GRBOTNAMVPC

Со благослов на неговата Светост
Патријарх на
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
+++Јован – Хаџи
Наслов на книгата и автор:
„ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО“
Архимандрит Фирмалијан
ИЗДАВА: МВППЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза
Скопје, Република Македонија
2014 година Господова

ПРЕДГОВОР
Евангелието е книга кои ја напишаа четворицата Евангелисти: Матеј, Марко, Лука и Јован и која зборува за еден предмет, па затоа Ориген кажува дека Евангелијата кои овие четворица ги напишале е едно Евангелие. Предметот на Евангелието не е проста историја, ниту тоа се одликува со богословски, филозофски или хронолошки систем, така да не е ни целосна биографија на Господ Исус Христос, туку е верно изложување на настаните, делата и зборовите Христови од кои се изведува карактерот, важноста, начелата, а особено науката на основачот на христијанството, нашиот Спасител и Господ Исус Христос. Според тоа и оваа книга „Толкување на Евангелието“ ја има таа цел, доколку е можно подобро и поопширно да ги протолкува и објасни сите оние настани, дела и зборови кои се изложени во Евангелијата. Важноста на оваа книга најлесно и најдобро ќе ја разбереме кога ќе се сетиме како секоја недела на Литургија ги слушаме Евангелијата и малку или воопшто не ги разбираме иако тие во себе содржат наука која не учи: како на земјата да бидеме среќни, а на небото спасени.
Вистината на овие наши зборови најдобро ја сведочи состојбата на христијанските народи кои се препородени од науката на светото Евангелие. Треба да се знае во каква состојба се наоѓале токму најнапредните стари незнабожечки народи и во каква состојба се наоѓаат христијанските народи, и тогаш лесно е да се разбере божествената наука која во овие книги се толкува. Бедната и несреќна состојба на старите народи до појавата на христијанството верно и живо ја опишува историчарот Стојан Бошковиќ кога во својата „Историја на светот“ вели: „… а покрај целиот надворешен сјај се појави слабост во животот на Римјаните; ракот во утробата почна да го нагризува тоа огромно државно тело кое не се засновало на човечка правда и чест, ниту пак на слобода во народен договор, туку се држело со сила, а се служело со измама. Идолопоклонството со перверзни вавилонски обичаи ја поткопа секоја почиста основа на верата и моралот кај народот; а грчката наука со епикурејскиот правец на раскош и уживање кое Римјаните, збогатени од пленот од целиот свет, го отру и оној мал граѓански дух и доблест кој се сочувал и покрај грозните домашни војни, зад силеџиската влада на Јулиј Цезар и неговите наследници, кои во Историјата на светот се стигматизирани со проклетството на сите народи и проклетството во сите векови…Кога римското царство дошло до врвот на својата слава и воедно кога покорените народи најмногу страдале под товарот на пустоносните војни, грдите навали и насилства од страна на римските и домашните тирани; кога верата, чесноста и моралот паднат под влијание на незнабожечките перверзни обичаи, блуд, лаги и секоја расипаност; кога во човештвото речиси се згаснала светлината на возвишените човечки доблести, вистини, правди и духовни човечки вредности; кога царевите, кралевите и кнезовите, великаните и богатите, свештениците и научниците ги познаваа само по соблазниот свој живот во кој се валкале по калта на раскошот и гревот; кога сите луѓе Божји и човечки закони се згазени и повикот на згазениот човек-страдалник допре до небесата – тогаш се појави Исус Христос, Спасителот на светот, Син Божји и човечки, искра на вечниот небесен дух, и посеа по земјата светлина, со кое човечкото срце вечно ќе се грее, а умот ќе се просветува„…Кога и овие неколку зборови на овој многу важен писател јасно ја покажува тажната состојба на римскиот народ пред појавата на христијанството, кое светот го спаси од ваквата и толку големата несреќа и зло, тогаш е потребно барем накусо да покажеме со што христијанството ги препородува народите, со што оваа светлина на човечкото срце вечно грее, а умот го просветува.
За да можеме да судиме за важноста на неговата книга, потребно е да испитаме какви впечатоци и какви последици таа остава во душите на своите читатели. Кога на тој начин ќе го испитуваме и Светото Евангелие, ние ќе можеме праведно да го оцениме и навистина ќе се воодушевиме на моралните последици кое тоа ги остава кај целото човештво. Светото Евангелие ни налага да ја правиме секоја доблест, а ни го забранува секој порок кој е во состојба да го вознемири спокојството и благосостојбата на човештвото. Науката на Евангелието ја наложува секоја вистина, правда, добродетелство, смиреност, пожртвуваност, трпеливост, простување на навреди и воопшто сите доблести кои ги скротуваат страстите и прават луѓето да бидат мирољубиви, пријатни и благодарни. Евангелието не само што ги одредува и наложува човечките должности, туку тоа во исто време ветува и Божја благодат во помош при извршување на тие должности и за истата цел ни дава во лицето на Спасителот Исус Христос совршен пример за доблест. Евангелието учи дека катастрофите во овој свет или искушенијата или наградите за доблестите или казните за пороците и дека тие се за оние кои прават добро, награда или проба заради одржување во доброто; а на оној кој прави зло тие се казна за злото. Ваквата наука го чува добриот христијанин од очајување и го храбри и му помага да се одржи на патот на доброто и доблестите и тогаш кога страда. Евангелието учи дека сите луѓе се еднакви пред Бога зошто сите се Негови деца и сите се повикани на спасение. Ваквата наука гордиот го смирува, а смирениот го воздигнува и облагородува; богатиот го прави милосрден, а сиромавиот благ, незлобив и безопасен.
Науката на Светото Евангелие им заповеда на господарите да се добри и праведни, снисходливи и човекољубиви кон своите служители, кои се должни да ги сметаат не само како членови на своето семејство, туку и како свои синови; а на служителите им наложува да бидат чесни, вредни и верни на своите господари, кои се должни да ги сметаат како свои родители и добротвори. Кога ваквите принципи ќе се втемелат во човечките срца, тие луѓето ги принудуваат своите должности точно и совесно да ги исполнуваат со смерност и правда без разлика во каква состојба се наоѓаат. Евангелието ни става во должност да се чуваме од непобожност и ниски желби, да живееме паметно и искрено и да правиме добрини и на нашите непријатели; да ги благословуваме и оние кои не колнат; да ги љубиме оние кои не мразат и да се молиме на Бога и за оние кои не гонат. Евангелската наука не само што ни ги забранува сите зла и лоши дела, без разлика колку тие се пријатни во нашите очи, туку ни ги забранува и лошите помисли барајќи од нас да сме мудри како змија, а благи како голуби. Евангелието не забранува ниту едно уживање кое на здравиот разум не се противи и ни ги одобрува сите оние наслади кои не ни штетат нам или на нашите блиски. Тоа го ограничува вишокот и ги поставува луѓето во пристојни граници како што и речните брегови го управуваат текот на реката и спречувајќи го нејзиното изливање, го задржува и самиот тек на реката. Евангелската наука се труди и е во состојба да го поправи секој кој е на погрешен пат и ветува простување на гревовите на секој грешник кој искрено се кае.
Евангелската наука стои во потполна хармонија со сите народи и клими, зошто некаде стивнува гнев, освета, злоба, омраза и општо склоност кон зло, нешто кон што се подложни одредени луѓе во потоплите предели, а од друга страна поставува граница на рамнодушноста и немарноста кај луѓето во постудените предели. Евангелието би можело да забранува љубов, јунаштво, пожртвуваност и патриотизам, а да не дојде до големи спротивности со самиот себе, па затоа сите особини ги одредува на оние основи на кои почиваат најблагородните доблести. Заради тоа Евангелието препорачува: трпеливост, снисходување, простување и презирање на опасностите дури и до жртвување на животот, а тоа го сочинува важниот и правиот карактер на еден вистински јунак. Меѓутоа тоа наложува гостопримливост, справедливост, човекољубие, взаемно помагање и воопшто совесно однесување – значи доблести кои се во тесна врска со вистинското и чисто пријателство. Спасителот Исус Христос ни дава докази на својата особена љубов кон Лазар, а евангелистот Јован го избрал за свој близок пријател. Христијанството го благословува и патриотизмот и секој патриот, а забранува себичност, гордост, среброљубие како пороци кои упропастуваат народи. Со еден збор Евангелието содржи наука на која човечкиот разум треба да се поклони, зошто во неа може полесно и појасно да ја најде одредбата на човечките должности отколку во самиот себе.
Новиот Завет не му ги покажува на човекот само должностите, туку му дава и средства како помош во исполнувањето на своите заповеди. Тоа ветува награди кои човечкото око не ги видело и уво не ги слушнало, а казните се толку страшни што навистина ги упропастуваат сите оние кои Неговите заповеди ги омаловажуваат и не ги исполнуваат. Евангелието и Апостолските посланија, набројувајќи ги човечките гревови, ги одвраќаат луѓето од истите со овие зборови: „Не се лажете, ниту блудници, ни идолопоклоници, ни прељубници, ни крадци, ни лакомци, ни пијаници, ни кавгаџии, нема да го наследат Царството Божје.“ Ваквата закана донесува повеќе полза, отколку сите пофалби за доблестите и сите идеализирања за доброто, зошто тие средства поголемиот дел од човештвото не ги разбира и не ги усвојува.
Протосингел Фирмалијан

ПРИСТАП
ПОВАЖНИ ПОЕДИНОСТИ ЗА СВЕТОТО ЕВАНГЕЛИЕ
1.Начинот на пишувањето во времето на Апостолите
Старите за пишување употребувале камени и дрвени плочи, лисја од дрвја, изработени кожи, мембрани, хартија од памук или коноп. Во времето на Апостолите се употребувале: а) мембрана (2 Тим. 4, 13), т.е. фин материјал кој била изработен од телешка кожа; б) пергамент или дифтер (од тука потекнува и турскиот збор тефтер), т.е. материјал многу погруб и полош од мембраната, а изработен од козја или овчја кожа и в) хартија (2 Јов. 1, 12) која била изработувана од средината на калемот кој растел покрај брегот на реките Нил во Египет и Еуфрат и Тигар во Вавилон.
Старите ракописи се наоѓаат на завиткани цилиндри и тие се без запирки, точки, параграфи и глави. Но во времето на Апостолите веќе почнале да се употребуваат теки и на нив се пишувало во вид на една, две, три или четири колони. Така Евсевиј, по наредба на Константин, им пишувал на црквите во престолнината (Ebc. Const. Lib. IV. 36 и 37). Старите пишувале книги на овој начин: писателот му зборувал на таканаречениот „брзописар“, чиј ракопис го препишувал „калиграф“, а потоа текстот доаѓал кај „прегледувач“, (лектор) чија задача била да ги поправа грешките.
Во старото време текстовите се умножувале со препишување на оригиналот, но за да се разликува оригиналот од препишаното и преписите кои се постари од поновите, може да ни послужи:
а) Квалитеот на хартијата и мастилото. На најфина мембрана се напишани се кодексите: Синајски, Ватикански, Александриски и др.
б) Формата и совршенството на сретството за пишување- букви. Ракописите кои биле напишани со големи букви и одвоено се викаат Unical од латинскиот збор unicia што значи: прст. Ваквите ракописи се од времето меѓу III и IV век. Ракописите кои се напишани со споени букви (како ние денес што пишуваме) се викаат Curzive т.е. брзописни и тие се од времето после IX век.

2. Поделба на даноците на глава според Амониевиот систем
Амониј од Александрија, кој живеел околу 220 година по Христа, земајќи го како основа Матеевото Евангелие, паралелно изложил слични делови кои во останатите Евангелија се наоѓаат, а со тоа помогнал полесно да се разбере текстот.
3. Евсевиевите канони
Еден век подоцна Евсевиј Кесариски, врз основа на Амониевата работа образувал систем на хармонија на четирите Евангелија. Амониј го поделил Евангелието на Матеј на 355 глава; на Марко на 236, на Лука на 342 и на Јован на 232 глави – вкупно на 1165 глави, кои Евсевиј, како што се гледа од едно писмо упатено до својот пријател Карпијан, ги поделил на 10 канони:
Првиот канон содржи броеви под кои е изложено се што сите четири Евангелисти напишале слично.
Вториот канон изложува сличности меѓу: Матеј, Марко и Лука.
Третиот канон изложува сличности меѓу: Матеј, Лука и Јован.
Четвртиот канон изложува сличности меѓу: Матеј, Марко и Јован.
Петтиот канон изложува сличности меѓу: Матеј и Лука.
Шестиот канон изложува сличности меѓу: Матеј и Марко.
Седмиот канон изложува сличности меѓу: Матеј и Јован.
Осмиот канон изложува сличности меѓу: Лука и Марко.
Деветиот канон изложува сличности меѓу: Лука и Јован.
Десетиот канон говори за се што секој од Евангелистите одделно напишал.
Оваа работа на Амониј и Евсевиј е позната под оваа форма: под секој број на Амониевите 1165 глави ставен е, со мастило во боја, и бројот на Евсевиевиот канон.
4. Евталиевите стихови
Околу 458 година александрискиот ѓакон, а потоа Еулкискиот епископ Евталиј ги издал посланијата на Апостол Павле поделени на глави. Но од Евталиевиот предговор се гледа дека поделбата на глави ја позајмил од списокот на некој епископ за кого Мил мисли дека е Тодор Момпсујетски. Потоа Евталиј во 490 година ги поделил Делата Апостолски на 16, а посланијата на Павле на 31 дел. Евталиј ставал и аксани на некои ракописи, но тие станале општи дури во VIII век. Потоа ја изработил поделбата на стихови и тоа на места по ширина на страната, а на места во стих доаѓало онолку зборови, колку што можело да се прочита без прекин. Поделил на стихови, како што самиот сведочи, заради појасно и поразбирливо читање во црква (Callandi Bibl. Patr X. 199.). За да се види какви биле овие Евталиеви стихови како пример изнесуваме неколку од нив кои се наоѓаат во Кодекс Н, а од посланието до Тит 2, 2-3, каде Апостолот му вели на Тит:
А ти говори за она што се сложува со здравата наука. На старците да бидат трезвени, Чесни, Разумни, Здрави во верата, Во љубовта, Во трпението, Исто така постарите жени Да се владеат како што доликува на свети, Да не клеветат, Да не се предаваат на многу вино, Туку да бидат учителки за доброто,
Но бидејќи за ваков начин на пишување било потребно многу место и хартија, подоцна ваквите стихови ги пишувале во редица, но ставајќи точка на крајот на секој стих. Така Кодекс К го има од Матиевото Евангелие 2, 2-22 ова:
И тој откако стана. Го зема детето. И Неговата мајка. И дојде во земја Израелева. Но откако слушна. Дека Архелај царува во Јудеја. На местото на својот татко Ирод. Се побоја да оди таму.
Но и пред Евталиј, книгите на Светото Писмо биле пребројани на стихови и за тоа сведочи Ориген. Бројот на стиховите е ставен на крајот на книгата и оваа поделба на стихови сигурно е измислена со намера да се сочува неповредена.
Поделбата на текстот на глави и стихови како и интерпункцијата која денес постои, ја изработил кардиналот Виктор Хуго де Санто во 1248 година, а првиот испечатен Нов Завет ни го даде Еразмиј во 1516 година и тоа во латинско издание, кое е познато под името Biblia cum postila, a во намера полесно да може да ги цитира разните места од Стариот и Новиот Завет во Конкордијата на Светото Писмо кое мислел да го објави. Од ова латинско издание земена е поделбата на Хуго околу половината на XV век и во грчко издание. Хуго ги поделил главите на повеќе стихови отколку сега што ги има, а ги означувал со латински букви, но овие стихови ги нема во печатено издание. Арапските броеви за означување на стиховите прв ги вовел Пагниниј во 1528 година во латинскиот превод на Библијата, но и тој имал повеќе стихови отколку што ги има денес, а денешната поделба прв ја вовел Роберт Стефан во своето четврто издание на Новиот завет во 1551 година. И така Хуговата поделба на глави и Стефановата на стихови и ние денес ја употребуваме.
Од сето ова следува:
а) Ракопис кој е поделен на глави и стихови како денешниот начин, е од времето после XII век.
б) Ракопис на хартија од памук, е подоцна од IX век;
в) Ракопис со букви или знаци на прашање и запирки, подоцна од IX век;
г) Ракопис кој е систематски со интерпункции или во кој стиховите се означуваат со знаци или со разни почетни букви, подоцна од VIII век;
д) Ракопис со букви поделен на видови или кои имаат и аксани или со Евталиевата поделба е од времето после V век и
е) Ракопис со Евсеевите канони е од времето после IV век.

5) Неповреденоста на Евангелието
За да се увериме во неповреденоста на текстот во Светото Писмо потребно е на истото да ги примениме правилата која се применуваат за испитување на неповреденост на дела на световни писатели и ако ракописите на Светото Писмо одговорат на барањата на тие правила, тогаш е природно да ги признаеме за верни и неповредени; а ако не одговорат, тогаш треба да ги отфрлиме.
Денес веќе никој не се сомнева во верноста и неповреденоста на Иродотовата историја и Платоновите текстови зошто од Иродотовата Историја има околу 15 ракописи од времето меѓу IX и XV век. Еден од овие ракописи од XII век се наоѓа во народната библиотека во Париз; друг од X век се наоѓа во Фиренца; трет од IX век во Катавригија во Англија. Од Платоновите списи сочувани се помалку ракописи. Најстариот и најважниот е донесен во 1801 година од Патмос од манастирот Свети Јован во Рокефорд во Англија и тој е од 695 година. И воопшто сите ракописи на световните писатели подоцна се од IX век и сега веќе во нив ната неповреденост никој не се сомнева.
Како доказ за неповреденоста на еден текст доволно е кога ќе се испитаат 10 или најмногу 20 ракописи. Значи ова исто правило треба да се употреби и при испитувањето на неповреденоста на Светото Писмо. Но ние имаме 42 ракописи само од нашите Евангелија и тоа од времето пред IX век и од нив се стари 1000-1500 година, а сите други се постари. Ракописи на Новиот Завет има преку 1000 и само 47 се стари 1000-1500 години. И така ракописите на Новиот Завет, а особено Евангелските, се постари и ги има повеќе отколку ракописите на Иродот, Платон и други световни писатели.
Освен тоа Евангелските ракописи ги надминуваат световните не само според бројот и староста, туку и по точноста. Непристрасната Палеографија, признавајќи ја важноста на овој предмет, не жалела никаков труд и жртва за зачувување на чистотата на текстот. Така таа строго испитала околу 1277 ракописи на Новиот Завет и во нив нашла само до 50.000 разлики, а сите овие ракописи, освен 50, потполно одговараат на законите на ортографијата, па и овие 50 одземајќи само 10-12, се разликуваат само во одредени зборови. На крај и од последните 10-12, само се два евангелски ракописи, а останатите се разни посланија, па дури и нивните разлики не се догматски. Оваа вистина може лесно да се докаже и со забелешки кои на разни ракописи се ставаат во почетокот на секоја глава, а неа ја посведочува и тоа што сите Свети Отци, укорувајќи ги еретиците што го расипувале текстот на Светото Писмо, секогаш повикувале на неповреденост на ракописите кои се наоѓале во црквите. Така Иринеј вели: Nemo coquoscit filium nisi pater neque patrem quis cognoscit nisi filius revelare Sis et Mathaeus (11, 27) posuit, et Lukas (10, 22) simititer et Markus idem ipsum…Hieutem qui peritiores Apostolis volunt, esse sie deseribunt. Nemo cognovits patrem nisi filius etc. (Ирин. прот. ерет. 46.1.вид. и Ориг. прот. Келса 2, 27)
6. Поважни кодекси
Кодексите на Новиот Завет се делат на оние кои се напишани со почетни големи букви и на оние кои се напишани со обични, мали букви. Првите се постари и ги има 51, а од другите има околу 1100 и уште преку 250 непотполни. Овие Кодекси се поделени на четири реда, од кои во првиот: Евангелијата; во вториот: Делата на Апостолите и Католичките посланија; во третиот: посланијата на Апостол Павле и во четвртиот ред: Откровението. Осве оваа поделба на редови, Кодексите уште се означени со букви: A. B. C. D. и т.н. и така секој Кодекс по ред треба уште да се бара и по буква. Но Кодексите со мали букви, иако се поделени на четири реда, означени се уште и со цифри немајќи и поделба на редови и тоа е најдобро зошто е полесно да се најде ракописот.
Кодексите на Новиот Зват се викаат „чисти“ (piri) ако содржат само грчки текст; „двогласни“ (bilinques) ако содржат уште и некој друг превод и грчко латински (graecolatini) ако содрат Вулгата или некој друг латински превод на Новиот Завет.
Од постарите и поважните прстни (uncial) ракописи, кои содржат помалку или повеќе целиот Нов Завет, ги напоменуваме:
Codex Sinaiticus. Овој ракопис е на фина мембрана. Неговиот формат е 13 и ½ палци ширина, а 14 и 7/8 должина.
Има 345 и ½ листови од кои 198 го содржат нецелосниот Стар Завет по 0’ толковници, а 147 и ½ целиот Нов Завет, посланието на Варнавин и поголемиот дел на Ерминовиот „Пастир“. Напишан е во три колони, а секој има по 48 стихови. На периториумот се означени Амониевите глави и Евсевиевите канони. Овој ракопис се смета за најсовршен и најстар, а можно е дека бил еден од оние кои Евсевиј, по наредба на цар Константин, ги испратил до „црквите на престолнината“.
Ова богатство го пронашол познатиот Тишендорф на 4 февруари 1859 година во манастирот Света Екатерина на Синајската гора и во 1860 година го подарил на рускиот цар Александар II. Денеска се наоѓа во библиотеката во Санкт Петербург, а последен пат бил издаден во 1863 година.
Codex Alexandrinus. Овој ракопис има форма на четвртина; должината му е 13, а ширината 10 палци, се состои од 773 листа, напишан е во две колони со по 50 стихови. Тој го содржи поголемиот дел на Стариот Завет по * 0 ‘ толковници и нецелосен Новиот Завет. Најважниот недостаток е во тоа што ги нема првите 24 глави од Матеевото Евангелие, а од Јовановото нема од глава шеста 50-от стих, од глава осум 52 стих. На прво место за „содржината“ има сирски натпис кој сведочи дека овој текст го препишала маченичката Текла од Александрија. Овој ракопис од IV век е единствениот кој ги има сите Амониеви глави и сите Евсевиеви канони. Цариградскиот патријарх Кирил Лукарис го донел во Цариград, а во 1628 година го поклонил ракописот на англискиот крал Чарлс I. Денес се наоѓа во библиотеката на музејот на Англија.
Codex Batikanus. Овој ракопис се вика вака затоа што се наоѓа во Ватиканската библиотека во Рим каде е пренесен уште во 1448 година, штом папата Никола V ја основал оваа библиотека и се наоѓа под број 1209. Тој е од најстарите ракописи на мембрани, а има форма на четвртина. Напишан е во три колони, а се состои од 759 листови. Содржи од Новиот Завет се освен 46 први глави од книгата Битие и од 105 – 137-ми Псалм. Се мисли дека овој кодекс е постар и од Александрискиот.
Codex Ephraemi. Се состои од 64 листа во кои има делови од целиот Нов Завет, а се наоѓа во народната библиотека во Париз под бр. предтодно- 1905, сега 9. Според формата овој ракопис личи на Александрискиот, но од него е подобар по квалитеото на мембраната. Напишан е во една колона во која има 40-46 стихови и се смета за најважен. На периториумот ги има Амониевите глави, но не и Евсевиевите канони.
Ова име го добил така што околу XII век на мембраната на која веќе биле измазнети буквите на Светото Писмо, испишани беседите на Свети Еврем кој живеел во III век; но во 1834 година, со помош на некоја хемиска материја се обновуваат оние старите измазнети букви и овој кодекс се нарекува Палимасист = обновен.
Codex Bezae. Во 1581 година Тодор Беза го подарил овој кодекс на Кандавригиската библиотека. Има форма на четвртина, должината му е 10, а ширината 8 палци; напишан е на мембрана, а се состои од 414 листови. Текстот на Евангелијата и Делата на Апостолите, што му е и содржината, се испишани на грчки јазик, на левата страна, а на латински на десната страна и тоа стих спрема стих. Најден е во Манастирот Свети Иринеј во Лугун, а е потекнува од крајот на V век.
7. Најстари преводи
Заради поголема точност напоменуваме дека сите стари преводи на Светото Писмо се сложуваат со каноничниот текст. Светото Писмо е преведено на словенски јазик во IX век; на грузиски во IV век; на ерменски во V век; на коптски или мемфитски, долен Египет, на тивејски, горен Египет и на етиопски во IV век; на латински во III век и на сиријски во I век.
8. Делови на текстови од стари писатели
Светите Отци толку често во своите текстови го употребувале Светото Писмо, што од текстовите на 180 писатели кои живееле пред VII век можело да се состави цел Нов Завет. Теодорит Кипарски и Кирил Александриски пишувале во V век, Златоуст, Јероним и Глигориј Ниски во IV век; Ориген и Теогил Антиохиски пишувале во III век; Иринеј, ученик на Поликарп, кој пак бил ученик на Евангелистот Јован и Климент Александриски пишувале во II век; Климент римски, Игнатиј епископ Антиохиски и ученик на Евангелистот Јован во I век.
За истата цел, освен текстовите на Светите Отци, имаме и други текстови од антихристијански писатели. Такви се на пример Јосиф, јудејски историчар, кој живеел за време на Апостолите и бил пратеник на Тит кај Јудејците, во времето кога Ерусалим бил опколен; Келс, епикурски филозоф кој во почетокот на II век се трудел со помош на самите христијански текстови да го собори христијанството и за таа цел го употребувал целиот Нов Завет; историчарот Тацит кој пишувал на крајот на I век, потоа Јувенал, Планиј и други.
9. Канони или каталози од II – IV век
При крајот на II век, тројца многу познати црковни учители: Иринеј, Тертулијан и Климент Александриски потполно се сложуваат дека ги признаваат за канонски книги таканаречените признаени (омологумени) или: четирите Евангелија, тринаесет посланија на Апостолот Павле; Првото Петрово и Првото Јованово послание и Откровението. А уште како непризнати (противречни – андгилегомени) останале: Посланието до Евреите Јудини, второто и третото Јованово послание и второто Петрово послание. Овие книги биле предмет на помала или поголема дискусија иако секоја од нив за своја каноничност имала сериозна поддршка во писателите од тоа време. Но Ориген во III век ги цитира сите книги на Новиот Завет онака како што и денес се примени иако и тој се сомнева дека Апостол Павле го напишал посланието до Евреите и дали тие горенаведените се противречни од сите применети. Потоа Евсевиј во IV век го прави истото. На крај и противречните врз основа на историски докази или заради своето сродство со канонското, се примени за канонски.
Четиринаесет канони:
а) Три од нив се порано од Првиот Вселенски собор во Никеја.
1) Старосирското издание на Светото Писмо од I век (веднаш после смртта на Свети Јован Богослов) ги содржи сите книги кои и ние денес ги имаме како канонски, само без второто Петрово послание, второто и третото Јованово послание и Јудиното послание, како и Откровението, но и овие книги биле употребувани како што сведочат текствоите на Ефрем Сирски;
2) Ориген ги наведува сите 27 книги (а толку и ние денес ги имаме) како канонски, а за тоа сведочи Евсевиј.
3) Евсевиј под признати и противречни ги наведува сите наши канонски книги.
б) Останатите единаесет канони припаѓаат на IV век; но:
1) Три од овие и тоа: Кириловиот, Григориевиот и Амфидахиевиот го немаат Откровението, но:
2) Од нив девет и тоа: Атанасовиот, потоа еден на непознат отец, Епифаниевиот, Руфимовиот и Августиновиот го имаат и Откровението. И така на крајот на IV век, канонот на Новиот Завет сосема бил одреден вака како што и денес се наоѓа. Сето ова го потврдува и Лаодикискиот Собор во 360 година со 59-от и 60-от канон.
И така после сето ова што го наведовме во име на докази за неповреденоста на Светото Писмо и дека тоа и сега е токму онакво какво што го напишале Апостолите и го оставиле на Христијанството.
Но за Светите Евангелија да бидат примени и признати како божествени, потребно е не само тие да носат на себе печат на неповреденост, туку и нивниот предмет треба да е потполно достоен за почитување и верување. Но историското прикажување на некои настани да биде потполно достојно за верување, се бара од писателот: прво- потребна способност со помош на која ќе може да влезе во суштината на предметот за кој сведочи и суди независно, но и праведно и второ: – потребна е искреност која е во состојба да увери дека писателот навистина го изнесува предметот онака како што постои, т.е. дека тој ја говори само вистината и ништо повеќе.
Тие две се неразделни црти за верно сведоштво зошто ако постои способност, но без искреност, сведокот може да го знае предметот, но од неискреност може да го расипе и осакати; и обратно ако постои искреност, но без способност, сведокот и покрај сета волја да ја исповеди вистината, но не познавајќи ја, ќе ги измами другите, како што и самиот е измамен.
На ред е да видиме дали Евангелистите ги имаат овие спомнати својства и дали се надлежни веродостојно да ја прикажат историјата на Исус Христос.

10. Способностa на Евангелистите како веродостојни писатели
а) Евангелистите како Јудејци според народноста и верата, точно ги знаеле пророштвата за Месијата, а познати им биле и религиските начела на Исус Христос;
б) Тие биле земјаци на Исус Христос и затоа долго време Го знаеле од блиску; знаеле за Неговата мајка и роднините, потеклото, општесвената положба и неговиот правец;
в) Три години тие живееле со Спасителот и затоа добро знаеле како за Неговиот приватен, така и за јавниот живот. Тие ги виделе Неговите дела, ја слушале неговата наука, ги гледале Неговите страдања, го учеле она што и Он учел и го работеле она што и Он го работел;
г) Тие биле внимателни при верувањето. На пример Апостол Тома, по сведоштвата на ќените, а потоа на двата ученика, пред сите им рекол: „додека не видам на Неговите раце рани од клинците и не го ставам својот прст во раните од клинците и не ја ставам својата рака во ребрата Негови: нема да поверувам“ (Јов. 20, 25). Заради тоа и Учителот, по сведоштво на Марко, ги изобличил зошто: „и ги прекори за нивното неверие и тврдината на срцето што не им поверуваа на оние кои го видоа дека стана“ (Мар. 16, 14).
д) Евангелистите биле очевидци на се што напишале: „Бидејќи мнозина почнаа да ги опишуваат настаните, кои се наполно уверливи меѓу нас, како што ни ги предадоа оние, кои од почеток беа очевидци и служители на Словото, намислив и јас, откако испитав сè подробно од почеток, да ти ги опишам по ред, (Лук. 1, 1-3) што видовме и рацете наши допреа за зборовите на животот…тоа сведочиме и ви јавуваме“;
ѓ) Иако биле нешколувани, евангелистите сепак биле мудри, а таа вистина јасно ја посведочува нивната работа. Тие многу успешно ги пренеле своите начела по целиот свет; нивните текствои се почитуваат повеќе и од делата на најпознатите писатели. Тие го победија оружјето и римските подметнувања, го укориле материјализмот на еленската филозофија, па дури и самиот јудејски фатанизам го утишале.
11. Искреноста на евангелистите
Сега е на ред да видиме дали евангелистите ја имале и потребната искреност. По општопризнатото правило „секој се признава за искрен кој не се оддалечува од вистината заради било какви интереси“. Основата е правото „дека секој се смета за добар додека не се докаже спротивното“. Причините кои човека го оддалечуваат од вистината и искреноста може да се поделат на причини на: среброљубие, славољубие и сластољубие.
Но евангелистите, заради постојаноста кон начелата за кои сведочеле, станале сиромашни. Заради науката која ја проповедале тие доброволно се лишиле од помошта, заштитата и пријателството на своите родители, роднини, пријатели, па и самото општество. Од истите причини тие ја оставија и својата татковина. Ги жртвувле своите имоти, па дури и самиот живот го изложиле на опасност. Тогаш Петар рече: „ете ние оставивме се и по тебе тргнавме“ (Мат. 19, 27). Но, иако биле сиромашни, тие сепак биле вредни и неизлечивите болести ги лечеле бесплатно; значи нивната работа и живот ни малку не потпаднале под среброљубието.
Заради науката која ја проповедале, евангелистите биле не само сиромашни, туку и омразени.
И Јудејците и Римјаните ги гонеле и политички и религиски како разнурнувачи на постоечката состојба, така што не ги презирале само народот, туку и нивните роднини. Сосема е неумешно тврдењето дека тие од славољубие останале постојани при ширењето на евангелската наука зошто за тоа не добивале ниту пари, ниту слава.
На крај, освен сиромаштво и омраза, тие заради евангелските начела претрпувале многу тешки малтретирања и прогони. „И повикувајќи ги Апостолите“, вели Лука, „ги претепаа и им се заканија да не говорат во Исусово име“. Апостол Павле вели: „Повеќе пати сум бил во темница, многу пати сум доаѓал до смртен страв. Од Евреите петпати примив по 40 удари, без еден. Трипати бев камшикуван, еднаш камења фрлаа по мене, трипати кораб со мене се разбивал, ноќ и ден поминав во морските длабочини. При патување бев во страв пловејќи, во страв од ајдуци, во страв од роднини, во страв од незнабошци, во страв во градови, во страв во пустина, во страв на море, во страв меѓу лажни браќа. Во напор и работа, во многу непреспиени ноќи, во гладување и жед, во многу страдања, во зима гол“ (11, 23-27; 2Кор.; Евр. 11, 36-90), а сето ова е далеку од уживање и славољубие, зошто мачењето и гонењето е тешко. Сето ова е јасен доказ на апостолската искреност и верност кон својата работа.
Не можеме да мислиме дека евангелистите биле постојани во својата работа поради фанатизам зошто суштината на нивните текстови се самопрекорувања, пожртвуваност, благост, љубов и доблести кои сведочат за спротивното.
Сето ова и повеќе од доволно јасно ја покажува искреноста на евангелистите и затоа е сосема правилно да ги признаеме како единствени надлежни за пишувањето на Евангелието зошто тие единствено го имаат потребното својство за тоа.
12. Апокрифични Евагелија
Освен четирите каконски Евангелија, познати се и други, т.н. апокрифни, кои според Тило има 12, а според Тикендорф има 22, но само 7 се соќувани и тоа 3 на грчки јазик: Евангелие Томино, Јаковлево и Никодимово; 2 на латински: Евангелие за раѓањето на Дева Марија и историја на Христовото детство и 2 на арапски јазик: историја на дрводелецот Јосиф и Евангелие на детството на Спасителот. Освен овие познати се уште: Јевангелие од Евреите, од Патар, од Коринт, од Еѓипќаните, од вартоломеј, 12 Апостоли и т.н. Но четирите канонски Евангелија се разликуваат од овие по својата важност зошто се дела на луѓе кои не само оделе по Христа како Негови ученици, туку и биле очевидци на Неговата работа, смрт, воскресение и вознесение, веќе пишувале за вистинската Божја вера по вдахновеноста на Светиот Дух, „зошто никогаш пророштвото не доаѓа од човечката волја“ вели Апостол Петар, „туку научени од Светиот Дух говореа светите Божји луѓе“ (Петар 1, 21). И така, додека канонските Евангелија, како боговдахнети, зборуваат за вистинската вера, апокрифичните се занимаваат со излагања кои воопшто не влијаат на моралната страна на човекот.
13. Боговдахновеност
Боговдахновеноста треба да се разликува од Откровението. Така некои настани се историски познати на Апостолите, како на пример Преображението, Распетието, Вознесението и т.н., а други им биле познати од откровение, доколку ги надминуваат силите на човечкиот ум, како на пример, препорашање, Троичноста, Боженството на Исус христос, Воскресението, второто Христово доаѓање, времето на сеопштиот суд и т.н. Богодуховноста не се состои во умешноста за изразување, ниту во стилот на писателот, туку во просветувањето на неговото срце и ум така да иако тој ги излага предметите со вистинска вера Божја слободно, сепак ги изразува непогрешливо. Значи непосредното влијание на Светиот Дух ги сочувало светите писатели од грешки кои би можеле и најмалку да влијаат на моралната и религиската важност на нивните текстови. „Светото Писмо е Боговдахновено“ – од Бога дадено-вели апостол Павле, „и полезно е за учење, за карање, за поправање, за подучување во правдата“ (2Тим. 3, 16).
На крај за богодахновеноста на Евангелијата сведочи и тоа што:
а) На ниту еден друг начин не ни е можно и настаните да ги доведеме во согласност. Спасителот Исус Христос, доаѓајќи својата наука да ја распространи по целата вселена, поминал само три ипол години проповедувајќи и тоа во ограничен простор на Јудеја, а како орудија, кои ќе го продолжат тоа Негово дело, избрал само неколку прости, непознати и неуки луѓе на кои при разделувањето не им оставил никакви писмени упатства. „Ставете во своите срца за да не се припремате како ќе одговарате; зошто Јас ќе ви дадам уста и премудрост на која не може да се противат, ниту одговараат сите ваши противници“ (Лук. 21, 14-15). И навистина како можеле без Божјата вдахновеност Апостолите да ги совладаат сите материјални, судски и општествени неприлики и да ја распространат евангелската наука која го препородила и возвишила човештвото и со помош на која во светот е остварено она што човечкиот ум постојано го сакал, но никогаш до таму не можел да стаса, т.е. да го сознае своето определување и средства за постигнување на истото;
б) Исус Христос додека се уште бил на земја, на своите Апостоли им вети дека ќе им го испрати Светиот Дух;
в) Ова ветување се исполнило на педесетиот ден по Воскресението на Спасителот кога почнале да зборуваат и на разни јазици (Дап. 2, 4);
г) Самите Апостоли сведочат дека пишувале и учеле според упатството и вдахновеноста на Светиот Дух, зошто апостол Петар вели: „Од Светиот Дух научени говореа светите Божји луѓе“(2Петар, 1, 21; 1кор. 2, 12; 2Тим. 3, 16 и 1Јов, 1, 2)
д) И христијанската црква отсекогаш признавала дека Светото Писмо е боговдахновено.
14. Биографија на Евангелистите
а) Матеј. Писателот на првото Евангелие, според општото признание, е Матеј (Теодор-Божидар) кого Марко и Лука го нарекуваат Леви. Матеј бил син Алфеј од Галилеја, а како што и самиот сведочи, бил цариник. Кога седел на својата царинарница во капернаум, Христос го повикал да тргне по Него како ученик, а потоа со останатите Апостоли го испратил да го пропиведа христијанството по сите народи (Матеј, 28, 19). Тој бил Евреин и по вера и по народност, но бил римски граѓанин.
Како Евреин, Матеј, пишувајќи го своето Евангелие, ги имал во предвид Евреите, како што тоа се гледа и од текстовите на старите писатели и од самото Евангелие. Затоа тој никогаш не ги толкува, како останатите Евангелисти, географските положби и јудејските обичаи, а секогаш упатува на пророштвата, како нешто познато на неговите читатели. Христовата генеологија Матеј ја опишува по тело, а од Давидовото семејство и Јудиното племе до Авраам, и докажува дека тие не се само пророштва, туку и тоа дека Божјите ветувања дадени на Давид и Авраам потполно се исполниле со Синот на Дева Марија и дека Исус Христос е навистина Месијата и Спасителот на светот. Иринеј вели: „Матеевото Евангелие е напишано за Евреите кои го очекувале Христа од Давидовата лоза; а Матеј, кој истото го посакувал уште повеќе, се трудел со сите можни докази да докаже на Евреите дека Христос е од Давидовата лоза“.
Матеј го напишал своето Евангелие на еврејски јазик (а според некои и на грчки јазик) и тоа меѓу 40-50 (а според други меѓу 60-70 година). Но во секој случај, пред Тит да го разурне Ерусалим во 70-71 година, зошто катастрофата на Ерусалим се наведува во Евангелието како настан кој требаче да се случи.
б) Марко.Писателот на второто Евангелие се вика Марко Јован, па и во самото Евангелие понекогаш се спомнува како Марко, а понекогаш како Јован (Дел. Ап. 15, 37-39 и 13, 5, 13). Марко бил син на некоја побожна жена Марија, Јудејка од Кипар, а сестра на Варнава (Колос. 4, 10). Таа живеела во Ерусалим и во нејзината куќа се собирале христијаните од Јудеја за молитва (Дел.Ап. 12, 12). Марко бил духовен син на Петар ( I) и пријател на апостол Павле заради што ги следел Апостолите Павле и Варнава служејќи им при нивните патувања до Памфилија, од каде Апостолите го продолжиле своето патување, а Марко се вратил во Ерусалим.
Потоа Повле со себе го повел Сил и заминал за Сирија и Киликија, а Варнава го зел Марко и заедно одат на островото Кипар (Дел.Ап. 15, 37-40). После тоа Марко повторно му помагал на апостол Павле во Рим (Филип. 24; 2 Тим. 4, 11).
Дека навистина марко го напишал второто Евангелие под надзор на Петар, освен останатите, сведочат: Папиј (Евсев. Црк. Истор. Кн. III гл. 39), Ориген (Евсев. Истр. Кн. V гл.8), Епифаниј (Евсев. Црк. Ист. Кн. VI гл. 14) и други. Своето Евангелие Марко го напишал во Рим, за римските читатели и тоа според сведоштвото на Климент Александриски на ваков начин: Кога апостол Петар проповедал во Рим покрај многуте слушатели, со него бил и Марко и тогаш слушателите го замолиле Марко да им го напише она што Петар го проповедал и марко тоа и го направил. Но освен тоа оваа вистина ја сведочи и самото Евангелие зошто во него има: а) доста латински зборови; б) Марко ја испушта Христовата генеологија која за идолопоклониците е непоимлива; в) ги испушта и доказите од Стариот Завет освен оние кои доаѓаат во Христовите беседи; г) ги преведува еврејските и сирохалдиските зборови и д) ги објаснува јудејските обичаи.
Кога Марко го напишал своето Евангелие, не се знае со сигурност, но се мисли дека го напишал околу 60 година. Меѓутоа сигурно е дека тој своето Евангелие го напишал на грчки јазик кој во тоа време бил општо примен во Рим.
в) Лука. Третото Евангелие го напишал Лука, (Фотинос – Светозар) родум од Антиохија, христијанин од идолопоклоник, но бидејќи апостол Павле, во посланието до Колосјаните не го сврстува во оние кои се од обрезаните, некои тврдат дека бил Грк. Тој не бил Христов ученик, туку Павлов ученик и соработник, како што Марко бил Петров ученик и соработник (1 Петров. 5,13). Лука по занимање бил лекар (Колос. 4, 13), а дека се занимавал и со животопис кажува Никифор Калиста, историски писател од XIV век. Некои пак тврдат дека и Св. Јован Дамаскин сведочи дека Лука бил живописец (Евс. Цркв.Ист. 2, 43). Според сведоштвото на Калист, Лука маченички умрел во Елада, бил распнат на плодна маслинка и имал 80 години (Евс. Црк. Ист. 2, 48). Јероним, во книгата за „Познати мажи“(гл.7), вели: „дека за време на автократот Констанциј, телото на Лука било пренесено од Ахаија во Цариград. Мислењето на Псевдориген, Иполит, Епифаниј и други, според кои Лука бил еден од 70-те ученици, како и мислењето на оние кои Теофилакт ги цитира и кои велат дека Лука бил со Клеопа на патот за Емаус кога Господ Исус Христос воскресна, не моќе да има историско оправдување зошто сето тоа самиот Лука го порекнува (1, 2-3).
Освен Евангелието, Лука ги напишал и Дела на Апостолите, но по Евангелието кое го напишал пред 64 или 65 година, а што се однесува на местата каде Евангелието било напишано, иако за тоа постојат разни мислења, усвоено е дека во Кесарија или Рим го напишал и тоа на грчки јазик.
г) Јован.Писателот на четвртото Евангелие е Јован, ученик кого Исус го сакал. Татко му бил рибарот Зенедеј, а мајка му Саломија, а брат на Јаков. Роден бил во Витсаида во Галилеја и по тоа Андреј и Петар му биле сонародници (Јов.1, 40; Мат. 4, 18, 21). Јован бил прво ученик на Јован Крстител, а потоа Христов ученик. Спасителот го нарекол Јован „Воанегрес“- син на громови, зошто имал жив карактер, храбар и многу верен на Спасителот, полн со вера и одушевување кон Исус Христос. Кога Го фатија Спасителот, Јован го следел до архиерејскиот двор (1 Јов. 18, 15).
Тој бил покрај крстот на Галгота кога Господ Го распнаа како што ја видел и Неговата борба во Гетсиманија и славата на Тавор. На Тајната Вечера седел до Спасителот, кој Му дозволил главата да ја потпре на Неговите гради, и на крај нему Господ и својата мајка му ја оставил на чување (Јов. 19, 96).
По смртта на Дева Марија, Јован го напуштил Ерусалим и проповедал по градовите на мала Азија, а обично седел во Ефес каде според сведоштвото на Иринеј и своето Евангелие го напишал (Ирин. Црот. Евр. 1, 1; Евсев. Црк. Ист. 5.8) и тоа на грчки јазик меѓу 70 и 85 година кога имал околу 80 години. Јован уште напишал и три Посланија и Откровението.
Куса биографија на 70-те ученици на Спасителот
Кусата биографија на 70-те ученици на Спасителот ни ја оставил Доротеј, Тирски епископ кој живеел за време на царевите Ликениј и Константин. Маченички се упокоил во 107 година, за време на Јулијан.
1) Јаков бил брат на Господа, бил првиот епископ во Ерусалим, каде самиот Господ го поставил, умрел маченички во Ерусалим.
2) Клеопа, кој се викал и Симеон брат Господов, бил втор епископ во Ерусалим, умрел маченички, распнат од Домецијан.
3) Тадиј е оној апостол кој на едескиот цар Авгар му го донел неракотворениот образ на Господа и го излечил.
4) Ананиј го крстил апостол павле во Дамаск, каде што бил и епископ.
5) Стефан бил архиѓакон и првиот маченик.
6) Филип, еден од седумте ѓакони. Го крстил Симон Волхав. Бил епископ во Тиралиј – во Азија.
7) Прохор, еден од седумте ѓакони. Бил епископ во Витаниска Никомидија.
8) Никанор, еден од седумте ѓакони. Маченички умрел во истиот ден кога и архиѓаконот Стефан. Тогаш маченички умреле уште 2000 христијани.
9) Тимон, еден од седумте ѓакони. Бил епископ на аравското острово. Него елените го запалиле.
10) Пармен, исто така еден од седумте ѓакони.
11) Никола, еден од седумте ѓакони. Бил епископ во Самарија.
12) Варнава, сопатник на апостол Павле; бил епископ во Медиолан.
13) Марко, евангелист.
14) Симо, сопатник на апостол Павле; бил епископ во Коринт.
15) Лука, евангелист.
16) Силуан, сопатник на апостол Павле; бил епископ во Солун.
17) Крисп, кого апостол Павле го спомнува во второто послание до Тимотеј. Бил епископ во галилејски Халхидон.
18) Епенет, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Картагина.
19) Андроник, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Панона.
20) Амплиј, Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Удас.
21) Урбан, него Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Македонија.
22) Стахиј, кого апостол Андреј го постави за епископ на Византија.
23) Апелиј, и него Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Ираклија.
24) Фигел, бил епископ во Ерс. Подоцна го примил Симоновото учење.
25) Ермоле, бил епикоп во Толчестска Мегара.
26) Димас, кого Апостолот го спомнува во второто послание до Тимотеј. Подоцна се противел на Божјата наука и им служел на идолите.
27) Аполос, и него апостолот го спомнува. Пред Поликарп бил епископ во Смирна.
28) Аристовул, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Вританија.
29) Маркис, и него Апостолот го спомнува во истото послание. Бил епископ во Атина.
30) Иридион, Апостолот го спомнува во истото послание, бил епископ во Патрам.
31) Агав, се спомнува во „Дела на Апостолите“, имал и дарба за пророкување.
32) Рут, и него Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Тив.
33) Асинкрип, кого Апостолот го спомнува во истото послание, бил епископ во Аркал.
34) Флегоит, кого Апостолот го спомнува во посланието до колосјаните, бил епископ во Маратон.
35) Ермин, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Далмација.
36) Патров, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Тетиол.
37) Ерма, кого Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Филипополе.
38) Лин, кого Апостолот го спомнува во истото послание, бил епископ во Рим.
39) Гај, и него Апостолот го спомнува во истото послание. После Тимотеј бил епископ во Ефес.
40) Филолог, кого Апостолот го спомнува во истото послание. Првоповиканиот Андреј го поставил за епископ во Синопија.
41) Годион, кого Апостолот го спомнува. Заедно со апостол Петар бил убиен во рим од Нерон.
42) Лукиј, него Апостолот го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Сирска Лаодикија.
43) Гасон, кого Апостолот исто го спомнува во посланието до Римјаните, бил епископ во Тарс.
44) Сосипатар, и тој е спомнат во истото послание, а бил епископ во Иконија.
45) Тертиј, бил втор епископ во Иконија, го пишувал посланието кон Римјаните.
46) Ераст, кого Апостолот исто го спомнува. Прво бил економ во ерусалимската црква , а потоа епископ во Панеада.
47) Аполос, кого Апостолот го спомнува во посланието до Коринтјаните, бил епископ во Ќесарија.
48) Кифа, бил епископ во Иконија.
49) Состон, кого Апостолот го спомнува, бил епископ во Колофон.
50) Тихик, кого Апостолот исто така го спомнува и исто бил епископ во Колофон.
51) Епафролит, Апостолот исто го спомнува и бил епископ во Андрикија.
52) Кесар, кого и него Апостолот го спомнува, бил епископ во Драчија.
53) Марко, внук на Варнава кого Апостолот го спомнува во Аполонијада
54) Исус, кој се викал и Јуст, кого Апостолот го спомнува во „Дела на Апостолите.“Бил епископ во Елевтерепол.
55) Артема, кого Апостолот го спомнува во послание и бил епископ во Листра.
56) Климент, кого Апостолот го спомнува, бил епископ во Софија.
57) Онисифор, и него Апостолот го спомнува. Бил епископ во Кирнија.
58) Тихик, Апостолот го спомнува и него, а бил епископ во Витиниски Халкидон.
59) Куарт, спомнат од Апостолот и бил епископ во Винут.
60) Кари, и него го спомнува Апостолот. Бил епископ во Тракиска Вера.
61) Евод, после Свети Петар бил епископ во антиохија.
62) Аристарх, спомнат од Апостолот и бил епископ во Сириска Амасија.
63) Марко, кој се викал и Јован. Него Лука го спомнува во Дела на Апостолите“. Бил епископ во Библа.
64) Зина, законик кого го спомнува Апостолот. Бил епископ во Диосполе.
65) Филимон, на кого Апостолот му напишал послание. Бил епсикоп во Газа.
66) Арстарх втор.
67) Пуд.
68) Трофим, овие троица страдале заедно со апостол Павле, а нерон ги убил.
69) Онисим, кој маченички умре по заповед на Тертид, римски епарх.
70) Фуртуант.

16. Монети кои се спомнуваат во Евангелието и нивната вредност
Јудејците први издале свои народни пари кога Симон, народен водач, добил за тоа одобрување од Антиох Сирски. Натписот на овие пари бил Израелски Сихал.
Како што се гледа од преводот на овие зборови во „За Толкувачот“(Ис. Нов. 7, 21 и Неем. 5, 15) Сихалот во почетокот вредел 2 драхми, а подоцна 4 драхми (Јос. Арх. III 8.2.). И така во времето на Римјаните, Сихалот имал вредност од 4 драхми, а тоа било еднакво на 4 римски динари.
17. Вредноста на монетите за време на Римјаните
1 драхма = 1 динар 4 драхми = 1 сикла или статиру 100 драхми = 1 мна 6000 драхми = 1 таланд 4 асари = 4 кондрати
Грчкиот речник од Скарлата за овие монети вели:
Драхмата како монета вреди 6 атински оволи. Денес драхмата е рамна на динарот.
Сикалот или еврејски секкел кај Евреите вредел од 2 до 3 и 1/3 и 4 драхми; кај Персијанците 2 драхми.
Статирот вреди 4 драхми, а златото толку колку што и валутата мна, но имало разни со различни вредности.
Мна или еврејски Манех. Кај Евреите вредела до 100 атински драхми.
Таландот вредел колку и 60 атински мни или 6000 драхми. Но голема била разликата меѓу големите и малите таланди, кои биле во Атина, Коринт, Египет, Егина, Вавилон и други.
Асарот биле мали римски пари и вредел колку 10-ти дел од атинската драхма.
Кондрант е четврти дел од асарот.
Сребреникот вредел до 340 драхми и за 30 можело да се купи еден роб (Исх. 21, 32; Зах. 11, 12).
18. Еврејска хронологија на празниците
Првиот религиски, а седмиот политички месец бил Авив или Нисан (април) (Исх. 12, 2, 18, 13; 4Ест. 3, 7). На 14 -ти овој месец Евреите го колеле пасхалното јагне, на 15-ти ја празнувале Пасхата, на 16-ти ги принесувале првите плодови, а на 21-ви ги завршувале пасхалните празници.
Вториот религиски, а осмиот политички месец бил Игијар или Зиф (мај) (I и II Цар. 6, 21).
Третиот религиски, а девети политички месец бил Сиван (јуни) (Ест. 8, 9). На 6-ти овој месец ја празнувале Педесетницата.
Четвртиот религиски, а десетиот политички месец бил Тамуз (јули) (Езек. 8, 1-4).
Петтиот религиски, а единаесетиот политички месец бил Ав (август).
Шестиот религиски, дванаесетиот политички месец бил Елул (септември) (Неем 6, 15).
Седмиот религиски, а првиот политички месец бил Етаним (октомври) (I и II Цар.8, 2). На први овој месец го празнувале празникот Труба, на 10-ти го празнувале Умилостување, на 15-ти празникот Патри и на 22-ри последниот ден на празниците.
Осмиот религиски, а вториот политички месец бил Маршеван или Вул (ноември) (I Цар. 6, 38).
Деветиот религиски, а третиот политички месец бил Хаслее (декември) (Зах. 7, 1). На 25-ти овој месец го празнувале празникот Обновување и посветување.
Десетиот религиски, а четвртиот политички месец бил Тевет (јануари) (Ест. 2, 6).
Единаесетиот религиски, а петтиот политички месец бил Сават (февруари) (Зах. 1, 7).
Дванаесетиот религиски, а шестиот политички месец бил Адар (март) (Ест. 7, 3). На 14-ти овој месец бил празникот Фурим.
19. Хронолошки таблици на настани од Христовото раѓање до крајот на I век
1. година – Раѓање Христово (Лука 2, 1); 12 година – Дванаесетгодишниот Исус посетува храм (Лука 2, 41-50); 18 година – Тивериј го наследува Август Ќесар; 26 година – Пилат станува Игемон над Јудеја (Лука 3, 1); 29 година – Јован Крстител почнува да проповеда (Мат. 3, 1,15); 30 година – Свети Јован крстител го крштева Исус Христос (Мат. 3, 1); 33 година – Исус Христос е распнат на крст (Мат. 27, 28); 34 година – смрт на Ананиј и Сепфира (Дел.Ап. 9, и 13, 9); 35 година – Стефан маченички умира при гонење на христијаните (Дел.Ап. 6, 7 до 7, 60); 36 година – преминување на Апостол Павле во христијанството (Дел.Ап. 9 и 13, 9); 37 година – Калигула го наследува Тивериј; 38 година – обраќање на незнабошци во христијанство (Дел.Ап. 10); 41 година – Клавдиј го наследува Калигула; 42 година –Ирод Агрипа станува цар над Јудеја; 44 година – смртта на Јаков и ослободување на Петар (Дел.Ап.12, 1-19); 54 година – Нерод го наследува Клавдиј; 63 година – Апостол Павле бил испратен во Рим во ланци (Дел.Ап. 26, 28); 65 година – Почеток на Јудејската војна; 67 година – Опколувањето на градот бил прекинат и христијаните се спасиле криејќи се во Пела (Мат. 24, 16-20); 68 година – Апостол Павле умира маченички во Рим по заповед на Нерон (2Тим. 4, 6-7); 69 година – војската го прогласува Веспазијан за римски автократор; 70 година – Тит го разурнува Ерусалим и гинат преку еден милион и сто илјади луѓе (Лук. 19, 41-44); 71 година – Римјаните го разурнуваат Ерусалим и храмот (Мат. 24, 2); 79 година – Тит го наследува Веспазијан; Везув ги затрупува градовите Помпеја и Ираклија; 81 година – Тит умира и го наследува Домицијан; 95 година – Домицијан го прогонува Апостол Јован на островот Патмос; 96 година – Јован го напишал Откровението. Нерва го наследува Домицијан; 97 година – Ослободување на Јован и крај на канонот на Новиот Завет; 98 година – Нерва умира и го наследува Трајан; 100 година – Смртта на евангелистот Јован.
ГЕОГРАФИЈА
За подобро разбирање на Светите Евангелија многу може да помогне описот на пределите кои се спомнуваат во Светото Писмо и во кои се случиле важни историски настани од нашата света вера. Во оваа книга изнесуваме и свештена географија.
1.Едем и Наид
Кога семоќниот Бог го создал светот и на човекот му вдахнал дух на живот, тогаш го создал и рајот во Едем каде човекот живеел се до својот пад, до првородниот грев. Во Едем извирале четири реки: Фисон, Геон, Тигар и Еуфрат и тие го залевале рајот. Каде бил Едем уште не е точно одредено. Исто така не се знае за сигурно ниту каде бил Наид, кој лежел кон Едем и во кој се населил Каин откако го убил својот брат, невиниот Авел.
2.Поделба на земјата меѓу синовите на Ное
После потопот Ноевите синови: Сим, Хам и Јафет секој зел за себе и за своите потомци одделни земји. Имињата на нивните потомци, според кои се познати и предели во кои живееле, се спомнуваат во десетата глава на Битие (Постанок). Положбата на сите овие земји исто така не е точно одредена и само се знае дека потомците на Јафет се населиле во Европа, на Хам во Африка, а на Сим во Азија.
3.Палестина
Земјата која Бог му ја ветил на Авраам и неговите потомци во западна Азија позната е под името Палестина. Но во Светото Писмо и во текстовите на црковните отци, па и други постари и понови писатели наоѓаме дека уште се викала: Ханан, Ветена земја, Израелска земја, Света земја, па и Јудеја, чие име на пределот се однесувало на цела Палестина. Од сите овие имиња, Ханан, од која и Палестина е еден дел, е најстарото име. Границите на Палестина биле на север со: Ливан и Сирија; на исток: земјите кои лежат западно од Еуфрат; на југ: Арапска и еден дел на Египет; и на запад: Средоземно Море. Должината на Палестина била околу 180, а ширината околу 70 англиски миљи.
Палестина отсекогаш била многу плодна земја, која ја напојувале разни потоци и реки, а особено реката Јордан. Нејзините производи биле: пченица, јачмен, вино, масло, мед, смокви, разни балсами и разновидни јужни плодови. Целата Палестина била полна со питоми стада на овци и други животни. Накратко, таа навистина била земја која кипела со мед и млеко, како што во Светото Писмо и се нарекува.
Кога Давид направил попис во Палестина, било најдено 1.300.000 жители и тоа без племето Винијаминово.
4.Топографски опис на Палестина
Ридови
Во Палестина постојат разни ридови, но значајни се: Ливан – лежи на северната граница на Палестина; многу а висок и се дели на два крака. Оној што е повеќе на исток се вика Антиливан, а другиот крак Ерман и Сион. Ливанските кедри се познати по својата убавина и височина, а особено заради пријатната миризба. Од ливанските кедри е направен Соломоновиот храм и дворец, а него Тид и Сиден го користеле за градба на морски бродови. Ливан исто така е познат по своите виногради.
Кармил лежи јужно од Птоломаида. Од Кармил извираат многу потоци кои околните предели ги напојуваат и ги прават плодни. На овој рид се наоѓаат многу пештери во кои живееле луѓе. На Кармил пророкот Илија, за време на царот Ахав, ја принел онаа жртва која оган од небото ја запалил и при тоа погинале неколку стотини свештеници на богот Ваал (1 Цар. 18, 20).
Тавор лежи западно од Кармила, покриен е со големи дабови и други дрвја. На овој рид Господ Исус Христос се преобразил.
Гелвуе се наоѓа североисточно од Израелската долина. На овој рид се случила онаа борба меѓу Филистејците и Израелците, кога Саул се убил.
Ефрем се вика цела низа на ридови и помали ридови кои се наоѓаат во племето Ефремово.
Гевал и Гаризин ги дели едно поле во кое бил стариот Сихем. На Гаризин се наоѓал самарјански храм кој по поделбата на царството на Јудејско под Соломоновиот син Ровоам, и Израилско под Соломоновиот војсководец Еровоам, изграден само со цел народот да не оди во ерусалимскиот храм.
Јудин рид, претходно се викало Аморејско, било во племето Јудино.
Елеон или Маслинов рид се наоѓа источно од Ерусалим и има три врвови. На Елеон Света Елена, мајката на цар Константин, го изградила храмот на Преображение. После Тајната вечера, Спасителот со учениците излегол на Елеонскиот рид од каде Господ се вознел на небото.
Галад и Васан се наоѓаат од другата страна на Јордан. Нивниот најисок врв е Навав од каде Бог му ја покажал на Мојсеј ветената земја.
Долини и полиња
Најзначајна долина во палестина е јорданската која ја напојува реката Јордан. Таа завзема простор од Тиверијадското до Мртво море.
Ливада Ездраел во Галилека, се протега од Тавор и Назарет на југ. Значајна е поради разните битки кои на неа биле водени, меѓу Израелците и разните идолопоклоници.
Гаваон и Елеон. Овие долини се наоѓаат северозападно од Ерусалим. Тие се значајни затоа што Исус Навин на нив го сопрел сонцето.
Титанско поле се протега од Ерусалим до Витлеем. На него Давид ги победил Филистинците.
Јасафатова долина или долината на правдата, во која, според некои, бил закопан Јосафат, се протега меѓу Ерусалим и Елеон.
Еномова долина се наоѓа источно од Јасафовата (Ерем. 7, 31).
Ахор, долина која се наоѓа близу Галгала. Таму Израелците се распоредиле кога првпат дошле во ханан.
Хевронско поле е близу до Витлеем. Било полно со виногради и маслинки. Отука јаков го испратил својот син Јосиф кај браќата кои ги чувале стадата околу Сихем.
Пустини
Под името палестински пустини се разбираат не само ненаселените места, туку и пределите непогодни за земјоделство, но добри за стада. Во ваквите места имало и мали градови и села. Многу градчиња имале свои одделни пустини, т.е. места каде паселе стадата и тие во поголем дел се наоѓаат на југот на Палестина.
Витсаидската пустина се наоѓала преку Галилејското море. Оваа пустина често ја посетувал Спасителот.
Ерихонската пустина се наоѓа меѓу Ерусалим и Ерихон. Неа Спасителот ја спомнува во параболата за човекот кој пострадал од еден разбојник и на кого му помогнал еден Самарјанин.
Јудејската пустина се протега по целата западна страна на Мртвото море. Во оваа пустина живеел и проповедал Свети Јован Крстител
Меѓу ридовите на јудејската пустина се наоѓала и пустината Елад во која Давид се криел бегајќи од Саул. Тука се и малите пустини Зиф и Маон.

Езера и мориња
Марон или Мером, се викало уште и Самехонитско езеро, а се наоѓа на северната граница на Палестина. Низ него поминувала реката Јордан.
Генисаретското езеро се викало уште Галилејско, Тиверијадско и Хенверетско море. Овие имиња ги добил од жителите на околните села и градчиња. На ова езеро ловеле Петар, Андреј, Јаков и Јован кога Спасителот ги земал за свои ученици.
Мртвото море познато е уште и под името Солено или Источно море. Грците го нарекле Асфалтско езеро поради големото количество на асфалтска материја која се вади од него. Мртвото море е наречено со ова име заради тоа што во него нема живот, а ниту на бреговите негови неможе ништо да расте. Арапите ова море го нарекуваат Лотово море. Тука некогаш постоеле градовите Содом и Гомор.
Реки и потоци
Најважна река во Палестина е Јордан кој извира зад севените граници на светата земја. Реката Јордан поминува низ целата должина на Палестина примајќи во себе многу реки и потоци. Поминувајќи низ езерата Мером и Генисаретското, тој се влева во Мртвото море. Во Јордан Свети Јован го крстил Господ Исус Христос и многумина кои се покајале.
Кисон е поток кој извира од гората Тавор. На бреговите на овој поток, по наредба на пророкот Илија, биле убиени голем број на свештеници на Ваал.
Хоратов поток извира од Ерихонската долина и се влева во Јордан. Покрај овој поток се сокрил пророкот Илија од злобниот цар Ахав и уште позлобната царица Језавела и отаму отишол во Сидонска Сарепта.
Во долината која го дели Ерусалим од Маслиновата гора истекува Кедронскиот поток кој се влева во Мртвото море. Кога давид преку овој поток бегал од својот син Авесалом, кој во Хеврон се прогласил за цар и се спремал од татко му да го превземе престолот, тогаш некој Семеј, Саулов роднина, фрлал со камења по Давид.
Арад е близу езраелската долина. На бреговите на овој поток Гедеон ја испитал храброста на своите војници кога од 30.000 задржал само 300 и со нив на чудесен начин ги победил Филистејците.
5. Политички опис на Палестина
Нејзините први жители
Кога Авраам, по Божја заповед, го оставил харан и се населил во Палестина која подоцна неговите потомци ја освоиле, тогаш живееле Хананејци и Ферезеи кои исто така дошле од друго место и ја одземале од нејзините жители кои според племињата се викале: Евеи, Хореи, Рафаин (наречени Гиганти), Омин (Маовќани), Зохомин (Амониќани) и Енаким. Хамовите потомци некои од овие племиња ги уништиле, а некои ги претопиле.
Во книгата Битие се спомнуваат како жители на Палестина и овие родови: Кенејци, Кенезијци, Кедмонејци, Хетејци, Ферезејци, Рафаимци, Аморејци, Хананејци, Гергесејци и Евусејци (Бит. 15, 19-21).
Кога Израелците доаѓале во ветената земја, тие војувале со разни народи од кои назначајни се: Аморејците – живееле околу Мртвото море. Нивните цареви Сион и Ог биле победени од Мојсеј. Филистимци – живееле на југот на Палестина. Со нив војувале Исус Навин, Сампсон, Илија, Самуил и Давид. Амониќани – потомци од Амон, синот на Лот. Живееле источно од Јордан. Маовиќани – потомци на Маов, син на Лот, Живееле близу Амониќаните. Исмаилќани – потомци на Исмаил, син на Авраам од робинката Агара. Мадијаниќани – потомци на Мадијан, синот на Авраам од Хетура. Едомиќани (Идумејци) – потомци на Едон, т.е. Исав, син на Исав. Тие живееле на југот на Палестина, а потоа се населиле во Арабија. Од ова племе е и цар Ирод, наречен Идумеец, во чие време се родил Господ Спасителот. Амалиќани – потомци на Амалика, внука на Исав, живееле близу Египет.

Поделба на Ханан по доаѓањето на Израелците
Кога Израелците дошле во ветената земја, тие се поделиле на 12 делови, по број на своите 12 племиња. Но Левитите, кои биле посветени на службата Божја, не добиле особен дел, туку им биле одредени 18 градови кои биле меѓу поделените племиња. Имињата на тие градови се наведени во Светото Писмо (Ис. Нав. 21) Кога Соломон владеел, тој повторно ја поделил земјата на 12 делови и во секоја поставил по еден свој намесник кои еден месец во годината биле должни да испраќаат храна за цел дворец (1 Цар. 4, 7-19).
Поделба на Хананејците при делба на царството на Јудејско и Израилско
По смртта на Соломон, се отцепиле 10 племиња од неговиот син Ровоам бидејќи им се заканувал дека под негова власт ќе им биде потешко отколку под Соломоновата власт, што и било така. Тие за свој цар го избираат Соломоновиот војсководец Јеровоам и го основаат царството Израилско, а Јудиното и Венјаминовото племе и со уште некои од останатите племиња остануваат под власта на Ровоам и го основаат Јудејското царство.
Израелското царство ја завземало земјата источно од Јордан до Еуфрат и дел од Сирија, а Јудејското ја држело земјата на Јудиното, Венјаминовото, Дановото и Симеоновото племе.
Оваа поделба на Еврејскиот народ на две царства била причина за многуте негови тешки несреќи. А отстапувањето израилското царство од вистинскиот Бог и преоѓањето во идолопоклонство, што уште Јеровоам го започнал кога направил идоли во Дан и Ветил и му забранил на својот народ да оди во Ерусалим на молитва – сето тоа предизвикал ужасна омраза меѓу Јудејците и Израелците. Ваквата состојба ги упропасти двете царства. Прво Талгетфелнасар заробил неколку племиња, а потоа Саламанасар асирски ја покорил Самарија и сите поодбрани ги однел во ропство, а потоа во празна земја каде ги оставил сиромашните Израелци, ги насели сиромашните од своето царство кои по пат на брак се измешале со заостанатите израелски сиромаси и го образуваат Самаријанскиот народ. Овој народ бил и по вера и по обичаи и по јазик смеса на Израелците и разни идолопоклоници, доселеници од Асирија. 130 години после пропаста на Израелското царство, Навукодоносор, вавилонскиот цар, го покори и јудејското царство и народот го одведе во ропство, а Ерусалим и неговиот храм го разурна, скапоценостите ги однесе, тогаш и Ковчегот на Заветот исчезна. После 70-годишното вавилонско ропство, Палестина потпадна под власта на Персија, под која била се додека Александар Велики не ја покорил. По смртта на Александар, со неа владееле сирски и египетски цареви се додека Јован Иркан не се простил од тој јарем и не завладеа со својот народ во 130-та година пред Христа. Но, веќе наследниците Иркан потпаднаа под Римската власт. На крај Антониј ја предаде Палестина под управа на Ирод Велики Идумеец во 39-та година пред Христа.
Поделба на Палестина за време на Римјаните
Кога Римјаните завладееле со Палестина, тие ја поделиле на четири Татрархии: Јудеја, Самарија, Галилеја и Переја. Првите три биле од едната страна на Јордан, а Переја преку реката Јордан. Оваа поделба постоела и во време на дејствувањето на Спасителот на земјата.
6. Переја
Во Переја биле овие земји: Трахонитида, Итуреја, Голанитида, Авранитида, Ваталеја и правата Переја. Во оваа земја имало вкупно 10 градчиња кои се познати под името „Декапол“ (десет градчиња).
Попознати градчиња во Переја се: Кесарија Филипова – близу Јермон. Неа ја изградил Филип, син на великиот Ирод. Ова градче го спомнува Матеј 16, 13 и Марко 8, 27.
Витсаида – повеќе била село кое се наоѓало покрај реката Јордан, на местото каде реката се влевала во Тиверијадското море. Витсаида ја зголемил Третрархот Филип и ја нарекол Јулија, во чест на Јулија, ќерка на ќесарот Август; но во Новиот Завет позната е под своето старо име. Во Витсаида Спасителот често проповедал и правел разни чуда. Близу Витсаида. Со 5 леба и 2 риби Господ нахранил 6000 луѓе. Од Витсаида биле и Апостолите: Петар, Андреј и Филип.
Голан или Гавлон – се мисли дека бил голем град зошто по него бил наречена и целата околина Галанитида. При поделбата на земјата бил даден на Левитите.
Гадара, престолнина на Переја, била добро утврдено градче, западно од Астарота и во близина на Галилејското море. Близу ова градче Спасителот ги излечил двајцата мажи од кои излегле голем број на демони и влегле во свињи.
Вануил – во него била онаа кула која Гедеон ја урнал. Ова градче постоело на местото каде Јаков Го видел Бога. Ваниул бил обновен од Ровоам.
Витавара – од другата страна на Јордан каде Свети Јован крштевал.
7.Галилеја
Галилеја е северниот дел на Палестина и се делела на горна и долна Галилеја. Бидејќи во горна Галилеја од стари времиња дошле многу незнабожечки доселеници од Сирија, Финикија и Арабија, таа е позната и под името Галилеја незнабожачка. Галилеја е помала од Јудеја, но поголема од Самарија, со многу ридови, малку населена и неплодна, додека долна Галилеја била спротивна во се. После ропството, Галилејците се измешале со идолопоклоници и така многу ги расипале и јазикот и обичаите, заради што останатите Јудејци ги презирале, а за тоа сведошат и евангелистите. Заради разликите во јазикот, во дворот на Пилат го препознале дека е Галилеец.
Попознати градчиња во Галилеја биле:
Дан – на северната граница на Ханан. Претходно бил Сидонска населба која се викала Леса. Кога дановите потомци го населиле градот го нарекле Дан или Ласедан. Некои мислат дека од ова градче била и онаа жена која со години боледувала од течење на крв и која Спасителот ја излечил.
Капернаум – се наоѓа покрај Тиверијанското море и ридовите Нефталим и Завулон. Евангелистот Матеј ова градче го нарекува Спасителово зошто Он во Капернаум долго престојувал и многу чуда направил; тука почнал да проповеда, ги излечил раслабениот, тештата на Апостол Петар, немоќниот на постелата, неколку бесни и слепи, крвоточивата жена и ја воскреснал јаировата ќерка. Подоцна капернаум сосема пропаднал и така врз него се исполнило она што Спасителот рече: „И ти, Капернауме, кој до небесата се крена, до пеколот ќе пропаднеш, зошто во Содом да беа чудата која во тебе се случија, ќе останеше до денешниот ден“ (Мат. 11, 23).
Магдала – покрај Галилејското море. Од тука потекнува Марија Магдалена.
Тиверија – на западниот брег на Тиверијадското море. Него го изградил Тетрархот на Галилеја, Ирод Антипа и го нарекол со тоа име во чест на царот Тивериј.
Кана Галилејска – се наоѓа северно од назарет. Во ова градче Спасителот го направил првото чудо кога на свадба претворил вода во вино.
Нзарет – Тука престојувала Богородица со свршеникот Јосиф и Спасителот, кој во Назарет го поминал целото време од враќањето од Египет до крштевањето во реката Јордан, затоа е и наречен Назареќанин. Во Назарет ангелот и јавил на Дева Марија дека ќе го роди Месијата, а во близина на ова градче се наоѓа и оној камен од кого Назареќаните сакале да го фрлат Исус Христос кога им ги толкувал пророците и Мојсеевиот закон.
Наин – се наоѓа јужно од Тавор. На капијата на ова градче пишува: „Спасителот го воскресна на вдовицата синот кого го носеа да го погребаат“.
8. Самарија
Средината на Палестина е наречена Самарија. Се наоѓа меѓу Јудеја, Галилеја, Јордан и големото море. Името го добила од ридот Самирона кое Амвриј, израелски цар, го купил од некој Семир и на кого основал градче, подоцна престолнина на израелското царство кое се викало Самарија или Севаста. Поважни градчиња во самарија биле: Ватсан-покрај Генисаретското езеро. Ова градче Грците го нарекле Скитопол, град на Скити, откако таму се доселиле некои Скити. Дотаим – тука браќата го продале Јосиф. Самарија или Севаста – ја изградил Амвриј, израелски цар. Сихем или Сикима е старо Хананско градче, се наоѓа меѓу ридовите Гевал и Гаразин, а им припаѓал на Левитите. Сихем во Новиот Завет се именува Сихар, а Римјаните го нарекле Флавиев Неапол. Некои мислат дека Сихар е друго градче и тоа она кај чиј кладенец (на Јаков) разговарал Спасителот со Самарјанката. Ветил се наоѓа меѓу Ерусалим и Сихем, а се викал и Луса, но кога во ова место Бог му се јавил на Јаков при неговото бекство од Исав, тогаш Јаков го нарекол Ветил, т.е. Божји дом, свето место.
9. Јудеја
Под ова име некогаш се подразбирала целата Израелска земја од оваа страна на Јордан, а некогаш само оние предели кои припаѓале на племињата: Јудино, Венијамово и Симеоново, како што се земало и за време на Спасителовото боравење на земјата. Јудеја се граничела: на север со Самарија, на исток со Мртвото море, на југ со Идумеја арабиска и на запад со големото море.
Поважни градчиња во Јудеја биле: Ерихон – (град на палми). Кога Израелците излегле од пустината и под водство на Исус Навин преминале преку Јордан, прво го зазеле Ерихон, каде умрел големиот Ирод. Во Ерихон живеел цариникот Закеј кого Спасителот го посетил во неговиот дом, и во ова градче излечил неколку болни луѓе. Покрај Ерихон се наоѓаат две познати гори, Четриесетдневна – затоа што Спасителот во таа гора постел 40 дена и другата Гора на искушенија затоа што на таа гора демонот го искушувал Господ и му ги покажувал своите царства. Емаус – село во близина на Ерусалим. На патот за Емаус се јавил Спасителот после своето воскресение на Клеопа и на ученикот кој бил со него. Јафа – на Средоземното море. Тука Апостол Петар ја воскреснал Тавита. Ерусалим – престолнина на Давидовото царство, а се наоѓа речиси во средината на Палестина. Од Средоземното море е одалечен 35, а од Јордан 23 миљи. Најстарото име му било Салим, а подоцна се викал Евус, кој бил добро утврден и затоа Јудејците веднаш не го завзеле, туку дури Давид го одзел од Јевусеј и го прогласил за престолнина на својата држава. Ерусалим е познат и под името давидов град. Халдејците го разурнале, но на враќање од ропство, Јудејците повторно го обновиле. Ерусалим се наоѓа на ридовите Сион (заради што често се нарекувал Сион), Мориј и Арка. Првите ридови биле споени со мост преку памнината која ги дедела. Целиот Ерусалим би ограден со ѕидини и утврден со 164 кули и 11 капии од кои секоја имала свое име. Во 70-та година по Христа, Ерусалим бил разурнат од Тит, така што и она место каде што бил Соломоновиот храм го преорал и со тоа се исполнило она што Спасителот рекол дека ни камен на камен нема да остане. Според сведоштвото на Јосиф, тогаш загинале 1.100.000 Јудејци и други народи, а останатите преживеани се раселиле по светот. Адријан повторно го изградил Ерусалим на истото место.
Овој пад на Јудејците има особена важност во историјата на Христијанската Црква. Од една страна, тоа било казна за Јудејците кои Христос Спасителот неправедно го осудија и распнаа, а од друга страна, со тоа јасно се посведочило исполнувањето на пророштвата на Спасителот за Јудејската пропаст, како и крај на старозаветната и почеток на новозаветната црква, согласно на претскажувањата на пророците (Дел. Ап. Гл.9)/ По падот на Јудејците Христовата црква можела да се распространува со поголем успех бидејќи се ослободила од еден од своите непријатели.
Причини за војна
Главните причини за војната на Јудејците со Римјаните биле: честите побуни на самите Јудејци и насилството на римските управители. Јудејците, сметајќи се себеси за слободни потомци на Авраам, многу тешко го поднесувале идолопоклоничкиот јарем и со нетрпение го очекувале Месијата, кој, според нивното мислење, ќе ги ослободи од ропството и ќе ги возвиши над сите народи. Според ваквото расположение, тие му верувале на секој лажен пророк кој себе се прогласувал за Месија и потоа се бунтувале против Римјаните. Но освен тоа и римските управилети, со своето користољубие и насилство, често ги провоцирале Јудејците. Така Гезиј Флор, пред самата војна, го ограбил Ерусалимскиот храм и убил повеќе од 5000 Јудејци и тие, губејќи го секое трпение се решиле со оружје да ја бранат својата слобода. На овој начин започна војната на Јудејците со Римјаните во 66-та година.
Важни градови
Витлеем – Давидово градче во кој бил роден и Господ Спасителот. Северно од Витлеем се наоѓала куќата на родителите на Свети Јован крстител. Пела се наоѓа од другата страна на Јордан. Во неа се сокриле христијаните кога Тит се спремал да го нападне Ерусалим. Махерус исто така е од другата страна на Јордан. Во овој град бил погубен Свети Јован. Мемфис во Ефипет. Ова градче е важно затоа што во едно место во негова близина се сокрила Дева Марија со Спасителот кога по ангелското упатство требале да се чуваат од гонењето на Ирод. Александрија во Египет, исто се спомнува во Новиот Завет. Во него проповедал евангелистот Марко. Во Антиохија и Рим проповедал Апостол Петар. Во Ефес проповедал евангелистот Јован, кој основал и други седум малоазиски цркви кои се спомнуваат во Откровението. Во Фригија и Скитија проповедал Апостол Филип. Во Индија го ширел христијанството Апостол Вартоломеј. Во Етиопија проповедал евангелистот Матеј. Во Грција проповедал и умрел евангелистот Лука кој прво бил соработник на Апостол Павле, како што и Марко бил соработник на Апостол Петар. Во Источна Азија проповедал Апостол Тома. Во Ерусалим Апостолите Јаков, братот Господов и на Јаков Заведеев. Во Ливија проповедал Апостол Јуда. Во Мала Азија, Македонија и Скитија (јужна Русија) проповедал Апостол Андреј првоповикан. Во Кипар проповедал Апостол Варнава, кој бил и соработник на Апостол Павле. Апостол Павле проповедал во многу места и Европа и Азија и тој особено се трудел во ширењето на христијантвото меѓу идолопоклониците.
10. Филистимија
Филистејците произлегле од Египет. Во времето на Авраам со нив управувал Авимелех, кој живеел во Герара. Кога Евреите под водство на Исус Навин влегле во Ханан, Филистејците ги имале овие пет Сатрапии: Азот, Аскалон, Гет, Акарон и Газа. Нивната земја била дадена на Јудиното племе која Филистејците не можеле да ја потчинат. Израелците со овој народ постојано војувале и понекогаш успевале да го покорат, тој се ослободувал се додека Језекиј сосема не го покорил.
11. Финикија
За време на Спасителот оваа земја се викала Сиро – Финикија зошто тогаш била опколена со планините Сидија. Нејзините главни градчиња биле Тир и Сидон каде Спасителот доаѓал и Сарепта каде се сокрил пророкот Илија за време на царот Ахав и Језавела.
12. Ерменска
Во оваа земја се наоѓа Арарат, планината каде застанал коработ на Ное.
13. Мидија
Главното градче во Мидија, кое се спомнува во Светото Писмо е Ектавана. Описот на ова убаво градче се наоѓа во книгата Јудит. До Талгатфелнасара, Мидија била потчинета на Асирија, а кога овој цар ги покорил Израелците, многумина од нив ги населил во Мидија. За време на востанието под Сенахерим, Мидија била одвоена од Асирија.
14. Елам
Го добил името по синот на Сим, Елам, но подоцна Грците и Римјаните го нарекле Елимаид. Еѓипќаните биле воинствен народ, а со Парќаните и Миѓаните се спомнуваат како присутни во Ерусалим на денот на Педесетницата кога Светиот Дух се симнал врз Апостолите и тие почнале да зборуваат на разни јазици.
Престолнина на Елама, кога бил под Асијците, била Сус каде пророкот Даниил го видел сонот за овенот (8, 2) и Мардохеј, за време на Естира, која го спасила својот народ. Подоцна Елам бил присоединет на Персија.
15. Персија
Персија била голема држава во Азија, која настанала врз урнатините на Вавилон во 538 година пред Христа, како што пророкот Далиил претскажал. Прсискиот цар Артаксерке владеел од Индија над 27 разни области. За Персија може опширно да се чита во книгите Макавееви, Ездра, Јудината и други книги. Јудејците биле потчинети од Персија, која Кир ја соедини со Мидија и им дозволи на Израелците да се вратат во својата земја и да го обноват храмот, како што претскажал пророк Исаија.
16. Вавилонија
Вавилонија е предел во кој Неврод основал своја држава; се наоѓала во земјата Сенаар, каде луѓето после потопот изградиле градче и познатата вавилонска кула. Вавилонија е позната и по името Халдеја.
Поважни градови биле: Вавилон или Вавел, кој за време на Навукодоносор бил во најдобра состојба на својата слава, големина и убавина. Периферијата на овој град изнесувал 45 миљи, а според Херодот -60 миљи. Низ Вавилон поминувала реката Еуфрат. Описите на неговите владетели и висечки градини се наоѓаат кај многу писатели. Кир го разурнал Вавилон во кого живееле многу значајни луѓе. Диера се наоѓал во памнината покрај вавилон. Тука Навукодоносор ја поставил онаа златна икона за која зборува пророкот Даниил (3, 10).
17. Асирија
Асирија го добила своето име од Асура, син на Сим и била многу плодна, а нејзината главна река била Тигар. Поважни градови биле: престолнината Ниневија, која била позната по мисијата на пророкот Јона. Миќаните и Вавилонсците ја разурнале Ниневија и така се исполнило пророштвото на пророкот Наум. Во тоа време граѓаните на овој голем град биле многу расипани. Ровот (Ханах и Даси) го основал Асур. Ровот е оној град кој во книгата Битие (36, 37) се спомува како татковина на Саул. Абор, каде Саламанасар ги населил заробените Израелци.
18. Месопотамија
Месопотамија била област меѓу реките Тигар и Еуфрат, а имала и трета поголема река Ховар, покрај која Навукодоносор ги населил Јудејците, а тука живеел и пророкот Езекил. Во Месопотамија се наоѓал и градот Харан каде живеел и умрел Тара и од каде неговиот син Авраам отишол во Ханаан. Во оваа земја се наоѓале и овие градчиња: Сепфаруаин, Ана, Афа и Емат.
19. Мала Азија
Мала Азија во „Дела на апостолите“ се вика само Азија која била поделена на 12 области, а секоја сочинувала посебна држава. Овие области биле: Поид, Паглагонија, Витанија, Мизија, Лидија, Јонија, Писидија, Памфилија, Каликија, Фригија, Галатија и Кападокија. Сите овие области се спомнуваат во Новиот Завет, зошто во нив проповедале апостолите Петар и Павле.

20. Сирија (Арам)
Сирија, која се спомнува во првите книги на Стариот Завет, се нарекува Арам и била голема држава во Азија. Географите ја делат Сирија на: главна, средна и палестинска која се вика Финикија.
Главни градови во Сирија биле: Антиохија каде проповедале апостолите Павле и Варнава и каде првите следбеници на Христос Спасителот први почнале да се нарекуваат Христијани. Дамаск кој се спомнува во книгата Битие и кој и ден денес постои. Цар Давид го освоил Дамаск, но по смртаа на Соломон го зазеле Асирците. Од Новиот завет се гледа дека подоцна припаѓал на Арабија. Позната е историјата на апостол Павле и неговото патување за Дамаск. Хова, до каде Авраам ги гонел победените владетели и на враќање бил благословен од Мелхиседек.
21. Арабија
Старите Евреи оваа област ја нарекувале Источна Земја, а нејзините жители – синови на Истокот. Географите ја делат Арабија на три предели: Евдемон, карпеста и арапска пустина.
Првиот предел во Светото Писмо се вика Етиопија, но треба да се знае дека со исто име се нарекува и област во Африка. Многумина од црковните учители мислат дека во овој арапски предел и Саава, чија царица дошла кај Соломон да ја слушне неговата мудрост. Тука е и Суфир, од каде бродовите на цар Соломон донесувале злато, мириси, дрва и скапоцени камења.
Вториот предел ги имал: земјата на Млавиќаните, на кои Израелците по смртта на Исус Навин побувале 18 години; Едом или Идумеја, во која живееле потомците на Исус Навин; земјата на Амаликиќаните, кои први удриле на Израелците по нивното преоѓање преку Црвеното море; Мадијамската земја, која е близу Синај и Хорив каде живеел Јотор и Синајската пустина – позната по гората Синај, за чиј врв велат дека е Хорив.
Третиот предел, т.е. Арапската пустина имала како жители разни нимадски племиња и тоа потомци на Авраам од Агара (Исмаилќани) и Хетура и нивните синови: Земрана, Јоксана, Мадана, Мадијама, Есвока и Шуаха и нивните потомци.

22. Египет
Во Светото Писмо Египет бил познат и под името Мизраим, име кое го имал и синот на Хан кој се населил во Египет, а понекогаш се вика и Хам. Оваа земја е важна во свештената историја затоа што во неа робувале Евреите и поради тоа што одредено време во неа живеел и Господ Исус Христос со Својата Пресвета Мајка и свршеникот Јосиф. Египет се дели на горен, среден и долен, каде се наоѓа и Делатата на реката Нил.
23. Етиопија
Оваа област која се наоѓа јужно од Египет, треба да се разликува од арапската Етиопија. Северниот дел на оваа област во Светото Писмо се нарекува Соена и Саава, а Римјаните ја нарекле Меро. Пророкот Исаија вели дека луѓето од оваа област биле високи. Апостол Филип го крстил благајникот на етиоската кнегиња Кандака.
24. Северна Африка
Во оваа област живееле многу Јудејци, а од тука бил и Симон Киринејски, оној кој го носел крстот на Спасителот.

НЕДЕЛИ ВО ВЕЛИКИОТ ПОСТ
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ПРВА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ-НЕДЕЛА НА ПРАВОСЛАВИЕТО
Јован, зач. 5 гл. 1 ст. 43-51
Денешното Евангелие е еден дел од историјата за повикот на првите Христови ученици покрај Јордан во Галилеја. Тука се спомнуваат и други ученици, кои биле претходно повикани во Апостолска служба, но не се кажува како Спасителот ги повикал. Евангелистот Јован го изоставува ова затоа што тој повик го опишале евангелистите Матеј и Марко, кои пак тие го изоставиле повикот на Филип, кое сега Јован го опишува.
-„Во она време, намисли Исус да оди во Галилеја и го најде Филип и му рече: тргни по мене. А Филип беше од Витсаида, од градот на Андреј и Петар.“
Во времето на Исус Христос, а после римската поделба на Палестина, северниот дел се викал Галилеја која исто била поделена на горна и долна Галилеја. Во горна Галилеја одамна се преселиле голем број Сирјани, Финиќани и Арабјани кои немале јудејска вера и затоа и овој дел е познат и под името Галилеја идолопоклоничка. Галилеја била помала од Јудеја, но не многу поголема од Самарија. Горна Галилеја била повеќе ридеста, неплодна и со мал број на жители, а долниот дел бил во рамнина, плодна и добро населена. При поделбата на Хананејската земја Галилеја припаднала на Исахоровото, Асировото, Завулоновото и Невталимовото племе.
После вавилонското ропство, жителите на Галилеја многу се измешале со идолопоклоничките народи и затоа ги расипале и јазикот и обичаите за што останатите Јудејци ги мразеле и презирале. Заради расипаниот јазик и Петар бил препознат дека бил од Галилеја во дворот на Пилат.
Поглавните градови во Галилеја биле: Дан, Нефталим, Асор, Ако (Птоломаида), Капернаум, Магдала, Тиверијада, Кана, Назарет, Наин, Соман, Магеда и Витсаида, од каде биле и Апостолите Андреј, Петар и Филип. Витсаида понекогаш се нарекува и Вотсаида Галилејска за разлика од другото градче кое било преку Јордан, а го имал истото име. Витсаида била расипан град во кој Спасителот проповедал и направил многу чуда, а неговите граѓани не сакале да се покајат, но евангелистот Јован сепак го спомнува ова градче сакајќи со тоа да ни покаже како Господ слабите од овој свет ги одбрал за просветители на вселената.
За време на Тетрархот Филип, Витсаида била доста развиена и тој ја нарекол Јулија, во чест на својата ќерка.
Бидејќи Спасителот му кажал само: „тргни по мене“ на Филип, тој веднаш оставил се и тргнал по Него, а спреку ова се гледа дека или Филип претходно знаел за Исус Христос од своите сограѓани, Андреј и Петар, или врз него силно влијаела големата благодат на Спасителовите зборови или пак и двете работи силно влијаеле врз Филиповата љубов и посветеност кон Спасителот што веднаш тргнал по Него покажувајќи особена волја и енергија, зошто веднаш потоа:
-„Филип го најде Натанаил и му рече: за кого Мојсеј во законот напиша и пророците, Го најдовме – Исус, син Јосифов од Назарет.“
Од овие зборови се гледа дека Филип намерно го барал Натанаил зошто се вели: „и Филип го најде Натанаил“, а тоа ја покажува не само спремноста на Филип да тргне по Христа, туку и неговата полна волја и жива енергија при неговата нова должност. – Мојсеј пишувал за Спасителот во Второзаконие: гл.18, 15-18; потоа во Исаја, гл. 9, 6-7, Еремија, гл. 23, 5-6, а како што Филип тука ги спомнува и Мојсеј и пророците, значи дека бил добро запознат со Светото Писмо. Филип тука Спасителот го нарекува син на Јосиф затоа што Јосиф бил свршеник – старател на Дева Марија, а вели дека е од Назарет затоа што Христос често престојувал во Назарет заради што и е наречен Назареќанин, или не знаејќи дека е роден во Витлеем, а знаејќи дека израснал во Назарет. Филип тука говори за Спасителот според јавното менение кое за Него постоело уште од почетокот на неговиот живот, а расипаниот Назарет за тоа не му пречи и затоа и го наведува Мојсеј и пророците уверувајќи дека Исус од Назрет е токму оној за кого Мојсеј и пророците зборуваат.
-„И Натанаил му рече: од Назарет може ли да има нешто добро? Филип му рече: дојди и види“.
Натанаил го поставува ова прашање затоа што Назарет вил мал Галилејски град, а граѓаните биле толку расипани што Јудејците сите расипани луѓе обично ги нарекувале Галилејци или Назареќани. Но заради тоа Натанаил ниту вели дека Филип го мами, ниту дека не му верува, туку строго ја става својата забелешка сакајќи да ја дознае правата вистина. Но затоа пак Филип му вели: „дојди и види“, т.е. види го Исус Христос. И ова бил најдобриот начин зошто Филип знаел дека зборовите на Спасителот имале таква сила што Натанаил според нив ќе Го препознае Месијата, а тоа истото го сведочи и Лука кога вели: „и сите Му веруваа и се одушевуваа на благодатните зборови кои излегуваа од Неговите усни“.
-„И Исус кога го виде Натанаил како оди кон него рече за него: еве вистински Израелец во кого нема лукавство.“
Со овие зборови Спасителот го пофалува Натанаил што не е само Израелец по име, како што биле архиереите, Фарисеите и книжниците, туку вистински во кого нема лукавство и лаги. Но оваа пофалба не го погордеала Натанаила иако многумина ја слушнаа, зошто тој, сакајќи да дознае дали Исус кој говори со него, е навистина очекуваниот Месија, продолжува:
-„И му рече Натанаил: како ме познаваш? А Исус му одговори и му рече: пред да те повика Филип те видов кога беше под смоквата.“
Тука Натанаил се обраќа на Христос како кон човек, а Он му одговара како Бог, зошто пред Филип да го повика Натанаил, тој бил под смоквата сам и без некој да го видид, а Спасителот тука му го открива и местото и времето и дрвото под кое бил и затоа:
-„Одговори Натанаил и му рече Рави! Ти си Син Божји, Ти си цар Израелев“.
Исто како и Тома, така и Натанаил, незадоволувајќи се само со зборовите на Филип, туку откако видел и слушнал она што го кажал Спасителот, дури тогаш признал и Го нарекол Син Божји и цар Израелев.
-„Одговори Исус и му рече: што ти реков дека те видов под смоквата, затоа веруваш, ќе видиш повеќе од ова. И му рече: вистина, вистина ви велам: од сега ќе видите небо отворено и Божји ангели како се качуваат и симнуваат при Синот човечки.“
Кога Спасителот сакал да обрне особено внимание на слушателите на некој многу важен предмет, тогаш употребувал: „Амин, Амин“, што значи: Вистина, вистина. Спасителот тука самиот се нарекува Син човечки, а Апостолите и Натанаил го нарекуваат Син Божји, а така е наречен и од Бог Отецот при крштевањето и кога сатаната Го искушуваше. Но Спасителот повеќе пати себеси се нарекува Син човечки, а еднаш така Го нарече и Стефан, а Јован во Откровението Го нарекува така двапати и од овие две имиња настанвува и третиот Бого-човек. Кога Спасителот ги спомнува Ангелите, Он тука мисли на оние кои му служеа после Неговото искушување од сатаната, зошто, вели Матеј, Го оставил сатаната и ете ангели пристапија и Му служеа, како и оној ангел кој при страдањето како човек Го крепеше зошто, вели Лука, и ангел Му се јави од небото и Го крепеше, и други : прво покрај гробот кои Марија ги виде веднаш по Христовото Воскресение и тоа два ангели во бели одежди како седат еден на местото на главата, а другиот на местото на нозете каде лежело телото Исусово, и во времето на Вознесението кои Апостолите ги виделе, зошто додека тие гледаа по Него како оди на небото, два човека (ангели) стоеле покрај нив во бела одежда.
БЕСЕДА ВО ПРВАТА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ
И повторно нашата Света Црква ја слави победата на нашата Света вера над нејзините непријатели и повторно ереста пропаѓа и повторно Правосалвието победува! Затоа колку голема радост треба да чувствуваат христијаните сеќавајќи се денеска на оние богоносни Отци кои со божествено воодушевување, на толку собори, го бранеа Православието, го сочуваа и утврдија Христијанството и побожноста! Но, каква тага би почуствувале овие исти Свети Отци кога би виделе како православните христијани, онаа иста благодат за која се бореле против еретиците, денес слабо ја почитуваат и малкумина ја почитуваат.
Христијанството го препороди светот и под влијание на неговите божествени идеи се слави и велича од денешните генерации. А таа слава и величина на денешниот свет, што е друго освен венец на слава на нашата глава, но венец кој го здоби победата на нашите богоносни Отци. Но кога би било можно Христовите Апостоли, црковните учители и светите Отци да се вратат на овој свет, кој со помош на Христијанството е исполнет со напредок, кој според своето определување непрестајно тежнее за напредок и кој веќе можеше да се увери дека без Христијанството нема напредок, но сепак христијанската благодат толку многу се занемарува. Кога би било можно овие велики и славни црковни учители да се вратат кај нас, дали треба тогаш повторно, од почеток, верниците да се учат на основите на христинаската вера, од самиот почеток да се проповеда Православието на православните? Правосалвието е помошник на сите науки. Православието ги благословува вештините и откритијата, тоа ја осветува слободата на мислите и здруженијата, тоа наложува взаемно помагање, тоа гарантира лична и општа сигурност, тоа ја чува светињата на честа, името и слободата, тоа непредок кој цел свет го бара. И после 2000 години од својата благотворна работа на препородување на овој свет, да се запрашаме со што сме му благодарни или какво почитување денес му покажуваме? Затоа, кога би било можно повторно да се вратат во овој свет овие велики црковни учители, оние славни борци за вистински духовен и световен напредок, дали би требало да им проповедаат на непријателите на верата или би било поважно верниците да ги вратат во верата! Зошто Светата вера на Спасителот на светот веќе не ја напаѓаат безбожниците и еретиците, туку незнаењето и негрижата на самите христијани! И така, најсветата вера на Христос Спасителот, која е во во средина на незнабожечки заблуди, засвети како сонце меѓу облаци; која во средината на еретичкото трње процвета како роза; која при ужасните прогони славно победи – таа вера денес изгледа помрачена и слабо почитувана во христијанските друштва – таму каде во теоријата на вистината требаше се посилно да свети и по делото на светоста се повеќе да цвета!
Но и покрај сето тоа, и ние, заедно со незлобниот Израелец Натанаил да исповедиме: дека Христос е Син Божји, дека цар Израелев! Но, ние не разбираме што веруваме и ние не живееме како што веруваме. Ние веруваме во Светата вера на нашиот Спасител и Господ, но ние сме слепи во познавањето на верата, а на делата на верата сме мртви и затоа нашата вера е непотполна. Непотполна е во познавањето зошто не го знаеме она во што веруваме, непотполна во дела зошто не живееме како што веруваме и затоа денеска, на празникот на Православието, да се поучиме во Праволавието со поглед на двете важни црти на нејзиниот карактер, со поглед на верата и на делата, бидејќи како што телото е мртво без духот, така и верата без добри дела е мртва, вели Светиот Апостол.
Кога Синот Божји, Спасителот на светот, слезе од небото на земјата, ни даде закон за тоа како треба да веруваме и што треба да правиме. За да постигнеме вечно блаженство, ни покажа две патеки: едната за познавање на вистината, а другата за правење добри дела. И овој двосилен закон е нашата Света вера, а хрстијанинот кој целосно не го извршува, е како болен човек кој не може да оди. Ако христијанинот верува, а не прави добри дела, неговата вера не е потполна и затоа е потребно да ја знаеме вистината која ја содржи науката на нашата Света вера и да правиме добри дела кои ни ги налага нашата вера. Значи ние треба добро да го знаеме она во што веруваме и треба да живееме како што веруваме.
Ние веруваме во Господ Исус Христос, но дали ги знаеме неговите чуда; дали ни е позната вистината на Неговата наука; дали ја разбираме важноста на Неговите страдања; дали ја поимаме величината на Неговата слава? Ако сето тоа добро не го знаеме, тогаш Он за нас е непознат Бог. Христијаните имаат Евангелие, но дали им се познати евангелските заповеди и догми? Христијаните ги слават празниците, но дали знаат која е целта на Црквата со тоа? Ние постиме, но дали знаеме која е должноста на постот? Чувајќи се од јадењето, дали се воздржуваме и од страстите? Ние ги примаме Светите тајни, но дали го разбираме нивното благотворно влијание? И така ние имаме вера, но дали сме богати и со познавањето и разбирањето на верата? Кога еден христијанин може на сите овие прашања да даде потврден одговор, дури тогаш може да биде вистински христијанин, зошто верата, која со крштевањето сме ја добиле, е само почеток на верата. Таа е како корен кој треба да расте, да цвета и да роди богат плод во овој земен рај на Христовата Црква. Почетокот бара напредок, коренот бара плод, а верата сака дела, зошто без нив е мртва. Ние веруваме и доаѓаме во црква, но колку пати во годината? Ние постиме од јадења, но дали се воздржуваме од страсти? Ние се исповедуваме, но дали со сите сме се простиле, дали од нашето срце сме ја искорениле секоја злоба и омраза – дали сме престанале да грешиме? Ние се причестуваме и примајќи ги во себе телото и крвта Христови дали како христијани го претставуваме Христос Спасителот кој на непријателите им простуваше и за нив се молеше на Бога, кој беше добротовор на сиромашните, кој маченички умре за општа среќа? На овие прашања нека на секого му говори совеста и крајно време е секој од нас да обрне сериозно внимание на своите христијански должности кои ги има кон Бога, кон себе и кон блиските; зошто не е далеку времето „кога ќе ги испрати ангелите свои и ќе собере од Неговото царство сите кои прават соблазни и безаконија и ќе ги фрли во печка огнена, а праведниците ќе засветлат како сонце во царството на нивните Отци. Затоа, кога доаѓаме во црква со вера за спасение на нашите души, да покажеме дека и на дела сме христијани. Кога правиме добро дела ние ги правиме на човекот, нашиот брат. Во арката на Ное долго време, се додека не се повлекла водата, живееле сложно и мирно и лавот и волот, волкот и овцата и со една храна заеднички се хранеле, и затоа и ние како луѓе и христијани додека јадеме не треба да заборавиме на нашите браќа кои се мачат, зошто нашиот Господ Исус Христосго образувал од нас овој спасоносен ковчег за во него да не спаси од светската расипаност давајќи ни заповед да се сакаме еден со друг. Во ноевата арка Господ му заповеда на животното да се слага и взаемно да се помага и животното Го слуша; и нам, луѓето, ни заповеда да се сакаме еден со друг, взаемно да си помагаме, а ние таа заповед често не ја исполнуваме, ние, кои имаме една природа, едно име, една вера и еден Бог! Ние знаеме дека ни е должност и нашите непријатели да ги сакаме, но колку пати пријателот не го сака пријателот, братот не се грижи за братот, зарем и децата не ги почитуваат родителите кои ги родиле? Ние слабо го знаеме она во што веруваме и многу често не живееме како што веруваме.
Затоа треба да знаеме дека за чиста вера и добри дела од секој христијанин се бара чист разум и нерасипано срце. Разумот за познавање на вистината и заповедите на верата, а срцето за љубов кон Бога и ближниот. И старите христијани постојано имале едно срце и една душа. Но, дали и кај нас е така? Кога по потопот, светот, од голема гордост почна да ја ѕида вавилонската кула со намера да се качи на небото, Бог се налути и рече: „ајде да се симнеме и да им го измешаме јазикот да не се разбираат еден со друг што зборуваат“, така да секој зборуваше со друг јазик и не можеа да се разберат, меѓу нив имало шум, недоразбирање и неслога. Дали нашето општество денес не е како вавилонската кула, а нашата вера како смеса од разни јазици? Зошто името на христијанското општетсво не е себичност и омраза, туку пожртвуваност, љубов и слога.
Затоа, со цел да не се грижиме единствено и само за себе, да обрнеме особено внимание на следниве Божји зборови: „Не изнесувај лажни гласини и подалеку од безбожници. Не оди по мнозинството по зло и не говори погрешно за правдата да не се преврти. Не му ја извртувај правдата на сиромавиот. Безопасниот и праведниот не го убивај, придојдениот не го расплакувај. Шест дена работи, а седмиот посвети го на Господ Бог на молитва. Кога би правеле само така, тогаш ќе го разбереме она во што веруваме и ќе живееме како што веруваме; тогаш нашата вера нема да биде непотполна зошто ќе биде споена со добри дела и тогаш достојно и како вистински членови на црквата ќе живееме во црква и ќе се ползуваме со нејзините поуки, со пост и молитви, исповест и Светото Причетување. Овој Велики пост не спрема радосно и со чисто срце и чиста совест да го дочекаме светлиот празник на Христовото воскресение. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ВТОРА НЕДЕЛА НА ВЕЛИГДЕНСКИОТ ПОСТ
Марко, зач. 7 гл. 2 ст. 1-12
„1 И кога по неколку дена пак дојде во Капернаум; се чу дека е во куќа. 2 И се собраа мнозина, така што немаше веќе место пред вратата; и им го проповедаше Словото. 3 И дојдоа при Него носејќи фатен, кого го носеа четворица. 4 И како не можеа да го донесат до Него, заради народот, го открија покривот над местото каде што беше, и го пробија и ја спуштија постелата, на која лежеше фатениот. 5 А Исус, кога ја виде нивната вера, му рече на фатениот: „Синко, ти се опростуваат гревовите.” 6 А некои од книжниците седеа таму и размислуваа во своите срца: 7 ”Што зборува Овој вака? Тој хули! Кој може да опростува гревови, освен Еден Бог?” 8 И Исус веднаш штом созна со Својот дух дека тие размислуваат така во себе, им рече: „Зошто размислувате така во своите срца? 9 Што е полесно да му се рече на фатениот: ‘Ти се опростуваат гревовите,’ или да му се рече: ‘Стани и земи ја својата постела, и оди!’ 10 Но за да знаете дека Човечкиот Син има власт да ги опростува гревовите на земјата, му рече на фатениот:11 ”Тебе ти зборувам – стани, подигни ја својата постела и оди си дома!” 12 И стана, веднаш ја подигна постелата, и излезе пред сите, така што сите се восхитуваа и Го славеа Бога, велејќи: „Такво нешто уште никогаш не видовме!”
Историјата на денешното Евангелие за фатениот не се наоѓа само кај евангелистот марко, туку и кај Матеј 9, 1-9 и Лука 5, 17-26. Но евангелистот Марко, кој своето Евангелие го напишал после матеј, додал и други околности кои Матеј ги премолчел, а истото го направил и евангелистот Лука. Така на пример матеј вели дека чудесното излекување на фатениот се случило во Христовиот град, а Марко дополнува и го именува градчето кој се вика Капернаум. Матеј накратко вели дека фатениот, лежејќи на постела, го донеле пред Христа, а Марко, опишувајќи го овој настан поопширно, како и Лука, јасно го изложува и се она што го правеле носачите додека фатениот го донеле пред Христа, а тој нивни труд јасно ја посведочува нивната постојана и непоколеблива вера во семоќта на Спасителот. Зошто ако немале таква вера ни фатениот немало да се согласи на толку опасности кои можеле да се случат при кревање на болниот и неговот спуштање низ покривот, ниту пак носачите би се согласиле на толку напори околу сето тоа, и затоа евангелистот и вели: „А Исус кога ја виде нивната вера“. Потоа Матеј само вели: „И откако ги виде и знаејќи ги Исус нивните помисли“, т.е. тука се мисли на помислите на книжниците кои седеле наоколу. Марко јасно ни кажува со каква сила Исус Христос знаел какви се помислите на книжниците, зошто вели: „И веднаш разбирајќи Исус со својот дух….што книжниците помислуваат во себе“, и со овие зборови Марко докажува дека Спасителот е вистински Бог. И пророците и многуте други светители претскажувале и мисли но сето тоа тие не го знаеле со својот дух, туку со помош на Божјата благодат која го просветувала нивниот ум, а во Христа секоја полнота на божеството живее телесно, така и Господ Спасителот и во оваа прилика го покажал своето сезнаење зошто кажал што во себе мислат и замислуваат книжниците, така и својата семоќ зошто го излечил фатениот со еден збор од својата семоќност.
ЗАБЕЛЕШКА – Во овој увод е изложено и протолкувано она што евангелистот Марко напишал повеќе од Матеј, а ова исто Евангелие, но според Матеј, се чита на шестата недела по Духови, каде се е протолкувано и сега ќе преминеме на толкувањето во оваа недела.
Мат.зач. 29.гл.9 .ст. 1-9
Евангелието кое се чита на шестата недела по Духови зборува за излекувањето на фатениот. Тој настан, кој е опишан уште и кај евангелистот Марко во глава 2, ст. 1-12, и Лука во глава 5, ст. 17-26, се случил во Капернаум.
-„Во она време откако влезе во коработ, премина и дојде во Својот град. И ете, Му донесоа фатен, кој лежеше на постела. А кога Исус ја виде нивната вера, му рече на фатениот: Охрабри се синко,ти се простуваат твоите гревови“.
Спасителот влегол во коработ кога од Гергесинската област, по барање на населението, заминал и дошол во својот град, т.е. Капернаум. Господ излечил двајца фатени, еден кај Овчата бања, за кого евангелистот Јован зборува, и вториот за кој зборува денешното Евангелие и кој бил фатен толку многу што од креветот неможел да слезе самиот, ниту други не можеле да му помогнат да се симnе, поради големите болки, за да дојде пред Христа, туку на постела го однеле пред Него, верувајќи дека Тој може да го излечи. Дека болниот и тие што го донеле верувале во семоќта на Спасителот се гледа од зборовите на евангелистот:„и кога Исус ја виде нивната вера…“ Но таа вера била толку силна што, неможејќи до Спасителот да дојдат по обичниот пат, го отвориле покривот од куќата во која бил Господ и го спуштиле болниот пред Него. – „Ти се простуваат гревовите“, т.е. причините за болеста, и кога тие исчезнале болниот совршено оздравел. Вака само Бог зборува кој прво ја лечи душата на болниот од гревови, а потоа телото, а бидејќи Спасителот при тоа му се обраќа со –синко –значи дека не само дека тој бил целосно очистен од гревовите, туку и дека верувал во Христа, зошто како грешник и неверник не би го нарекол –синко.
-„И ете, некои од книжниците си рекоа во себеси: овој богохулствува“.
Овој текст кај евангелист Марко, глава 3, 6-7, е појасен и поопширен. Причината заради која и сега фарисеите лошо мислат за Христа е таа што Тој самиот лично го прави она што само на Бога му е својствено, т.е. што простува гревови кои, според Светото Писмо, никој не може да ги простува освен Бога. Но зарем тие од толкуте дотогашни чуда не можеле да се уверат во божеството на Спасителот? А кога тоа им било возможно, зарем и тогаш им било загатка тоа што Христос самиот им ги проштевал гревовите на луѓето? Тие тука доблеста ја осудуваат за зло, светлината за темнина! Да се хули на Бога значи да се понижува Бог со лош и непристоен говор и срамно да се присвојува она што само на Бога му прилега. Но фарисеите за Христа велат дека хули, т.е. на Бога затоа што Тој на болниот му ги прости гревовите, а тоа веднаш се извршува и болниот оздравува!
-„А Исус, знаејќи ги нивните мисли, рече: Зошто мислите зло во вашите срца? Па што е полесно да се рече:ти се проштеваат гревовите, или да се рече:стани и оди?“
Со овие зборови Спасителот открива многу важна карактерна црта на своето божество, зошто само Бог ги знае помислите на луѓето. „Јас, Господ, вели Бог преку пророкот Еремија, ги испитувам срцата и ги искусувам бубрезите за да дадам на секого според неговите патишта и според неговите плодови. Оваа вистина треба да не научи дека треба не само да избегнуваме лоши дела и зборови, туку и лоши помисли. Јудеите му ја признавале на Исуса Христа моќта за чудотворства, но му ја одрекувале моќта за простување на гревовите, зошто токму тоа го открива и покажува како вистински Месија, а тие според својата воображена „официјалност“ не можеле да го дозволат тоа зошто ќе требале да се понижат пред еден Назареќанин. Но Спасителот и тука ги победил излекувајќи го фатениот со семоќството на еден свој збор и тоа со посредство на простување на гревовите – нешто што е својствено само на Бог, како и излекувањето само со еден збор. Поради тоа книжниците и фарисеите не одговараат ништо на прашањето: Што е полесно? А поради тоа, Христос продолжува говорејќи:
-„Но, за да знаете дека Синот Човечки има власт на земјата да простува гревови, тогаш му рече на фатениот: Стани, подигни си ја постелата и оди си дома.“
…Да се простуваат гревови после овие зборови би значело: гледајте, внимавајте, па ќе видите дека Оној Кого вие Го сметате за човек – има божествена моќ. Зборот: на земја-значи дека Христос и на земја како овоплотен ја има истата божествена моќ која од вечноста ја имал на небото.
Синот човечки – е назив со кој Господ се нарекувал себеси, а значи исто што и човек воопшто. Но секој во ова име може во Спасителот да види нешто повеќе од обичен човек, нешто пославно и поголемо, а тоа е достоинството на Месијата. Името –Син човечки- е земено од книгата на пророкот Даниел каде јасно е насликано како на небесните облаци : одел како син човечки, кој дојде до старецот и застанал пред него. И му се даде власт и слава и царство да му служат сите народи, и племиња и јазици; власта негова е власт вечна која нема да помине и неговото царство нема да се растури. Ова пророштво се однесува на Месијата, на Господ и нашиот Спасител кој е подобен, сличен на човекот, но од кого се разликува со своето натприродно раѓање и со безгрешноста.
-„И стана и си отиде дома.“
Спасителот го испраќа веднаш излечениот и тој си заминува за да не го фали и превознесува; второ, со своето заминување да посведочи за своето чудесно исцелување и трето – излечениот со своето заминување да биде пример на вера во Спасителот пред сите присутни.
-„А народот кога го виде тоа, се исплаши и Го прослави Бога, Кој им даде таква власт на луѓето.“
Луѓето се зачудиле зошто Спасителот и во оваа прилика направи чудо како Бог и затоа се благодарни на Бога, но сметајќи го Христа само за човек со натприродна власт.
И ние да се поучиме од постапката на овој излечен човек и да имаме и ние како него цврста вера и постојана вера во моќта и божеството на Исус Христос, така и Тој ќе ни ги прости нашите гревови – причините за нашите беди и несреќи.
БЕСЕДА ВО ВТОРАТА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ
„А не заборавајте ги добротворството и делењето со другите, зашто со такви жртви Му се угодува на Бога!“ (Евр. 13, 16)
Без разлика какво добро му прави човекот на својот ближен, тоа навистина е доблест зошто и Светото Писмо кажува дека тоа е „жртва на Бога“. Оваа вистина ја сведочи и самиот Господ Исус Христос зошто не само што често не учи на љубов и помагање на нашите блиски, туку и самиот најчесто правел добри дела, а од денешното Евангелие слушнавме дека „на фатениот му вели: „земи ја својата постела и оди“и така со еден збор и без никакви молби го спасува од болеста.
Но, треба да се знае дека секое добро кое човекот му го прави на својот ближен треба да го направи со љубов кон Бога и ближниот. Човекот е должен да Го љуби Бога со целата своја душа и целото свое срце – потполно и совршено; должен е секогаш да го слави, особено на празнични денови, но човекот исто така е должен да го љуби и својот ближен како себеси и потоа е должен да ја избегнува зависта, крадењето, убиството, озборувањето, вероломството, зошто сите тие се дела на омразата, а не на љубовта кон ближниот. Од се ова се гледа дека од љубовта кон Бога и ближниот произлегуваат сите доблести. Затоа Спасителот Исус Христос говорејќи за страшниот суд, ја премолчел секоја друга доблест, а го спомнал само добродетелството.
Добродетелството е голема доблест зошто е плод на љубов или уште повеќе, тоа е самата љубов. Затоа е света должност на секој човек на својот ближен да му прави добро со дела или зборови. Кој е богат, е должен да им помага на сиромашните и тој треба: гладниот да го нахрани, жедниот да го напои, голиот да го облече, странецот да го прими во својот дом и болните и затворените да ги посетува. Кого Бог го наградил со мудрост, тој треба другите да ги учи на вистинска наука пишувајќи книги и советувајќи во се што создава благососојба на земјата и води кон спасение на небото. Кого Господ го надарил со власт, тој е должен да ја брани правдата и да застане како пречка на патот на неправдата; кој е надарен со јунаштво и воена способност тој е должен да ја брани честа и имотот, безбедноста, законите и интересите на татковината, а експертите се исто така должни да работат чесно и искрено избегнувајќи секое лукавство и измама.
И така добродетелството може да биде разновидно и на многу начини. Но како што човекот се состои од тело и душа, така и добродетелството може да биде од полза на телото, и тоа се вика телесно или материјално, но тоа може да биде од полза и на душата и тоа се вика духовно или морално, но доколку душата е поважна од телото, толку и моралното добродетелство е поважно од материјалното. Кога добродетелството е морално, и ако се однесува на цело општество или татковина, тогаш е повисоко и побескапоцено од секое друго добро, а од иста важност е и добродетелството кое се прави во училиште, зошто во училиштата се облагородува човечката душа; тука се храни со наука и се украсува со мудрост и примери на добри дела; се обогатува со правилни идеи и вистини за земските и небесните нешта. Душата во училиште се облагородува со благородни чувства и така се повеќе станува онаква каква Бог ја создал, каква што била во рајот до гревот на нашите прародители Адам и Ева, и каква треба да биде за човекот да го воведе во вечен живот.
Од науката и училиштето секое семејство ја очекува вистинската потпора на својата благосостојба; очекува чесни синови кои своите родители ќе ги помагаат своите родители во староста и ќе ги чуваат од секое зло и ќе ги бранат; очекуваат ќесни браќа или сестри кои ќе помагаат во домот и ќе и служат во чест и слава. Училиштето дава на секое општество образовани и чесни граѓани и добротвори кои се грижат за општите интереси како за своите и кои сериозно се грижат за унапредување на моралната и материјалната благосостојба. Училиштето дава на мудреци и научници кои со своето големо знаење и длабока и разновидна наука се од особена полза и за својот народ и својата татковина и целото човештво. На никое друго место не се подготвуваат важни и славни политичари освен во училиште. Тие управуваат со судбината на целиот народ,а познати лекари, професори и учители, војсководци и експерти ја усовршуваат науката и вештините и со тоа човековиот живот го прават попријатен и полесен. На крај и Христовата црква очекува од училиштата да произлезат достојни служители на Божјиот олтар, научни проповедници и духовници и спремни пастири на кои се доверуваат човечките души заради нивното вечно спасение.
Кога училиштата се од толку голема важност за општо добро, тогаш е лесно да се разбере дека секој граѓанин има голема и света должност со сите можни сили да се грижи за добрата состојба и напредување на училиштата и учениците и на ист начин да се грижи за доброто воспитување на своите деца. Граѓанинот кој е добротвор за училиштето и учениците, тој прави голема добродетел и за својата татковина, зошто тој на таков начин ја исполнува големата заповед за љубовта и братољубието; поради тоа него го фалат и почитуваат луѓето, а Бог на секој чекор го благословува „зошто добродетелството е жртва со која Му се угодува на Бога“, вели Светото Писмо.
Но, сега е ред да се запрашаме дали само со оваа жртва, т.е. со ова добродетелство Му се угодува на Бога? Ваква доблест, како и добродетелството не е ништо друго туку исполнување на Божјата заповед и сите доблести и сите заповеди се засноваат на љубов и се врзуваат меѓу себе со љубов; затоа каде владее совршена љубов, таму се наоѓаат и сите доблести, но каде нема љубов, таму нема ни доблести.
Не може ниту една доблест: ниту молитва, пост, милосрдност, ниту смиреност да постои само од себе, ниту да се нарече „жртва кон Бога“ ако не е споена и со други доблести или ако не е од љубов. Но и љубовта единствено е совршена и вистинска христијанска љубов само ако раѓа добри дела, т.е. доблести; зошто и добродетелството не е ништо друго освен собир на добри дела кои човек ги прави на себе и ближниот. Бидејќи добродетелството е плод на љубовта, затоа е и жртва кон Бога зошто Бог е љубов и милосрдие.
Но, како што не учи Спасителот што е совршена љубов велејќи: „ сакајте ги вашите непријатели и благословувајте ги оние кои ве проколнуваат, а молете се на Бога и за оние кои ве гонат“, исто така и за совршеното добродетелство ни вели: „правете им добро и на оние кои ве мразат“.
И така, преблагиот Господ, кој секого ќе го награди според делата негови, со радост ги прима во милосрдност и „петте парички на сиромашната вдовица“, како и големиот подарок на некој богат човек, а го наградува како добродетелен и оној кој на сиромашен човек би му наполнил и дал чаша студена вода. „И ако некој напои еден од овие малите со чаша студена вода, вистина ви велам, нема да му пропадне платата“.
После ова лесно е да се знае колку на Бога му е попријатно духовното добродетелство со кое се помага не само телото, туку и душата и тоа не само на еден човек, туку и на цело општество, цел народ, па дури и цело човештво. Затоа да не забораваме да правиме добро, особено во училиштата и на учениците, зошто добродетелството е жртва со која Му се угодува на Бога. Амин.
ТОЛКУВАЊЕ НА ЕВАНГЕЛИЕТО ВО ТРЕТА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ
Марко, зач. 37 гл.8 ст.9 – гл. 9 ст. 2
Евангелието според Марко кажува дека науката од денешното Евангелие за самопрекорувањето Спасителот ја упатил на народот и учениците, а евангелистот Матеј (16, 24) ги спомнува само учениците. Но, и кај него, како и кај евангелистот Лука (9, 22) треба да се подразбере и народот зошто Спасителот им говорел на своите ученици, но и на сите останати кои можеле да слушнат и преку нив на сите кои веруваат во сите времиња, зошто од сите христијани се бара самопрекорување и посветеност на Божјата волја.
-„Рече Господ: кој сака по Мене да тргне, нека се одрече од себе и го земе својот крст и по Мене нека оди“.
Од овие зборови јасно се гледа дека Спасителот никого не принудува, иако има сила; ниту пак заповеда, иако има власт; туку секому му остава слободна волја, сакајќи сите да се спасат, Он сите ги нуди да тргнат по Него, да бидат Негови ученици, да се угледаат на Неговиот живот и неговите дела. Но, да се оствари сето тоа потребно е:
1) Христијанинот да се откаже од себе-да ги совладува и победува своите страсти и самољубието и себеугодувањето да ги замени со лично самопрекорување за со помош на Божјата благодат остане вистински христијанин кој според својот живот и своите дела навистина наликува на Христа.
2) Да го земе својот крст-секогаш да ја има на ум самопожртвуваноста зошто тука зборот крст ја има таа смисла зошто во тоа време крстот бил орган на смртта, а кај Спасителот има смисла на пожртвуваност за спасување на светот. Но бидејќи во старо време, а и денес, многумина го мачеле и се уште го мачат своето тело, но не гледајќи во Христа, туку робувајќи на своето празноверие и пуста фантазија, како и со цел други луѓе да им се чудат и да ги фалат, заради сето ова Господ кажа дека не треба само да се откажеме од себе и да го земеме крстот, туку и:
3)Да тргнеме по Него-не е доволно само да се страда зошто и злосторниците страдаат, туку кој сака да тргне по Христа, т.е. да биде вистински христијанин, тој треба и да живее потполно онака како што Христос заповеда и по примерот кој Он ни го оставил со својот живот.
Смислата на првиот текст е дека секој кој сака да живее како Христос, тој треба да го презира секој грев, да ги совладува и умртвува сите свои страсти и лоши желби за да може да го подражава животот и делата на Господ Исус Христос. Но зошто Спаситлот бара вакво пожртвување од нас, тоа ни го објаснува во следните зборови каде вели:
-„Зошто кој сака да ја сочува душата своја, ќе ја загуби; а кој ќе ја загуби својата душа заради Мене и Евангелието, тој ќе ја спаси.“
Бидејќи душата е бесмртна и не може да загине, тука не се подразбира битието на душата, туку нејзините нечисти желби. И така кој ќе ја загуби душата своја, т.е. кој ќе ги совлада и умртви лошите душевни желби, како гордост, завист, омраза, освета, карање, измама, озборување, немилосрдност и т.н. и тоа не од славољубие, туку од убедување дека треба да се избегнува злото и од љубов кон Христа и евангелските заповеди, тој ќе ја спаси својата душа, те.е ќе наследи вечно царство и блаженство на небото. Преку исполнувањето на сето ова гледаме дека се случувало во времето на прогонот на христијаните. Кој тогаш ја загубил својата душа, т.е. кој го жртвувал својот живот (зошто да се загуби душата освен преку умртвување на душевните страсти значи и жртвување на самиот живот) за да не се одрече од Исус Христос и евангелската вистина, тој се спасил себеси и станал прославен со светост, дошол во редот на славните маченици кои се вистински налседници на Божјето царство.
Бидејќи во зборовите „ да се загуби душата“ се подразбира скротување и совладување на страстите или и жртвување на самиот живот, т.е. смрт, многу тешки дела за човек кој само мисли за земскиот живот, затоа Господ Спасителот со цел да ги осмели луѓето на ова толку тешко дело, продолжува со својот говор со следните зборови:
-„Зошто каква е ползата на човекот ако го добие целиот свет, а на својата душа и напакости? Зошто што може човекот да даде во замена за својата душа?“
Значи кога светот толку вреди за човекот, колку ли вреди неговата разумна и бесмртна душа? Што е тоа во вселената и под небото во овој свет толку вредно за што човек би можел да го жртвува спасението на својата бесмртна душа:
-„Зошто кој се срами од Мене и од Моите зборови во овој прељубодеен и грешен род и Човечкиот Син ќе се срами од него кога ќе дојде во славата на Својот Отец со своите Ангели.“
(Овој стих не се наоѓа кај евангелистот Матеј, но евангелистот Лука го спомнува). Кој се воздржва и се срами да го исповеда Господ Исус Христос и да го забранува Неговото име насекаде и на секое место и тоа или заради материјални интереси или поради страв, тој многу ќе загуби бидејќи ја избегнува најважната исповед за жртвување на својата душа, т.е. нејзините слабости. Ова искушение колку е силно толку е и општо бидејќи има многумина кои го признаваат Господ Спасителот и божественоста на Неговата наука, но плашејќи се од потсмев од страна на расипани и изопачени друштва, тие ја премолчуваат вистината и го одобруваат омаловажувањето на евангелските заповеди! Но на таквите Господ ќе им суди „Кога ќе дојде во славата на Својот Отец и светите Ангели да му суди на светот“и тогаш што може да даде таков човек за спасение на својата душа? – Овој свет и луѓето Спасителот ги нарекува „прељубодејни и грешни“ зошто како што неверната жена е прељубодејна и грешна, исто така и душата е грешна кога станува неверна, кога го остава Бога и кога се оддалечува од неговите заповеди и така станува роб на страстите и нечистите желби.
-„И им рече: Вистина ви велам-има некои меѓу овие кои стојат тука, кои нема да вкусат смрт додека не го видат Божјото Царство дојдено во сила.“
Овој последен стих, како заклучок на денешното Евангелие, се соединува со историјата на Преображението Господово, зошто според поголемиот дел на Херминевтичарите, се однесува на Петар, Јаков и Јован кои го видоа Преображението на Спасителот на Тавор кога „Исус Христос се преобрази пред нив и се засветли Неговото лице како сонце, а облеката му стана бела како светлина“. Значи на овие тројца ученици се однесуваат некои зборови во овој текст, зошто тие пред смртта го виделе Царството Божје, т.е. силата и славата на божественото преображение на Спасителот и слушнале глас од небото: „Ова е Синот Мој возљубен кој ми е по волја, Него слушајте го“.
БЕСЕДА ВО ТРЕТА НЕДЕЛА НА ВЕЛИКИОТ ПОСТ
Пријдете верни, на животворниот крст да се поклониме
Со овие зборови, а во средината на постот и христијанскиот подвиг со кој се спремаме достојно да го дочекаме светлото Христово Воскресение, нашата Света Мајка Црква мајчински не повикува смирено да се поклониме на животворниот крст на Синот Божји, Спасителот на вселената. Таа не повикува со тоа да се оснажиме на нови подвизи и трудење, на продолжување на постот, за со чисто тело и чиста душа, а како вистински христијани, да можеме да ја пееме и радосната песна „Христос воскресе“.
Животворниот крст на Спасителот на светот не само што ја потресе земјата и многу мртви од гробовите подигна кога Господ Спасителот на него беше распнат, туку и илјадници христијани ги охрабри и им влеа толку снага и моќ, што и тие на најголемите маки умирајќи за Христовото име, радосни песни пееле. Но тие затоа се закитиле со вистината на мачениците, но и со несвенати светителски венци, кои само Бог на своите избрани им ги дава! Животворниот крст на Спасителот на светот не само што на царот Константин му дарувал победа над силниот непријател, туку и на нашите татковци им дал снага и моќ и во долгото и тешко ропство да се одржат чисти во светото име на Исуса. Кога царица Елена го нашла животворниот крст на Спасителот на вселената, тогаш тој воскреснал од мртвите едно момче кого токму тогаш го носеле да го погребаат, и така тој ќе ги воскресне и оживее и нашите ослабнати моќи од Великиот пост како што нашата слобода од петвековното ропско мртвило воскресна и на тоа Светата Црква ги повикува денеска своите деца да се поклонат на животворниот крст Господов. И овој народ отсекогаш побожно се поклонувал на животворниот крст и затоа тој нема ниту една работа да ја почне додека не го спомне чесниот крст и додека не се прекрсти и затоа крстот Господов секогаш му помагал.
До Спасителовото страдање на крст, крстот ги плашел сите луѓе бидејќи бил знак за најмачните и настрашните смртни казни. Но од страданието на Господ Исус Христос, од Неговата крстна смрт, крстот станува не само симбол на спасението и надежта, утехата и силата, туку и симбол на најголемата радост: „зошто крстот е чувар на целата вселена, крстот е украс на Црквата, крстот е знак на царевите, крстот е слава на ангелите и чир на демоните“.
Заради таквата моќ на чесниот крст, тој и денеска се изнесува пред верниците како најспасоносно средство на половината на Великиот пост, кога е можно, заради слабоста на својата човечка природа, многумина да посакале полесен живот од овој кој ни го наложува Великиот пост. И навистина човечките сили се слаби и повеќе пати се истоштуваат и отстапуваат на телесните страсти и затоа им е потребна сигурна помош и спасоносна потпора, а таа потпора ние навистина ја наоѓаме во спасоносниот Христов крст зошто Спасителот страдајќи на крстот заради нашето спасение, нема да дозволи силите ѓаволски да одржат победа над нас и тогаш, ние се браниме со Неговиот крст како оружје со кое и Он го победил непријателот на човечкиот род-демонот.
Кога внимателно и со вера погледнеме кон чесниот крст на денешната света недела, ние лесно се уверуваме дека Светата Црква ни укажува со тоа голема помош зошто кога Спасителот преку крстот го спасил целиот свет, така и ние како вистински христијани, како Божји чеда, со помош на крстот, ќе можеме да ги спасиме нашите души. Но за полесно да го разбереме значењето и големата полза од крстот Господов, во деновите на постот и на тешкиот пат на светскиот живот да се споредиме со патник кој патувајќи до одредено место од долгиот пат веќе се истоштил и од големата вруќина и умор само што не паднал и на еден пат гледа пред себе големо и разлистено дрво кое на сите страни околу себе ги ражирило своите разлистени грански, чувајќи така под себе во ладовина извор на студена вода кого патникот го привлекува кон себе во ладовината да се одмори и да се напие од студената вода. И уморниот патник застанува под разлистеното дрво и тука добива нови сили и го продолжува својот пат понатаму убеден дека со обновената сила сигурно ќе стигне до местото каде се упатил. Ист е случајот и со нас зошто долгото време на Великиот пост и светските грижи и суетата полека, но многу ја ослабнуваат силата на нашиот духовен живот и заради тоа човек често се предомислува на патот на спасението и така несакајќи подлегнува на искушение, а потоа и на грев. Како што уморниот патник одеднаш наидува на добра ладовина и студена вода токму тогаш кога му се причинило дека од умор и жед не ќе може понатаму да патува и после одморот својот пат весело го продолжува, исто така и Светата Црква денеска пред нас го изнесува Спасителовиот крст кој своите гранки ги протегнал по целиот свет и под него се одмараат милиони христијани и се напојуваат со животворната благодат Божја и така добиваат крепост и сила и со тоа нашето ослабнато тело оживува, а поколебаниот дух се зацврстува и оснажува.
Откако нашите прародители згрешија во рајот, човечкото тело постојано подлегнувало на разни слабости и дури кога од маченичката Голгота вселенската светлина го осветлува животворниот крст кој на човечкото тело му дала нова сила и силен дух, од тогаш човекот добил толку моќ што секогаш можел само кога сакал да го совлада секое искушение и да го победи гревот.
Но и Светата Црква секогаш во таа борба силно ги потпомагала своите верни чеда и освен молитвата, исповеста, светата тајна на причеста и останатите тајни, таа заради поткрепување на слабата човечка природа во денешниот ден свечено го изнесува пред своите верници и чесниот крст потсетувајќи не на бескрајната милост на распнатиот на него Спасител кој со своите страдања на секој христијанин му влева топла надеж на Божјето милосрдие. Зошто кога преблагиот Бог не се нажалил и Својот Единствен Син заради нашето спасение, Он и нам, како на верни членови на Црквата, ќе ни дарува здравје и среќа и да можеме радосно да го дочекаме светлото Христово воскресение. Амин.

This entry was posted in Толкувања и Беседи. Bookmark the permalink.

Comments are closed.