако за Господ се рашири глас како за голем учител и чудотворец, народот постојано го следел во голем број. Во грчкиот текст на место словенскиот збор „народ“, стои „толпа на прост свет“ затоа што простиот народ се собрал околу Спасителот. Значи, се гледа дека во словенскиот превод на мастото на оној мошне неумесен збор е земен поубав збор – „народ“. И на вистина попростиот народ прв ја усвои Христовата наука и го призна за Месија, а тоа најверојатно било така затоа што простиот народ е секогаш поискрен, поморален и независен заради што и е основа на секое општество. Но дека и тој народ е достоен за секое почитување и дека неговите членови се создадени според ликот и образот Божји, исто така се синови Божји исто како и благородниците, се гледа по тоа што и Спасителот, преку пророкот Исаија вели: „ Господовиот Дух е на мене заради кого ме испрати да јавувам добри вести на сиромашните“, а од простиот народ беа и првите Христови ученици кои Христијанството го пренесоа низ светот. Конечно, од простиот народ беше и самиот Господ Спасител и иако старешините и Јудејските прваци, архиереи и фарисеи, ги презирале Христовите следбеници и ученици зборувајќи пред народот за самиот нивни учител вака:„Вие се измамивте. Верувате во Него како да е од кнезовите или фарисеите“, и затоа Спасителот го мразеа и гонеа, го мачеа и на крај со најтешката смртна казна го убија. И тука имаме доказ дека расипаноста често се шири од високата класа. – Генисаретското езеро другите евангелисти го нарекуваат и море.
-„Виде два кораба покрај брегот. Рибарите беа излегле од нив и ги плавеа мрежите. Тој влезе во едниот кораб, кој беше Симонов, го замоли да го оддалечи малку од копното. Потоа седна и го поучуваше народот од коработ.“
Бројот на овие рибарски кораби во овој крај, како што историчарот Јосиф сведочи, бил преку 130, а рибарите за кои тука станува збор, биле: Симон, Андреј, Јаков и Јован и кога тие ги исплавиле мрежите и го чекале залезот на сонцето за да можат повторно во вода да ги фрлаат, тогаш доаѓа Исус Христос и влегува во кораб од кого народот ќе го учи, а нив ги повикува на апостолска должност. Од овие зборови јасно се гледа дека Господ го почитува трудот и работата зошто мрзливоста е мајка на сите лоши работи. Така пастирите ја слушнаа радосната вест за Христовото раѓање пасејќи ги стадата; мудреците гледајќи ги ѕвездите, Матеј бил повикан во апостолската служба токму кога ја вршел својата царинска должност, а Заведеевите синови ловејќи риба. – Спасителот, признавајќи го Симоновото право врз коработ и почитувајќи ја неговата лична слобода, го употребува неговиот кораб со молба, а не со самоволност или насилно. Од оваа Христова постапка дознаваме дека Тој силно ја уважувал личната слобода и право на сопственост. А народот го учел од коработ за сите да можат да го видат и за да не го притискаат.
-„А кога прекрати да зборува, му рече на Симона: „Одвеслај кон длабокото и фрлете ги своите мрежи за лов!”
Обичните рибарски кораби, како што биле и овие на Заведеевите синови, биле такви што со нив не можело да се лови во длабочина, па затоа на Петар му се сторила чудна оваа наредба на Спасителот и рекол:
-„Симон Му одговори и рече: „Учителе, цела ноќ се трудевме и ништо не уловивме; но на Твој збор, ќе ги фрлам мрежите.”
Петар претходно видел неколку Христови чуда, а за повеќето сигурно слушнал, и затоа веднаш се покорува на Спасителот и не се измамил зошто:
-„И кога го направија тоа, уловија големо множество риба, така што им се кинеа мрежите. И им дадоа знак на другарите, во другиот кораб, за да дојдат и да им помогнат. И дојдоа и ги наполнија двата кораба, така што почнаа да тонат“.
Се гледа дека нивното друштво било толку далеку што требало со знаци да ги повикаат другите, а сигурно не ги викале заради страв и чудење зошто од мноштвото риби, корабите почнале да тонат. Друштвото било составено од Јаков и Јован и таткото Заведеев и работниците.
-„ Кога Симон Петар го виде тоа, падна пред Исусовите колена и рече: „Оди си од мене, Господи, зашто сум грешен човек!” Зашто се зачудија – тој и сите, кои беа со него, заради ловот на рибите што ги уловија. А исто така и Заведеевите синови, Јован и Јаков, кои беа Симонови другари.“
Петар уплашен дека мноштвото риби може да му го потопи коработ и рибарите, паѓа пред нозете на Спасителот со тоа да ја изрази својата силна молба, а во исто време смета дека тој самиот е причина за тоа и затоа што како грешник стои со своето лице пред Спасителот и бидејќи како недостоен го примил во својот кораб. Исто и другите биле уплашени, но Спасителот кој дошол кај заблудените овци, кој бил пријател на цариниците и грешниците и кој проповедал на сиромашните и се дружел со презрените, веднаш и во оваа прилика го теши и го храбри Петар, зошто:
-„А Исус му рече на Симона: „Не бој се! Отсега ќе ловиш луѓе!”
Односно: смири се и не се плаши; а од сега ќе ти биде должност евангелската проповед која ги спасува луѓето кои ќе ги имаш необично многу како сега рибите во мрежите.
-„И ги извлекоа корабите на суво, оставија сè и отидоа по Него“.
Како што беше претходно кажано, корабите биле мали и можеле да ги извлечат на брегот, а потоа, сите четворица Му се придружиле на Спасителот и повеќе не го оставиле, туку по Христовите зборови, станале негови ученици. Тогаш станале и ловци на луѓе, т.е. проповедници на Евангелието.

БЕСЕДА НА ОСУМНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Побожноста е од полза за се.
Во денешното Евангелие слушнавме како Петар признава дека е грешен и недостоен пред Господ Спасителот да стои и да го прими во коработ и затоа паѓајќи пред нозете на Спасителот вели: „Оди од мене Господи, зошто сум грешен човек“, но за таквата смиреност Господ го наградува велејќи: „Не бој се, од сега ќе ловиш луѓе“. И така, пред Спасителот да влезе во коработ на Петар, тој, поради својата грешност, тешко ловел риби, а сега признавајќи дека е грешен и недостоен да стои пред Господа, тој добива сила и моќ да лови луѓе! Оваа Петрова постапка ни дава убав пример на смиреност и побожност зошто Господ Бог, како што гледаме, уште поубаво наградува, а според зборовите на апостол Павле: „Побожноста е полезна за се зошто има ветување за живот и во сегашниот и во оној што доаѓа“.
Би требало, во оваа прилика, и ние да се запрашаме дали денес секој верува дека смиреноста и побожноста се толку важни христијански доблести за искрено да ги сакаме и целосно да ги усвоиме? Дали денес секој верува дека побожноста е полезна за се што овој земен живот ни дава и за се со што идниот, небесниот живот и спасение се постигнува? Во денешно време ние гледаме многу луѓе кои како да се уверени дека овие наши зборови немаат некоја голема вредност, дека смиреноста и побожноста немаат толку голема важност како што ние зборуваме и заради тоа се однесуваат така како да смиреноста и побожноста не само што не се полезни за се, туку напротив како да се штетни за се и затоа ги презираат тие толку важни христијански доблести и во друштво се покажуваат не само горди, туку и непобожни нанесувајќи си со тоа штета на себе и на другите расипувајќи ги младите, кои се надеж и идни создатели на семејства и државата.
Секој човек гледајќи како небесата ја покажуваат Божјата слава, и како од постанокот на светот на суштествата можела да се препознае и види Божјата вечна сила и Божеството, навистина човек мора да се згрози кога ќе слушне како некој зборува против верата и Бога, како речиси и во ништо да не верува и колку страшно ги пцуе и ангелите и светителите и небото и земјата! Но каде оваа опасна душевна болест владее, каде се губи побожноста, таму општеството и општествената благосостојба не може никогаш да се надева на среќа зошто тука нема братска љубов ниту братска помош, тука нема ниту мир и слога, тука нема искрено пријателство ниту искрено почитување. Но, како што лекарите за телесните болести имаат различни лекови: едни кои лечат болести и други кои го чуваат здравјето од болести; исто така и за душевните болести постојат различни лекови: едни кои кај непобожните луѓе ја лечат непобожноста и други кои побожноста ја чуваат за да не паднат во таа душевна болест, во гревот на непобожноста. Кога неверникот и непобожниот човек обрне сериозно внимание на вистинитоста на нашите зборови, тој, ако ги усвои, ќе се збогува со непобожноста и неверувањето и ќе стане побожен и верен член на Светата Црква, а кој е побожен тој ќе се утврди уште повеќе во својата побожност која, според Божјата наука, е полезна за се.
И ние, за да докажеме дека побожноста навистина е полезна во секој поглед велиме дека во сите човечки дела многу е важна надежта за добар крај на делата и работите кои човек ги презема зошто кога човекот нема надеж на добар крај на своето претпријатие, тој ја губи секоја енергија и волја за работа и така станува умртвен, збунет, исплашен и на крај несреќен. Да се прашаме: кој е тој што сее, а да не се надева на жетва? Кој е тој што плива, а не се надева дека ќе исплива на брегот? Кој е тој што работи и тргува, а не се надева на полза од тоа? Кога ќе обрнеме внимание на човечките работи и претпријатија, ќе се увериме дека се се случува врз основа на надежта дека посакуваната цел ќе се постигне, дека трудот ќе роди добри плодови. Освен тоа, докажано е и тоа дека колку надежта е поголема, толку енергијата и работливоста е поголема и волјата за работа и труд поголема, а кога има надеж и човекот станува вреден и има голема волја да ја работи својата работа. И сега, според ова, да ја израмниме надежта на непобожниот човек со надежта на оној кој е побожен и ќе видиме дека надежта на непобожниот човек се заснова врз земските суштества, а неджта на побожниот се заснова врз Творецот на сите суштества. Непобожниот човек се надва на работи кои се променливи и несигурни, на квалитетот на земјата, на топлината на сонцето, на влагата и дождот и ветриштата, а побожниот се надева на непроменливиот и сигурниот добротвор Бог. Непобожниот човек се надева на луѓе кои навистина многу ветуваат, но многу малку исполуваат или не ги исполнуваат своите ветувања, кои денес живеат, а утре умираат и ги нема, а побожниот се надева на Бога кој сите свои ветувања потполно и верно ги исполнува и кој вечно живее. Од овие вистинити зборови лесно може да се види чија надеж е посигурна и поголема, зошто додека надежта на непобожниот човек е речиси без основа и несигурна, побожниот се надева на она што е врз цврст и непоколеблив темел основано и што е сигурно во вистината.
Апостолските зборови се вистинити кои не учат дека побожноста е полезна за се, т.е. дека таа на сите наши дела може да биде и е од голема полза, зошто побожноста на секој навистина побожен човек постојано влева непоколеблива надеж на добар крај. Заради тоа побожниот човек и е исполнет со волја во сите свои претпријатија и тој може да биде сигурен дека неговиот труд ќе вроди со добар плод. Заради тоа и гледаме дека побожните луѓе извршуваат дела кои ниеден од непобожните не смее ниту да замисли дека ги презема. Кој од непобожните би застанал пред својот цар со толкава храброст да му каже: отпушти го угнетуваниот народ кој е под твоја власт? Кој од непобожните со илјадници луѓе би влегол сред море? Но Мојсеј ги изврши овие чуда зошто бил побожен и се надевал на Бога. Побожен бил и Петар и се надевал на Бога, побожни биле и се надевале на Бога и останатите апостоли, тие сиромашни и прости галилејски рибари и со својата наука го победија целиот свет и станаа просветители на целата вселена. Побожни биле и се надевале на Бога и нашите татковци и дедовци и речиси без оружја и останати воени потреби и сретства, нив малкумина, се бореле против силното турско царство и ја ослободија својата татковина и своите синови и потомци – вас кои денес ги уживаме плодовите на нивната побожнот и надеж на семоќниот Бог.
Да бидеме и ние побожни и да се надеваме на Бога како Мојсеј и Петар, како Господовите апостоли и како нашите татковци и дедовци, и како што нив Бог ги награди и прослави, така и нас, како на Петар, ќе ни каже: Не плашете се зошто вашите кораби нема да се потопат, зошто Јас сум со вас, а вие надевајте се на Мене. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДЕВЕТНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 26. гл. 6 ст.31-36
Целото денешно Евангелие има едно исто значење и затоа смислата на сето тоа води кон една и иста цел. А целта е, повторно таа, човекот да се поучи на самопрекорување, угледувајќи се на Господ Исус Христос Кој целата наука на денешното Евангелие го применил на Себеси и го исполнил како со зборови така и со дела. Така Тој како богат бил сиромав, како голем бил скромен, како безгрешен се мешал со грешниците, како праведен умрел за неправедните, како добротвор се жртвувал и бил распнат за своите неблагодарни непријатели – и сето тоа го направил не заради незнаење или суета, туку сосема слободно, со волја и потполно сознавање на се – значи едноставно само од љубов кон грешниот и несреќен човек. И бидејќи Исус Христос ни даде не само наука за верата, туку остави и пример како да се живее, затоа и ние, како негови следбеници како христијани, сме должни да го следиме за и ние како Спасителот да бидеме во овој свет од полза и за спасение свое и на своите ближни. И така сите богатства на овој свет: личните користи, уживањата, богатството, славата и се останато треба само да ни биде од полза за нашата бесмртна душа која е поважна и повредна од сите земски богатсва.
-„И како што сакате да ви прават луѓето вам, така правете им и вие ним.“
Овој закон се наоѓа и во човечката совест и тој толку е вистински и праведен што никој од христијаните ниту од неверниците не може да го негира. Ако сакаме сите луѓе кон нас да бидат добро расположени, треба и ние да бидеме кон нив. Ние не сакаме некој нашиот имот да ни го зема , да ни ја навредува честа или некоја друга штета, и затоа и ние не треба кон другите да го правиме истото. Со овој закон и Спасителот ги подготвувал своите слушатели како за своја возвишена и совршена наука, говорејќи:
-„И ако ги љубите оние, кои ве љубат вас, каква ви е благодарноста? И грешниците ги љубат оние, кои ги љубат нив.“
Општата смисла на овие споредувања е една и иста, но потребно е да се знае дека христијанската љубов и добронамерност не треба да произлегуваат од природните побуди на расипаното срце, туку од повисоко начело, од љубов кон сите. – Под зборот „благодарност“ тука се мисли на „награда“, а под зборот „грешник“ се подразбираат сите оние кои ги љубат само оние кои нив ги љубат, но тоа не е христијанска љубов, ниту доблест и затоа тие не заслужуваат никаква награда.
-„ И ако им правите добро на оние, кои вам ви прават добро, каква ви е благодарноста? И грешниците го прават истото. И ако им позајмувате на оние, од кои се надевате дека ќе добиете, каква ви е благодарноста? И грешниците им позајмуваат на грешниците, за да примат исто толку.“
И овој дел од Евангелието ја има истата смисла како што е објаснето претходно.
-„ Туку, љубете ги своите непријатели, правете им добро и позајмувајте им без да чекате нешто. И вашата награда ќе биде голема и ќе бидете синови на Сèвишниот, зашто Тој е благ кон неблагодарните и злите.“
Спасителот и тука го повторува зборот: „љубете“, сакајќи љубовта да ја претстави не како проста наука туку како заповед зошто и тука во овој текст се претставува онаква љубов која и луѓето ја почитуваат и Бог ја прима како чиста христијанска љубов и доблест. Тука Спасителот „заповеда“ да правиме добрини и на нашите непријатели и да ги љубиме бидејќи сме сите деца на еден Отец, и сиромашните од кои не се надеваме дека нешто може да ни дадат за возврат. А таквата љубов и таквата добрина ни доликува нам како синови на Отецот небесен кој е толку милосрден и кон неблагодарните и лошите, и затоа Спасителот вели:
-„Бидете милостиви како што и вашиот Татко е милостив.“
За Бога и Отецот, Исус Христос вели дека е „милостив“, а за луѓето вели: „бидете милостиви“, зошто Бог по природа е милосрден и полн со милост и благост кон сите, а човекот ако сака може да биде милостив со помош на Божјата благодат, а заради тоа и вели на друго место: „Без мене не можете да правите ништо“.
Целото денешно Евангелие не учи за чиста и вистинска христијанска љубов кон ближниот, значи многу е важно зошто љубовта е основа за општествениот напредок и благосостојба, како и за среќата на поединци.
БЕСЕДА ВО ДЕВЕТНАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Ние како христијани и како луѓе би требало љубовта кон ближниот да ја имаме како една од најсериозните и најнеповредените должности бидејќи тоа ни се наложува и од самата природа и од Божјиот закон. Но, во денешно време ништо така лесно не се усвојува како осветата и ништо така лесно не се презира како простувањето на оние кои кои ни направиле нешто непријатно и покрај тоа што Спасителот Исус христос ни заповеда: „љубете ги своите непријатели“.
Но ние против оваа Негова заповед толку грешиме што не би требало да не учи како да ги љубиме непријателите, туку како да ги љубиме своите пријатели! Би требало да се научиме како да бидеме благодарни кон нашите добротвори па дури тогаш да се научиме како и ние самите кон сите треба да бидеме добротвори! Како можеме да проповедаме дека треба и нашите непријатели да ги љубиме, кога денес ниту браќата не се сакаат! Затоа и праведно можеме да кажеме дека е потребно луѓето прво да научат да бидат луѓе, за потоа да може да станат и христијани. Прво треба да знаеме се она што самата природа го бара, па потоа да се учиме на законите на верата. Но и покрај сето тоа Христос Спасителот ни заповеда да проповедаме и на христијаните да го проповедаме Неговиот закон кој вели: „љубете ги непријателите ваши и добра правете на оние кои ве мразат“. И навистина, поубава наука од оваа светот не слушнал и затоа таа е достојна како на нејзиниот учител, така и на слушателот кој ја прима зошто оваа наука природата ја бара и законот Божји ја наложува. Затоа кој сака да биде човек, ток треба да ја исполнува и според самата своја природа, а кој сака да биде и христијанин, тој треба да ја исполнува и според самата наредба на Божјиот закон.
Нашата душа кога сака или кога се плаши или ако некој друг повод ја вознемирува, таа страда, трпи, се потресува и излегува од својата природна и здрава состојба. Но, од сите страсти нашата душа најмногу ја потресува омразата, а особено ако е здружена и со освета. Но, треба да се знае дека осветникот принуден да мрази други, доаѓа до момент и тој самиот себе да се мрази. Несакајќи тој самиот ништо да трпи, всушност тој најмногу страда. Поради страста на омразата и осветата, човекот може да плати не само со својата чест, туку и со својот живот! Но кога на возбудената природа му се даде спокојството како на болниот здравјето, тогаш тоа спокојтво што може да биде ако не љубов и мир? Од овие зборови се гледа дека на душата и е поприродно да љуби и сака отколку да мрази и презира и така ќе и биде полесно да прости како последица на љубовта, отколку осветата како последица на омразата. И така онаа Господова заповед која ни наложува да ги љубиме и нашите непријатели и добра да правиме и на оние кои не мразат, не само што не е спротивна на природата, туку човечката природа никој и неможе да ја одржи во спокојство, во нејзиното здравје, како љубовта. После се ова можеме со сигурност да кажеме дека секој оној кој не ја исполнуваа оваа заповед на Спасителот, се спротивставува на природата а со тоа покажува дека не е вистински човек и не е паметен. Но, ако некој ни каже дека осветата е задоволување заради нанесената навреда, дека желбата и задоволството се самата природа, ние можеме да му кажеме дека навистина осветата е желба и задоволување на природата, но природа која е расипана, природа со која управуваат само страстите. Осветата е задоволство на ниска душа, болна и ништожна, а не на здрава, возвишена и благородна.
Навистина сето ова се потврдува со тоа што здравата и благородната душа чувствува само љубов и мир и заради тоа ако мрази тогаш таа страда, а ако љуби, таа е спокојна и се радува.
Но Бог заповеда да ги љубиме и непријателите, зошто тоа го бара и нашата природа. Значи секој оној кој го не го љуби не само својот ближен, како што кажал Мојсеј, туку и својот непријател, како што заповеда Христос, тогаш тој не е вистински христијанин.
Но нашиот Спасител оваа заповед не само ја кажал, туку за да ни даде моќ и храброст да ја исполниме, Он самиот ја исполнил. Он, Синот Божји и Бог, Спасител на целата вселена, за време на целото свое страдање кога на главата место круна му ставија венец со трња, наместо скиптар во рацете Му дадоа треска, Го плукаа и биеја, наместо да Му благодарат, кога Му се потсмеваа и кога Го казнија со срамна смрт, наместо да Го слават и обожаваат, Он, издивнувајќи, се моли за своите непријатели и за оние кои Го мачеле, велејќи: „Оче, прости им зошто не знаат што прават“.
Да проштеваме и ние на нашите непријатели и да правиме добри дела на оние кои не мразат и така кај човекот нема да го почитуваме човекот, не само нашиот брат и ближниот, туку и сликата и образот на самиот Бог Кој секој човек како свој мил син го сака.
Да им простуваме на сите луѓе и да ги љубиме и по тоа ќе бидеме познаени дека сме христијани зошто Господ Спасителот вели: „по тоа сите ќе ве познаат дека сте мои следбеници, ако меѓу себе имате љубов“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 30 гл. 7 ст. 11-16
Чудото за кое се зборува во денешното Евангелие го опишува само евангелистот Лука, како што воскресението на Лазар го спомнува само евнагелистот Јован, а за воскресението на Јаировата ќерка пишуваат и Марко и Лука. Овие чуда се исполниле по свој редослед: прво Исус Христос ја воскреснал Јаировата ќерка веднаш откако издивнала; потоа синот на вдовицата кој веќе бил носен на погреб и трето – го воскреснал Лазар, кој веќе бил погребан. Од ова гледаме дека чудотворната сила на Спасителот не зависела од никакви околности, туку таа била семоќна.
Во денешното кусо, но мошне јасно Евангелие, Свети Лука не ни дава опис, туку жива слика на целиот чудесен настан и на сите околности толку живописно што веднаш можеме да ја увидиме и големата тага на удовицата и неограничената благост и милосрдност на Спасителот и значајното чудесно дело на Неговото Божество.
-„Потоа Исус отиде во градот наречен Наин; а со Него одеа Неговите ученици и големо множество.“
Наин бил Галилејски град, 3 километри оддалечен од Тавор на север. – Неговите ученици и множество народ- овие зборови докажуваат дека ова чудо не било извршено во тајност или во самотија, туку пред многу гледачи и само со еден збор што совршено не уверува за семоќта на Спасителот.
-„А кога се приближи до градската врата, ете, изнесуваа мртовец, единствен син на мајка му, која беше вдовица и со неа имаше големо множество од градот.“
Старите имале обичај мртвите да ги погребуваат надвор од градот, покрај патот или во општ гроб, но христијаните подоцна ги погребувале мртвите во црковните порти, прво за да ги избегнат прогоните и второ да дадат почест на маченикот. Во овој случај Христос ги сретнал луѓето при излегувањето од градот.
-„А кога Господ ја виде, се сожали на неа и и рече: „Не плачи!”
Мајката на упокоеното момче не молела ниту пак некој друг посредувал за неа, туку Спасителот, по природа милосрден, се смилувал на оваа ожалостена мајка и прво ја теши со зборовите: не плачи. Спасителот на ова чудо не бил потикнат од суета, ниту пак од некаков интерес, туку од милосрдие. Со ова Спасителот не учи на доблеста на вистинско сочуство и ние, кога ќе видиме ожалостени, да не чекаме молби, туку самите доброволно веднаш на својот брат или сестра да им помогнеме.
-„Тогаш се приближи и го допре носилото – носителите пак застанаа – и рече: „Момче, тебе ти зборувам, стани!” Мртвиот седна и почна да зборува; и Тој го предаде на мајка му.“
Оваа постапка ја покажува семоќта на Спасителот, зошто тука едноставно кажува: Момче стани; на Јаировата ќерка и го кажува истото, а на Лазар: Лазаре, излези надвор! Маѓутоа, кога Свети Илија го воскреснал синот на Сарепта, тој се молел на Бога. Апостол Павле кога ја воскреснал Тавита, клечел и се молел на Бога, а Христос тука само го допира упокоениот и тој станува. Важно е што Спасителот при оваа прилика уништил еден обреден закон според кој не смеело да се допре мртовецот.
-„И страв ги опфати сите, и Го славеа Бога и велеа: „Голем пророк се јави меѓу нас” и „Бог го посети Својот народ.”
Сите ги опфати страв од чудото, а Бога го фалеа од почит кон Христа. И двајцата пророци Илија и Елисеј воскреснале мртви, но молејќи се на Бога, што значи дека тие немале сила во себе, но затоа пак Спасителот само со еден збор и во свое име ги воскреснува мртвите и затоа народот праведно и вели: дека е голем пророк.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Блажени се милосрдните зошто тие ќе бидат помилувани
Во денешното Евангелие слушнавме како Господ Спасителот го воскреснал синот на вдовицата, а со тоа и нам ни покажа убав пример на милосрдие кон ближниот. Ние, како христијани, сме должни да го следиме нашиот Господ и Спасител во добрите дела и сме должни да се поучиме за милосрдноста за во тоа добро дело, кое е најмила и најпријатна жртва на Бога, да бидеме колку постојани, толку и посовршени.
Светото Писмо е исполнето со примери, ветувања и награди за милосрдие, а од сето тоа јасно се увидува важноста и силата на милосрдието. Дека и самиот закон не задолжува да бидеме милосрдни сведочат овие зборови на Спасителот: „Праведникот секој ден подарува, дава на заем и затоа неговото потомство има благослов.“ Кој закон е појасен од овој?
Милосрдието, можеме да кажеме, дека има крила со кои се креваме на небото и вечно стоиме пред Божјиот престол, за Тој, гледајќи ги нашите добри дела, и нас не помилува. Вистината за ова ни ја посветува и самиот Бог кога го испраќа својот ангел кај стотникот Корнелиј за да му јави: дека неговите молитви и милосрдие стојат пред Господа. Моќта и важноста на милосрдието ја надминува важноста и значењето на секоја жртва, зошто вистина е дека секое добро дело кое е направено со љубов е жртва пред Бога. Жртва исто така е љубовта и смиреноста и послушноста и молитвата, како и сите останати христијански доблести, според зборовите:„жртва на Бога е духот смирен“. Но милосрдието е најголема доблест зошто таа е најмила и најпријатна жртва на Бога. Бог сака жртва и добри дела, зошто Тој самиот ги исполни како закон жртвите и добрите дела. Но, за да не увери дека милосрдието го прима како најголема жртва, Тој вели: „Одете и научете се што значи: милост сакам, а не жртви“.
Милосрдието не е подарок, како што некои мислат, туку е заем. Кај овој заем оној кој е милосрден-тој зема, а оној кон кого се прави милосрдноста, тој се задолжува и за него гарантира Бог. Дека овие наши зборови се вистина најдобро сведочи Спасителот во приказната за човекот кој од Ерихон доаѓал во Ерусалим и на патот настрадал од крадци. Некој Самарјанин го одвел во гостилница, го излечил и му кажал на гостилничарот: „Чувај го и колку ќе потроши повеќе од ова, ќе ти платам“. А дали треба да се помисли дека има посигурна гаранција од Бога? Но бидејќи долгот го враќа должникот, а не гаранцијата, Господ, за да не натера повеќе на милосрдност, во спомнатиот пример на местото на вистинскиот должник, Тој сам станува должник и затоа како должник ветува дека ќе врати кога вели: „на Господ му позајмува оној кој на сиромавиот му подарува и Господ ќе му плати за неговата добрина. Според сето ова зарем нема да се зачудиме на толкавата моќ на милосрдието? Зарем милосрдноста со својата голема сила нема да ги надмине речиси сите останати доблести? Според природните закони и според законите на разумот, човечките должности кон Бога се безгранични, но ете, милосрдието го прави Бога должник кон човекот. Од ова многу јасно се гледа колкава е моќта на милосрдието и колку неговата важност е непроценлива!
Но, човекољубивиот Бог не се задоволува само со тоа зошто Тој, земајќи ги врз себе обврските на сиромавиот, вели: „Кога пред тебе дојде сиромав човек, тогаш знај дека Јас пред тебе стојам; кога сиромав од тебе бара милостиња, тогаш знај дека Јас од тебе барам милостиња; и ако на сиромав му дадеш парче леб, или облека или пари, знај дека тоа Мене си ми го направил. Вистина ви велам, кога им давате ним, знајте дека мене ми давате“. Значи Бог, кој живее на небото, се симнува на земјата за да ја прими нашата милостиња? Бог, на кого сите се поклонуваат и кого сите го обожаваат, кој е господар над целата земја и целата вселена, Тој доаѓа пред нас како сиромав – за милостиња? Таква значи е силата и моќта на милосрдието?
Заради толку големата важност на милосрдието, нам ни е познато дека за неа наградите на земјата и небото се мошне големи. За земните награди цар Давид вели: „Праведникот секој ден подарува и дава на заем и на неговото потомство е благослов“. А што занчи таков Божји благослов? Значи секое добро и секоја среќа.
Но, освен земската награда, оној кој е милосрден се наградува со душевни, небесни награди. Кој на сиромавиот му дава парче леб, тој добива простување на гревовите и кој дава земски пари, тој добива спасение на душата. Значи милосрдниот човек дава во одреден временски период, а добива вечно простување. Но, не треба да се помисли дека на таквиот човек не му е потребно простување зошто Светото Писмо вели: „Никој не е без грев освен единиот Бог, па дури и еден ден да живеел“. А овој небесен благослов не само што ни ги простува гревовите и што не чисти од секоја нечистотија, туку и ги осветува душите на оние кои се милосрдни кон своите сиромашни браќа. Заради тоа Господ Спасителот вели:„Блажени се милосрдните зошто тие ќе бидат помилувани“.
И така ние освен милосрдноста не знаеме друга доблест која има толку голема моќ и која е толку мила и пријатна пред Бога. Во Светото Писмо не наоѓаме друга доблест за која Бог ветува толку награди како за милосрдноста. И на крајот на денешното Евангелие ни го покажува примерот на милосрдоста која Господ ја направи на натажената вдовица воскреснувајќи го нејзиниот син без никаква молба. Затоа и ние да не чекаме нашите сиромашни браќа да не молат за парче леб или нешто друго, зошто и сиромашните се наши браќа. И сиромашните се лик Божји и затоа кој ним им дава милостиња, тој на Бога му позајмува. Да бидеме милосрдни кон сите за на страшниот суд Бог да ни рече: „Дојдете благословени при Отецот Мој и наследете го царството кое од векови ви е подготвено зошто бев гладен и ме наситивте, бев жеден и ме напоивте, бев болен и ме посетивте, бев гол и ме облековте, бев странец и во својот дом ме примивте.“ Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ПРВА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 35 гл. 8 ст. 4-15
Параболата на денешното Евангелие за сејачот се наоѓа и кај евангелистите Матеј (13, 1-23) и кај Марко (4, 1-21). Евангелистот марко говори за оваа приказна поопширно, Лука покусо. Матеј и Марко совен оваа парабола, имаат уште други.
-„Господ ја кажа оваа парабола: Излезе сејач да го посее своето семе; и кога сееше едно падна крај патот и беше изгазено и птиците небесни го изедоа.“
Според Ориген, параболата е збор за некоја случка која се случила, додека басната изразува световна мудрост и зборува за невозможни настани. И така басната учи со помош на фантазија претставувајќи како животните или мртвите предмети говорат, додека евангелските параболи зборуваат за можни настани и изразуваат морални вистини. – Под името сејач тука се подразбира Христос Спасителот. Тука Господ употребува трето лице и тоа безимено зошто вели: „Јас дојдов да го сеам моето семе, т.е. да ја проповедам мојата наука“, а тоа го прави за да не изгледа како славољубив и на книжниците и фарисеите не им даде причина да го озборуваат. Освен тоа Спасителот со ваквите метафорчни изразувања, не се прогласи само себеси за проповедник на Евангелието, туку и Апостолите и воопшто христијанските проповедници. Понатаму Спасителот вели:„ излезе сејач“, а не – излезе земјоделец,-сакајќи со тоа да каже дека како што вистински земјоделец не е оној кој има семе, а не го сее, туку оној кој има семе и го сее; исто така не вистински проповедник оној кој може да го проповеда Словото Божје, а не го проповеда, туку оној кој и го проповеда. – „Крај патотот“ значи: во дивина и на необработена земја и заради тоа птиците го изеле зошто останувајќи на тврда земја која не можела да го покрие, тоа било изгазено и изедено од птиците.
-„А друго семе падна на камен и изникна и се исуши, зошто немаше влага“.
Односно паднало на место каде имало малку земја која го покривала семето, но многу слабо и затоа кога почнало да расте сонцето го исушило и изгорело.
Поопширно види: Матеј, 13, 5 и Марко 4, 5
-„А друго падна во коров и израсна коров и го задуши“.
Ова семе паднало на добра земја, но која не била исчистена од непотребни и штетни треви, корени и трња кои на сите им пречат во напредокот на питоми и полезни растенија и зато го задушиле семето кое во своето време не е искорнато за да не му пречи на напредокот на питомото семе. Токму така е и кај човекот после првородниот грев, се раѓаат и растат и спасоносни доблести, како и пороци кои се штетни за душата и спасение, кои ако на време не се совладаат, тие пречат во нпредокот на доблестите и на крај надвладуваат.
-„А друго падна на добра земја и изникнувајќи донесе род поголем за стопати“.
Ова паднало на добра земја средена и исчистена од секој коров и трња (пороци и гревови) и од се што може да пречи на напредокот на питомите растенија и затоа ова семе можело да даде род стопати повеќе од колку што било посеано. И ако некој се сомнева дека едно зрно семе може да се множи со сто пати, тоа е познато и посведочено дека тоа се случува во многу предели, особено во Египет. Но и Светото Писмо сведочи за земјата Герарска зошто вели: „И Исак почна да сее во онаа (Герарска) земја и ги доби оние години по сто“. Кога со ова ги споредиме плодовите на Божјето Слово, тогаш гледаме дека еден евангелски збор може да роди со сто доблести. Оваа вистина ја сведочи и евангелистот Матеј, за кого зборовите на Сасителот: „ајде по Мене“ го украсиле со толку апостолски и светителски доблести што е воведен во редот на првите светители.
-„Кога го рече тоа извика:‘Кој има уши да слуша нека слуша“.
Овде се мисли на ушите на умот, ушите на разумот и кој сака да се потруди да разбере оваа парабола му прави смисла. Всушност ова е израз со кој небесниот Учител им обрнува внимание на слуателите на важноста на Неговите зборови.
-„А Неговите ученици Го прашаа што значи оваа парабола? Тој пак им рече:‘Вам ви е дадено да ги знаете тајните на Божјото Царство, а на другите им се даваат во параболи, така што: гледајќи да не гледаат и слушајќи да не разберат“.
Царството небесно, како и земските царства, имаат свои тајни кои на учениците и следбениците Христови се познати зошто тие самите можат да ги разберат, како што и самиот Апостол Павле вели: „По откривението на тајната која била сокриена од постанокот на светот. Но сега се јавила и се соопштила преку пророчките писма, а по заповед на вечниот Бог за ширење на верата меѓу сите незнабошци“. Тајната во Светото Писмо значи дека не само она што е неразбирливо, туку и она што е непознато е како неоткриено. Но, тука забележуваме дека иако прашањето на учениците е јасно, одговорот на Учителот е доста нејасен зошто не им одговара непосредно на прашањето. Но и оваа тајна да ја разберат, треба овој стих од денешното Евангелие да го прочитаме и кај Матеј, 13, 10-18 зошто тој тука е поопширен, а Лука пишувајќи го своето Евангелие после Матеевото, за кое тој знаел, не сакал да ги повторува неговите зборови, туку само додал она што Матеј премолчел. – „На останатите во параболи“, т.е. на оние кои не се спремни да ги примат евангелските вистини пред тие да се остварат зошто тие се оние „кои гледајќи не гледаат и слушајќи не слушаат ништо, ниту разбираат“.
-„А оваа парабола значи: семето е Божјото Слово. Оние крај патот – тие слушнале, потоа доаѓа ѓаволот и им го зема словото од нивните срца за да не поверуваат и да не се спасат. На камен се тие кои штом чујат со радост го примаат Словото, но ни тие немаат корен; веруваат некое време, но отпаѓаат во време на искушенија. Пднатото меѓу трње, тоа се оние кои слушале и кога ќе си отидат ги задушуваат грижите, богатството и животните уживања и не донесуваат зрел плод. А она на добра земја се оние кои ќе го чујат Словото, го чуваат во добро и чисто срце и донесуваат плод во трпение.“
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ПРВАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух.
Спасителот Исус Христос своите ученици не ги избрал од редовите на научниците и благородниците или богатите и големопоседниците, туку од работничката класа, меѓу сиромашните и неуките луѓе. Со ова Господ сакал да покаже дека и сиромашните и простите може да се одликуваат со доблести и да го примат Словото Божје, дека со добра и искрена волја и тие луѓе не само што може да ја разберат и усвојат божествената наука, туку стануваат и учители на истата. Она што нам ни пречи не само да можеме да бидеме учители на небесната наука, туку и да ја разбереме и усвоиме, е нашата немарност и негрижа и верност кон земските уживања заради што и немаме време за слушање на Божјето Слово и волја да се грижиме за идниот живот.
Вистината за овие наши зборови најдобро ги сведочи параболата од денешното Евангелие за сејачот. Од таа парабола гледаме дека Христовите ученици го прашуваат Спасителот каква е целта и какво е нејзиното значење и зошто во параболи им зборува на народот кој тоа не може да го разбере. А Спасителот им одговара: „вам ви е дадено да ги разберете тајните на Небесното Царство, а нив во параболиза гледајќи да не видат и слушајќи да не чујат!“ Навистина тука зарем нема да се запрашаме зошто божествениот учител ги учи само Неговите избрани ученици, а другите слушатели ги остава во сомнеж и им зборува тешко да го разберат? Но Бог во целата вселена само човекот го создал со слободна волја и разумна душа, а во светот дојде не да ги уништи оние кои се расипани, туку да ги возвиши и спаси созданијата на своите раце. За таа цел, како што човечката слобода и разум, така и Божјата правда не одобрува било кој да се спаси со насилство, туку се спасуваат оние кои со својата волја го сакаат спасението и кои со својот разум го бараат, а Господ вели: „на оној кој сака ќе му се даде, оној кој бара ќе најде и на оној кој тропа ќе му се отвори“.
Спасителот од големо човекољубие им говори и ги учи и оние кои слабо се грижат за своето спасение и за во нив да ја раздвижи волјата за спасението и да им го просветли разумот самите да бараат да ја разберат науката која ги води до спасение. Затоа и ним им е дадено да ја разберат тајната на Царството Небесно. На учениците им вели: „вам ви е дадено да разберете“, затоа што сте трудољубиви и желни за спасение, но за истото не е само потребно знаењето, туку и работа според знаењето: „зошто пред Бога не се праведни само оние кои го знаат Божјиот закон, туку оние кои и го исполнуваат“, вели Светото Писмо.
Во денешното Евангелие слушнавме дека излегол сејачот да го сее семето, т.е. Исус Христос да ја проповеда својата наука. Излегол Господ, за Кого пророкот Давид вели: „да ја отвори за приказни својата уста“. Но од каде излегол Оној кој е насекаде и на секое место? На ова прашање Тој самиот одговара кога вели: „Излегов од Отецот и дојдов во светот“. Излегол од Отецот не раздвојувајќи се од Него и дошол во светот живеејќи во светот кој Сам го создаде. Значи се симнал од небото на земјата Оној Кој е постојано и на небото и на земјата! И така излегол сејачот, т.е. Синот Божји, учителот на вселената, на светот да го каже словото за вечниот живот, законите за бесмртноста и препородот, евангелската наука за Царството Небесно, како што Самиот сведочи и вели: „ Зборовите кои Јас ви ги кажувам се дух и живот“; а Апостол Павле вели: „Ти ги имаш зборовите на вечниот живот“. Значи такво е семето на сејачот – Бога – кое се спомнува во денешното Евангелие. Секој Божји учител и проповедник го сее семето на животот, слово евангелско, небесната наука, но Спасителот е учител над сите учители на таквата наука и тие Неговата наука ја проповедаат, а Тој Сопствената која непрестајно ја проповеда во природата со природните закони и преку пророчките предскажувања, како и преку Евангелието. И времето на ваквото сеење за секого е цел човечки живот, а жетвата ќе биде кога Господ по вторпат ќе дојде да им суди на живите и мртвите, заради што Апостолот Павле вели: „орачот треба да ора во надевање и кој сее душевно од Духот ќе пожнее вечен живот“.
На крај Господ вели: „кој има уши нека слушне“, а ова го рекол не затоа што сите луѓе немаат уши, туку затоа што имаат, но секој од нив нема да го слушне словото на спасението. Не слуша оној кој само слуша, туку оној кој што слушнал и во дело претвора и затоа нам заради нашето спасение ни е нужно да слушаме се што Словото Божје ни кажува со разум и љубов за да не ни се случи дека евангелското семе ни паднало покрај патот, или во коровот или на камен, туку на добра земја која ќе роди добар плод, што всушност ни е и должност како добри христијани. Но да се прими семето на евангелската наука, потребно е пред сеењето, пред проповедувањето, да ја обработиме својата земја, т.е. нашето срце и душа, заради што и Предвесникот на евангелската наука, Јован Крстител, со силен глас вика: „Покај те се зошто се приближи Царството Небесно“. Ова царство ние ќе го постигнеме само ако се оддалечуваме од се она што не е добро и што нашата света вера ни го забранува. Кој нема да прави така, Спасителот му изрекува праведен суд со овие зборови: „секое дрво кое не раѓа добар плод се сече и се фрла во оган“. Затоа и ние да се покаеме и да не правиме она што не сакаме другите нам да ни го направат. Да се учиме само добро да зборуваме и правиме и секогаш да бидеме искрено спремни за примање на небесното семе на науката која дава вечен живот. Да се чуваме од лаги и зависти, од злоба и озборувања, зошто тоа се оние лукави птици кои се спомнуваат во денешното Евангелие дека го изеле семето на сејачот. Секој небратски збор од лукаво срце ги нарушува светоста и спокојството на душата.
Се што е кажано до тука не учи дека кога го слушаме Словото Божје, или кога го читаме, да не бидеме како земја покрај пат, или камен или трња, туку нашето срце да биде како добра и блага земја. Ние треба да знаеме дека Бог по својата милост го создал човекот слободен и дека сака сите да се спасат но само според својата слободна волја за и спасението да биде заслуга на секого кој се спасува и Божјата правда прима само такво спасние без никаква принуда. Но Бог според својата милост не престанува да го повикува човекот на спасение. Така од почетокот го повикува со Откривението, потоа со пишаниот закон кој го даде на Синајската гора, подоцна преку пророците, а потоа дојде и самиот Спасител, потоа преку Светите Отци, а денес преку Црквата и нејзините служители. И заради толкавото милосрдие Божје од наша страна сме должни Словото Божје да го слушаме со искрена волја, да размислуваме околу она што сме го слушнале и на крај се верно да запамтиме и според тоа да веруваме и работиме за со таквиот начин да го заслужиме спасението и на Страшниот Суд да ги слушнеме зборовите на Спасителот: „Дојдете благословени од Мојот Отец и наследете го Царството кое ви е од векови подготвено“. Амин.

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ВТОРА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 83 гл. 16. Ст. 19-31
Во денешното Евангелие, кое зборува за некој богат човек и сиромашниот Лазар, ни се претставуваат два лика сосема спротивни и според општесвената положба и според материјалната состојба. Така едниот е богат, а другиот сиромав; едниот е од повисок, а другиот од понизок сталеж; едниот е здрав, а другиот е болен; едниот е во салони и со голема чест, а другиот седи на капија изложен на милоста на песовите!
Целта на оваа парабола е: прво – да ни претстави како ќе бидат осудени немилосрдните и раскошните богатти луѓе; и второ – да ни ја покаже вечната награда и слава која ги чека сите оние кои постојано и мирно ја поднесуваат својата сиромашна и тешка состојба.
Тертулијан, Иринеј, Амвросиј, Григориј Двоеслов и уште некои ја сметале оваа парабола за историја; додека Свети Јован Златоуст, Свети Крирл Александриски и други ја сметале како и останатите евангелски параболи, што всушност е, зошто во старите ракописи пред: „беше некој човек“, стои: „Ја кажа (Господ) оваа парабола“.
- ”Ја кажа Господ оваа парабола:А беше еден богат човек, кој се облекуваше во црвено сукно и во свилено платно и се веселеше сјајно секој ден“.
Богатиот имал голем движен и недвижен имот, многу пари, скапоцен мебел, скапоцени украси и облека според обичајот, носел порфира и свила според местото и времето. Порфирата е материјал кој го носеле само принцовите и благородниците и кој го боеле со скапоцено пурпурно цвеќе. Од порфирата биле правени наметките. Но богатиот човек од денешното евангелие не само што богато се облекувал, туку и раскошно се веселел имајќи секој ден полна трпеза со богати и разни јадења, најдоби пијалоци, музика, песна и останати забави кои денес ги гледаме во раскошните куќи на славољубивите богати луѓе кои повеќето им служат на страстите на телото.
-„А еден сиромав, по име Лазар, целиот со чирови, лежеше пред неговата врата и сакаше да се насити со она, што паѓаше од столот на богатиот. И кучињата доаѓаа и му ги лижеа раните“.
Лазар значи: Бог е моја помош; и овој Лазар вистина бил сиромав и болен, но полн со побожност и се надевал повеќе на Бога отколку на луѓето.
Лазар не бил сиромав заради мрзливост, туку бил слаб и болен и лежел пред вратите на богатите и додека тие се задоволувале со јадењата и пиењата, песните и игранките, сиромавиот Лазар живеел од трошките кои паѓале од трпезите на богатите. И додека богатиот имал друштво составено од големопоседници и благородници, околу сиромавиот Лазар имало кучиња кои му ги лижеле раните и со тоа му правеле добро.
Но тука паѓа во очи што Господ не го спомнува името на богатиот, а го кажал името на сиромавиот и тоа го направил за да ни покаже колку имињата на немилосрдните и раскошните луѓе се недостојни да бидат спомнати од Бога, а и Светото Писмо сведочи дека имињата на грешниците се спомнуваат само на земја и над нивните гробови се натпишуваат, а имињата на праведниците се пишуваат на небесата.
-„ И сиромавиот умре, и ангелите го однесоа во Авраамовото крило; умре и богатиот и го погребаа.“
Смртта е општа за сите. Праведниците и грешниците, сиромашните и богатите, децата и старците – сите умираат, но состојбата после смртта се разликува според заслугата на секој. Тука за сиромашниот Лазар се вели дека ангелите го однеле на небото, а за богатиот само дека бил закопан. Како што погребот на Лазар заради сиромаштвото се премолчува, така и погребот на богатиот, заради свеченостите и богатството, се спомнува. Но и состојбата на богатиот веднаш по смртта се премолчува затоа што е многу тешко и несреќно, а состојбата на Лазар се спонува затоа што е среќна и блажена бидејќи ангелите го однеле во Аврамовото крило, кое ги означува сите оние богатства „кои Бог ги спремил за оние кои го љубат“, т.е. Небесното Царство. За Лазар не е кажано дека е погребан, а за богатиот е кажано зошто неговата погребна поворка била голема, а на Лазар не била, но затоа пак душата на богатиот по смртта отишла во адот, зошто се вели: и го закопаа, но каде?-во гроб, а гробот е место на темнина, а темнината и смртта се симболи на адот. Душата на Лазар не отишла во адот, зошто за него не се вели дека го закопале, туку дека ангелите го однеле во Аврамовото крило, т.е. во вечната светлина и небесното блаженство.
Од ова дознаваме дека душата на праведникот ја земаат ангелите и ја носат на место на одмор и блаженство, а душата на грешникот се остава на место за мачење. Но крајното блаженство и вечните маки доаѓаат дури после Страшниот Суд.
-„А во пеколот, во маката, ги поткрена своите очи и го виде оддалеку Авраама и Лазара во неговото крило, и извика: ‘Татко, Аврааме, смили ми се и испрати го Лазара да го накваси врвот на својот прст во вода, за да ми го разлади јазикот, зашто се измачувам многу во овој пламен!’“
Богатиот бидејќи телесно умрел, душевно бил пренесен на место за мачење каде ќе остане до Страшниот Суд кога конечно ќе биде осуден. Од тоа место тој го здогледува Авраама како гостољубец кој му угодува на Лазар, но тоа видување му ги умножува срамот и мачењето што тоа го посведочува неговото лелекање и молбата која ја упатува кон Авраама нарекувајќи го татко зошто како Јудеец се сметал себеси за Авраамов потомок и затоа се надевал дека Авраам ќе му помогне. Но и тука се гледа дека пред тој го повикува Авраама за помош, а не Бога зошто Бога го навредувал додека бил жив нарушувајќи ги Неговите заповеди. Исто така се гледа дека го презира и Лазара зошто од Авраам бара Лазар да го слуша иако некогаш одвај дозволувал да собере трошки под неговата трпеза. Тука мачењето на богатиот е искажано во метафора за да може што поживо да се претстави тешката и несреќна состојба на грешникот после смртта.
-„Авраам му рече: ‘Синко, сети се дека ти ги прими своите блага додека беше жив, а Лазар – злото! Сега тој се утешува тука, а ти се измачуваш.“
Авраам и тука го нарекува „синко“ грешниот богат човек иако тој тоа не го заслужува заради својот лош живот на земјата, но со тоа покажува дека љубовта и милоста после смртта остануваат во душите на праведниците. Меѓутоа тешката и несреќна состојба на богатиот е природна последица на неговиот грешен живот. Тој живеел за светот и неговите наслади; го жртвувал небесното за земското богатство и ги жртвувал идните вечни уживања заради земските кои се времени! Лазар живеел сосема спротивно на ова и затоа Авраам му одговара на богатиот со зборовите, кои и Спасителот ги рекол: „Блажени се оние кои плачат зошто ќе бидат утешени, и тешко вам кои сега сте сити зошто ќе огладнете. Тешко вам кои сега се смеете зошто ќе горко ќе заплачете.“
-„Освен тоа, меѓу нас и вас поставена е голема бездна, така што ни оние кои би сакале да преминат оттука при вас – не можат; ниту пак да преминат оттаму при нас.“
Овие зборови не уверуваат дека состојбата после смртта не може никој со свои лични трудови и заслуги да ја поправи и затоа богатиот почнува да се грижи за своите браќа. Но вистина е дека на грешникот после смртта можат да му помогнат заслугите на Христос Спасителот, црковните молитви, милосрдноста и споменот при Светите Литургии кои за спасението на душата можат да го прават неговите роднини и пријатели иако Светата Црква непрестајно се моли на Бога за своите упокоени чеда.
-„А тој рече: ‘Тогаш, те молам, татко, испрати го во куќата на татка ми; зашто имам петмина браќа, нека им посведочи, за да не дојдат и тие во ова место на маки!“
Односно Лазар опширно да им претстави дека грешниците ги чека голема и непроменлива несреќа и да ги увери дека сите предупредувања Божји против грешниците, кои ги има во Светото Писмо, точно се исполнуваат. Но од каде тоа овој немилосрден богат човек почнал да се грижи за спасението на другите? Тој не се грижел ни за спасението на својата душа, а сега се грижи за спасението на своите браќа. Оваа промена на немилосрдниот богаташ навистина претстваува голема тежина на неговото мачење кое е толку големо што го претворило во милосрден човек кој почнал да се грижи за спасението на другите. Но оваа поука нека ги научи оние кои се сомневаат во вистината на Светото Писмо и затоа бараат чуда кои нема да им се дадат, нешто кое следниве зборови го потврдува, зошто и на богатиот:
-„А Авраам рече: ‘Ги имаат Мојсеја и Пророците, нека ги слушаат нив!“
Тие го имаат Светото Писмо и нека читаат и веруваат и нека работат како што тоа заповеда и нема да дојдат на местото за мачење. Од ова Авраамово и Христово сведочење гледаме дека Стариот Завет, како и Новиот, е полноважно и вистинито Божје Слово. И така Светото Писмо е поверно упатство за нашето спасение отколку некој кој би се симнал од небото.
-„Тој пак рече: ‘Не, татко, Аврааме! Но ако некој од мртвите отиде при нив, ќе се покајат.
Несреќниот богаташ знаел дека неговите браќа го имаат Светото Писмо, но знаел и тоа дека не го уважуваат многу не затоа што немаат јасни и верни докази за неговата голема важност, туку дека се со расипано срце и верни на земските уживања и задоволувањето на страстите. Заради тоа тој мислел дека неговите браќа ќе се поправат ако некој им се симне од небото и ги увери за важноста и вистинитоста на Светото Писмо, а особено на оние места каде се зборува за казните на грешниците. Но грешниот богат човек заборавил, или не знаел, дека вечното спасение не може да се добие со секојдневно убедување од небото зошто тоа би значело принудување на човекот на спасение, кое според Божјата правда мора да биде дело на заслуга, слободната волја и слободната работа на човекот. А како што самиот мислел и судел за Светото Писмо, така и за другите мислел и затоа вели: Не татко Аврааме, моите браќа нема на друг начин да се поправат и покајат туку само ако некој од мртвите им се јави и каже дека се она што говори Светото Писмо е вистина за состојбата на грешникот после смртта.
-„А Авраам му рече: ‘Ако не ги слушаат Мојсеја и Пророците, нема да ги придобие ни оној, кој воскреснал од мртвите.’”
И навистина кога Лазар, братот на Марија и Марта, воскресна од мртвите архиереите и книжниците не само што не поверуваа, туку сакаа и да го убијат. Но, освен него, а во времето на страдањето на Спасителот, станале и многу други светителски тела, како што и Светото Писмо сведочи за тоа вака: И излегувајќи од гробовите по неговото (Христовото) воскресение и влегоа во светиот град (Ерусалим) и им се покажаа на многумина, но сепак Јудејците не поверуваа, туку уште повеќе ги гонеле, мачеле и убивале Христовите Апостоли и ученици. Исус Христос воскресна од мртвите и после се јавувал четириесет дена и говорел за царството небесно и повторно првосвештениците и старешните јудејски не само што не верувале и не сакале да се покајат, туку откако се договориле им дале на војниците доволно пари велејќи им: кажете дека неговите (Христовите) ученици дошле ноќе и го украле телото кога вие сте спиеле. А кој знае дали и денес не би било така кога некој од мртвите и нам би ни се јавил?
И така денешното Евангелие не учи: 1) дека душата не умира со телото, туку дека е бесмртна; 2) дека човекот и после смртта ги има сите душевни својства на слободно и разумно битие; 3) дека побожните се праведни луѓе, среќни и блажени; а неправедните се грешни и несреќни дека тешко страдаат веднаш после смртта; 4) дека состојбата и на едните и другите е вечна и непроменета; 5) дека богатството, славата и високата положба не гарантираат вечно блаженство; 6) дека Светото Писмо содржи се што треба да знаеме за Бога и нашите должности заради нашето спасение; 7) дека кој го отфрла Божјото Слово, Светото Писмо, нему нема да му помогнат ниту сведоштвата на воскреснатите мртовци зошто во злобната и расипана душа нема место за мудроста, вели Светото Писмо.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ВТОРАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух
Се што ни треба за нашиот живо треба или сами да го изработиме или од други да го добиеме за пари, она што ни е повеќе го продаваме, а она што го немаме го купуваме. Но што се однесува до душевните потреби и она што е потребно за доблест, со тоа не може така да се прави зошто нема пари за кои светоста, спасението, правдата, братољубието, искреноста и друго би можело да се купи. Но како што кај некои богати обично се наоѓаат помалку христијански доблести од сиромашните, Господ, кој сака сите да се спасат, му дал и на богатиот големи можности за спасение, зошто тој може од своето богатство, барем она што му е вишок да го даде на сиромашните кои оскудеваат во одржувањето на телесното, но во доблестите тие се побогати. И така многу богати луѓе со своите суетни земски богатства може да го потполнат недостатокот во доблестите, а со тоа може да ја избегнат и одговорноста која ги чека сите кои со своите доблести не можат да се пофалат. Затоа апостолот Павле им вели на богатите: нека вашиот вишок биде за подмирување на недостатоците на оној кој е сиромав, така да вишокот на сиромашните во доблестите да биде за вашиот недостаток. А и Господ Спасителот им вели на богатите: направете си себеси пријатели со неправедното богатство за кога ќе осиромашите да бидете примени во вечниот дом. Со неправедно богатство тука Господ го нарекува она што ни е вишок од нашите потреби, но сепак ни тоа не го даваме на сиромашните иако заради тоа можеме да бидеме осудени пред Страшниот Суд.
Ваквата наука ја покажал Спасителот и во денешното Евангелие велејќи: беше некој богат човек кој се облекувал во свила и кадифе и секој ден се веселел. Секоја грижа на овој богат човек била во богатото облекување и доброто јадење и пиење. А сиромавиот бил некој Лазар кој целиот во рани лежел и сакал да се насити од трошките кои паѓале од масата на богатиот.
Но зошто тука Спасителот го спомнува сиромашниот со име, а за богатиот не кажува како се вика? Според евангелската наука – бидејќи името на сиромавиот е запишано на небесата, а за богатиот нема ни спомен. Затоа и пророкот Давид за таквите богати луѓе вели: не сака Господ со своите усни да ги спомне нивните имиња. Господ не го именува богатиот со цел секој грешен во ова Евангелие да се препознае себеси и така се обрати на правиот пат кој е мил за Господ, т.е. да помага на сиромашните.
Но кога сиромавиот умре, Спасителот ни кажува дека ангели го зеле и однеле во крилото на Авраам и така сиромавиот со особена чест оди да го прими венецот на награда за своите заслуги. А покажувајќи ни дека богатиот не се спасил, во исто веме ни покажува еден друг багат човек, т.е. Авраам кој се спасил, но него не го нарекува богат, зошто неговото богатство – доблеста – е многу поголемо од материјалното богаство и бидејќи тој кон сите се обраќа со татковска љубов, затоа и Авраат е татко на многумина. Но богатиот од денешното Евангелие немал ништо подобро од земското богатство и затоа на него се обраќа. Тој не страда заради богатството кое води и до спасение, туку заради страсните уживања, а без милосрдност и гостопримство. И Авраам бил богат човек, но заради неговата љубов кон Бога и заради неговото милосрдие и госпотпримството кон ближните не само што се спасил, туку станал и место на спасение зошто ангелите го однеле праведниот Лазар во неговото крило, т.е. местото каде праведниците уживаат во небесните награди и рајското богатство. И ете богатиот се мачи во вечниот оган и кога го виде Лазара во крилото на Авраам се обраќа со молба до Авраам, а не до Лазар, но зошто? Затоа што тој никогаш не се смилувал на него кога Лазар пред неговите врати лежел. За што моли несрекниот богат човек? Само за капка вода зошто строгата совест не му дозволува да моли за повеќе и затоа Авраам му вели: Чедо, сети се дека во твојот живот си ги примил твоите добра, а Лазар сите лоши работи, и затоа тој тука се теши, а ти страдаш. Но освет тоа Авраам му вели: Но и преку сето тоа, меѓу нас, праведниците, и вас, грешниците има голема провалија што оние кои сакаат да прејдат од тука кај вас, не можат, ниту пак може да се прејде од таму кај нас. Но зошто? Затоа што за сигурно грешниците немале ништо со она што е свето и заради тоа што кај нив злото и пакоста го завземале местото на доблестите. Со ова ни се претставува бесконечната и непроменлива состојба во идниот живот на праведниците и грешниците.
Но ние во параболата на денешното Евангелие го гледаме и тоа дека богатиот бара извинување за своите гревови бидејќи во текот на неговиот живот никој од мртвите не му се јавил да му каже како е во идниот живот за да знае што треба д прави. Но тоа извинување не му се прима, зошто Авраам за неговите браќа вели: Тие го имаат Мојсеј и пророците и нека нив ги слушаат. Но што ние можеме да кажеме за извинување кога ние го имаме учителот кој умре и воскресна и кој ни вели: Не собирајте за себе богатство на земјата каде молецот и рѓата се расипуваат и каде поткопуваат и крадат, туку собирајте за себе богатство на небото. И кој побара од тебе-дај му; и кој побара да му позајмиш, не го одбивај. А за оној кој јаде, пие и се весели со богати, а на сиромашните не им дава и ги презира, Господ Спасителот вели: ќе дојде Господ во ден кога таквиот не се надева и во час кога не мисли, и ќе го расече на пола заедно со оние што јадат и пијат со него.
И така ние, немајќи никакво оправдување, како да не знаеме што треба да направиме за спасение и како да не знаеме дека никој не живее од тоа што е премногу богат, туку тие треба да го дадат она што е премногу на оние на кои им треба и кои немаат, за и нив ангелите да ги однесат во Авраамовото крило. Ако некој е сиромав, нека како Лазар спокојно ја истрпи својата состојба и како него се удостојат за местото каде ќе има само радост и веселба над неговата глава и каде нема жалост и воздишки. Заради тоа и Спасителот во денешната парабола за богатиот и Лазар ни даде пример како треба да се однесуваме кога сме богати или сиромашни за да се удостоиме со царството Небесно, зошто ако со каење не се поправиме, тогаш нашата состојба после смртта уште повеќе ќе ја отежнеме со маките кои Светото Писмо ги сведочи кога вели: Оној слуга кој ја знае волјата на господарот свој, и не се поправил ниту направил нешто по волјата негова, ќе биде многу казнет. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ТРЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 38 гл. 8 ст. 26-40
Денешното Евангелие зборува за исцелувањето на човекот кој имал голем број демони, бесен човек, кој одел гол, живеел по гробовите, ги кинел прангите што му ги ставале, бегал во пустината.
-„И допловија до Гадаринскиот крај, спроти Галилеја. А кога излезе на копно, Го сретна еден човек од градот, кој имаше зли духови и долго време не носеше облека, ниту живееше во куќа, туку во гробовите. Кога Го виде Исуса извика, падна пред Него и рече многу гласно:Што сакаш од мене Исусе, Сине на Севишниот Бог?“
Со зборот крај, кој во почетокот на овој текст се спомнува, треба да се разбере југоисточниот брег на Тиверијадското море – Гадарински, но Матеј овој крај го нарекува Гергенсински, но затоа не треба да се мисли дека тука евангелистите си противречат, зошто во овој крај постоеле градчиња кои се нарекувале Гадара и Герсега или Герса и Херса и биле оддалечени едно од друго само два саати и затоа некои често едното градче го нарекувале со името на другото и обратно. Болниот излегол пред Спасителот токму на границата меѓу градчињата и затоа евангелистите Марко и Лука кажуваат дека историјата на денешното Евангелие се случила во гадаринскиот крај, а Матеј во Гергесинскиот. Според сведоштвото на доктор Томшон, кој долго време бил мисионар во Палестина и Сирија, и двете градчиња биле многу мали, па затоа и патниците многу ретко ги спомнуваат. Но Матеј како цариник при Тиверијадското море, навистина точно ја знаел хорографијата на овие места и пишувајќи го Евангелието за Јудејците, точно го спомнува местото каде се случил овој настан. Останатите двајца евангелисти, од кои едниот пишувал за Елените, а другиот за Римјаните, општо го спомнуваат Гадаринскиот крај.
„Исусе, Сине на Севишниот Бог“- овие зборови укажуваат дека демоните се плашеле Спасителот со силата на своето Божество, да не ги испрати во адските маки. Од ова дознаваме дека: прво-не само грешните покојници, туку и демоните пред страшниот суд не се потполно осудени, а за тоа и Светото Писмо сведочи кога вели: „И ангелите (демоните) кои не го оддржаа своето старешинство, што го оставија својот стан, Бог ги чува во вечни пранги под темнина за судење на големиот ден“ и второ – дека вечните маки се толку страшни и големи што злите ангели се плашат, па како што се гледа од денешното Евангелие, повеќе би сакале да се вселат во свињи, отколку да одат таму. Тука множеството бесови-демони молат како еден за целото друштво, а преку устата на страдалникот. Оваа молба која демоните Му ја упатуваат на Спасителот исто така ни покажува колку неговото милосрдие е големо што дури и демоните можеле да добијат прошка ако сакале во своето време да се покајат.
-„И му заповеда на нечистиот дух да излезе од човекот, кого го опфатил одамна, така што го врзуваа со вериги и го држеа во окови и го чуваа, но тој ги раскинуваше и бесот го гонеше во пустините.“
И Спасителот тука им заповеда на сите како на еден заради нивната слабост и ништожност пред Него.
-„Исус го праша: како ти е името, а тој пак рече: легион; зошто многу демони влегле во него.“
Легион кај Римјаните означувало бројка од 6000, а тука има метафоричка смисла и значи – многу. Но Исус Христос, како вистински Бог, не прашал за број и имиња на демоните затоа што човекот тоа не го знаел, туку и оние што стоеле наоколу да дознаат дека многу демони го мачат болниот и дека тие, иако во голем број, се плашат од Неговата божествена сила, за што и Го молеле и понатаму се вели:
-„И Го замолија да не им наредува да одат во бездната.“
Зборот бездна означува мрачно место и море без дно, а метафорично така се нарекува станот на демоните. Но овој стан се разликува од спремените вечни маки за демоните. Бездната е привремениот стан за демоните во кој Бог ги држи до страшниот суд. И така сега демоните Го молеле да не ги уапти во вечно одредениот стан за нив.
-„А таму по ридот имаше големо стадо свињи што пасеа.И демоните Го замолија да им дозволи да влезат во свињите, и им дозволи.И откако излегоа демоните од човекот, влегоа во свињите и стадото се спушти низ стрмнината во езерото и се удави.А кога свињарите видоа што се случи, тие избегаа и јавија за тоа во градот и селата.“
Под зборот демони се подразбираат злите духови, бесови, ѓаволи, а еве како и зошто. Во она време луѓето биле под влијание на демоните и соништата имале важност до појавата на христијанството и искупувањето. Оваа вистина се докажува со тоа што: 1) исто како Исус Христос, така и Апостолите говореле за демоните и им се обраќале како на демони; 2) што и демоните Му се обраќале на Христос, Го прашувале и Му одговарале на прашања, Го познавале и се плашеле од Него, а ваквите дејства не можат да се припишат на болести, 3) што демоните излегувале од луѓето и влегувале во животни; 4) што Спасителот некогаш ги казнува заповедувајќи им да ги кажат своите имиња. А другпат пак молчат или пак да се оддалечат, а тие сето тоа го слушаат и 5) што тоа се луѓе кои ги мачат демони и при првото видување Го признавале Христа за Син Божји. Сето ова не можеме да го припишеме на никакви болести, туку на влијание на логични, но расипани духовни битија кои во Светото Писмо се нарекуваат демони.
И така бесен бил тој човек чија природа ја проникнувале на чуден начин повеќе паднати духови кои во Светото Писмо се познати под името: демони, лукави духови, нечисти духови, сатана, ѓаволи и т.н. и кои се непријатели на човекот. Според тоа и на овој начин бесниот човек сосема се разликува од расипан и лош човек кој самиот се предал на ѓаволот и кој заради тоа подлегнува на казна, додека бесниот е достоен за сожалување. А на прашањето: зошто денес нема вакви демонски искушувања меѓу нас во таа мерка, одговараме дека периодот во кој Спасителот живеел на земјата, навистина повеќе од било кој период на светската историја, бил под власта на злото и расипаноста. Човечкиот морал паднал повеќе од било кога и затоа власта на демоните била посилна и поразвиена, а денес е послаба и поограничена зошто доаѓањето на Спасителот на земјата ја совладал силата на демонското влијание. Второ, денес против таа сила со голем успех се бори најсовршениот морален закон кој Спаителот ни го даде.
Некои мислат дека Спасителот не направил добро што свињите се упропастиле, а со тоа и нивниот господар бил оштетен. Но тие забораваат дека свињите во овој крај биле незаконски хранети и иако тука живееле идолопоклоници, имало и Јудејци кои тргувале со нив, а и ги употребувале за храна, и така го нарушувале Мојсеевиот закон кој забранувал употреба на свинско месо. Оваа случка сведочи за излекувањето на страдалникот и за семоќта на Спасителот, а треба да се знае дека човековото спасение за Бога е попријатно и скапоцено отколку сите стада свињи во светот. Свињарите кога виделе што се случи со свињите, од страв побегнале и им јавиле на сите за она што рекоа демоните и што Христос им рече.
-“Луѓето, пак, излегоа да видат што се случи, па дојдоа при Исуса и го најдоа човекот од кого излегоа нечистите духови, како седи до Исусовите нозе, облечен и умен и се исплашија. А тие кои го видоа тоа, им раскажаа како беше спасен бесниот.“
И тука евангелистот Лука опширно ги опишува сите поединости. Луѓето излегле да го видат чудото, но тие се исплашиле, не затоа што страдалникот бил излечен, зошто тоа можело само да ги израдува, туку што цело стадо свињи беше потопено. Законот им забранувал да јадат свинско и тие многу добро го знаеле тоа, како што знаеле дека со пропаѓањето на свињите биле казнети за непочитување на законот и знаејќи за останатите свои безаконија, тие се плашеле Спасителот да не ги казни и за нив, и затоа:
-„И целото множество од Гадаринската околина го замоли да отиде од нив зошто ги опфати голем страв. Он, пак, влезе во коработ и се врати.“
На другата страна на езерото, во Капернаум, од каде дошол во Гадаринската околина.
-„А човекот, од кого излегоа демоните, Го молеше да остане со Него, но го отпушти велејќи: Врати се во својот дом и раскажувај што ти направи Бог! И си отиде разгласувајќи по целиот град што му направи Исус.
Излечениот сакал и Го молел Христа да му дозволи да Го следи и тоа од благодарност, а не како што некои мислат од страв демоните повторно да не се вратат во него, зошто Спасителот во Својот одговор не спомнува никаков страв. Но му вели да оди и во градот да кажува каква милост му направил Бог, но тој од благодарност кажувал какво добро му направил Исус како Бог и во тоа воопшто не погрешил.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ТРЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Врати се во својата куќа и раскажи што ти направи Бог.И отиде проповедувајќи по целиот град што му направи Исус.“
Во денешното Евангелие имаме убав пример на благодарност и прекрасен карактер на христијански добротвор. Болниот за кого говори денешното Евангелие, кого Господ Спасителот го излечил, Го молел да му дозволи да Го следи и да му служи за да му се оддолжи на небесниот добротвор за добродетелството. Но должноста на добротворот е за доброто да не бара награди, и затоа Спасителот излечениот го отпуша со зборовите: „врати се во твојата куќа и раскажи што ти направи Бог“, т.е. врати се дома и благодарен за направеното добро раскажувај за милоста и добрината Божја. Значи кога Господ Спасителот заповеда да бидеме благодарни за доброто кое ни се направило, тогаш слушаме колку грешат сите оние на кои им се прави добро, а тие остануваат неблагодарни.
Луѓето покажуваат на три начини неблагодарност кон своите добротвори и тоа: или кога не се трудат на доброто да возвратат со добро; или кога го забораваат направеното добродетелство и ниту со зборови не сакаат да изразат благодарност на своите добротвори или пак кога на добро враќаат со зло и овој начин на неблагодарност е налош. Но, секој неблагодарен човек греши, прво против природата; второ против здравиот разум; трето против сопствените чуваства и четврто против Божјиот закон.
Дека неблагодарникот греши против природата не уверува и самата наша природа која не учи да бидеме благодарни и да признаваме зошто и несловесното животно знае за оној кој го храни, па го слуша, му се покорува и му угодува колку знае и умее и колку може. Заради тоа и праведниот Бог укорувајќи ги неблагодарните Јудејци, Он преку пророкот Исаија кажува: „ Волот го познава својот сопственик, а оселот јаслите на господарот – Израел не познава, Мојот народ не разбира.”
Дека неблагодарникот греши против здравиот разум се уверуваме отаму што разумот секого го убедува, па и го принудува на благодарност кон добротворот! Затоа и неблагодарникот и гледа и слуша дека светот го нарекува неблагодарник. Но зарем сето ова не го навредува чувството на гордост и достоинството на човекот?
На крај дека неблагодарникот греши и против Божјиот закон се уверуваме со тоа што знаеме дека Бог заповеда не само да бидеме благодарни кон нашите добротвори, туку уште ни наложува „и нашите непријатели да ги љубиме, да ги благословуваме оние кои не мразат и да се молиме на Бога за оние кои не гонат“ (Мат. 5, 44). Според ова, неблагодарните луѓе тешко грешат пред Бога па се полоши и од самите грешници зошто и грешниците ги љубат барем оние кои и нив ги љубат и прават добро барем на оние кои и ним им прават добро.
Но ние често сме неблагодарни не само кон луѓето, туку и кон Бога кој постојано ни прави разни добродетелства. Вистина е дека Бог нема потреба од нашата благодарност ниту со зборови, ниту со дела зошто Него непрестајно Го слават Херувимите и го фалат Серафимите, но како правосуден Он не трпи лицемерие, ниту на добро да Му вратиме со зло. Зошто ако благодарноста е доказ дека и душата и срцето ни се добри, тогаш неблагодарноста е сведок на нашите лоши својства, па заради тоа и Бог сака ние нашата благодарност да ја изразуваме со зборови и дела. Кога Господ Спасителот излечил десетмина лепрозни и само едниот се вратил да Му се заблагодари, Он вели: „зарем не се исцелија десетмина? Тогаш како меѓу нив не се најде некој да се врати да Му заблагодари на Бога, туку само овој странец“ (Лука 17, 17). Затоа и Бог на благодарниот Самарјанин му направи уште едно добро зошто му рече: „стани и оди, верата твоја те спаси“ (Лука, 17, 19) и тако за благодарноста Господ му даде вечно спасение. Бог како правосуден бара од нас да бидеме благодарни, но не затоа што Он од тоа има некаква потреба ( 2 Кор. 2, 10), туку милосрдниот Отец, кој сака сите луѓе да се спасат, правел и други уште подобри благодејства.
Кога знаеме дека Бог сака да бидеме благодарни, уште е потребно да знаеме и колку Бог според своето правосудие е строг кон неблагодарниците и колку страшно ја осудува секоја неблагодарност. Кога Израелците и после толку благодејства кои Бог им ги направил, кон Него покажале неблагодарност, Он преку пророкот Исаија вели: „чујте небеса и слушни земјо; зошто Господ говори: синови одгледав и ги возвишив, а тие се откажаа од Мене (Ис. 1, 2) и ми вративте зло за добро“ и затоа Господ го казни неблагодарниот народ зошто: „се разгневи на своите синови и ќерки и рече: ќе го завртам лицето од нив и ќе видат каква последица ќе имаат зошто се род расипан и синови во кои нема вера. Оваа тешка закана се исполни над јудејскиот народ, а особено за време на царевите Веспасијан и Тит, па се исполнува дури и денес бидејќи се раселени по целиот свет и тоа како немили гости.
Но може некој ќе ни каже дека ние не правиме така како што правеле Јудејците? Може некој ќе каже дека ние во нашите молитви Го славиме Бога? Но да се запрашаме дали ние секој ден се молиме на Бога? Дали некои од нас воопшто не се молат на Бога? Дали многумина само со јазикот се молат на Бога, а со умот и душата се сосема на друго место? А што се однесува до нашите дела, се чини дека не би смееле многу да се фалиме. Верувајќи во еден Бог, потребно е нашата вера да ја посведочиме и со добри дела. Но какви се нашите дела? Дали повеќе сме завидни и злобни, неискрени, небратољубиви и неправедни. Еден зема туѓо неправедно, друг својот брат го презира, децата не ги слушаат родителите, многу родители ги напуштаат своите деца, господарите ги малтретираат слугите, а тие своите гоподари не ги почитуваат, свештениците слабо се грижат за народот, а народот уште помалку ги почитуваат свештениците и така ние денес кон Бога сме такви што во многу наликуваме на оние Јудејци за кои Господ Бог вели: „Сите зајдоа, сите се расипаа и нема кој да прави добро, нема ниеден“(Пс. 13, 3). Зарем не е вистина дека ние слабо им помагаме на нашите сиромашни браќа? Други пак заради својата мудрост и наука, не им служат на полза на другите како премудриот Соломон, туку се противат на Светата Црква! Некои други вешти во својот занает и со својата вештина другите ги мамат. Сега може да ни биде мошне јасно колку сме благодарни на Бога за Неговите дарови.
Затоа да се учиме и со зборови и со дела секогаш да бидеме благодарни на секого, а особено на Бога кој е толку милосрден што со своето сонце и лошите и добрите ги сјае. Исцелениот болен кој се спомнува во денешното Евангелие нека на сите нас ни биде пример за благодарност, за секому од нас Господ Спасителот да ни рече како на оној Самарјанин: „оди, верата твоја те спаси“. Амин.

ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ЧЕТВРТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, гл. 8 зач. 39. ст. 40-56
Чудото за кое зборува денешното Евангелие се наоѓа и кај евангелистите Матеј (9, 18-26) и Марко (5, 22-43). Кај Лука и Марко ова чудо доаѓа веднаш по излекувањето на бесниот во Гарадинскиот предел и преоѓањето на Спасителот во Капернаум. Матеј за ова зборува кратко.
-„Во она време (кога Исус се врати од Гадаринскиот предел, го сретнал народ зошто сите го очекуваа, а заради тоа што Неговите божествени дела се расчуле и народот на сите страни го дочекувал во мноштво) пристапи кон Исус некој човек по име Јаир, кој беше настојник на синагогата, и падна пред Исусовите нозе и Го замоли да влезе во неговата куќа, зашто имаше единствена ќерка, на околу дванаесет години, и таа беше на умирање.“
Јаир, кој бил кнез- претседател или настојник на некоја синагога, зошто и другите евангелисти го нарекуваат Архисинагог, клечел пред нозете на Спасителот сакајќи со тоа да посведочи дека неговата молба е полна со надеж и побожност. И така тој сосема верувал дека Спасителот може неговата ќерка да ја крене, како што и се случило. Надевајќи се дека ќе му ја прими молбата, а поттикнат од побожноста, тој клекнал молејќи го Господа да му помогне, како што му и помогнал.
-„И кога одеше, народот се туркаше околу Него.“
Зарди тоа што секој сакал што повеќе да му се приближи за да може подобро да Го види и слушне.
-„А една жена, која страдаше дванаесет години од крвотечение и која го потроши сиот свој имот по лекарите, а ниеден не можеше да ја излечи, Му пристапи одзади и се допре до работ на Неговата наметка, и веднаш и прекрати нејзиното крвотечение. “
Оваа жена, според сведоштвото на некои историчари, била родум Гркинка од Филиповата Кесарија, која се викала и Панеада. Името и било Бероника и за спомен на ова Христово добродетелство, пред вратата на својата куќа изградила еден железен споменик околу кој насадила разни лековити тревки. Овој споменик траел и во времето на Јулијан отстапник, кој и го урнал.
Како што се гледа од зборовите на евангелистот, Бероника страдала од неизлечива болест зошто иако го потрошила речиси целиот свој имот на лекови и лекари, сепак не можела да се излечи. Заради оваа болест таа била сметана за нечиста и затоа не Му се обратила на Спасителот, туку Му пришла од зад грб верувајќи во Неговата семоќност го допрела работ на Неговата наметка. Јудејците, според Мојсеевиот закон, на наметките носеле некои реси на кои виселе сини ленти за спомен на десете заповеди и најверојатно Вероника ги допрела тие ленти. Без сомневање нејзината вера во семоќноста на Спасителот била како и на Јаир зошто и таа веднаш оздравила штом ги допрела спомнатите ленти.
-„А Исус рече: „Кој се допре до Мене?”
Господ прашал кој се допрел до Него не затоа што не знаел, туку да ја увери жената дека не се измамила што така направила и дека здравјето не го украла, туку со помош на верата го добила и луѓето околу Него, и самиот Јаир, уште повеќе да ги утврди во верата. Оваа случка со жената никој не ја забележал и затоа на Спасителот никој и не можел да му каже кој се допрел до Него.
-„ А кога сите одречуваа, Петар рече: „Учителе, многу народ Те турка и притиска.” Исус пак рече: „Некој се допре до Мене, зашто почувствував дека сила излезе од Мене.”
Петар вака одговара затоа што мислел на обично допирање заради собраниот народ, а не знаел за она кое се случило заради вера и одредена цел. Но за да стане јавна и верата на жената и чудото на божествената сила на Спасителот:
-„Исус пак рече: „Некој се допре до Мене, зашто почувствував дека сила излезе од Мене.”
Жената како нечиста, не смеела да се каже самата и затоа Спасителот го повторува своето прашање за кога ќе го слушне повторно самата да признае и исповеда чудото кое ја излечило. Со зборовите: сила излезе од Мене, треба да се разбере дека Спасителот како сезнаен со својата семоќна сила, а заради искрената и постојана вера, ја излечил жената кога таа се допрела до Него.
-„А штом жената виде дека не може да се сокрие, пристапи треперејќи, падна пред Него и кажа пред сиот народ, зошто се допрела до Него и како оздравела веднаш.“
Жената прво се уплашила затоа што се осудила Спасителот да Го вознемири и второ затоа што нечиста Го допрела, а тоа Мојсеевиот закон го забранувал и затоа со страв и паднала пред Христовите нозе и ја кажала причината заради која Го допрела Спасителот и пред сите исповедала дека на чудесен начин веднаш се излечила.
-„А Тој и рече: „Не плаши се ќерко, твојата вера те спаси; оди си со мир!“
Со зборовите: не плаши се ќерко, Спасителот прво страдалничката ја ослободува, а потоа чудесното исцелување го припишува на верата нејзина. Бероника искрено верувала во Исус Христос. Таа била цврсто убедена во Неговата семоќност и неограничено го почитувала, а со помош на сето тоа и најсебичното срце на грешникот се претвора во извор на благост и доблести. Со вера се простуваат гревовите, со вера се лечат болестите поврзани со гревови и на крај со вера и изгубените се спасуваат. Заради тоа и Спасителот и вели на жената: Не плаши се ќерко, т.е. ниту од Мене, ниту од законот, зошто со вера ме допре и таа ти даде од Мене здравје, а од законот простување. Тука мора да обрнеме внимание уште и на тоа што жената се излечила со допирање на наметката на Спасителот, па затоа нашата Црква ги почитува, не само моштите на светителите, туку и нивните оджеди и орудија со кои биле мачени.
-„Додека Тој уште зборуваше, дојде некој од куќата на настојникот и рече: „Ќерка ти умре, не измачувај Го повеќе Учителот!” Штом Исус чу, му рече: „Не бој се! Само верувај и ќе биде спасена.”
Од овие зборови се гледа дека во куќата на Јаир не верувале во семоќта на Христа, па мислеле дека Тој може само болни да лечи, но не и мртви да воскреснува, а бидејќи девојчето веќе умрело, тоа и тие порачуваат: “дека е доцна и учителот да не се труди“. Но Спасителот, пред да одговори Јаир и да се откаже од својата намера, му вели: не бој се, само верувај, не се сомневај дека можам и мртви да воскреснувам, ти само искрено и постојано верувај и твојата ќерка ќе оживее. Спасителот знаел дека и Јаир можел во верата да се поколеба и затоа му зборел така за да го одржи во цврста и постојана вера.
-„А кога дојде во куќата, не му дозволи никому да влезе со Него, освен на Петра, Јована и Јакова, и на таткото и мајката на девојчето“
Мноштвото народ кој го виделе излекувањето на болната Бероника, со задоволство го следел Христа и до куќата на Јаир, но Тој не пушта никого во куќата, а со тоа не учи и ние да избегнуваме славољубие. Меѓутоа ги зел спомнатите три ученици, кои биле и при неговото преображение на Тавор и родителите на умреното девојче за тие да бидат сведоци на чудесното воскреснување на умрената.
-„Сите плачеа и тажеа по неа. Тој пак им рече: „Не плачете, зашто не е умрена, туку спие!” И Му се потсмевнуваа, зашто знаеја дека е умрена.“
Евангелистот Матеј вели дека во дворот на Јаир веќе имало свирачи и собран народ оплакувајќи ја смртта на девојчето (9, 23). Од овие зборови дознаваме дека Евреите не само што имале луѓе кои според стариот обичај ги оплакувале мртвите, туку и свирачи. Спасителот растажените прво ги теши велејќи им дека девојчето не умрело, но тие се потсмеваат незнаејќи дека Тој е господар и на смртта и на животот. Со ова потсмевање тие посведочиле дека девојчето навистина било умрено и затоа чудото станува поголемо кога таа оживува.
-„А Тој ја фати нејзината рака и извика: „Дете, стани!” И нејзе и се врати духот, и стана веднаш, и Тој нареди да и дадат да јаде. Нејзините родители се зачудија, а Тој им заповеда никому да не кажуваат за тоа што се случило.“
Исус Христос правејќи ги чудата се однесувал според околностите и дејствувањето со својата енергија. Така на пример кога Лазар воскреснал, бидејќи тој бил во гроб, Христос со висок глас повикал: „Лазаре, излези надвор“, а тука девојчето, кое лежело на постела, само ја земал за рака. Потоа заповеда да и донесат да јаде за присутните да не се посомневаат во вистинитоста на чудото. Така и Спасителот после своето воскресение јадел (во Емаус), а со смирение им забранува на сите да зборуваат за се она што го виделе.
Целото денешно Евангелие и со двете чудесни настани кои во него ни се претставуваат, ни даваат прекрасен пример што и колку може да направи искрена и постојана вера во божеството на нашиот Откупител и Господ.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ЧЕТВРТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Како што телото без душа е мртво, така и верата без добри дела е мртва.
Кога Спасителот Исус Христос ја примил врз себе човечката природа, имал за цел на луѓето да им даде закон според кој ќе живеат богоугодно и да ни покаже две патеки кои водат во царството небесно, во вечниот живот. Од овие патеки еден е патот на вистината на кој ќе Го познаеме вистинскиот Бог, а друг е патот на светоста на кого ќе ги познаеме сите доблести. Спасителот за првата патека, патот на вистината кој води во вечен живот, го вели следното: вечниот живот е во тоа да го познаете едниот и вистински Бог и Исуса Христа кого Тој Го испрати, т.е. вечниот живот се заснова на тоа да го знаеме Бога Кој е на небото и Нему еднакво да Му се поклонуваме, а на земјата да Го гледаме во Неговиот оригинал, во Неговата жива слика, во Спасителот Исус Христос, па во Него да ја познаеме Божјата благодат и добродетелството зошто Тој доаѓа да не спаси принесувајќи се Себеси за жртва, но без наши заслуги, но само поради љубовта кон нас. Што се однесува на другата патека, на која ќе ги познаеме христијанските доблести, апостол Павле сведочи дека Спасителот се воплотил за од нас да образува црква, нов избран народ, т.е. народ чист и праведен на кого не се лепи никаква нечистотија. Оваа нова црква сме ние, и овој избран народ сме ние. А новиот закон на нашата исповед и нашиот живот е верата која е теоретска и практична зошто таа, која е околу нашиот разум со кого ја гледаме вистината на нашата наука, е како рака на нашето срце со помош на која ги извршуваме доблестите на нашиот карактер. За нашата вера да биде совршена ние треба да ја исполнуваме и во едниот и другиот вид, и во теоретскиот и практичниот дел, да веруваме и да правиме добри дела, зошто според Светото Писмо: како што телото без душа е мртво, така и верата без добри дела е мртва. Кој го исполнува само едното е како болен човек кој бидејќи изнемоштел од болеста, не може да оди; или како слеп кој лишен од видот, не може да се движи. На првиот му недостасува поддршка, а на вториот водач и затоа и едниот и другиот им подлегнуваат на падот и несреќата – првиот заради слабоста, а вториот заради слепоста. Затоа да се запрашаме ние, кои се нарекуваме христијани, дали имаме онаква вера каква што Спасителот од нас бара? Но ние мора да признаеме дека нашиот ум не е толку просветен за да можеме да кажеме дека ние добро го знаеме она во што веруваме, ниту пак нашата слаба и непотполна вера е толку искитена со љубов во нашето срце, дека ние живееме во вистина како што веруваме. Јас знам дека ние го нарекуваме со вера се она што сме го добиле при крштевањето. Но ова не е ништо повеќе освен почеток на верата. Со она што при крштевањето го добиваме, а тоа е очистување од првородниот грев со помош на Божјата благодат, а заради заслугата на Христос Спасителот, дете или младенче станува христијанин, но зрел човек христијанин со таква вера е само христијанин според името. Треба да знаеме дека покрај оваа и ваква вера, а заради спасението, бара друга поисполнета и посовршена вера, а таа се добива со познавање на божјите заповеди и преку практично исполнување на истите.
Во училиште по христијански науки потребно е една од нашите најблагодарни моќи да ја чуваме во понизност; потребно е кога зборуваме за верата, нашиот разум да го покоруваме на верата служејќи се со него само во моментот на целта, за да не паднеме во заблуда, а тоа е потребно затоа што верата содржи многу вистини кои го надминуваат човечкиот разум. Но во рај, каде се е откриено и нема тајни, таму блаженството е во тоа што Бога ќе Го гледаме во лице во што верата ќе престане. Но за да се удостоиме за такво блаженство, потребно е тука на земјата да веруваме, па затоа и Спасителот вели: блажени се оние кои не видоа, а поверуваа. Ние сме далеку од незнаењето зошто го бараме знаењето и далеку сме од љубопитноста зошто бараме вистински докази, а кој бара – тој ќе најде: Тропајте и ќе ви се отвори, рече Христос Спасителот. Па затоа ние бараме за нашиот разум да го покориме на верата, за така подобро да веруваме и со тоа и нашето покорување помалку да го почуствуваме. Потребно е, значи, во делата на верата да бидеме вероисповедани.
Нашиот дух многу повеќе се посветува на секое друго студирање, отколку на она кое верата го бара. Науките во сегашното доба, вештините кои наследството ги донесува, достоинството и чиновите во општеството кои ја задоволуваат суетата завладеаја со целиот наш ум, за да ја задоволат нашата алчност за пари, нашата гордост и нашата суета. Тука можеме да се сетиме на оние два познати натписи за кои знаеме дека постоеле за обожавање на божествата на земјата. Еден бил меѓу Евреите во Јудеја и гласел: на познатиот Бог, а вториот бил меѓу Атињаните и Елада и гласел: на непознатиот Бог. И сега што мислите, кој натпис треба да стои на нашите цркви кои толку високо сме ги подигнале на урнатините на Јудаизмот и идолопоклонството? Мене ми се чини оној на кого пишува: На непознатиот Бог. Зошто ние вистина веруваме, но нашите очи не ги држиме често кон небото за да го познаеме Бога како што треба и целосно да размислуваме ристијански за тајните на божествената промисла за така да се запознаеме и со длабочините на Неговата мудрост и со богатството на Неговото милосрдие. Ние веруваме во Исуса Христа, ние сме родени и растеме во христијанство, но ние уште ниту сега не ги знаеме чудата на Христовиот живот, ниту пак вистината на Неговата наука; ниту важноста на Неговото страдање, ниту ползата од Неговата слава! Ние одиме во црква, а одвај знаеме што значи да се биде член на Христовата црква! Ние ги празнуваме празниците, а не ја знаеме нивната цел! Ние се покоруваме на законотите на Спасителот, а одвај ја знаеме мудроста и величината на тие закони! Гледаме разни свештенодејства во црквата, а не го знаеме нивното значење. Затоа, зарем не би требало, на нашите цркви да стои натпис: „На непознатиот Бог?“
Но и кога нашата света вера целосно би ја знаеле и разбирале, каква би ни била ползата ако на дело не ја применуваме? „Каква е ползата“, вели апостол Јаков, „ако некој каже дека верува, а не прави вероисповедни дела“. Таквата вера е лажна, зошто како што телото без душата е мртво, така и верата без добри дела е мртва.
И така, за нашето спасение потребна ни е правилна и вистинска вера и добри дела, зошто тие се двојат и се оние две патеки кои Спасителот ни ги покажа и кои водат во вечниот живот. Да ја покажеме нашата вистинска вера со нашите добри дела и кои сведочат дека сме вистински христијани и како христијани да знаеме да се воздигнеме над суетата од овој свет и над страстите од овој свет. Да знаеме да бидеме човекољубиви и милосрдни, зошто на такви дела не повикува нашата света црква и Спасителот Исус Христос кој од милосрдност и човекољубие страдаше за нашето спасение, а со тоа ни даде пример да покажуваме еден кон друг човекољубие и милосрдност и така правејќи и вистински верувајќи да можеме да се наречеме вистински синови на Отецот небесен. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ПЕТТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 53 гл. 10 ст. 25-37
Денешното Евангелие зборува за тоа како некој учител на законот дошол да го го искушува Спасителот во знаењето на Мојсеевиот закон. Но искушувањето кое овој учител на законот го прави не е истото со она кое се спомнува кај евангелистите Матеј и Марко. А што се однесува на еднаквоста, т.е. заповедта за љубовта кон Бога и ближниот, таа, се разбира, имала место при разни случаеви, па така и при оваа прилика.
-„ И ете, еден учител на Законот стана да Го искушува и Го праша: „Учителе, што треба да правам, за да наследам вечен живот?”
Работата на учителот на законот е да го толкува и учи Мојсеевиот закон и да е постојано спремен да одговори на поставените прашања. Овој законик кога дознал дека Исус Христос јавно го учи народот, му пришол и тоа или од гордост вообрзувајќи си дека законот никој не го знае подобро од него; или од завист гледајќи како народот Го следи Христа и Го слуша и така самиот му приоѓа, но не да ја слушне Неговата наука, туку да Го искушува со намера да го урне она што Спасителот го учи народот. Од прилика како да сакал да му го каже следново: „законот вели дека ќе се спаси секој оној кој ги исполнува Божјите заповеди, а ти ги фалиш само оние кои ги гледаат Твоите дела и ја слушаат Твојата наука; значи противречиш на законот и затоа кажи ми го патот на спасението според Твојата наука.“ Од ова се гледа дека законикот го застапувал она спасение кое се добива преку исполнување на Мојсеевиот закон. Се чини дека ова прашање всушност и не е некое прашање на искушување, а всушност во себе содржи големо искушување зошто законикот сигурно мислел дека Спасителот ќе одговори дека до вечниот живот и спасението води оној закон кој Тој го учи и тогаш законикот би го обвинил дека е Божји противник бидејќи учи друг закон, а не Божји.
-„ А Тој му рече: „Што е напишано во Законот? Како читаш?”
За да го обелодени погрешното размислување на законикот, Спасителот бара од него самиот тој да наведе некои точки од законот, т.е. спасението. Затоа и го прашува: што вели законот за спасението и како тој ги толкува законските наредби? Бидејќи Мојсеевиот закон никогаш не може да ги усоврши оние кои му пристапуваат и принесуваат жртви, а со самото тоа неможат ни да се удостојат со вечен живот, верата во Исуса Христа може секогаш да ги спаси оние кои преку Него доаѓаат при Бога, затоа и Спасителот не вели дека закониците ќе го наследат вечниот живот ако го исполнуваат Мојсеевиот закон, туку го прашува што пишува зо законот на спасението, за во одговорот да добие повод да го поучи на Својата наука.
-„ А тој одговори и рече: „Љуби Го Господа, својот Бог – со сето свое срце, и со сета своја душа, и со сета своја сила и со сиот свој ум; и својот ближен како себеси!”
Тука законикот навел две точки и тоа првата од книгата Второзаконие 6, 5 и 30, 6 и втората точка од книгата Левит 19,18 кои Јудејците во вечерните и утринските молитви ги спомнувале како најважни во законот, па затоа и Спасителот:
-„Му рече: „Право одговори! Прави го тоа и ќе живееш!”
Т.е. ќе го наследиш вечниот живот како и сите оние кои тие заповеди ги исполниле. Но, Спасителот со овој одговор го принудил законикот да почувствува и признае дека само со помош на законот не може да се спаси, како што и Апостол Павле сведочи кога вели: „сите згрешија и се лишени од славата Божја“ и: „сите се робови на гревот“, и на крајот: „сите бевме родени деца на гневот“, значи не можеме сосема да го чуваме и точно да го исполнуваме Мојсеевиот закон. Законот бара совршена љубов кон Бога и кон ближниот, но не може да даде и доволно средства за исполнување на она што се бара и оттука следува дека никој тој закон не го исполнил. И така мислењето на Јудејците дека: без пролевање на крв (принесување на жртви) нема простување на гревовите, како и тоа дека нивните жртви биле само праобрази и слики на простувањето и спасението преку бесценетата крв на Спасителот и по тоа како законикот, така и сите кои се под законот, должни се да веруваат во Исуса Христа за да се спасат.
-„Но тој, сакајќи да се оправда, Го праша Исуса: „А кој е мој ближен?”
Законикот, признавајќи ја неумешноста на својојата лукава постапка кон Спасителот и сакајќи да се оправда вели: „и јас како учител на законот ги знам тие точки, туку прашувам сакајќи да видам како Ти ги толкуваш“, тој исто така го прави истото и затоа што разбрал дека одговорот на Спасителот го покажал како некој кој не го познава законот и првите најважни точки, а освен тоа и разбрал дека Спасителот знаел за неговото лукавство и лоша намера со кои му го предложил своето прашање. Заради тоа и Спасителот го претставува во својата следна приказна за милосрдниот Самарјанин дека човекот како патник само со помош на законот не може да се спаси и како грешен има потреба од помош при откупувањето. А бидејќи Евреите за свои ближни ги сметале само оние од нивното племе, а не и секој човек, Спасителот во спомнатата прикзна сака да покаже на законикот дека наш ближен е секој човек, зошто сите сме браќа и сите сме деца на еден Отец.
-„Исус му одговори и рече: „Еден човек, слегуваше од Ерусалим во Ерихон; и налета на разбојници, кои го соблекоа и го ранија; го оставија полумртов и си отидоа.“
Патот меѓу Ерусалим и Ерихот бил не само многу лош, туку и опасен поради разбојниците, а оддалеченоста била 240 километри.
Под името на човекот кој патувал од Ерусалим до Ерихон се подразбира секој човек кој заради првородениот грев се оддалечил од Ерусалим, т.е. од блаженството и спокојството, и се населил во Ерихон каде времето е многу жешко и е запарно и затоа животот во него е тежок и маченички. Разбојниците се демоните кои од патникот ги соблекле божествените благодати и го раниле со рани на грев толку многу што го оставиле полумртов, зошто човечката душа и после смртта е жива.
-„А случајно по истиот пат слегуваше еден свештеник, и кога го виде, си замина на другата страна. Исто така и еден левит, кога дојде таму и кога го виде – си замина на другата страна.“
Свештеникот најверојатно се враќал од својата должност од храмот зошто за Христовото време во Ерихон живееле 12.000 свештеници кои заради својата служба доаѓале и заминувале меѓу овие два града. Левитите биле потомци на Левин и нивните должности биле да им помагаат на свештениците во храмот и да ги чуваат свештените предмети. Но кога ќе се земе метафорички, свештеникот го означува Мојсеевиот закон, а Левитот пророците, а нивното доаѓање и поминување значи дека престанал законот зошто благодатта била повредена. Законот дошол од небото и е примен на Синајската планина, а од Бога се и пророците, служителите Божји и учители на Откровението според кое Синот Божји ќе се симне во светот за да го спаси. Но ни законот, ни пророците не можеле да го уништат гревот и да го подигнат паднатиот човек од неговата тажна состојба, зошто јунечката и јарешката крв не можела да ги очисти гревовите. И така и законот и пророците дојдоа на патот и на местото каде човекот пострадал и ја видоа неговата бедна состојба и поминаа, т.е. не му помогнаа.
-„А еден патник Самарјанец дојде до него и кога го виде, се сожали“.
Самарјаните многу ги мразеле Евреите, зошто овие ги сметале за полунезнабошци бидејќи тие само се држеле за петте книги Мојсееви и заради тоа на Самарјанинот и можело да му се прости ако кон настраданиот патник, кој бил Евреин, се покажал како оној свештеник и левит. Но тој, иако не бил од племето на страдалникот, сепак се покажал како добар човек и полн со милосрдие и доблести, а сепак според мислењето на законикот, не можел да се нарече ближен. Тука под името Самарјанин се подразбира Христос Спасителот кој се симна на земјата за да го спаси човечкиот род и кого неверните Јудејци исто така го нарекувале Самарјанин.
-„Му се приближи, му ги полеа раните со масло и вино и му ги преврза; после го качи на своето добиче, го однесе во гостилницата и се погрижи за него.“
Маслото и виното се употребувале како лековити средства кои ги олеснуваат болките од раните и ги залекуваат. Во преносна смисла ја означуваат науката на Спасителот која ги лечи душевните рани. Гостилницата ја означува Црквата која ги прима сите луѓе.
-„Утредента извади два динарии и му ги даде на гостилничарот и рече: „Погрижи се за него, и ако потрошиш нешто повеќе, ќе ти платам на враќање.”
Двата динари ги означуваат двата Завети: Стариот и Новиот. Гостилничарот е секој претставник на црквата: епископ и свештеник. И така додека Спасителот, Самарјанинот, живеел на земјата, Тој се грижел за болните, а потоа таа грижа ја оставил на апостолите и нивните застапници кои тука се претставуваат под името гостилничар. Ним Спасителот ќе им го плати трудот кога при второто доаѓање ќе ги суди сите и според делата да ги награди.
-„Што мислиш, кој од тие тројца му беше ближен на оној, кој попадна среде разбојниците?” Тој рече: „Оној, кој му укажа милост.” Исус му рече: „Оди и ти прави така.”
Значи само љубовта кон човекот може да го направи човека близок, а еднаквоста по вера и самото сродство, кога е без љубов, не може никого да го направи навистина близок, и затоа Спасителот му вели на законикот да оди и како Самарјанинот да се однесува кон секој кој има потреба, зошто кој не прави така, тој не го љуби ближниот како себеси, а кој не го љуби ближниот како себе, тој ни Бога не Го љуби и затоа таквиот не може да се спаси.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ПЕТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Љубете ги вашите непријатели“.
Кога Бог во Стариот Завет рекол: „љуби го својот ближен како самиот себеси“, ни дал закон да го љубиме секој човек и пријател и непријател. Вистинитоста на оваа заповед ја посведочуваат и овие зборови на старозаветниот закон: „Ако наидеш на волот на својот непријател како заскитал, однеси го кај него. Ако видиш дека на твојот непријател му е потребана помош, не го оставај, туку помогни му“. Но тогаш Бог не кажал одредено:„ љубете ги вашите непријатели“ бидејќи Израелците биле родени и воспитувани меѓу Египќаните кои во многу нешта биле расипани и затоа било невозможно да се усвои една ваква заповед, а второ да не се измешаат со нив и да паднат во идолопоклонство од љубов кон нив, и трето затоа што старозаветната вера не била совршена, туку само подготовка за совршена вера, т.е. христијанството. Затоа Јудејците го сметале како закон не само љубовта кон пријателите, туку и омразата кон неријателите и другите народи, и заради тоа Спасителот вели: „слушнавте како е кажано: љуби го својот ближен и мрази го својот непријател“. Но Спасителот, кој дошол не да го уништи Мојсеевиот закон, туку да го потполни и објасни, јасно заповеда да ги љубиме и своите непријатели зошто вели: „А Јас ви велам: љубете ги своите непријатели, благословувајте ги оние што ве проколнуваат, правате им добро на оние кои ве мразат и молете се на Бога за оние кои ве прогонуваат.“ Но оваа заповед на Спасителот станува уште појасна со параболата од денешното Евангелие во која на дело јасно се претставува љубовта кон непријателот, зошто Самарјанинот, кој се смилувал на Израелецот кој бил нападнат од разбојници, не можел него да го смета за свој близок и пријател, почнувајќи од стаозаветната историја во која се објаснува дека Израелците со Самарјаните биле во големо непријателство.
Божјата заповед за љубовта кон непријателите особено ја возвиши и прослави нашата евангелска наука. Неа ја славеле и идолопоклонците Грците, а денеска ја слават неверниците, зошто пред Христа никој не учел за вакво совршенство; ниту еден законодавец не укажувал на љубов кон непријателите. Затоа и исполнувањето на оваа заповед го уништува секое зло во светот, донесува мир и среќа и на небото и на земјата и ја претвора земјата во рај.
Но некој може да каже дека оваа заповед навистина е благородна и возвишена, но е многу тешка и спротива на светското размислување и на човечката природа. Зошто кој би правел добро на својот непријател кој го мрази и презира, кој е против неговиот имот, честа и животот; таквиот целиот свет би го сметал за непаметен. Но ова размислување е на прости луѓе, не облагородени и расипани; а во самата суштина оваа заповед ниту е спротивна на светското мислење, ниту се спотивставува на природните човечки особини.
Вистина е дека кај нас непријателот озборува, ние сме тажни и дишеме со освета. Кога непријателот му пречи на нашето морално или материјално напредување, ние се лутиме и сме неспокојни. Но кога заради тоа го мразиме нашиот непријател, ние треба да бидеме внимателни и дење и ноќе за да ги предупредиме неговите интриги. Обрнуваме големо внимание да не им наштети на нашите деца и нашите роднини во нашиот дом. Сметаме дека е потребно да бараме помош од секого да не чува од непријателството на непријателот. И така ниту можеме да спиеме и да јадеме, ниту спокојно да се одмораме; ниту денот ни е мирен, ниту ноќта ни е спокојна, дури и умот ни е поматен, стравувајќи од замките и злобата на непријателот. А ако се осветиме на непријателот, вистина дека во моментот се радуваме, но потоа совеста не мачи и гризе, а ако не му се осветиме, не мачи желбата за освета и така плодовите на непријателството се тагата, мачењето, лутењето, стравот, грижата, неспокојтвото на душата и мака на срцето. И зарем сите овие зла се мали и лесни и дали тие можат лесно да се поднесат? А дали ќе се ослободиме од сето ова, тоа сосема зависи од нашата добра волја и нашето постојано решение. Потребно е само да се решиме да го љубиме нашиот непријател и тогаш веднаш се ослободуваме од сите спомнати зла и несреќи. Кога сето ова се спореди и кога за се добро и паметно се промисли, тогаш навистина не е тешко да се погоди што е полесно и покорисно: љубовта или омарзата.
Исто така не е вистина дека светот ќе го смета за непаметен оној кој го љуби својот непријател. Зарем Давид бил непаметен и злобниот свет го сметал за таков затоа што го љубел својот непријател Саул и што пеејќи ја ублажувал неговата злоба? Зарем светот го сметал за неразумен архиѓаконот и првомаченикот Стефан за неразумен бидејќи клечејќи се молел на Бога за своите неријатели кои со камења го затрупуваа? Целиот свет не се двајца или тројца расипани прости луѓе кои велат дека паметен е секој оној кој се осветува на својот непријател.
Исто така љубовта кон непријателот не се спротивстваува на особините на човечката природа. Првата и главна особина на човечката природа е разумот. Особината на разумот е правилно и мудро размислување, а мудрото размислување е избор на правдата, а што е правда не може да се спротивставува на човечката природа. Бидејќи љубовта кон непријателот е правилно дело, тоа не може да се спротивставува на човечката природа. Но некој може да каже: Зарем љубовта кон непријателот е дело на правдата? Тоа го посведучува и самиот Спасител велејќи: „Она што сакаш тебе другите луѓе да ти прават, тоа ти прави им го нив“, а секој паметен човек ќе признае дека оваа заповед е праведна. Што ние сакаме од непријателот: добро или зло? Полза или штета? Љубов или омраза? Помош или прогон? Она што ние сакаме од нашиот непријател, истото тоа треба нему да му го направиме. И така сосема е јасно дека љубовта кон непријателот не се спротивставува на човечките природни особини. И на крај, човекољубивиот Бог, кој се грижи не само за спасението на нашата душа, туку и за среќата и спокојството во овој времен живот, сакајќи да не ослободи од сите зла и несреќи кои непријателството може да ги предизвика, ни ја дал и таа света заповед да ги љубиме нашите непријатели. Кој верува дека Исус Христос е Бог и кој верува дека Тој повторно ќе дојде да им суди на сите, и оние кои правеле добор ќе ги награди, а оние кои правеле зло ќе ги казни; кој се украсува со убавото христијанско име и како таков верува дека Бог е Бог на љубовта, тој ,според законот христијански и според здравиот разум, тука на земјата ќе биде спокоен и среќен, а на небото блажен и спасен зошто ја исполнил заповедта на Сапсителот која вели: „Љубете ги своите непријатели“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ШЕСТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 66, гл. 12, ст. 16-21
Со параболата од денешното Евангелие за еден богат човек на кого нивите му родиле многу, Господ Спасителот не учи колку е ништожна човечката надеж на изобилието на својот имот и богатството воопшто, а во исто време јасно ни ја претставува и опасноста која алчноста може да ја предизвика.
-„И им кажа Господ и парабола, велејќи: „Нивата на еден богат човек роди многу плод“.
Се гледало дека таа година била особено плодна и овој богат човек очекувал особено богата жетва. Но, во продолжението на ова Евангелие ќе видиме дека овој богат човек многу повеќе личел на оној грешен богаташ кого Спасителот ни го претстави во параболата за богатиот и сиромавиот Лазар, отколку на Авраам, и затоа ни паѓа на памет да се запрашаме зошто Бог дава толкаво богатство на еден таков богат човек? Прво затоа да ја покаже својата благост зошто Тој со своето сонце ги осветлува и лошите и добрите и им дава дожд на праведните и неправедните; и второ за да ја задоволи желбата на богатиот и да го натера да дава милостина. Но, ако и при таа прилика не го промени своето мислење и начинот на животот, тогаш Бог ќе постапи со него според Својата правда.
-„И размислуваше во себеси вака: ‘Што да правам, зашто немам каде да ги соберам своите плодови?“
Значи плодородноста не го променила мислењето на богатиот, ниту го натерала да прави милостина, туку напротив предизвикала место спокојство и радост-неспокојство и грижа и затоа вели: „што да правам?“Како некоја несреќа да го снашла и сега се грижи како некој сиромав кој не само што ништо нема, туку од немилосрдноста на богатиот не може да го добие ниту она што му е потребно. Но колку посреќен би бил овој богат човек да не бил алчен, туку човекољубив и при оваа прилика да помислил плодовите да ги подели меѓу сиромашните, помагајќи им на болните и така за себе да си обезбеди богатство на небото каде: „ниту молецот ни рѓата не расипува и каде крадците не поткопуваат и не крадат.“Но тој така не направил и затоа бил несреќен иако бил богат, зошто бил слуга на Мамона и златото.
-„И рече: ‘Вака ќе направам – ќе ги разурнам своите житници и ќе изградам поголеми, и таму ќе ги соберам сето свое жито и сите свои добра.“
Богатиот неспокоен со грижата каде да ја смести сета храна, вака себеси си одговара! Но зарем разурнувањето на старите житници и градењето на поголеми и нови не е нова грижа и уште поголемо неспокојство? Така се случува со сите алчни луѓе. Алчниот е како пијан човек кој што повеќе пие, се повеќе е жеден и така што повеќе има, се повеќе сака.
-„Тогаш ќе и речам на својата душа – душо, имаш многу блага, натрупани за многу години; почивај, јади, пиј и уживај!’“
Во овие зборови се гледа второто безумие на богатиот, зошто земските плодови не се душевни блага, туку тие се Божјите кои Бог ги дава на богатите за на сиромашните да им помагаат и со тоа да го олеснат својот пат кон спасението. Душевни блага се: љубовта, радоста, мирот, трпението, добрината, милоста, верата, кроткоста и воздржувањето. Но освен тоа во одговорот на богатиот паѓа во очи и тоа што тој непрестајно ги повторува заменките: свој, свое, на своето; а таквите изрази на секој алчен човек се мили почнувајќи од богатството кое е негов бог и предмет на обожавање. Алчниот не сака да мисли од каде му се земјата, семето, дождот, росата, сонцето, стоката и се останато и дека сето тоа е од Бога и во Божји раце, дека Тој е одговорниот старател на сето тоа. Ниту пак сака да мисли дека се може наскоро да му се одземе и дека ќе дава одговор за своето управување со она што му го дал Бог како средство за спасение и помош на бедните и сиромавите. И затоа токму кога размислувал како своите плодови, своето богатство, ќе го собере, токму тогаш изгубил се: и плодовите, и житниците и уживањата и животот и самата душа, т.е. спасението, зошто:
-„ Но Бог му рече: ‘Безумниче, ноќеска ќе ти се побара твојата душа! Чие ќе биде тоа, што си го приготвил?“
Никој нема да посомнева дека овој богат човек праведно се нарекува безумник, а сепак и денес неговото однесување и мислење за богатството е исто како и на многумина богати луѓе! Безумен се нарекува овој богат човек и затоа што не ја разбира благородноста и бесмртноста на својата душа, туку и спрема јадења и пиења и останате телесни наслади и уживања, како да таа е телесна и смртна. Исто така е безумен и поради тоа што себе се замислува како господар на својот живот на кој му одредува уште многу години живот, меѓутоа истата ноќ одеднаш го губи својот живот и умира.
Понатаму Спасителот не вели: „ќе ја побарам твојата душа“, туку: „ќе ти се побара“, т.е. демоните одеднаш ќе ја зграпчат зошто ним им служела и тие за себе ја заробиле. Зошто душите на праведниците ангелите ја предаваат на Бога, а душите на грешниците ја грабнуваат демоните и тоа ноќе, т.е. кога грешниците лежат во темнина и во темнината на гревот.
-„Така бидува со оној, кој собира благо за себеси, а не се богати во Бога.”
Со овие зборови Спасителот ја покажува целта и намерата на оваа парабола сакајќи да каже што се случило со овој богат човек и поради истите причини така ќе биде и со секој кој со своето богатство постапува како него. Треба да се богатиме во Бога, т.е. потребно е да се богатиме во доблестите за кои Бог наградува со вечен живот зошто и доблестите се вечни богатства на небесата кои никогаш нема да ни се одземат.

БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ШЕСТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Тоа се случува со оние кои за себе стекнуваат богатство, а не се богатат во Бога.
Богатиот човек кој ни се претставува во денешното Евангелие може да послужи како убав пример на сите богати луѓе зошто иако Спасителот него го нарекува безумен, сепак и денес постои голем број на луѓе кои го прават истото како богатиот од денешното Евангелие. Безумниот богаташ наместо своето богатство да го употреби за пофални и богоугодни дела, наместо со помош на богатството да Го прославува семоќниот Бог правејќи добро на серомашните и оставените, тој израдуван од плодородноста на своето земјиште, се решава да ги урне старите житници и да направи други, поголеми, за со тоа да ја задоволи својата ненаситна алчност! Но, што со тоа постигнал? Станал тиранин врз сопствениот живот, зошто заради тоа богатство се мачел со грижата исто како сиромашниот кој нема ништо! Станал предавник на својата бесмртна душа зошто своето богатство не сакал да го употреби за свое спасение помагајќи им на сиромашните и на оние во неволја! Станал голем непријател на општеството и човекољубието зошто само за себе се грижел, а не за другите, не љубејќи го ближниот како самиот себеси, и затоа го навлекол на себе Божјиот гнев и истата ноќ лукавите демони му ја одзеле неговата среброљубива душа! Тоа се случува со оние кои за себе стекнуваат богатство, а не се богатат во Бога, т.е. не се збогатува со христијански доблести. Вака завршува алчниот и мизатропот кој милоста на благиот Бог ја употребува само како своја сопственост, за себе, а не да прави добро на другите и да не помогне во помагање на општото добро на општеството во кое живее и со кое се користи. Напротив, секој оној кој се богати во Бога, тој човек секогаш се покажува како човекољубив и милосрден христијанин кој со задоволство ги гледа добрите и убави последици од своето богатство, кое постојано го употребува како средство за добивање на вечен живот, за слава божја и за материјална и морална полза на својот ближен. Затоа и таквиот богат човек се нарекува Божји економ, татко на сираците, застапник на мудроста, слава и утеха во местото во кое живее.
Премудриот Господ сосема праведно ги поделил луѓето на богати и сиромашни, зошто поинаку и не би било можно заеднички да живеат и тоа заради неизбежните и безбројни потреби на општествениот живот. Зошто кога сите луѓе без труд би добивале се што им е потребно за живот, тогаш кој би ја обработувал земјата или кој би ги работел занаетите и вештините кои се толку полезни за човештвото? Значи и богатите и сиромашните во светот постојат за богатите да ги хранат сиромашните работници, а овие од друга страна да им користат на богатите со својата чесна работа. Богатиот човек има високо определување зошто божјата промисла го одредува како старател, хранител и добротвор на многу луѓе, затоа е природно и орудието преку кое се делат божјите благослови и се раздаваат на богатите божјите дарови кои Бог му ги дарувал за да ги употреби за земско добро и вечно спасение свое и на другите. И оној богат човек кој своето возвишено и човекољубиво определување го исполнува, тој навистина се удостојува со: ангелски почести, божја љубов, почитување и благодарност од луѓето.
И кога богатиот го очекуваат толку награди, навистина нема да погрешиме кога ќе кажеме дека е праведно секој да ги посакува. Но, за да се удостои и да ги постигне, што тој треба да направи? Малку е лесно. Кога нивата ќе му роди, или пак се збогати од трговија, не треба како безумниот богаташ од денешното Евангелие да каже: „што ќе правам? Немам во што да го соберам сиот род. Или: еве што ќе направам-ќе ги урнам житниците и ќе направам поголеми и таму ќе го соберам сиот свој род. И ќе и кажам на својата душа-душо, имаш многу имот за многу години; уживај, јади, пиј и весели се“. Не, туку треба да ги повика сиромашните и бедните и со нив да ја подели добивката од својата среќа. Нека со своето богатство им помогне на вдовиците и сираците, нека гладниот го најаде, жедниот го напои, голиот го облече, странецот нека го покани дома, на болниот нека му помогне и тие во затвор нека ги посети, нека приложи на болниците и училиштата; нека своето богатство го троши на човекољубиви и богоугодни дела, а не само на задоволување на телесните страсти и суетата од овој свет кое води во вечни маки каде има плач и крцкање со забите.
И како што Бог ги љуби и со вечна слава ги наградува човекољубивите богаташи, исто така, според својата света правда, строго ги казнува среброљубивите, алчните и себичните богати луѓе, а таквите и луѓето ги презираат, а и тој самиот со себе не е задоволен, зошто самиот на себе си прави неправда. Оваа вистина сведочи дека како што со добро и паметно управување со богатството човекот може да се удостои со вечен живот и човечка благодарност, така и заради својата алчност, себичност и среброљубие може да ја изгуби среќата и спокојството на овој и оној свет. Но алчниот богаташ неправдата ја прави и врз другите зошто наместо со своето богатство да им помогне на бедните и сиромашните, тој често уште повеќе го зголемува своето богатство и им ја зголемува несреќата и очајанието на сиромашните, а со тоа Го навредува и Бога. Меѓутоа не е вистина што некои мислат дека не е паметно да го делиш својот имот со сиромашните зошто со тоа се укинува благосостојбата на своето семејство. Тоа не е точно зошто од секого се бара да прави добри дела според својата состојба, а тоа може да го прави и најсиромашниот зошто и тој има свој таланд кој треба да го умножува и за кого ќе полага сметка на страшниот суд. Човек може да се збогатува, но не со пари и имот, куќи и многу слуги, слави и почести, туку со добри дела, со исполнување на Божјите заповеди, со спокојно трпење на својата сиромаштија и несреќа и постојана надеж на вечен живот. И така сите христијани, и богати и сиромашни, можат во Бога да се збогатуваат зошто секој човек може со доблести да се украсува, а кој тука на земјата се украсува со христијански доблести, ним Спасителот на страшниот суд ќе им каже: „Дојдете благословени од Мојот Отец и наследете го царството кое од вечност ви е спремено. Зошто гладен бев и ме нахранивте, жеден бев и ме напоивте, гол бев и ме облековте, странец бев и во својот дом ме примивте, болен бев и во затвор бев и ме посетивте“. Затоа за да се удостоиме со царството небесно и вечниот живот, да го умножуваме секој свој таланд според можностите, и богатите и сиромашните, и така да се богатиме во Бога, а не да поминеме како безумниот богаташ од денешното Евангелие. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И СЕДМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 71 гл. 13 ст 10-17
И денешното Евангелие, како и она во 23-та недела, говори за влијанието (напаѓањето) на нечистиот дух врз луѓето. Но и покрај овие два примери Светото Писмо на Стариот и Новиот Завет на повеќе места говори за надмоќноста на демоните над луѓето. Така демонот му ги отежнал и зголемил маките и страдањата на Јов кога овој праведник боледувал; го мачел Саул; за оваа надмоќност на демоните сведочи и Матеј во глава 9, стих 23 и апостол Павле во првото послание до Коринтјаните глава 5, стих 5. Но, бидејќи ние при толкувањето на Евангелието во 23-та недела опширно зборувавме за влијанието на демоните, затоа сега ќе се ограничиме само на толкувањето на Евангелието оставајќи го објаснувањето за демонското влијание.
На настанот, кој се опишува во денешното Евангелие, му претходел друг кој се наоѓа кај евангелистот Јован, гл. 11, 45-53 и од него дознаваме дека заради советот кој Кајафа го дал во Синедрионот против Христа, следи оддалечувањето на Спасителот во Ефраим, близу пустината, каде се случил настанот од денешното Евангелие.
-„А кога поучуваше во сабота, во една синагога, ете, таму беше една жена, која осумнаесет години имаше дух, предизвикувач на болеста; и беше згрчена и не можеше да се исправи.“
Јудејците секоја сабота се собирале во Синагогите и го читале Светото Писмо кои нивните учители им го толкувале, така и Спасителот една сабота дошол во синагогата и на зборницата го толкувал Светото Писмо особено оние места кои зборуваат за Неговото воплотување. Така било и кога влегол во синаготата во Назарет, кога народните учители му дале да ја толкува книгата на пророкот Исаија. Една сабота, додека учел, видел во синагогата и една жена за која станува збор во ова Евангелие. Нејзината болест траела долго време, а болната жена била и Еврејка и затоа доаѓала во сабота во синагогата. Таа била толку згрбавена што не можела самата да се помести од место, а главата постојано и била наведната, претставувајќи го при тоа човекот, кој сето свое внимание го обраќа кон земјата и земнките уживања и затоа никогаш не ги подига очите кон небото да размислува за Бога, Неговиот Суд и идниот вечен живот. Евангелистот не вели дека оваа жена била болна, туку дека имала дух, сакајќи со тоа да каже дека нечистиот дих, демонот – ја мачел.
-„Штом Исус ја виде, ја повика и и рече: „Жено, ослободена си од својата болест.” И ги стави рацете врз неа, а таа се исправи веднаш и Го славеше Бога.“
Значи ниту жената молела, ниту некој друг Го молел Спасителот да ја излечи, туку Тој самиот се сожалил на неа и ја излечил, учејќи не со тоа дека и ние, кога ќе видиме сиромашни и страдалници, да не чекаме да не молат, туку самите да им притекнеме на помош. Бидејќи болеста на оваа жена не била природна, како на пример:слепило, одземеност и други, туку бил демонски напад, затоа Спасителот и вели:„ ослободена си од болеста“, и веднаш потоа врз неа ги положува своите божествени раце покажувајќи ја со тоа семоќта на своите зборови и чудотворната моќ на своите раце.
Се гледа дека оваа жена била слика на целото човештво, кое од сатанското влијание боледува и страда и кое земските страсти го соборило кон земјата толку ниско што не може да се подигне кон небото и да се воздигне кон христијанските доблести, а Спасителот ја лечи како што и човечкиот род го подига кон небото и го украсува со христијански доблести.
-„А настојникот на синагогата негодуваше, дека Исус исцели во сабота и му рече на народот: „Има шест дена во кои треба да се работи! Во тие дни доаѓајте и лекувајте се! А не во саботен ден!”
Настојникот му завидел на Спасителот и затоа покажува јавно негодување за тоа што во сабота лечи, а всушност затоа што со тоа Исус Христос се прославува и народот го завртува кон Него да Му верува. Зошто законот Божји, забранувајќи во сабота да се вршат рачни работи и тоа оние кои не се потребни, не забранил и лечење со посредство на чудотворни зборови. Но настојникот на синагогата и ова свое негодување не го прави смело – зошто знае дека не го прави од чиста верност кон законот – туку подло зошто ниту чудото го осудува, ниту на Спасителот непосредно Му се обраќа, ниту пак на народот јасно му го кажува она што всушност сака да каже, а сето тоа го прави со намера да го побуни народот против Спасителот што токму во синагогата во сабота сквернави лечејќи во тој ден. Но, тој заборава дека во сабота смее да се прави добро и дека тој учејќи во сабота исто така работи и дека Оној, Кој со еден збор може да излечи човек болен осумнаесет години, е и Господар на саботата. Но:
-„Но Господ во одговор му рече: „Лицемери! Не го одврзува ли секој од вас својот вол, или осле од јаслите во сабота и не го води ли да го напои? А оваа Авраамова ќерка, која сатаната ја врзал веќе осумнаесет години; не требаше ли да биде одврзана од оваа врска во саботен ден?”
Вака Господ ги нарекува не само настојникот на синагогата, туку и целото останато негово друштво (зошто сите биле еднакви во лукавоста и подлоста) затоа што тие само се претставувале пред народот дека божем го почитуваат законот за саботата, а всушност од освета и завист забрануваат лечење во сабота. Вака Спасителот ги нарекува и поради тоа што се покажуваат дека го знаат законот, а всушност не го знаат, зошто не ја разбираат смислата на законот и затоа им вели дека се лицемери зошто од една страна ја одобруваат работата околу бесловесните животни, а од друга не одобруваат завземање и добродетелство околу словесниот човек, кој е лик и подобие Божје. Жената, пак, Спасителот ја именува дека е од Авраамовиот род, а не дека е од Израелевиот, бидејќи Израелците често паѓале и во идолопоклонство, а Авраам секогаш бил и останал верен на едниот и вистински Бог, дури и тогаш кога како потврда за својата постојана вера требал да го принесе својот единец-син Исак како жртва.
-„А кога го рече тоа, се засрамија сите Негови противници; а целиот народ им се радуваше на сите славни дела, што ги изврши.“
И настојникот на синагогата и пониските службеници се засрамиле признавајќи ја праведноста и умешноста на зборовите на Спасителот иако заради својата гордост пред другите не сакале да признаат. И бидејќи ништо немале да Му одговорат, тие замолчале, но народот се радувал зошто обично и така се случува-простиот народ со задоволство ја прима и усвојува вистината бидејќи е почист од злобата и зависта.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И СЕДМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
„Не судете им на другите за и вие самите да не бидете осудени“.
Господ Спасителот, како семожен и човекољубив Бог и денеска во една еврејска синагога направи дело со кое ја покажа својата семожност и своето неограничено човекољубие. Тој со еден збор ја излечи болната жена која 18 години од тешка и неизлечива болест се мачела! И ете, настојникот на синагогата наместо да го пофали божјето чудо, наместо да верува во Месијата и јасно да исповеда пред народот дека веќе се исполниле пророштвата, тој, помрачен и заслепен од секојдневните страсти на осудување, почнал да го озборува и осудува и Оној Кој единствено е праведен и безгрешен велејќи дека законодавецот Спасителот го нарушил законот со тоа што болната жена ја излечил во сабота! Ова бил јасен доказ дека настојникот (Архисинагогот) бил вистински озборувач, нешто на што го терало неговото вообичаено озборување и осудување на секој друг човек, а озборувањето е страшен грев.
Кога Бог ги создал првите луѓе, Адам и Ева, Тој ги однел во едно прекрасно место кое се викало рај. Во тоа место тие можеле да останат вечно, но демонот, завидувајќи на нивната состојба и со цел да ги лиши од таа состојба, се служи со озборување и нашите прародители прават голема грешка по која нивните потомци ги нурнува во тешка несреќа. Озборувањето е мајка на сите несреќи и затоа пред малку рековме дека тоа бил страшен грев. На нашите прародители им било забрането да јадат од забранетиот плод, но демонот дошол и од завист почнал да го озборува самиот Творец велејќи дека Бог ги измамил заповедувајќи им да не јадат од тој плод само заради тоа што ако тие го направат тоа, тие (Адам и Ева) би станале како Него доколку јадат од плодот. Нашите прародители се измамиле фрлајќи ги во тешка несреќа себе и нивните потомци. Озборувањето, значи, е причина на сите несреќи кои постојат во светот и по тоа секој човек кој озборува други луѓе, е подобен на демонот зошто озборувачот обично ги озборува оние на кои им завидува и кои ги мрази, па дури и сите останати луѓе кога оваа страст завладее во неговото срце.
Озборувчот е исполнет со злоба и завист и затоа тој постојано се грижи како добрите пријатели да ги раскара и за да го постигне тоа употребува разни средства. Тој од завист кај ближниот ги гледа и најмалите грешки и ги осудува и трча на сите да ги разгласи и заради тоа се радува! Озборувачот како злобен го фали човекот во очи, а позади него го прекорува и озборува и со тоа станува страшен непријател. Озборувачот седи во друштво како невин и добар човек, но со голема вештина ја отвора својата демонска уста и ги пушта своите сатански зборови. Тој обично зборува лукаво, го убедува другиот, ги срами чесните и ги омаловажува достојните. Со озборувањето тој е способен да нанесе рани, да пресече, заколи и убије повеќе од остар нож!
Со цел да се разбере што претставува озборувањето, колку е тоа тежок грев и какви несреќни последици има, да се сетиме на безбројните примери од нашата сопствена историја, колку овој грев донесе големи несреќи.
Но не само озборувањето, туку и осудувањето на другиот е страшен и тежок грев и смртоносна неправда. Може некој ќе рече: „Кога некого осудувам, на кого му правам неправда? Ако осудувам некого, ниту му го упропастувам имотот, ниту достоинството му го намалувам, ниту му нанесувам некоја друга штета. Случајно се зборува за некого и јас само зборувам за неговите грешки и недостатоци, а не лажам, ја говорам вистината, доста често и со жал зборувам за сето тоа-па зарем тоа е неправда?“ Да, тоа е неправда, и тоа особено тешка и голема. Зошто кога ги опишуваме грешките на нашиот брат на некој непознат, ние на тој начин ги откриваме и за нив сведочиме, а ако се познати, тогаш другите на нив ги потсетуваме и ги потврдуваме, а со тоа го срамиме ближниот, ја омаловажуваме и убиваме неговата чест која е помила и од најголемото богатство, зошто цар Соломон вели:„подобро е мало име, отколку големо богатство“. Вака правејќи, многумина мислат дека не грешат, но нека знаат дека праведниот Бог ќе ги осуди на денот на страшниот суд за озборување и осудување на својот брат, зошто Тој ни рече да проштеваме еден на друг неброено пати и да го љубиме својот ближен како самите себеси, а не да озборуваме и осудуваме.
Но за да можеме да го избегнеме тешкиот грев на озборување и осудување, потребно е да не се лутиме и да не се жестиме кога ќе слушнеме дека некој не озборува, зошто ако така не направиме, тогаш и ние самите ќе тргнеме по истиот пат. И така, кога ќе слушнеме дека некој не озборува и осудува, да останеме спокојни и да не се налутиме, туку строго да се испитаме самите себе и ако видиме дека некој праведно не озборувал, да се поправиме, а ако е неправедно, тогаш да се сожалиме на својот брат и да се молиме на Бога да му прости и тој да се спаси и ослободи од таа лоша и злобна навика. Но, оној кој се лути кога ќе слушне дека некој го озборува, тој со тоа самиот сведочи дека е виновен, зошто оној кој е невин таквите гласини ни најмалку не го вознемируваат бидејќи совеста му е чиста. Затоа да го избегнуваме осудувањето и озборувањето зошто Господ Спасителот рече:„Не судете им на другите за и вие самите да не бидете осудени“. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ОСМА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач.76 гл.14 ст. 16-24
Во параболата на денешното Евангелие за големата вечера се подразбира царството на Месијата или Христовата Црква и тоа како на земјата од времето на нејзиното основање, така и на небото од времето на страшниот суд. Јудејците по заблуда мислеле дека Месијата ќе основа земско царство и под искупување очекувале ослободување од римското ропство и тоа во метафора го нарекувале воскресение. Така под „Царство божје“ разбирале обновување на јудејското царство на земјата. Но Спасителот, знаејќи ја оваа нивна световна теорија, им го објаснил духовното и вистинското воскресение на праведниците по смртта со параболата за големата вечера.
-„Ја раскажа Господ оваа парабола: Еден човек приготви голема вечера и повика мнозина.“
Човекот е Бог Отецот, а вечерата е наопишливата наслада од царството Божје кое се добива со обилна благодат која е доволна за спасение на целиот свет, како што и во Откровението се вели: „кој е жеден нека дојде и кој сака нека земе вода на животот бесплатно“.
-„А кога беше време за вечера, го испрати својот слуга да им каже на повиканите:Дојдете, зошто веќе се е готово.“
Под зборот „слуга“ Спасителот мисли на Себе, зошто Он зема вид на слуга кога дојде на земјата во вид на човек; но се разбира дека не само свети Јован Крстител сведочел за Христа, туку и Апостолите и сите црковни проповедници кои верни на својата наука, повикуваат во царството Божје – на голема вечера.
-„И сите како договорени, почнаа да се извинуваат.“
Јудејците не ги слушале пророците, го отфрлија и Јовановото крштевање, и Исуса Христа не го примија. Во оваа парабола се претставуваат три причини, но насекаде е еден дух и ист и затоа сите се откажувале.
-„Првиот рече: купив нива и треба да отидам да ја видам. Те молам, извини ме.Другиот рече:Купив пет двојки волови и одам да ги пробам, те молам извини ме. И третиот рече: се оженив, затоа не можем да дојдам.И слугата дојде и му го кажа тоа на својот господар.“
Овие разни изговори претставуваат разни страсти заради кои човекот се лишува од Царството Божје.Некои под зборот „нива“ подразбираат склоност кон секојдневните работи; под зборовите „пет двојки вовлови“ подразбираат светски суети, а под зборовите „се оженив“ – задоволување на страстите.
-„Тогаш домаќинот се разгневи и му рече на својот слуга: Излези бргу на раскрсниците и градските улици и доведи ги ваму бедните, сакатите, слепите и хромите.“
Овие што се одрекоа од вечерата биле архиереи, книжници, фарисеи и сите оние кои не го примаат евангелскиот повик и затоа предизвикуваат против себе гнев Божји и затоа наместо архиереи и фарисеи, биле повикани сиромашните и бедните, слепите и хромите кои, иако биле прости, сепак повеќе верувале во Христовата наука. Освен тоа, на местото на избраниот народ во царството на благодатта дојдоа незнабошци и идолопоклоници.
-„И слугата му рече:Господаре, направено е како што заповеда, но уште има место.И господарот му рече на слугата: излези по патиштата и по оградите и натерај ги да дојдат за да се наполни мојот дом.“
Човекољубивиот Бог тука непосредно ги спомнува незнабошците и идолопоклониците. Тука патишатата се разните места каде идолопоклоничкиот и незнабожечкиот народ живее и се нарекуваат патишта зошто не биле оградени со закон како Јудејците и со ограда од трњето на гревот. Зборот „натерај“ не покажува насилство зошто Бог никого не го тера на спасување, туку изразува постојата и цврста волја меѓу идолопоклониците и незнабошците треба со особено трпение да се проповеда словото Божје зошто Господ од неограничена благост, сака сите да влезат во царството небесно.
-„Зошто ви велам ниеден од повиканите нема да вкуси од мојата вечера.“
Ни еден од оние кои го презреле повикот на вечера, т.е. евангелската проповед и затоа кажува дека Евангелието на многумина ќе се проповеда, но нема сите да се спасат.
БЕСЕДА ВО ДВАЕСЕТ И ОСМАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Денешното Евангелие ни дава убав пример на наука за спасение зошто како што тоа ни претставува дека многумина не дојдоа на вечерата заради домашни потреби, исто така сите ние изнаоѓаме оправдувања и извинувања за нашите гревови и заради тоа многумина остануваат до нив и малкумина се грижат за спасението.
Но да се запрашаме кога човекот го остава Бога и царството Божје и каде се надева дека ќе најде утеха и радост? Зарем во овој ништовен и суетен свет? Овој свет е исполнет со несреќи и жалости. Луѓето живеат на земјата во тага и неволји; се раѓаат со плач, живеат со жалост и умираат со воздишка! Зошто тогаш толку тешко луѓето се обраќаат кон патот на спасението и помалку да водат грижа за суетите на овој свет? Затоа велиме дека луѓето се нерасудно верни на земските работи без разлика што таа љубов и верност кон привремените уживања е суетна, штетна и пред Бога спротивна.
Но, за што подобро и поточно да се познае ништовноста и штетата на таа наша неограничена љубов кон земските работи, треба прво добро да ја познаеме природата на самиот свет и така да ја познаеме неговата вистинска важност и со тоа ќе можеме потоа да го цениме онолку колку што навистина вреди.
Целиот свет е само жалосен сон, кој исчезнува кога се разденува, а небото кое не покрива за нас земските патници е привремена завеса која еден ден ќе се искине. Значи каков треба да биде нашиот живот кога небото, кое го гледаме, и земјата на која живееме како прогонети ќе бидат жртва на оган, како што сведочи Светото Писмо говорејќи: „ќе дојде ден Господов во кој небото со шумите од стихии ќе се распаднат, а земјата и делата на неа ќе изгорат“. Кога сето ова ќе пројде, тогаш какви треба да бидеме во животот и побожноста. Но свршетокот на светот ниту може некој да го запре, ниту знаењето на лекарите. Во тој час зарем не гледаме дека се она што не мамело е само измама? И навистина, што е светот, ако не измамник, неблагодарник и предавник? Ова е горка вистина и затоа тешко се не средени и оние луѓе кои му се одушевуваат на светот, кои се трудат да му се допаднат на светот и кои ги бараат од светот неговите горки и жолчни благодети! Вие сите сте сведоци и сите можете да кажете колку незгоди треба да се совладаат, колку немири и неспокојства треба да се издржат и колку понижувања за овој свет да ни даде мало богатство, чест и достоинство?! Дури и кога сето тоа ќе го стекнеме, служејќи му на светот, а работејќи против Бога, зошто не можеме да му служиме и на Бога и на Мамона, каква ни е ползата од сето тоа кога се е не само против нашето спасение, туку и тука на земјата е ништовен сон?
Некој ќе рече дека должностите што ги има кон своето семејство не го оставаат да се грижи и за спасението на својата душа, зошто го принудуваат да се грижи за земските работи, а помалку да мисли за небото. Но, ова не се никакви изговори. Зошто кога се молевме на Бога да ни даде убава положба во општеството, не Му кажавме дека во таквата положба нема да се грижиме за сопственото спасение. Молејќи се на Бог да ни даде пород не Му кажавме дека Неговите свети заповеди ќе ги нарушиме, а молејќи се на Бога да ни го благослови бракот, не се молевме за тој благослов за да не дојдеме во царството небесно и да се лишиме од спасението, туку се молевме за се, за се сме сакале и за подобро да ги исполнуваме своите должности овде на земјата и што полесно да го заслужиме вечниот живот и спасението на небото. Затоа ништовни се одговорите со кои некои ја бранат својата неограничена љубов кон земските работи.
Можеме да кажеме дека светот и се што е на него е како голема пештера во која се храни некое страшно животно кое постојано се труди да ја умртви нашата совест и да го скамени нашето срце. Светот е како голема нива на која растат и цвеќиња и трња, и кога човечката душа го љуби светот нерасудно, тогаш е невозможно трњето да не ја задуши душата и таа да не подлегне на вечната осуда. Кога божјиот непријател се всели во срцето на светот, зарем тогаш оној кој го обожава светот може да го љуби и Бога? Како што две души не можат едно и исто тело да го воодушевуваат, така и две различни љубови, една кон Бога а друга кон светот, не можат една и иста душа да одушевуваат. Заради тоа и ние кога ќе ги слушнеме евангелските зборови: „продај го својот имот и подели го на сиромашните за така да наследиш вечен живот“, ние се оддалечуваме со разни претпоставки, незадоволства и жалост во срцето! Но кога ќе слуштеме: дај ги парите за наслади и уживања, за злато и сребро, за свила и кадифе, нешто што секој ден илјадници луѓе ги влече во грев и бездната на пропаста, тогаш не само што не се лутиме, туку ни е и мило.И навистина, суетата, особено кај жените во денешно време, владее меѓу слаби души. Таа е нашиот прв и најжесток непријател на нашето спасение, таа е демонска мрежа во која нашата душа се лови. Таа ги ограничува нашите желби по небесното благо, ја уништува нашата надеж за бесмртен живот, ги оддалечува од побожните дела и топлата вера, ги уништува и нашите највозвишени чувства на срцето и го прави разумниот човек да биде сличен на бесловесното животно!
Што да направам, еден Израелец Го прашал Спасителот за да наследи вечен живот? И ова прашање навистина е паметно и достојно за сеќавање. Но нема да згрешам ако сликата за овој млад Израелец ме потсетува на слика за сите момчиња, како и постари лица христијани од денешно време. Зошто и денес нас многу не интересира ова прашање. И ние денес прашуваме:„што треба да направиме?“но за да стекнеме многу пари, да се здобиеме со почести и да ги задоволиме нашите страсти, но никој не вели:„што да направиме за да добиеме вечен живот?“И кога би се запрашале зошто тоа го правиме, сигуно нашиот одговор би го пронашле во нашата прекумерна верност кон телесните уживања. Но, да не се лажеме зошто како што паметниот домаќин не сака во својот дом да пушти лош и расипан човек за да му го посрами домот, исто така и небесниот семоќен домаќин нема во своето небесно семејство да пушти расипаните и грешни души.
Затоа да уживаме во светот онолку колку што ни е потребно заради одржување на нашиот живот, но ако душата е поважна од телото и доколку вечното спасение и небесното вечно царство е поскапоцено од ништовниот времен живот, тогаш да Го почитуваме Бога и Неговите заповеди повеќе, зошто светот поминува и неговата желба, а оној кој ја твори божјата волја останува довека.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ДВАЕСЕТ И ДЕВЕТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Лука, зач. 85 гл. 17 ст. 12-19
Пред историскиот настан за кое зборува денешното Евангелие, се случило воскреснувањето на Лазар и вонредниот собир на Синедрионот против Спасителот Исус Христос. После тоа и Христос боравел одредено време во во селото Ефраим, а од таму отишол за Ерусалим таму да ја пречека Пасхата, и токму во почетокот на овој пат се случило излекувањето на десетмина лепрозни мажи – за кое говори ова Евангелие.
Лепрата е болест која се покажува на кожата и предизвикува многу големо чешање на митесерите кои особено се појавуваат во топли предели кога овладува жешко време. Лепрата е многу тешка болест, зошто не само што чешањето не го остава човекот барем да работи полесни работи, туку ги напаѓа крвните садови и тие ја губат својата еластичност и не можат да ја вршат својата функција и таа состојба на крвните садови придонесува да се појавуваат мозолчиња по површината на кожата. Во мозолчињата се појавува воспаление од кое следува промена на природната боја, распаѓање на кожата, и на крај на месото. Кога сосема ќе се развие вистинската лепра, а тоа се случува ако веднаш во почетокот не се лечи сериозно, тогаш и болеста станува неизлечива, заради што и Мојсеевиот закон не одобрувал лепрозните да живеат во друштво со останатите. Значи толку тешки болни луѓе излечил Господ Спасителот во еден миг и тоа не еден или двајца, туку десетмина.
-„ Во она време, кога влегуваше во едно село, го сретнаа десет лепрозни мажи, кои застанаа подалеку и го поткренаа гласот, велејќи: „Исусе, Учителе, смилувај ни се!”
Учителот поминувал преку Самарија и Галилеја т.е. границата на овие области имајќи ја Галилеја од левата, а Самарија од десната страна, одејќи така во некое село или мал град, кој бил меѓу Самарија и Галилеја. Оваа вистина го посведочува и тоа што од десет лепрозни еден бил Самарјанец. Според Мојсеевиот закон, лепрата била заразна болест и затоа на лепрозните не им се дозволувало да бидат во друштво со здравите, ниту пак да им се приближуваат. А Јосиф Флавиј вели дека ниту мртвите не ги принесувале во близина на луѓе заболени од оваа болест, затоа и овие десетмина не смееле да му се приближат на Спасителот, туку од далеку го замолиле за милост, т.е. да ги излечи.
-„А кога ги виде, им рече: „Одете и покажете им се на свештениците!” И се очистија додека одеа.“
За лепрозен да се очисти и од болеста да се излечи требал да верува во семоќта на Спасителот и затоа ги испраќа кај свештениците пробувајќи ја нивната вера. Но тие веќе слушнале за неговите чуда и верувале дека Тој може да ги излечи и затоа ги послушале неговите зборови и веднаш тргнале да им се покажат на свештениците, од нив да добијат уверување дека се излечени и да принесат жртва на Бога, како што наложувал Мојсеевиот закон. И нивната вера им помогнала зошто додека оделе тие виделе дека биле очистени и излечени од лепрата. На нив може да се угледа и секој грешник, па затоа нека и тој постапи како и тие; нека и тој се обрати на Спасителот со вера и молитва, зошто Господ и него ќе го излечи од гревовите и ќе ја спаси неговата душа.
-„А еден од нив, кога виде дека оздравел, се врати славејќи Го Бога гласно. И падна на лице при Неговите нозе и Му благодари. А тој беше Самарјанец.“
Односно иноплеменик, туѓинец, кој полн со благодарност кон својот добротвор се вратил од патот штом видел дека е очистен, за да му заблагодари на Бога. Меѓутоа останатите деветмина, кои биле Јудејци, го продолжиле својот пат за да ги исполнат законските форми. Се гледа дека сите верувале во Спасителот, но само Самарјанецот покажал и благодарност, и затоа Господ само него го пофалува, а останатите ги осудува. Од ова се уверуваме дека верните не ги спасува исполнувањето на на вероисповедните форми, туку духот на верата што токму е и главното. Но Јудејците во тоа време биле врзани само за формалностите и нив строго ги исполнувале, а духот на својот закон речиси сосема го заборавиле, затоа и идолопоклонците го признале Исуса Христа, а не Јудејците. Но Бог како Отец гледа особено на срцето и карактерот и затоа вели: „Нема секој кој говори: ‘Господи, Господи‘, да влезе во царството небесно, туку оној кој ја исполнува волјата на Мојот Отец.“
-„ Тогаш Исус одговори и рече: „Зар не се очистија десетмина? Каде се уште деветте? Не најдоа ли да се вратат и да Му благодарат на Бога, освен овој туѓинец!”
Бидејќи Спасителот кога ги лечел болните или мртвите ги воскреснувал или правел други чуда, не само што ја избегнувал славата и благодарноста, туку и им заповедал на помилуваните да молчат и на никого да не зборуваат за неговото добродетелство, учејќи не нас на смиреност и избегнување на суетата. Но во оваа прилика ја изобличува неблагодарноста и непризнавањето на оние деветмина излечени, учејќи не со тоа дека Бог не ја презира и отфрла благодарноста која е својствена на секое срце кое е облагородено со христијанство.
Самарјанецот го нарекува иноплеменик – човек од друга народност, најверојатно Асирјанец, зошто кога асирскиот цар Салманасар го покорил Самарјанецот, тој Јудејците и со нивниот цар Осиј ги одвел во Самарија, а во Самарија ги населил Асирците од Вавилон, Хут, Ав, Емат и Сефарним, кои потоа се измешале со заостанатите Јудејци и се нарекле Самарјанци. Но благодарниот Самарјанец од денешното Евангелие, иако бил иноплеменик на Јудејците, сепак имал иста вера со нив зошто Спасителот не го нарекува иноверник, и затоа со останатите Јудејци го испратил кај свештеникот. Тој го нарекува иноплеменик – туѓинец – нешто што го знаел и кога го излечил, но сакал да покаже дека Бог не гледа на личностите и народностите, зошто Бог не гледа кој е кој, туку секој народ кој се плаши од Него и твори правда е мил пред Него.
-„И му рече: Стани, оди. Твојата вера те спаси.“
Со воие последни зборови Спасителот не учи на смиреност, зошто не вели дека Тој го спасил, туку му вели на Самарјанецот: „твојата вера те спаси“, т.е. верата во семожноста на Спасителот која го очистила од лепрата и која во него разбудила благодарност, таа иста вера ја спасила и неговата душа од гревовите.
БЕСЕДА НА ДВАЕСЕТ И ДЕВЕТАТА НЕДЕЛА ПО ДУХОВИ
Исусе Учителе, смилувај ни се!
Во денешното Евангелие се зборува за тоа како Спасителот, кој одел кон Ерусалим, го сретнале десет лепрозни мажи кои го молеле вака: „Исусе Учителе, смилувај ни се“, т.е. помогни ни, излечи не, нешто што преблагиот Господ го направил, наредувајќи им, според Мојсеевиот закон, да се пријават пред свштениците кои ќе ги прогласат за излечени, зошто само така можеле да се вратат во општеството и меѓу луѓето, кои заради таа болест морале да ги остават. Но денешното Евангелие исто така ни кажува дека од десетмина излечени, само еден се вратил за да го пофали Бога гласно и да падне пред нозете на Спасителот и да Му се заблагодари. И тоа бил Самарјанец, значи не бил Јудеец, кој како човек од избраниот народ на кој Бог толку добра направил, бил најмногу должен да верува во Спасителот и да Му се заблагодари! Според тоа псалмопеачот точно кажал за Јудејците говорејќи: „Тие се непослушни, нивните дела се гадни; нема никој добрини да прави, сите се завртеа, сите се расипаа и нема ниту еден кој Го бара Бога“. И навистина, кога овие деветмина, на кои Спасителот им напарави добрина и кои чудото на Неговата семоќност го виделе врз себе, не го познаа во Исус Христос Бога, ниту се вратија да Му заблагодарат, тогаш што остана за другите? Но Самарјанецот, гледајќи го чудото врз себе и удостојувајќи се со толкава благодат, се врати да се заблагодари на Бога кој го излечи од лепра. И Господ праша каде се останатите деветмина кој ги излечил? Зарем тие не се вратија да му одадат благодарнот на Бога за стореното им добро? Господ запраша каде се останатите бидејќи благодарноста пред Бога е многу пријатна зошто таа е знак на добро и чесно срце и нерасипана душа. Според тоа благодарноста е најголемата доблест зошто таа ја усовршува секој друга доблест и без неа секоја добродетел е несовршена. Дека благодарноста е својство само на чесните и побожните, само на светите и праведни луѓе имаме доволно примери во Светото Писмо.
Така праведниот Авел, знаејќи дека животот и се што има Бог му го дал, знаел дека за тоа треба да се заблагодари на Бога и затоа ги одбрал првородените од своето стадо и нив ги принел како жртва пред Бога и Бог таа благодарност му ја примил, зошто Светото Писмо вели: „и погледна Бог на Авел и на неговите приноси“, а овие зборови уште сведочат дека Бог со задоволство и љубезност ги примил даровите на Авел и го благословил.
Како што правел Авел, така правел и Ное. Кога Ное се спасил од потопот, веднаш му заблагодарил на Бога за тоа милосрдие и му принел жртва од сите животни чисти и од сите птици чисти, а дека на Бога и оваа благодарнот му била угодна и пријатна сведочи Светото Писмо говорејќи: „и го помириса Господ угодниот мирис и го благослови Ное и синовите негови“.
После Ное, кога патријархот Авраам ја добил од Бога ветената земја во наследство, од благодарност подигнал три жртвеници и Бог на тоа му рекол: „Ќе направам твоето потомство да биде како песокот на земјата“. А исто така и кога јаков се плашел од прогонот од страна на својот брат Исав, Бог му се јавил и го храбрел, а тој на местото Ветил подигнал жртвеник на благодарност. Истото го гледаме и кај Мојсеј, Исус Навин, Гедеон, Самуил и кај Самарјанецот, кој се спомнува во денешното Евангелие и кој излечен од Господ Спасителот се враќа да Му се заблагодари и Господ таа благодарност не само што љубезно и со задоволство ја прима, туку уште и прашува: „каде се другите?“ Зошто и тие не се вратиле да се заблагодарат на добрината која Тој им ја направил?
Од се ова да се научиме дека сме должни на Бога да се заблагодариме за добрините кој секој ден ни ги прави и дека нашата благодарност кон Бога е многу угодна и пријатна, зошто е доказ на нашата чиста душа и срце, нашата синовска љубов кон Него. И така кога пред Бога од благодарност принесуваме свеќи, зејтин, темјан и други дарови, да бидеме уверени дека принесуваме пред Бога пријатна жртва, дека Бог е задоволен и дека ја спасуваме нашата душа, како што сите спомнати праведници ја спасиле својата душа давајќи јасни знаци на својата благодарност кон Бога.
Но некој ќе рече: кога сум здрав и среќен и во мојот живот во се задоволен, тогаш знам, можам и сакам да се заблагодарам на Бога и да Го славам, но кога сум болен и несреќен, кога само беда и неволји ме снаоѓаат, како тогаш и за што да Му благодарам на Бога? Но, треба да се знае дека и казните Божји се благодејанија зошто тие не принудуваат да се сеќаваме на Бога. Светото Писмо јасно сведочи дека казните го одведуваат човека на патот на покајанието и спасението, зошто и цар Давид вели: „Боже, твојот стап и твојата палка ме тешат“, а познато ни е дека и ние грешниот со казни го поправаме. Божјите казни се средства и начини со кои Бог праведниците ги утврдува во доблестите, а грешниците ги повикува на покајување. Бог преку казни ги лечи нашите душевни рани и така поради времените казни, кога ќе се излечиме и поправиме, ни дава вечно блаженство.
Затоа да Му благодариме на Бога како што самото Свето Писмо вели: „ во секое време и пофалбата Негова нека секогаш биде во нашите усти“. Ако сме здрави, тоа е дар божји, ако сме болни, болеста е телесна за спасение на нашата душа. Ако сме богати и среќни „ нека благодари нашата душа на Господа, незаборавајќи ги Неговите дарови“, ако сме сиромашни и несреќни, треба повторно на Бога да му заблагодариме. И така во секоја состојба треба на Бога да сме благодарни зошто тоа е Негова волја за да не очисти од гревовите, како благодарниот Самарјанец од лепрата, за да се удостоиме овде на земјата со спокоен и благодарен, а на небото со вечен и блажен живот. Амин.

This entry was posted in Толкувања и Беседи. Bookmark the permalink.

Comments are closed.