ТОЛКУВАЊЕ НА ПСАЛМИТЕ

GRBOTNAMVPC
Со благослов на неговата Светост
Патријарх на
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ПАТРИЈАРШИЈА И ЦРКВА
на Македонија и македонскиот народ во дијаспората, Норвешка,Скандинавија,Палестина и цел свет
††† Јован – Хаџи

ТОЛКУВАЊЕ НА ПСАЛМИТЕ:102, 109, 117, 131
Архимандрит Емилијан
Игуман на манастирот Симонопетар
Издава:МВПЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза
Скопје, Република Македонија
2013 година Господова
ДА СЕ РАДУВАМЕ НА ГОСПОДА
ПСАЛМ 102
1. Благословувај Го, душо моја, Господа, и целата моја внатрешност
да Го благословува Неговото свето Име.
2. Благословувај Го, душо моја, Господа, и не заборавај ги сите Негови
добрини, на Оној
3. Кој ги очистува сите твои безаконија,
Кој ги исцелува сите твои болести.
4. Кој го избавува од пропаст твојот живот,
Кој те овенчува со милост и со добрини.
5. Кој ги исполнува со добра желбите твои,
како на орел ти ја обновува твојата младост.
6.Господ им дава милост и правда
на сите угнетени.
7.Он му ги покажа Своите патишта на Мојсеј,
на израелевите синови – волјата Своја.
8.Штедар и милостив е Господ,
долготрпелив и могумилостив;
9.Он не се гневи до крај,
ниту вечно се лути.
10.Он не постапува со нас според нашите безаконија
и не ни плаќа според нашите безаконија;
11.зошто колку е големо растојанието од небото до земјата,
толку е голема милоста на Господ спрема оние што се бојат од Него;
12.колку е далеку исток од запад, толку ги оддалечува
Он од нас нашите престапи;
13.како таткото што ги милува синовите,
така и Господ ги милува оние кои се бојат од Него.
14.Зошто Он го знае нашиот состав,
помни дека сме прав.
15.Дните на човекот се како трева,
како полски цвет, така расцутува тој;
16.ќе дувне ли над него ветер и веќе го нема,
и местото негово веќе не го памети.
17.А мислата на Господ е од век до век спрема оние,
кои се бојат од Него, и правдата Негова е од чеда на чеда,
18.кои го чуваат заветот Негов
и ги помнат заповедите Негови да ги извршуваат.
19.Господ на небото го поставил својот престол,
и царството Негово владее над се‘.
20.Благословувајте Го Господа – сите Ангели Негови,
вие крепки по сила кои го извршувате Неговиот збор,
слушајќи го гласот од зборот Негов;
21.благословувајте Го Господа – сите Негови војски, Негови служители
кои ја исполнувате волјата Негова;
22.благословувајте Го Господа, сите Негови дела,
по сите места на Неговото владеење.
Благословувај Го, душо моја, Господа!
Тоа е Давидов псалм кој многу се приближил до Бога и секојдневно разговарал со Него, Му изразувал и раскажувал за свои доживувања или пак говорел за својот однос со Бога.
„1. Благословувај Го, душо моја, Господа, и целата моја внатрешност
да Го благословува Неговото свето Име“.
Во воведот тој говори за содржината на својата душа. „Благословувај Го, душо моја, Господа“ – славослови Го, душо моја, Господа –очигледно заради тоа што неговата душа е исполнета со чувства на восхитеност и славословие.
„Благословувам“ за човек значи да се зборува убаво за некого, или да се моли за некого, но за Бога значи Негово славословие. Зборот „душа“ проследена со лочната заменка „моја“, има значење на личност, мене. Затоа, ајде секој ден да Го благословувам Господа, ајде моето битие секој ден да Го благословува Господа. Го употребува зборот „душа“ за да покаже животни сили кои управуваат со неговото постоење, со неговото битие.
„Благословувај Го, душо моја, Господа,“: се‘ најчисто, се‘ силно што во мене постои, а особено духот кој управува со сите возвишени човечки моќи кои се обраќаат кон Бога, Го славословува Господа.
Но, зошто се изразува на таков начин? Зошто се потикнува самиот себе? Зошто заповеда на себеси? Заради тоа што телото е слабо. Како луѓе, повеќето се наклонети кон духовна поспаност. Заради тоа се обидува да се разбуди себеси, да го крене своето битие, да ја крене успената сила на својата душа, својата мрзлива природа. Побрзај, кажува самиот на себе, крени се, стани, оди, разбуди се од летаргијата која те мачи. И најдуховниот човек е во опасност да падне во летаргија, зошто во нас никогаш не недостасува тој копнеж на душата кој прави да се вртиме надоле и сака да не успие на земјата, да не врати во земјата од која произлеговме.
„Благословувај Го, душо моја, Господа“ го изразува, од една страна, повеќе своето внатрешно доживување, која ја преовладува неговата душа, а од друга страна, борбеноста на својот живот и копнеж на неговото срце која го граби неговото битие и го приморува да се обрати кон Бога. Обрати се целиот и препознај и признај дека Господ е се.
„И целата моја внатрешност“: се што во мене постои. Видовме дека „целата моја внатрешност“, во друг псалм, е наведена како „слабините мои“. Но тука, тоа ги изразува неговите душевни сили чие средиште, според познатото јудејско сфаќање, е во утробата на човекот. Срцето е средиште на чувствата, додека црниот дроб се сметал за средиште на волниот дел на човековата душа и таа во согласност со својата состојба создава нерасположение или добро расположение. „Слабините“, бубрезите, повеќе се средиште на желниот дел на душата. Затоа, нека се најчисто, се најбесценето што имам, целата сила на мојата душа, духот мој, се што тежнее во висина и се што тежнее да биде повлечено надоле, се што непосредно општи со Бога, но и се што по пат на сетило општи со со надворешниот свет, нека се‘ се обрати кон Бога.
„Душа моја“ сум јас. „Целата моја внатрешност“ повторно сум јас. Господ и „Неговото свето име“ имаат иста смисла. Се работи за синонимска паралела.
„Благословувај Го, душо моја, Господа“. Нека мојот дух непосредно дојде во допир со Господа, со единиот Господ. Незамисливо, несвесно и незабележливо говори за единствениот Господ. Обидувајќи се да Му се приближи на Господа, да Го доведе поблиску до себе, да Го направи подопирлив, во вториот полустих вели: „Неговото свето Име“. Имаме уште еднен приказ на Господа. Зошто тука конкретизира и говори „Неговото свето Име“? Зошто „име“ е именка и особина на присуство на личноста. Кога говори „Неговото свето Име“, мисли на Господ Кој во сила се јавува пред него, дејствува, делува, и ја открива Својата сила, Својата снага, Својата величенственост, сите знаци на Своето присуство. Затоа, кога вели „Неговото свето Име“ мисли на Оној Кој пред себе гледа како делува, како ја обработува неговата историја и неговиот живот.
А зошто името го нарекува „свето“? За да направи разлика меѓу Неговото присуство и секое друго присуство; Неговото Име и секое друго име; за апсолутно да го покаже единственото Име. „Неговото свето Име“, не најсвето, туку свето, единствено свето кое постои. Тоа Име не се однесува на некој моќник, кој е минлив, туку на Единствениот, од се издвоениот. Тоа е Единствено, како нешто што е ставено пред мојата душа и се‘ покрива. Тоа е Единствено што гледам, тоа за мене е се‘. Се обидува да се поттикне самиот себе за Бога да го направи присутен пред него и така правејќи го Божјето присуство осетно, Го прославил Бога и Му се поклонил како на Единствен Кој вистински постои.
„2. Благословувај Го, душо моја, Господа,
и не заборавај ги сите Негови добрини“.
Повторувањето на „Благословувај Го, душо моја, Господа“, самиот израз го прави повеличенствен – како истото значење да се предава по пат на непрестајни бранови, кои повторно и повторно доаѓаат и непрестајно се повеќе се осветлува.
„И не заборавај ги сите Негови добрини“: душо моја стани и немој да ги забораваш сите Негови добрини. Кои се тие Господови добрини? Разновидни Негови дарови, Негови добродетели, се што прави за нас, сето тоа го нарекува добрини. Немој да го заборавиш се она заради што вреди да Го славословиш Бога. Неможеш да го славословиш Бога ако ги забораваш неговите добродетелства. Најдобар начин некој да Го сака и славослови Бога е да се сети што Бог направил за него, што направил во историјата, што направил меѓу народот, што направил во Црквата. Ако заборавам што е за мене Бог, тогаш ќе престанам да Го славам. Дури и да сакам да Го славословам и со својата уста да извикувам „пофалби“,моето срце ќе остане мртво.Но сеќавањето на добродетелствата помага.
Во првите два стиха, во вториот дел на полустихот го прикажува Бога на Кого мислиме, на Кого се сеќаваме, Кого Го спомнуваме. Што значи „светото Негово Име“? Дека постојано мислиш на Неговото Име, дека постојано Го имаш пред себе. Што значи „сите Негови пофалби“? Тоа е моето обраќање кон Бога. Поради тоа немој да Го забораваш, постојано обраќај Му се Нему, гледај Го, сеќавај се на на Него. Сеќавањето на Бога значи соединување со Него. Отаму и Исусовта молитва е молитва на опоменување, најсовршена молитва и молитва која соединува со Бога.Сакаш ли да се замолчи твоето срце, твојата уста да остане затворена? Тогаш не се сеќавај што Бог направил за тебе. Заборавај Го Бога и тогаш ќе видиш како твоето срце станува студено.
„3. Кој ги очистува сите твои безаконија,
Кој ги исцелува сите твои болести“
„Кој ги очистува сите мои безаконија“, според друга пишана верзија. Кој е Оној Кој очистува? Оној Кој ме посматра со благонаклонет поглед. Често зборуваме: Очисти ме Боже! Биди милостив кон мене Боже! Не ме посматрај со лутина и осветнички, туку со добро расположение. Погледни ме со благонаклоност, милост, добрина, благост. Биди, Боже Оној Кој ме сака. „Кој ги очистува сите мои безаконија“. Кој не ги мери нашите безаконија според нивната важност и големина, туку според Својата добрина, според Својата благонаклоност.
Прикажано е најважното својство на Бога, Неговата највозвишена особина-љубовта, заради која и Го славослави. Боже мој, биди милостив , благ, сожалив, кон моите безаконија. Што е безаконие? Она што во потполност ме одвојува од Бога, противзаконистост. Доаѓам во судир со Неговиот Закон, значи со Бога. Ако, Боже мој, ме испиташ според мојот грев, по моите безаконија, тогаш треба да се разделиме. Меѓутоа, ако ме погледнеш по Твојата добрина, по Твојата благонаклоност, тогаш ќе ми се приближиш мене. Колку и да бегам од Тебе, Боже мој, Ти следи ме, биди побрз од мене и ќе ме претекнеш.
„Ги исцелува сите твои болести“. Во повеќе псалми се гледа дека нивниот поет, Дарот давид, бил болен. Но, мислам дека тоа е едно мошне површно толкување. Со зборовите „ги исцелува сите моли болести“, тој копа во длабочината на својата душа и говори:Боже мој, биди благонаклон не само кон моите безаконија, не само кон гревовите, туку и кон моите болести.
Кои се тие болести? Болеста на мојата душа, страста која ја имам во себе, причинителот на гревовите. Страста не е секогаш грев, додека противзаконувањето е спротивставување на Бога. Можеби јас имам гнев: тој е моја страст, моја болест. Но, кога ќе се разбеснам на Тебе, зошто ми нанесе штета, тоа е грев. Ако не се разбеснам, тоа не значи дека во мене не постои болеста на бесот. Затоа тој Му говори на Бога: не само што си милосрден кон мене кога грешам, туку ми ја испраќаш и Својата благодат, раката на Својата топлина, и ми го омекнуваш моето срце и го лечиш од страсти и болести.

Ти си Оној Кој мојата душа повторно ја доведува во првобитната состојба на непропадливост, бестрасност незаболеност, здравје. Сеќавај се на Оној Кој кога Го грешиш станува милостив и Кој, кога внимаваш и не грешиш, влегува во тебе, ја очистува секоја страст твоја и секое твое зло и секоја сенка и секој остаток од падот на Адам.
„4. Кој го избавува од пропаст твојот живот,
Кој те овенчува со милост и со добрини.“
Што значи: „Кој го избавува од пропаст твојот живот“? Што значи „пропаст“? Кога Бог не те претекнува, тогаш се распаѓаш. Твојата рана се распаѓа, смрди, лушето се гадат од тебе. Он те лишува од смрдеата, Он те избавува од „пропаста на твојот живот“.
Смислата на овие зборови е дека и дури да си подлегнал на гревот, и да си паднал длабоко толку што нема надеж да се повратиш, Он доаѓа и те избавува, те разрешува, те очистува, те обновува. Псалмопејачот Го доведува Бога многу близу до нас. Покажува до каде може да достигне Неговата љубов. Не само што те очистува, не само што е милостив кон тебе, туку Он, дури и кога си пропаднат, те создава нов, создава едно ново и чисто срце. Он те прави еден нов човек како никогаш да не си паднал во грев.
„Кој го избавува од пропаст твојот живот“: Кој стасува и во моментот кога умираш, повторно те раѓа додека ти си остарел од гревови. Си бил млад, си станал стар. Те прави мало дете. Повторно те доведува до Својата матка на љубовта и те создава од почеток.
Во еврејскиот текст стои: Кој пристигнува и те зема „од јамата“. Во моментот кога радосен трчаш далеку од Бога, кога мислиш дека ги задоволуваш сопствените желби, дека ја живееш својата слобода, својата лагодност, дека си ги остварил сите свои желби, , дека си господар на целиот свет, ти не гледаш дека пред тебе се отвора јама. Твојата радост во суштина е твој гроб, зошто си далеку од Бога. Додека си во незнаење, во тој момент Бог те стасува, те грабнува, те трезни и ти вели: разбуди се. Тоа е моментот на Дамаск во сите души во чија длабочина Бог го гледа последниот полутреперлив зрак кој се гаси и го претекнува неговото гасење. И додека твојот мал зрак се ближи кон згаснување, Он го обновува и станува светлина, станува овековечување на вистинскиот живот.
Овој полистих можеме и да го протолкуваме во уште една подлабока духовна смисла: Оној Кој те избавува од пропадаливиот начин на размислување, од световниот ум, од телесното умно настроение, од смртта.
„ Кој те овенчува со милост и со добрини.“Оној Кој те овенчува со љубов и добрини. Милоста и добрината се енергии и појави на добрината која е особина, својство на Бога. Не те избавува само од пропаѓање, туку уште те и овенчува и на крај те чини овенчан победник. Тоа како воена слика: додека некој е готов да биде искршен и додека сите други околу него се спремни да уживаат во неговиот неуспех, тој во последниот момент наоѓа снага и го победува оној кој за малку ќе го победеше. Токму во моментот кога неговите пријатели беа спремни да заплескаат со рацете на негова сметка, гледаат како тој станува господар, како станува овенчан. Нештата се превртуваат: не само што не спасува од уништување, туку и како побеници на животот не помазува, не води до највозвишената точка на славата до која човечката природа може да достигне. Не овенчува со Својата милост, со Својата добрина. Ни се дава Самиот Себе.
Но сметам дека стихот „ Кој те овенчува со милост и со добрини“ не е инспириран од слика на некоја борба, туку од слика на јудејско богослужење. Кога Јудејците го празнувале и Го славеле Бога и сакале да Му принесат „благодарна жртва“, оделе празнично облечени со овенчани глави. Сходно на тоа, полустихот „ Кој те овенчува со милост и со добрини“ прикажува повторно поврзување на Бога со човекот, кој, додека одел кон смртта, на крај бил овенчан и украсен , повторно доаѓа при жртвеникот Божји да принесе “благодарност“. Од последната точка на пропаѓање Он човекот го води до највозвишената точка на појавување пред Бога. Он од тебе го соблече гревот, те облече во непропадлива свечена облека и те овенчал со Својата милост и добрина. Самиот Он целокупно те покажал пред жртвеникот во служење на Бога. Тоа е резултат кој доаѓа од Бога, од Неговата благодат, зошто се доаѓа од Него. Тоа е најубавата слика!
„5. Кој го исполнува со добра желбите твои,
како на орел ти ја обновува твојата младост.“
„Кој го исполнува со добра желбите твои“. Бог ти дава се што ќе посакаш, но не кажува „се што сакаш“ туку „желбите твои“, за да покаже како те воздигнува, дека те покажува пред Себе и те чини човек со единствена желба, желба Божја. И бидејќи твојата желба е Бог и Него Го бараш, Он ти ги дава сите добра и на овој и на другиот живот. Да се сетиме тука на зборовите: „барајте го Царството Божје и сето ова ќе ви се додаде“.
„ Како на орел ти ја обновува твојата младост“: кога одиш кон жртвеникот и повторно се приближуваш на Бога, тогаш твојата младост се обновува како младоста на орелот. „Ти ја обновува“ во однос на претходното, не изразува некое идно дело туку едно дело кое се случува и кое во иднина ќе се продолжи. Дури и да си болен, или се приближуваш до смртта, немој да се грижиш, Бог повторно ќе те направи млад. Искуството потврдува дека во случај на душевна болест, страсти, ти постојано ќе се обновуваш.
Можеби тука се мисли на легендата која вели дека орелот, кога ќе остари, лета многу високо и потоа паѓа одеднаш со голема брзина и на некоја карпа го крши својот клун и така обновувајќи го својот клун го обновува својот живот за да може да лета високо, а во тоа да не му попречува свитканиот клун. Можеби, пак, се мисли на митарењето кога птиците секоја година ги менуваат перјата. Тоа обновување на перјата е нивно обновување.
Како што орлите секоја година се обновуваат и не стареат, така и ти со силата Божја ќе стануваш нов. Тука потсетувам на овој дел од пророкот Исаија: „А оние кои го потрпат Господа, ќе се изменат со снагата, ќе добијат крилја како орелот“. (Исаија, 40, 31). Оној кој ќе го потрпи Господа постојано ќе се обновува, нема да остари, ќе се оддржи секогаш млад. Сметам дека овој дел поврзан со сликата на орелот ни помага да ја сфатиме подлабоко смислата на поимот жртвеник.
Според легендите на источните народи, орелот е единствен кој може да гледа во сонцето и да лета право кон него, а при тоа да не ги затвори очите поради зраците, светлината и треперењето на сонцето. Преданието кажува дека орелот кога сака да се обновува, лета вертикално нагоре гледајќи во сонцето додека тоа е во својот зенит и потоа вертикално паѓа, потонува во морето и од него излегува нов. Орелот ја исцрпел сета сила и слава на сонцето и потоа преку морето се препородува – водата се смета за нешто што препородува и затоа нашата Црква ја употребува. Со оваа легенда ја имаме симболизацијата и предизобразувањето на крштевањето. Како што орелот одново се раѓа, токму така Бог ја обновува твојата младост.
Затоа: „А оние кои го потрпат Господа, ќе се изменат со снагата, ќе добијат крилја како орелот“ се однесува на оние кои Го очекуваат Господа пред Неговиот Жртвеник, оние кои непрестајно Му служат на Господа, оние кои непрестајно гледаат во Господа, тие се причестуваат со слава, со Неговата препородна сила. Тие, на крај, учествуваат во Божеството.
Сходно на тоа, овде имаме предавање на Божјите својства, кои кога учествуваат во богослужбениот живот, ја пресоздаваат нашата оштетена природа. Тоа е вистина и знаеме колку е силно учењето на нашата Црква, која верува дека човекот на богослужбените собирања учествува во сите својства на Бога, ја стекнува Неговата љубов, Неговата светост и таинствено светотаински се соединува со Бога. Бог постојано се унижува Себеси и нас не исполнува со Себе, со милост и добрина“. „Се понизил Себеси“ и не исполни нас. (Флб. 2, 7).
Каква мелодичност имаат овие партиципи: „Кој избавува“, „Кој очистува“, „Кој исцелува“, „Кој овенчува“, „Кој исполнува“! Мислиш дека слушаш некого кој најмелодично и складно свири некој инструмент или пак морски бранови кои мелодично пеат. Овој псалм навистина е трогателен. Ги допира најтенките жици на душата кои оддалечуваат или приближуваат до Бога. Ова е еден од најмелодичните, највеличенствените Псалми. Имаме целосно богослужбено собирање кое хармонично поигрува и секое негово поигрување доаѓа како еден нов бран на Божји допир. Секоја душа која се приближува до Бога ја чувствува хармонијата на внатрешните сили и односите со Него.
Видовме колку е длабоко, силно и вистинито доживувањето на присуството Божје и како Го прикажува Бога да се симнува и се допира до човекот во неговите најсериозни и најдраматични моменти, од моментот кога тргнува да падне во јама, да умре, да изгние, да претрпи целосно пропаѓање, до моментот кога го подигнува и од ништо го препородува, како да од вода подигнува еден нов човек.
„6.Господ им дава милост и правда
на сите угнетени.“
Зборот „милост“ очигледно изразува љубов, милост Божја. „Господ им дава милост“, значи дека Он му суди на човекот и кон него се однесува според милоста Своја, а не според доблеста, правдата или грешноста на човекот. „Господ им дава милост“ не значи дека Господ дава милостиња, како што ние велиме, туку дека не гледа според љубовта Своја.
„И правда на сите угнетени“: и на оние кои се онеправдени, на сите оние, на кои им е нанесена неправда, возвраќа со правда. Тука е покажана љубовта и праведноста Божја. Љубовта Божја произлегува од суштината, а правдата Негова е возвратена на сите угнетени, на сите оние на кои им се нанесува неправда, кои неправедно биле обвинети, а за оние кои се навистина виновни, ја употребува Својата љубов. Оваа спротивност непосредно ја покажува големината на Божјата љубов. Постојано има спротивности со кои се откриваат димензиите на својствата Божји.
Унижувањето на Бога и допирот со Него, како и исполнувањето на човекот од страна на Бога стануваат чувствителни кога човекот, кој сам ја предизвика својата смрт, со милоста Божја, е препороден. Човекот е виновен за својата смрт. Бог е одговорен за човековото оправдување, избавување и пресоздавање.
„И правда на сите угнетени“. Господ дава правда.Јудејците и придавале посебно значење на правдата, зошто неа често ја немало кај источните народи. Кога Господ сака да укаже на падот на Израелевиот народ, Он со тоа прво назначува дека на сиромашните, вдовиците и сирачињата им се нанесува неправда и второ, дека правдата исчезнала. Во тоа се одразува понатамошниот знак за пропаѓање на човековата заедница. Бог воглавно е Бог на сиромашните, вдовиците, сираците и онеправдените. Бог Кој секогаш е толку величенствен, Бог Кој секогаш е над секое умствување, Бог Кој е исполнет со слава, Бог Кого е невозможно да се види, се симнува на земјата и бара вдовица, сиромав, сирак и онеправден. Оди меѓу народот, влегува во трошни куќи, колиби, за да може да го најде оној на кого Он е неопходен.
„7.Он му ги покажа Своите патишта на Мојсеј,
на Израелевите синови – волјата Своја.“
Он му ги кажал и открил Своите патишта на Мојсеј, т.е. Себе. Сведочи дека Бог не е нешто апстрактно, туку личен Бог на псалмопејачот.
Со овој стих се обраќа и на историјата на Израел. Давид излегува од рамката на самиот себе, се поистоветува со своето племе и стигнува до Мојсеј на кого Бог му се јави, се симна, разговарал со него и му ги дал таблите на Законот. И кога Мојсеј ги искршил, повторно ги напиша и повторно му ги даде. Колку близу доаѓа до Бога. Го прикажува во нашиот живот: „Му ги покажа Своите патишта на Мојсеј“.
„На Израелевите синови – волјата Своја“. На Израелците им ги откри Своите планови. Навистина, колку пати Израелците Го прашале Бога што сака, што треба да биде. Израелскиот собор чекал пред Скинијата, а Мојсеј или Арон влегувале внатре. Додека народот се поклонувал, Бог се симнувал меѓу два Херувима, говорел и бил видлив за човекот. Навистина:
„8.Штедар и милостив е Господ,
долготрпелив и могумилостив;“
Со ови четири придавки Давид изразува како самиот во својот личен живот ја почувствувал Божјата љубов, како ја препознал, како ја допрел. Бог Го почувствувал како штедар, Он е милостив. Го почувствувал како долготрпелив и многумилостив, Он е долготрпелив и многумилостив. Секој збор има свое посебно значење.
Божјите милосрдија се однесуваат на човекот кој е земја, на човекот кој е едно ништо и на кого можеме да гледаме само со милосрдие. Самата природа на човекот бара Бог да биде штедар.
Бог е и милостив, зошто ние, кои сме толку кревки, толку ништожни, земски црви, се воздигнуваме себеси во висина и стануваме богови на самите себе, не грижејќи се за вистинскиот Бог. Само едно може да се спротивстави на тоа што самите себе се правиме богови: милостивоста, симнувањето, понижувањето и унижувањето Божје.
Бог е „долготрпелив“, зошто бунтовниот дух кој го имаме во секојдневниот работен живот, го покажува како една тврдоглава реакција кон Бог. Боже мој, го поставувам гревот свој, ја поставувам волјата своја, го поставувам планост свој и не ми е грижа за Тебе. Знам дека израелскиот народ бил многу тврдокорен и Бог наспроти тоа ја става Својата долготрпеливост, Своето трпение наспроти таа тврдокорност. Вели: секој ден заборавам, секој ден се правам дека не гледам. Секој ден одложувам: остави и оваа година дали бесплодната смоква ќе даде плод, дали тврдо леденото срце некако ќе се загрее, дали ќе се почувствува некаква нежност и љубов кон Бога, дали она што е здебелено и Го истерало Бога ќе се истенчи и повторно ќе каже „Господи мој“.
Он е и многумилостив, зошто животот е широко море и голема е длабочината на човековиот грев. Сега доаѓаме до човечкиот противзаконски став кон Бога, сега веќе на дело, а не во неговата душа. Неговите безаконија не можат да се избројат – „мноштвото на гревовите мои и судовите твои, кој ли ќе ги испита, душеспасителе, Спасе мој“ – на кои може да се спротивстави само многумилостивиот Бог.
Псалмопејачот во сите внатрешни и надворешни пројави на својот живот го чувствува присуството и љубовта Божја и тоа го изразува на овој наједноставен начин. „Штедар е и милостив Господ, долготрпелив и многумилостив“. Непотребно е да се нагласува поетското на овие четири придавки. И од самото читање станува забележливо дека поетот е извонреден уметник на зборовите, ненадминлив сликар.
„9.Он не се гневи до крај,
ниту вечно се лути.“
Тоа што е долготрпелив, не значи дека нема да се разгневи. Кога никогаш не би се гневел на нас, не би не сакал. Зошто кога си постојано долготрпелив и кога го поднесуваш другиот, тогаш тој се повеќе станува тврд и на крај со тоа му нанесуваш штета. Ќе дојде момент кога ќе биде потребно да го казниш, да му се заканиш, да се разгневиш на него. Бог, Кој не знае да се гневи, не може да биде Бог, Како што и таткото кој никогаш не се разгневил, никогаш не ја ни почувствувал татковската утроба.
„Тој не се гневи до крај“. Но и кога ќе се разгневи, нема до крај да се гневи. Нема да дозволи на грешниот човек да ја излее целата чаша на Неговиот гнев. Ќе го направи тоа со големо внимание и чувствителност, така да штом види дека човечката душа и најмалку се изменила, веднаш ќе се запре. Бог нема да се разгневи онолку колку што бара правдата, туку додека не види дека ќе Му се обратиш, додека не Му дадеш и најмал впечаток дека внимаваш на Него. И Он ведаш ќе се запре.
„Ниту вечно се лути“. Не е страшно само тоа кога Бог се гневи на еден човек, туку и кога се гневи на еден цел народ, кој, грешејќи, Му нанесува неправда. А знаеме дека народ кој греши е казнет. Колку пати илјадници народи виделе како Јудејците биле убивани поради гневот на Бога. Бог се гневи, но „вечно не се лути“. Бог ја запира својата разлутеност и не оди со својата лутина до крајот на вековите. Штом Јудејците кажуваа „согрешив“, Он веднаш се менува. Тие ги повторуваат своите гревови, Бог повторно ги казнува, но и повторно се запира. Тука се преплетува личниот живот на псалмопејачот и животот на народот кои секогаш се меѓусебно поврзани во душата на секој Израелец, како и на секој христијанин. Не е можно да се одделам себе самиот од својата Црква, член од телото мое.
„10.Он не постапува со нас според нашите безаконија
и не ни плаќа според нашите безаконија;“
Се што ни направил, добро или лошо, казни или смрт, сето тоа не го дозволил „според нашите безаконија“, туку, како што претходно говореше, според љубовта Своја. Не ни дал според нашите безаконија, туку според пофалбите наши, според нашето обраќање кон Него. Ако Бог ни возвраќа според нашите безаконија и гревови, тешко нам. Ќе го снема виножитото, човечкиот род тогаш конечно ќе го снема под еден нов потоп.
„11.зошто колку е големо растојанието од небото до земјата,
толку е голема милоста на Господ спрема оние што се бојат од Него;
12.колку е далеку исток од запад, толку ги оддалечува
Он од нас нашите престапи;“
Псалмопејачот тука употребува други спротивности: „небо и земја“, „исток од запад“, за да ја покаже Божјата љубов. Претходно употреби спротивности од човековиот живот, живот и смрт, љубовта Божја кон неправедникот, правдата Божја кон онеправдените. Сега немаме спротивности од човечкиот живот, туку спротивности на растојанија во просторот.
„Зошто колку е големо растојанието од небото до земјата, толку е голема милоста на Господ спрема оние што се бојат од Него“. Која е смислата на овие зборови? Да го погледнеме и следниот стих: „колку е далеку исток од запад, толку ги оддалечуваТој од нас нашите престапи“. Таткото го прашува детето: колку ме сакаш? И тоа ги раширува своите раце и вели: толку и уште толку или до небото. Истегнувајќи ги своите раце колку што може, или гледајќи колку што може нагоре, се обидува да ја прикаже раздалечината на која и нема крај. И псалмопејачот го прави истото. Колку не засака, Боже мој? Онолку колку што небото е оддалечено од земјата. Толку е висока, толку е голема, толку е цврста, толку е силна, толку е неспоредлива Божјата љубов кон “оние што се бојат од Него“.
„ Колку е далеку исток од запад, толку ги оддалечува Он од нас нашите престапи“. Бог толку не сака што ни проштева, зошто простувањето на нашите безаконија по Неговата милост е највозвишената особина на Неговата љубов. Безаконието значи смрт. Наместо смрт, Бог ни дава живот. Простувањето на нашите гревови е врв на Божјата љубов. Колку Бог ни простува? Онолку колку што исток е оддалечен од запад. Во просторот не постои поголема разлика според должината. Толку ги оддалечил нашите безаконија. Колку што на својата дланка можеш да држиш исток и запад, уште толку можеш да се опомениш, да ги собереш своите безаконија. Бог ги разнесе нашите гревови на четирите страни на светот. Овде се гледа неизмерната големина на љубовта и долготрпеливоста Божја и колку во нашиот секојдневен живот ни простува.
„13.како таткото што ги милува синовите,
така и Господ ги милува оние кои се бојат од Него.“
Во овој стих јасно ја покажува близината и длабочината на односот на Бога со човекот. Нема поблиска вркса меѓу луѓето од врската меѓу таткото и синот. Како што таткото го сака своето дете и за него го жртвува својот живот, така и Господ ги сака „оние кои се бојат од Него“. Ова споредување на најсилен и најделотворен начин го прикажува односот меѓу Бог и човекот.
„14.Зошто Он го знае нашиот состав,
помни дека сме прав.“
Што значи состав? Материјата од која сме создадени. Ние сме од земја, која исчезнува, која не може да стои пред Бога. Заради тоа и Бог не ни ги пресметува нашите гревови, зошто сме од земја. Калта наша е исполнета со крв и грев. Ние сме глина наквасена со вина, залеана со грев. Бидејќи сме глина, бидејќи безаконието е наша поврзувачка алка со материјалното, што тогаш Бог од мене да очекува за да ми суди според она што сум? Не очекува ништо. Така ми суди според она што Он е, зошто го знае нашиот состав. Знае голку сме спремни да се скршиме, колку сме ништожни.
„Помни дека сме прав“. Бог помни дека сме земја. Според друга верзија: „Сети се дека сме прав“-значи: Боже мој, сети се дека сум земја. Не постои ништо пониско, поништожно. Но, и покрај тоа го воздигам правот свој над Божеството Твое. „Сети се“ значи: сожали се на мене, Господи, зошто сум земја, а што друго очекуваш од земја освен ништожност.
„Зошто Тој го знае нашиот состав“- има уште едно значење. Се обидува да ја покаже својата врска со Бога, не само во длабочината на срцето човечко – колку што таткото, кое го дава своето срце, го сака своето дете, толку Бог љуби – туку и во длабочината на историјата. Он е Оној Кој ме создаде, Кој ме познава и љуби и пред да се родам, од тогаш кога се уште не сум бил создаден човек, од тогаш кога бев кал. Земајќи прав од земјата, Он го создаде човекот и во него дувна здив на животот и го направи жива душа. Пред да станам човек, пред да се обликувам во утробата на мојата мајка, додека се уште бев во планот Божји, самиот Бог со Својата рака зема глина и ми даде облик, тело. Ме обработи пред да се родам. Он ме роди. Како тогаш да не ме љуби?
Кога ќе слушнам дека си направил нешто лошо, сакам да те осудам. Но, кога ми ги откриваш приликите во кои тоа си го направил, својата болка, своето стравување, своите проблеми, тогаш со тебе страдам. Колку подолго те знам, толку си ми помил. А, ако те познавам од времето пред да си се родил, тогаш си ми уште помил.
Гледате ли колку е силна спротивноста меѓу ништожниот човек, кој е земја, глина, и највеличенствениот, најсветиот и многумилостив Бог. Земноста на човекот прави да ја сфатиме големината Божја, или подобро, величенственоста Божја и Неговата светост прават да стекнеме свест за својата ништожност.
И откако ни даде спротивности од човечкиот живот, од димензиите на просторот, сега не води до димензијата на времето. Ги користи сите спротивности за да разбереме колку Бог не љуби, додека ние сме прав.
„15.Дните на човекот се како трева,
како полски цвет, така расцутува тој;
16.ќе дувне ли над него ветер и веќе го нема,
и местото негово веќе не го памети.
17.А мислата на Господ е од век до век спрема оние,
кои се бојат од Него, и правдата Негова е од чеда на чеда“…
Се сеќава на вечноста Божја за со таа спротивност да покаже колку човекот е мал, мал во димензијата на времето.
„А милоста на Господ е од век до век“. Бог е вечен, Неговата љубов е вечна. Човекот е спротивно од тоа. “Дните на човекот се како трева“ – со овие зборови се нагласува кусовекоста на човекот. „Како полски цвет, така расцутува тој.“Го гледаш човекот како станува момче, му се воодушевуваш и велиш: Каков е! Меѓутоа, сета негова младост, сето негово цутење е како цутењето на еден див цвет со кој денес се радуваш, а тој веќе утре ќе овене. Сите години на човекот, неговите среќи, неговите радости, неговите побуни против Бога не се ништо друго освен еден момент пред Него. Така да човечкиот живот личи на некоја тревка, на некој цвет.
“Ќе дувне ли над него ветер и веќе го нема“. Кога ветерот дува, ливчињата на афионот се разлетуваат и останува само неговото средиште, кое ветерот исто така го дува и го посипува со земја. Ветерот дува и дивиот цвет исчезнува и никој никогаш нема да го најде, нема да го препознае неговото место. Наутро гледаш едно преубаво место со преубаво цвеќе и предвечер се враќаш и цвеќето го нема зошто во меѓувреме задувал ветер. Го бараш тоа место и веќе го нема.
„И местото негово веќе не го памети“. Гледаш некого во неговата младост и после пет години на блуд и смрдеа, повторно го среќаваш а неговото лице полно со брчки, на неговото лице ги гледаш врежани сите траги на гревовите, па се прашуваш: дали тоа е тој? Не можеш дури ни да го препознаеш. И цветот толку брзо венее, дури ни местото кое го родило, уште истиот ден не може да го препознае.
„Ќе дувне ли на него ветер и веќе го нема и местото негово веќе не го памети“. Сега имаме трето толкување кој не се однесува на диво цвеќе, туку на човек кај кого наоѓа сличност со цвеќето. Зошто човекот личи на цвеќе? Како што ветерот дува и цвеќето исчезнува, така и човековиот дух поминува, заминува и престанува да постои. Се губи и, како што вели псалмот, оди во земја заборавен, оди во адот, во земјата на заборавот и веќе на ништо не се сеќава. Јудејците немале јасно знаење за животот после смртта. Биле фрлени во една длабока темнина и додека имале учење за воскреснување, имале и други учења кои им предизвикувале збунетост. Постоеле и Садукеи кои не верувале во воскреснување (Мат. 22, 23). Велеле дека одат на некое место каде не се сеќаваат ниту кои се, ниту каде живееле. Потполно поништување на човекот.
„ А мислата на Господ е од век до век спрема оние, кои се бојат од Него“. Давид од величенственоста и вечноста Божја по спротивност се спуштил до ништожност и минливост, со човечка временска димензија.
Псалмопејачот на крај во химни ги слави величественостите Божји пред луѓето. Ги прикажува на дело, ги слика зошто ја чувствува љубовта Божја и возвишувањето на човекот, неговото обожување, така да не остане ни најмал траг од безнадежноста, тагата, жалоста, напуштеноста од Бога. Додека стасува до таму да каже дека човекот се поништува, не застанува на тоа, туку додава дека милоста Господова е вечна. Човекот на крај ќе живее. Земјата се прекрива со Бога. Нулата станува вечна, т.е. како полнота. Она што умира, што смрди, што е одведено во пропаѓање – повторно се раѓа! Човекот се гаси и како што очекуваме ново небо, така и псалмопејачот прорекува дека Бог ќе создава нови луѓе. Бог како Отец непрестајно раѓа. Бог никогаш не престанал да биде Отец. Колку убаво ја прикажува создателната интервенција на Бога, кој се симнува во ад и од пепел раѓа нови луѓе.
„Од век до век“ не се однесува на животот само на еден човек, туку на целата историја, пред и после времето, од тогаш кога Бог, бидејќи е беспочетен и бесконечен, во Својот дух го имал човековото раѓање и предзнаењето за пропаѓањето, падот и човековата смрт. Бог нема да престане да постои. Заради тоа и човекот ќе остане вечен зошто и Бог е вечен.
Претходно имавме растојание во времето кое станува растојание на вечноста. Од еден временски момент се крева до разбирање на вечноста и во суштина на Царството Божје.Зошто Царството Божје е животот Божји. Безвремено одење на Бога во времето. Од гасењето на искрата на човечкиот живот, веднаш се издига до разбирање, согледување, созерцување на Царството Божје. Сликата на смртта кај него по асоцијација создава жива слика на Царството Божје во кое нема смрт.
„И правдата Негова е од чеда на чеда“. Тука немаме значење на правда, како претходно, туку значење на оправданост која ја дава Бог. На крајот останува правдата Божја „од чедо на чедо“: расположението Божје нема да биде обесчестено, нема да биде компромитирано, туку ќе победи, односно, човекот ќе биде оправдан. Прорекува крајна слава на оној човек кој се бои од Бога. „Од чеда до чеда“: Бог до бескрај ќе ја проширува Својата љубов и креативниот Свој труд се додека луѓето не бидат оправдани.
„18.кои го чуваат заветот Негов
и ги помнат заповедите Негови да ги извршуваат.“
Правдата Божја со векови се шири на оние кои го чуваат Неговиот Завет, Неговиот Закон и кои се сеќаваат на заповедите негови за да ги спроведуваат на дело: „да ги извршуваат“. Инфинитив како глаголски облик во грчкиот јазик изразува исход, резултат, така оваа реченица значи дека се сеќаваат на Него за да ја творат волјата Негова.
Во деветнаесетиот и дваесет и вториот стих имаме конечно славословие на Бога. Бидејќи Неговата љубов се распростира преку целиот живот, со краен резултат, по пат на оправдување, на ослободување од гниењето, со давањето вечност, обожението и влегувањето во Царството Божје да биде воспоставена Неговата правда, што тогаш останува? Останува Бог на Својот трон. Тоа значи: „и правдата Негова е од чеда на чеда“. Бог на крајот се покажува како победник и заради тоа псалмипејачот Го прикажува на престолот на славословениот.
„19.Господ на небото го поставил својот престол,
и царството Негово владее над се‘.“
Навистина Бог го припремил Својот престол на небото и „и царството Негово владее над се“. Кое Царство? Претходно ни го откри преку проширување на границите на времето. Неговото боговладеење, Неговата надмоќност владее над се.
„20.Благословувајте Го Господа – сите Ангели Негови,
вие крепки по сила кои го извршувате Неговиот збор,
слушајќи го гласот од зборот Негов;“
Сега Давид се врти кон небото. Откако го видел човечкиот живот, кој го изучил и проучил, откако се издигнал кон бескрајните небесни вечности и Царството Божје, сега го подига своето срце, својата мисла и соединет со небесните хорови, се обраќа на Бога со смелост која не му ја дава неговата земност, туку подготвениот престол, крајното Божје оправдување, т.е. постојаната и вечна Божја љубов. Им се обраќа на Ангелите кои му служат на Бога. Јас сум од земја, но вие, сите негови Ангели, Го благословувате Господа. Почна од себе: „благослови Го, душо моја, Господа, и се вознесе до оние кои немаат место, време, тежина, туку се оган невешстаствен.
“Благословувајте Го Господа – сите Ангели Негови“, бидејќи како јас, кој сум земја, да Го величам Господа! Славословете Го Господа, „сите Ангели негови, вие крепки по сила“, вие кои сте моќни во снага, вие кои сте моќни. Очигледно дека тука зборува за Архангелите. Благословете Го, вие Архангели и поттикнете ги Ангелите на небото, како што јас претходно ги поттикнав мојот дух у душа, така да сега насекаде постои хармоничен хор кој ќе Го славослови Бога.
„ Кои го извршувате Неговиот збор“: вие Архангели, кои секој ден го применувате Неговиот збор „слушајќи го гласот од Неговиот збор“, на кои целта им е секој ден да им служат на зборовите Негови, вие кои непрестајно го наклонувате увото на слушање за да го слушнете Божјиот збор, вие кои непрестајно внимавате да го разберете дури и Неговиот знак и најмалата Негова желба за да ја извршите, вие кои имате можност да влегувате во план, во икономијата, во волјата, во желбата Божја, вие славословете Го Господа.
„21.благословувајте Го Господа – сите Негови војски, Негови служители
кои ја исполнувате волјата Негова“
Во продолжение се обраќа кон сите Ангели кои се под Архангелите. Им вели: и вие кои сте служителни битија, кренете се на предувод, на трубењето на Архангелите да ја примените Неговата волја.
„22.благословувајте Го Господа, сите Негови дела,
по сите места на Неговото владеење.
Благословувај Го, душо моја, Господа!“
И откако самиот себе и Архангелите и Ангелите ги поттикна на славословие, во продолжение поттикот на своето срце го проширува и на целото творештво. „Благословувајте Го Господа, сите Негови дела“: благословувајте Го сите дела кои сте на небото. Светоста на Светите, делувањето на Ангелите кои не се материјални е дело на Бога. Се што е дело Божје Го благословува Господа. Славете Го и сите вие кои сте во земскиот свет околу мене кои сте дела Божја.
„ По сите места на Неговото владеење“. Било каде да погледне некој , било што да претпостави, до каде и да стаса неговиот ограничен разум, дури и до бескрајниот разум на секое божествено битие, било што и да може да замисли или сфати или види, сето тоа е простор на неговото владеење. Каде и да има Бог – а секаде има Бог – нека се‘ Го благословува Господа.
И завршува како што почнал со „ Благословувај Го, душо моја, Господа!“, останувајќи ист пред Бога. Она што е важно е тоа што Бог се унижил самиот Себе, како што покажува историјата на Израелскиот народ и личната историја на псалмопејачот. Се унижил Себеси за да ме исполни мене! Поради тоа сега само Бог и јас сме она што е значајно.
„ Благословувај Го, душо моја, Господа!“: душо моја, духу мој, подигнете се, предај те се на едно крајно славословие. Постанете една славословна жица чиј звук не се гаси, туку заминува и лета, се крева и се шири во бескрајните висини на Царството Божје. Постанете нешто што се предава, крева и стопува во бескрајот Божји. Соединете се со Бога.
Овој псалм е толку едноставен и убав што не можела да биде напишана поубава песна, насликана поубава слика, поделотворна икона или претстава, која во себе би го содржела Божјето присуство. Ова е псалм кој Давид веројатно го напишал кога бил згрбавен од старост и сед од тешкотиите во животот, војни, искушенија, падови и станувања, борби, за на крај да Го стекне Бога. Тоа е очигледно од течниот и лесноразбирлив стил, од искуствата кои псалмот во себе ги сокрива и од длабочината на едноставноста. Ова е еден псалм, парче на неговата душа, дел од историјата на неговиот народ, едно преубаво славословие кое извира од најдлабоките чувства на човечкото срце и се воздигнува до Бога. Произлегува од најдлабоката свест за човечкиот грев, од една страна, и татковството Божје и синовството на грешното човечко битие, од друга страна.
Славословувам зошто сфатив што значи Бог да е Отец и дека јас сум син, а со тоа Негово суштество, дека без Него сум ништо, дека мојот почеток и крај се во рацете Божји и дека Он за мене е се. Една химна на љубовта Божја. Едно откривање на Бога, се отвора затвореното небо, се открива Бог и тогаш чувствувам дека Бог е љубов.
Ова откривање е откривање на Троичниот Бог, а не на една Негова Личност. Тоа откривање го живеам како едно дејство на Неговата благодат. Пред себе Го имам Бога, Кој делува и се пред себе гледам како од Бога создадено, како дело Негово. Особено самиот себе, од моментот кога Бог ме создал, до часот кога ме препородил и до моментот кога секогаш ќе ме има пред Себе.
Согласно на тоа, овој псалм е една химна, испливување на внатрешноста на душата, која е создадена од Божјата рака и препородена, зошто Он ја избавил од распадливост. Доживување на избавена душа. Човек кој не почувствувал што значи: „земја сум“, но сум и Божје дете и Он е мој Отец, мој Создател, никогаш не ќе може да се излезе од гревот. И ако не го почувствува своето излегување од гревот и што значи Бог, неговата душа никогаш нема да учествува во ова величествено славословие.Псалмопејачот го открива едниот дел од својата душа над кое некој се надвишува и како во огледало го гледа откривањето на небото. Истовремено имаме и еден дел од историјата на неговиот народ. Давид е човек кој себе никогаш не се издвоил од својот народ – заедно со него го ткаел своето битие, својата душа. Тој е оној кој почувствувал нераскинлива врска со Бога, така да постанал слика на секој верник кој не може да живее ниту еден момент, а да не е свесен за својата истоветност со својата Црква.
Како Давид ја чувствува историјата на својот народ? Дали се сеќава за чудата кои Бог ги направи, кој мртвите ги подигна, во војните им даде победи, кој нивните непријатели ги усмрти или во еден момент ги ослепил, колку пати, кога биле пред смрт, направил радосно да извикаат за својата победа, како кога ги урна ѕидовите на Ерихон? Не, ништо од ова. Давид се сеќава само на едно од историјата на својот народ: кога Бог се симна и се открил самиот Себе зошто во тоа видел како Неговиот народ се спојува со Бога. Откривенијата Божји се Божји унижувања на Себе. Обожението на човековата природа, оцрковувањето на светот, вознесувањето на човековата природа – која заради своја вина се одвоила, одродила, се оддалечила од Бога – во тело Христово. Таа природа која се разнела, преку Божјето унижување повторно се собрала и се вратила во Бога. Бог се унижил за да прими човечка природа и се соединил со Себе.
Она што псалмопејачот го знае е дека човекот има живот тогаш кога Бог се јавува. Човекот е жив кога го гледа Бога, кога го слуша Бога, кога Го живее Бога. Неговиот народ е жив кога Бог му се открива, кога Бог влегува во него и кога тој се исполнува со Него. Доказ за љубовта Божја е излевањето на Неговата благодат. Псалмопејачот не е овенчан со цвеќиња, туку со милост и добрина на присутниот Бог кој делува.
Пред жртвеникот, пред Бога, после годините кои го згрбавиле, после борбите кои го натерале да пролее крв и пот, со болка да го залее животот свој, тој повикува: “Благословете Го“. Сите делови на Израел, сите пустини, сите пештери го знаеле Давид од мал, од тогаш кога Саул го гонел, а тој бегал во гори и пештери. Се до староста се обидувал да ја покаже својата вера во Бога. Каде и да одел од неговите очи течеле солзи и ја залевале земјата која била наквасена од борбата на неговата душа. Тоа била една душа која се борела и никогаш не престанувала затоа што верувала дека Бог е со неа. Тоа била една душа која Го благословувала Бога после сите оние тешки моменти, сите оние страшни борби, која ги прифатила како борба во Бога, во чувствувањето на Неговото присуство.
Псалмопејачот повикува и има храброст да ги повикува Архангелите, Ангелите и природата и да ги поттикнува на славословие откако доживеа криза во својот живот, особено после својот страшен двоен грев. Сега кога старее со сите доживувања на љубовта Божја, не се сеќава на потта, солзите, преклонувањата на колената, обесчестувањата, пријателите кои станаа негови непријатели, својот син кого го прогна. Не се сеќава ниту на Ахитофел, ниту на Авесалом, ниту пак на Саул. На ништо не се сеќава. Се сеќава само на Бога Кого го гледа, Кој му се открил.
Ако псалмот го протолкуваме од гледиште на гревовите и болестите Давидови, како што многу толкувачи прават, или преку неговите страдања, во него нема да видиме човек, туку ќе видиме како од него извира еден бог. Гревот станува повод да го открие светиот Бог, како што и ништожноста е повод да го открие Царството Небесно. Неговите страсти, смрдеата, душата која живеела во стрес, нешто кое од момент до момент се гасело, потсетувајќи го на величенственоста на Бога Кој се симнува.
Во суштина имаме две души на еден човек и еден народ, дел од една страшна историја. Но, истовремено имаме и една слика, едно највеличенствено славење на Бога. Како што на хоризонтот препознаваш една молња, така Го имаме и Бога пред себе – Он се јавуав во нашите души кои ја живеат својата борба и дејствува во својата историја. Не Го гледаме како моментален блесок, туку го гледаме како полека се симнува по скалите – не како се качува кон троновите, туку како се симнува кон мене за да ме земе и да ме направи бог. Во суштина тоа не е агонија на човекот, тоа е агонија на Бога да го земе оној кој си заминал, кој се отсекол од Бога, кој Го заборавил, кој Го презрел. Божје треперење повторно да се соедини со оддалечениот човек, ништожноста повторно да ја направи бескрајна.
Овој псалм е едно видување на Бога. Мислам дека само некој кој е духовно слеп во него не може да Го види Бога кој се симнува во Својата величенственост, истовремено унижувајќи се Себе за мене да ме претекне во часот кога одам да се згаснам и да паднам во јамата, во моментот кога се распаѓам и кога нема никаква надеж. Сликата ќе остане недовршена ако повторно не го видам Бога како заедно со мене влегува во небото.
ПСАЛМ 109
Давидов псалм
Му рече Господ на мојот Господ: „Седи од Мојата десна страна, додека ги ставам непријателите Твои во подножјето на нозете Твои.
2 Жезолот на Твојата сила ќе Ти го прати Господ од Сион:
владеј меѓу непријателите Свои.
3 Со Тебе е власта во денот на моќта Твоја,
Во сјајот на светите Твои.
Од утробата пред зората Те родив.
4 Се заколна Господ и нема да се покае:
Ти си вечен Свештеник по чинот Малхиседеков.
5 Господ Кој е од Твојата десна страна, во денот на гневот Свој
Он ги порази царевите;
6 ќе изврши суд на народите, ќе ја исполни земјата со трупови, ќе ги скрши главите на многумина на Земјата.
7 Од потокот на патот ќе пие, и затоа високо ќе ја крене главата.
Да проучиме еден мал, но преубав, возвишен псалм, исполнет со снага и драматичност. Поврзан е со празникот Рождество Христово и како што натписот кажува, тој е Давидов псалм.
„ Му рече Господ на мојот Господ: „Седи од Мојата десна страна, додека ги ставам непријателите Твои во подножјето на нозете Твои.“
Поетот и пророкот Давид има видение за Бога, Го видел Бога и лично разговарал со Него. „Му рече Господ на мојот Господ“. „Му рече.“ Тоа не е толкување на еврејскиот збор „амар“, што значи –говорам, туку „неум“ што се толкува како „прорекувам“ и ретко се користи. Значи Господ пророкува за мојот Господ: „Господ на мојот Господ“. Два Господа? Како е тоа можно? Првиот Господ е Адонај – Отецот, вториот Господ е Синот – Христос. Но, зошто Отецот и Синот ги именува со тој збор, користејќи ист корен на зборот? За да покаже дека девете лица се една природа, еден Бог. Немаме два Бога. Логосот е Синот Божји Кој е со иста суштина со Бог Отецот.
Пророкот пред своите очи има новороденче, Исус, како доенче повиено во пелени. Тоа не е ни дете, ни доенче. Тоа е самиот Господ, второто Лице на Светата Троица. Но пророкот не се плаши што Он е дете, не се плаши од она што би соблазнувало. Потполно верува во Него. Иако Он е негов наследник, негов потомок и, иако од плодовите на неговите бедра ќе излезе, сепак гледајќи Го во пелени, исповеда дека тоа е негов Господ. Бог Отецот му рекол дека е негов Господ. Имаме откровение на Божеството Христово и Неговата едносушност со Отецот: „Му рече Господ на мојот Господ.“ Колку е убаво тоа што говори токму за она што виделе неговите очи! Можеме да говориме и објаснуваме само она што гледаме и слушаме.
„Седи од Мојата десна страна“, вели Отецот на Својот раѓан Син. Зошто од десната страна? Од десната страна оддаваме почест на оној кој е поголем од нас или еднаков на нас. Во Божеството нема повисоки величини. „Јас и Отецот“, Јас Логосот, Јас Синот, „едно сме“. Вели: „Седи од Мојата десна страна“ за да го назначиш Божеството, за да покажеш едносушност. Овој псалм е исполнет со догматски значења.
„ Додека ги ставам непријателите Твои во подножјето на нозете Твои“; додека непријателите Твои не ги направам „подножје на нозете Твои“. Сликата е земена од војните во кои победниците, за да ја покажат совршената победа над противниците, истите ги правеле „подножје“ на своите нозе. Седеле на престолот и ги ставале своите нозе на главата на непријателот. Совршен неуспех на противникот.
Забележуваме две работи во овој стих. Прво, потполно потчинување на Христовите непријатели, без разлика дали тие се еретици, отстапници, оние кои се одрекле од Него или неверници. Второ, Отецот на себе ја презема заштитата на Синот и Он дава победа. Биди мирен, Му вели, во пелени си. Јас ќе војувам и ќе победам за Тебе. Отецот војува наместо Синот. Сака да покаже дека на Синот не Му е потребна човечката одбрана, дека не Му е потребна нашата борба, нашата заштита, нашата помош. Он Го има Својот Отец кој се грижи за Него. Ако Он (Отецот) не направи соработници Свои, Он тоа го прави заради нашата слава и нашето учество во Неговиот живот. Значи, Синот ќе победи.
„2 Жезолот на Твојата сила ќе Ти го прати Господ од Сион:
владеј меѓу непријателите Свои.“
Очигледно е дека ова го говори пророкот. Бидејќи од Отецот го примил пророштвото, екстатично пред Синот говори: „Жезолот на Твојата сила ќе Ти го прати Господ од Сион“. Жезалот на силата е скиптарот, железен стап со кој ќе се кршат главите на своите противници. Силата на Отецот која, Сине, ќе Ти ја испратам од Сион. Зошто вели – од Сион? Затоа што како Јудеец, во своите мисли го има Сион како центар на царството Божје. „И владеј меѓу непријателите Свои“. Се обраќа кон Христос. Не му вели: „ќе владееш“, туку, „владеј“, во сегашно време. И додава:„меѓу непријателите Свои“. Ајде да ги видиме овие две значења. „Владеј“. Едно трајно дејство – нема да се случи од еден пат, нема да победи само еднаш. Пророкот не говори за само еден настан од животот на Христос. Во Христос нема почеток и крај. Постои само секогаш и вечност, постои еден живот, постои единство во неговиот тек. Го гледа Неговото дело, ја гледа Неговата промисла во целост.
„Меѓу непријателите Свои“. Господ дојде на земјата, се роди, беше распнат и воскресе. Но, се уште не се уништени Неговите непријатели. Затоа, кога псалмопејачот говори за Господ, не говори само за Господ Кого Он лично Го живее во овој живот, туку и за Господ Кој живее и ќе живее како глава на Телото Свое. А Неговото Тело е Црквата која го продолжува Неговото дело. Значи имаме пророштво за Црквата која го истакнува своето победничко знаме меѓу своите непријатели.
За да го рзбереме ова „меѓу непријателите Свои“, да замилсиме еден непријателски воен логор. Војниците наутро се будат и гледаат дека на крајот на логорот се собрале нивните непријатели. Да го кажеме тоа на друг начин. Се будат наутро и меѓу себе го гледаат победничкиот знак на непријателите, нивните знамиња кренати. По знаците препознаваат дека противниците упаднале меѓу нив, дека непријателите успеале да навлезат. Ќе почуваствуваат ужас. Ќе сфатат дека се опколени. Ќе ги обземе вознемиреност, зошто веќе се победени.
Господ, по пат на Својата Црква, ќе шири вознемиреност и во противничките народи ќе ја воспостави Својата Црква. Видовме и гледаме како тоа постојано го постигнува. Следствено, патот на Црквата го одбележува зборот „владеј“ во сегашно време и „меѓу непријателите Свои“ како пророштво за Црквата.
„3 Со Тебе е власта во денот на моќта Твоја,
во сјајот на светите Твои.
Од утробата пред зората Те родив“.
Христос е почеток и причина на сите битија: „Во почетокот беше Логосот“. Он е пред сите почетоци. Оној Кој се раѓа е беспочетен, има секогашно раѓање. Псалмопејачот пророчки го гледа Христовото раѓање од Отецот „пред сите векови“. „Со Тебе е власта во денот на моќта Твоја“. Кој е тој ден на моќта Христова? Може да се каже дека тоа е денот на Второто доаѓање, кога во птополност ќе бидат уништени непријателите Негови. Меѓутоа би рекол дека се работи за еден друг ден на моќта Христова. Секако дека за Христос не постои ден, туку бескрајна вечност. Целиот Христов живот пред овоплотувањето Негово и по Овоплотувањето и вознесението Негово е како еден ден. Целиот Негов живот е едно чудо, еден ден на моќта. Но, ако посакаме во Неговиот живот да најдеме некој ден кој би бил исклучителен ден на моќта, би рекле дека тој ден е овоплотувањето Негово. Зошто? Затоа што постигна големо чудо.
Ако ги набљудуваме древните и источните религии, ќе видиме дека тие големо значење придаваат на одредени точки меѓу човекот и Бога. Тие на нив гледале како на тајна и се обидеувале на разни начини да ја објаснат или пак дури и да ја претстават. Идолопоклониците, нашите древни предци, имале сфаќање за мешање меѓу богови и луѓе. Не можеле да ја изведат својата мисла кон богодоличен начин. Постарите религии, дури и источните религии, наведуваат раѓање на Бог од Дева. Во сите религии постоела идејата дека Бог требало да влезе во некоја врска со човекот, божество со човечност. Тоа бил еден проблем кој ги окупирал сите религии.
Во тој ден Логосот го постигнал токму она што на човечкиот ум му било тешко сфатливо. Логосот се соединил со телото. Тоа е најголемиот доказ на Божјата сила, Божество и љубов! Овоплотувањето на Логосот е откривање на Неговиот Ипостас. Тоа е ден на Божје уништување заради човекот. Небото ја преплавува земјата (Св. Атанасиј Велики „За Овоплотувањето на Логосот“). Бог го освојува човекот, се соединува со него. Не преовладува со него, не го согорува со Неговиот оган, туку го обожува. Тоа е денот на Неговата моќ. Со Тебе се во овој ден на овоплотувањето Твое, Му вели на Синот, власта, моќта, силата (Јн. 1, 14; Св, Јован Златоуст „Толкување на псалмите“ „Он во природа има власт, во суштина не ја примил подоцна бидејќи се родил, ниту пак додатно ја стекнал, туку така се родил“). Ти си Дете во пештера, но си Бог.
„ Во денот на моќта Твоја, во сјајот на светите Твои“. Го поврзува денот на моќта со „во сјајот на светите Твои“, со сјајот на светите, кој потсетува на ангели, но и на Светители. Сјајот на Светителите го открива Божеството на Бога. Моќта, светоста и љубовта Божја се гледаат во сјајот на Светите. Светител е откривањето на Личноста на Христос. Светител е појава на Божјиот сјај. Светител е оној кој пројавува, но на некој начин ја зголемува славата Христова. Не е можно ние самите да ја сфатиме славата Христова независно од славата на Светителите, зошто Светителите и Христос сега веќе се набљудуваат како еден богочовечки организам, како едно тело.
„Од утробата пред зората, Те родив“. Отецот продолжува да Му говори на Синот, се продолжува откровението, пророштвото Божје. Но, пророкот прекинува и говори:
„4 Се заколна Господ и нема да се покае:
Ти си вечен Свештеник по чинот Малхиседеков.“
Се заколна Господ и нема да се премисли. Се заколна ли Господ? Дали е можно Он да го промени мислењето? Без сомневање-не.Што е смислата на овие зборови? Она што Господ најави. Рече и ќе биде. „Верен е Господ“ (2Сол. 3, 3) сигурно тоа е дело Негово. Ти, кој „од утробата пред зората се роди“, Ти ќе бидеш вечен Свештеник. Што занчи „од утроба“? Очигледно-од внатрешност, од најдлабокото битие на Отецот. Покажува единосушност на Синот со Отецот, дека Он е Негово вистинско дете. Вистински Син, Кој “пред зори“ се родил и Кој сега се раѓа во време. Што значи „зора“? Она што донесува зората, ѕвездата Деница. Пред да се роди ѕвездата Деница, пред појавувањето на ѕвездата, пред создавањето на светот, предвечно, безначално.
Јас, кажува Отецот, Јас Те родив предвечно, безначално те родив и сега по Моето благоволение во време и простор (Божиќна утринска служба, 2 подобен на „Хвалите…) се овоплотуваш за да станеш вечен Свештеник „по чинот Малхиседеков“ (Евр. 5, 6). Што значи „по чинот Малхиседеков“? Малхиседек бил цар и свештеник на народот (Бит. 14, 18-20). Меѓутоа, во Јудејскиот народ нема цареви кои биле и свештеници или свештеници кои биле и цареви. Се воведува еден нов чин, свештенство со кое е поврзано и царството. Христос не го продолжува јудејското свештенство. Воведува едно ново свештенство во едно ново Царство. Тоа Царство ги содржи сите народи, како што Малхиседек бил цар и свештеник на народите.
Тоа е пророштво за Црквата, за Христовото владеење меѓу сите народи. Авраам, родоначалник на Јудејците, се поклонил пред Малхиседек. Следствено, новото свештенство ќе биде повозвишено од левитското свештенство. Новото Царство ќе биде повозвишено од Јудејското. Тука ќе имаме едно духовно владеење, едно свештенство. Во Светото Писмо исто така се среќаваме со Малхиседек кој е претставен како некој без родослов и за чиј крај не знаеме ништо, како тој да бил беспочетен, вечен и бескраен. Христос навистина е таков.
Царот Малхиседек бил салемски цар, цар на мирот. Било одредено Христос да донесе мир. Но Он, тој нов Малхиседек, кој ќе донесе мир, подоцна е прикажан како војува против народите, како постојано победува и како ги уништува непријателите.
Нешто чудно: ќе биде цар на мирот, но насекаде ќе шири војна и оган! Заради тоа Он , додека „на земјата“ имало „мир“ (Лук. 2, 14) говорел:„Мислите дека дојдов на земјата да донесам мир?“ (Лук. 12, 51). „Не, дојдов да донесам меч.“ (Мат. 10, 34). „Дојдов да фрлам оган на земјата и колку би сакал веќе да е запален“ (Лук. 12, 49). Каде и да влегува Христос: во семејства, градови, народи, во исто време влегува и војна, поделба. Тоа е меѓу народите, селата, човечките срца, знак на Христовото владеење.
Да се сетиме уште дека Малхиседек како жртва принел леб и вино, пророштво на духовно принесување кое ќе го даде Христос, прорекување на Светата Причест. Во причестувањето се принесува леб и вино: лебот како неопходна состојка на човечката природа, како елемент кој ја изобразува Неговата човечка природа, и вино кое Го изобразува Светиот Дух, Божествената природа – „не се опивајте со вино“, вели, „туку исполнувајте се со Светиот Дух“ (Еф. 5, 8).Христос истовремено бил Бог и човек. Така сега имаме нов Цар и Свештеник по „чинот Малхиседеков“. Тука пророштвото повторно се прекинува и поетот продолжува:
„5 Господ Кој е од Твојата десна страна, во денот на гневот Свој
Он ги порази царевите;“
Обраќањето и измената на смислата се ненадејни, зошто пред откривањето е воодушевен и извикува: „Господ е од Твојата десна страна, ги порази“, Господ ги сотрел, ги победил Твоите непријатели, цареви. Кога ќе ги сотре царевите, веќе се сотрени и народите. Величенствен и драматичен опис на борба. „Ги порази“. Иднината во неговите очи се одвива како да веќе е завршена.
„Господ е Твојата десна страна“. Додека претходно говорел дека Христос ќе седи од десната страна на Отецот, овде Отецот Го прикажува од десната страна на Христос, бидејќи Отецот војува и десната страна треба да му е слободна за да управува со оружјето и присуството на Синот да не му попречува во победувањето. Истовремено сака да ја покаже Нивната рамночесноста. Синот некогаш се става на десната страна, понекогаш на левата. Двајцата се со иста чест.
„Во денот на гневот Свој ги порази царевите“. Тоа е целокупната историја на Црквата, а особено Второто доаѓање Христово. Господ, како Глава на Црквата, во текот на целиот живот, ги поразува непријателите Свои како грнчарски садови. (Пс. 2, 9).
„6 Ќе изврши суд на народите, ќе ја исполни земјата со трупови, ќе ги скрши главите на многумина на Земјата.“
Општ суд, ќе им суди на сите народи. Но, не им се суди на сите. Судените ќе бидат оние кои нема да Му поверуваат. „Ќе ја исполни земјата со трупови“. Резултатот на борбата е тоа што целата земја ќе се исполни со трупови.
Нека оваа страшна реченица не не‘ изненади. Да ја погледнеме во нејзината духовна смисла. Царот на мирот е и цар на војната. Ќе им ги разбие главите на многумина на земјата. Христос „излезе победувајќи и да победи“ (Откр. 6, 2). И пророкот, за да назначи дека победникот не е некој кој дошол само да убива, туку да спасува, дека не е крвожеден на Кого му се допаѓаат трупови, туку исполнет со љубов и милост, додава во седмиот стих:
„7 Од потокот на патот ќе пие, и затоа високо ќе ја крене главата.“
Прво ќе војува Отецот. Но, тоа не значи дека и Синот нема да војува. „Јас и Отецот сме едно“ (Јн. 10, 30) рече Господ. И Христос војува. Он ќе биде постојано зафатен со битката, ќе биде постојано покрај нас во нашата историја, Он постојано ќе војува за нас, така да нема да има одмор.
Жестока е борбата која ја води Црквата, Телото Христово. Но страшна е и борбата која секоја душа ја води. Самиот Господ војува во нејзино име. И за време на Неговото најбрзо секојдневно учествување во битката, за време на постојаната борба, Он само на еден момент ќе слезе, брзо ќе се напие вода од потокот и повторно ќе се искачи на борбената двоколка за да го продолжи Својот пат, Своето одење, Својата борба. Го покажува како некој кој постојано се бори на нашата страна.
Но, што е потокот? Нешто променливо, нешто што има почеток и крај, нешто што минува, тече, заминува, се менува. Денес коритото на потокот е суво, без вода, утре ќе тече вода, ќе ги преплави блиските полиња, наскоро потоа повторно ја снемува водата.
Потокот е образ и слика на создадената и смртна природа, но и човечката природа која има почеток и крај. Бог доаѓа до потокот кој се менува и заминува, се навалува над него, секогашното Божество се соединува со него. Тоа е моментот на овоплотувањето на Логосот. Христос се навалува над потокот да пие вода. Биг се навалува над човекот за во себе да ја прими човечката природа – не за да ја уништи, проголта, туку за да се соедини со себе и да се обожи. Тоа значи „од потокот на патот ќе пие“. Тоа е величината на Христос.
„Затоа ќе ја подигне главата“: ќе се воздигне Неговата глава, ќе се прослави. Заради тоа Отецот ќе Го прослави и почести Својот Син. Имаме унижување на Логосот, но и Негово возвишување. Раѓање, страдање, воскресение и вознесение.
На крајот на толкувањето на псалмот да изразиме неколку мисли. Пред нас е вечниот Цар и Свештеник, Кој нема наследници.
Да обрнеме внимание на следниве елементи: прво на тоа дека Он нема никакви потреби. Нема никаква потреба од нас луѓето, што претставува доказ за Неговата боженственост. Не е како идолите кои биле лажни богови и кои имале потреба од луѓето. Тоа Дете, кое изгледа слабо, е Семоќниот Бог.
Второ, да обрнеме внимание на мирот кој пророкот го покажува кога говори за Христовата боженственост. Не се обидува да врши пририсок. Не не‘ поттикнува да веруваме во Него. Не го интересира ни тоа дали ќе поверуваме. Он едноставно изнесува пред нас: Он е Свештеник, Цар мој и Бог мој (Пс. 144, 1). Не е потребно да дава друго објаснување. Ако сакаш, прифати Го. Ако сакаш, порекни Го. Он е вечен Цар, кој седи на престолот Свој. Ако сакаш, ќе му го дадеш своето срце. Бог и човекот се среќаваат во верата, во слободниот простор на срцето. Он не дава аргументи за твојата логика, доаѓа за да влезе во твоето срце. Толку е голем што е непознатлив. Истовремено е толку близу што псалмопејачот Го гледа, така му е и особено близок. Го гледа и на престолот и во Неговото Свештенство, Го гледа во потокот, како да Го живее и доживува. И навистина Го живее и доживува. Го гледа и разговара со Него. Неговата вера е доживување. Неговото доживување е одговор на пророчкиот Божји збор. Бог доаѓа и јас одговарам со своето доживување, со своето учество во Неговата боженственост, со искуството кое го имам, со сликата која пред себе ја гледам. Пророкот говори за Христа Кого Го чувствува како непосредно присутен и нему длабоко познат.
Раскажува она што видел. Еве го, се симнува од двоколката Своја за да се напие вода. Еве Го, се раѓа. Он (Христос) е со него во настаните на неговиот живот. Тој (пророкот) учествува во животот на Христос. Не е потребно да ни докажува нешто што живееме и гледаме. Пророкот со својот мир и пројавувањето на Христовата боженственост покажува дека Господ не е прашање на надворешно познанство, ниту човечко поимање, туку лично доживување.
Трето, Бог владее непрестајно војувајќи. Има многу непријатели, но на Христос непријателството не може да Му наштети. Отецот војува за Него. Оние кои се борат против Него во секој случај ќе бидат уништени, тоа е пророштво. Единствено што постигнуваат е тоа што самите на себе си нанесуваат неправда, Да се бориш против непобедлив, а си сигурен дека ќе бидеш поразен е вистинско безумие: „Рече безумникот во срцето свое“ (Пс. 13, 1). Безумието е да се живее во лага. Вистината е сојузништвото, учеството во Неговиот живот.
Четврто, пророкот ја прикажува власта на природата на Христа, Неговата моќ и, истовремено, учеството на Светите во Неговата слава. Светоста ја чувствиваме како нешто што е оддалечено од нас. Таа не е нешто што не воодушевила и без која не можеме да се замислиме самите себе. Ние сме, дури и кога не порекнуваме, толку исполнети со се друго и толку зафатени, како да сме составени од грижи, што воопшто не се сеќаваме на неа. Но, кога ќе се сетиме на светоста, учтиво се поклонуваме пред неа, но не се бориме (подвизуваме). Не чувствуваме потреба да ја имаме во својот живот. А светоста е доказ на Божјата слава. Ако навистина сакаме Господ да победува во овој свет, кој се заборава самиот себе, должни сме себеси непрестајно да се осветуваме ( со Божјата благодат).
Господ тука некогаш Го гледаме како глава, некогаш како тело. Неговата величина е величината на Неговата Црква. Христовата Црква напредува и победува. Но, дали јас живеам радувајќи се со величината на Црквата своја, преисполнет со нејзината слава? Дали сме исполнети со нејзината љубов? Дали нашиот живот е нејзин живот?Дали Црквата е наш Христос?
Господ се навалува над потокот, се навалува над срцето мое, смртно, конечно, залудно, кое денеска се крева високо до небесното, а утре се симнува до пеколот. Христос се навалува над моето телесно срце за да се соедини со него, но е потребно и моето обраќање кон Него. Он се симнува. Јас треба да се воздигнам, да го воздигнам своето срце. „Стани ти кој спиеш и воскресни од мртвите“, како што кажува писмото, „и ќе те осветли Христос“ (Еф. 5, 14). Он се симнува, а ти стани, воскресни. Не останувај меѓу мртвите на оваа земја, кои навидум живеат. Стани и „ќе те осветли Христос“ и ќе Го дофатиш, Неговото присуство ќе ти биде допирливо. Силно ќе го почувствуваш: ти си поток, а Он е Бог. Небо иземја, Бог и човек. Тоа се случило во овоплотувањето на Логосот. Тоа прославуваме со Рождеството Христово. Тоа треба да се случи и во нашите срца. Ете „болни бевме и родивме“, вели пророкот. Нека Он се роди во нас. Нека душите наши станат допирна точка меѓу небото и земјата.
Еврејскиот текст во третиот стих има една преубава слика: „Народот Твој доброволно ќе Ти пристапи во денот на Твоето војување“. Тоа е Божји народ кој од ноќ, штом ја слушне трубата на својот водач, доброволно брза да се најде покрај Него, Народот е безброен како што се безбројни капките роса. Тргнува во рана зора и го сочинуваат млади. „Од прегратката на зората кон Тебе, како свежина, доаѓаат младите Твои“-младината.
Младоста ја сочинува христовата војска. Тие се доброволци кои се жртвуваат штом ја слушнат трубата. Безбројни во тишина итаат. Зарем ние нема да се изброиме меѓу многубројните? Зарем ќе задоцниме? Зарем ќе бидеме отсутни меѓу илјадата илјади млади кои имаат свештени украси – како што гласи стихот во еврејскиот текст – и свештена копнеж да бидат освоени со Бога. Не, нема да задоцниме.
Неговата труба свири. Он не повикува.
ПСАЛМ 117
Благодарете Му на Господа, зошто е добар,
зошто е вечна Неговата милост.
2. Нека рече Израелевиот дом, зошто е добар,
зошто е до века Неговата милост.
3. Нека каже Ароновиот дом, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.
4. Нека речат сите кои се бојат од Господа, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.
5. Од неволји Го повикав Господа,
и ме послуша и ме ослободи.
6. Господ мене ми е помошник,
и нема да се плашам што ќе ми направи човек.
7. Господ мене ми е помошник,
и јас смело ќе ги погледнам непријателите свои.
8. Подобро е некој да се надева на Господа,
отколку да се надева на човек;
9.Добро е да се надеваш на Господа,
отколку да се надеваш на кнезовите.
10. Сите народи ме опкружија,
и со името Господово се одбранив од нив.
11. Ме опкружија од секаде,
и со името Господово се одбранив од нив.
12.Ме опкружија како пчелите саќта,
и пламнаа како оган во трње
и со Името Господово се бранев од нив.
13. Ме турнаа силно за да паднам,
и Господ ми помогна.
14. Господ е моја сила и песна,
Он ми е спасител.
15. Радост и спасение се слуша во шаторите на праведниците:
Господовата десница се прослави.
16. Господовата десница ме подигна,
Господовата десница се прослави.
17. Не, нема да умрам, туку ќе бидам жив,
и ќе ги кажувам Господовите дела.
18. Господ ме казни со тешка казна,
но на смртта не ме предаде.
19. Отворете ми ги ширум вратите на правдата,
ќе влезам и ќе му благодарам на Господа.
20. Ова се вратите на Господа,
праведниците ќе влезат низ нив
21. Ќе ти благодарам што ме послуша,
и што стана мој спасител.
22. Каменот што го отфрлија ѕидарите,
стана крајаголен камен.
23. Тоа е од Господа,
и прекрасно е во нашите очи.
24. Ова е денот што Господ го создаде,
да Му воскликнуваме и да Му се радуваме Нему!
25. О Господи, дај ни спасение!
О Господи, дај ни среќа!
26. Благословен е оној кој доаѓа во името Господово,
ве благословуваме од Господовиот Дом.
27. Бог е Господ и ни се јави;
составете празник со гранчиња
до роговите на жртвеникот.
28. Ти си мој Бог, Тебе ти благодарам Боже мој,
Ти си мој Бог, ќе Те возвишам.
ќе Ти се исповедам Тебе, зошто ме послуша,
и ми беше на спасение.
29. Благодарете Му на Господа, зошто е добар,
зошто е до века Неговата милост.
Би сакал денес да Го прославиме Бога, зошто е очигледно дека Он не води и ни помага. Нема никакво сомнение дека Бог толку години не води кон Света Гора. Гледате ли како Он ги уреди нештата и ја отстрани секоја препрека и се најдовме на Света Гора, а можеше да се случат илјада други работи. И најдобрите намери, иако биле толку големи и јаки, се распрснувале, како што се распрснува еден мал бран. И Бог на крај ни помагаше. Должни сме да Му кажеме едно големо Алилуја.
Би рекол уште дека и при оваа прва средба, по нашето вселување во градината на Пресвета Богородица, треба да кажеме едно големо Алилуја на Бога, не само заради тоа што толку ни помага, туку и заради тоа што не избра и што ни укажа чест. Нашиот монашки призив, ние кои отидовме на Света Гора, но и вие кои живеете тука и кои ќе продолжите по монашкиот пат, патеката кон небесата, навистина е познавање на Бога, предвкус на Господа. Познавањето на Бога е едно сместување, едно Негово излевање во нашите срца, во нашиот ум. Едно просветлување. Зошто толку луѓе, на десетици илјади, кои се околу нас, не чувствуваат, не разбираат, не знаат ништо, зошто да живеат во толкаво незнаење, а ние да знаеме, да Го сакаме Бога, да мислиме на Него, да чезнееме по Него? Тоа е нешто што ние самите не би можеле да направиме. Тоа само и еднинствено Бог го направил.
Заради таа прегратка и таа чест која ни ја направи, зошто мислам дека не постои поголема чест, потребно е овој ден, кој претставува пресвртница на нашиот пат, да Му кажеме едно големо Алилуја. Колку години поминаа од денот кога го започнавме својот пат! Нашиот пат беше исполнет со препреки, со желби, со неволји. Колку пати вашиот живот бил само еден плач. Но тој плач и тие потешкотии се одвиваа пред Бога, тие беа еден принос пред Бога. Толку е трогателно тоа кога некој стои пред Господ. Да Му кажеме Алилуја и да Го прославиме, зошто Он е Бог наш. Но не само наш Бог, туку и Бог на целата Црква.
На Света Гора постојат неколку работи кои на најјасен можен начин го покажуваат ова што сега ви го говорам. Во Велика Лавра никогаш не именуваат економ. Пресвета Богородица ја сметаат за економ на манастирот. Мошне впечатливо: Преблагословена Богородица Економ на манастирот! Во останатите обителства не постои оној кој се нарекува Старец или Игунам. Поклонувањето на Светителот на манастирот или благословот на манастирот покажуваат сигурност на потполно единство на видливиот елемент кој е во обителството, со невидлив духовен елемент на Светителот – основачот на манастирот или со Пресвета Богородица или со самиот Христос.
Она што над се доминира во нашата Црква и во нашиот живот е Бог. Заради тоа сметам дека денешната наша средба треба да биде едно славословие на Бога. Со таа мисла го избрав најлесниот псалм, еден од најубавите, кој отсекогаш ми се допаѓал, да го протолкуваме, а не да го преведеме, зошто мислам дека во него нема ниту еден непознат збор, ниту било какви други потешкотии. Тоа е еден од псалмите кои се нарекуваат „Алилуја“ и кои почнуваат од 110-от псалм и се протегаат се до 117-от псалм.
Го избрав 117-от псалм зошто тој е некој вид псалм покрај кој се танцува. Мислиш дека душата која го чита танцува. И се чини дека Јудејците го пееле овој псалм со танцување. Тој е една пофалба, благодарност, еден израз на благодарност, славословие на Бога. Едно ставање на душата пред Бога. Кога Јудеецот го славослови Бога, тој Него не го замислува, ниту просто верува во Него, туку Го гледа. Значи Бог се наоѓа пред него и тој стои пред Бога. Тоа е многу јасно: не можеш да славословиш некого кого не го гледаш. Тоа е непосредно обраќање на душата кон Бога Кој е присутен. Значи, за некој да може со овој псалм да Му говори на Бога, би требало неговата душа да Го види, гледа Бога.
„Алилуја“ значи „фалете Го Господа“, Господ Кој е присутен. Душата треба да Го види, да Го гледа, за кон Него да покажува и да говори „Осана“. „Алилуја“ е една пофалба која, како прво претпоставува гледање на Бога, а како второ, брак со Бога. Меѓутоа, кога Бог е Женик на Својата Црква, тогаш Он е Женик на секоја душа во Црквата. Ова е една брачна пофалба кон Бога, во часот кога Христос се соединува со Црквата, со душата, во часот кога слугата го прави Свое „битие“, кога го соединува со Себе, го усвојува, го прима во Себе во часот кога слугата и Он или Црквата и Он постануваат едно. Значи „Алилуја“ е еден израз на славословие на Бога. Тоа не е само еден збор, туку една слика на најблиска поврзаност која би можел да замисли чист ум на еден богоносен човек.
Како што „никој не може да рече: Исус е Господ, освен преку Светиот Дух“ (1Кор. 12, 3), ако неговиот живот не е еден потрес, ако патот на неговата душа не врие со живот. Само таквиот човек може до крајот да сфати „Алилуја“. Во спротивно неговата душа не врие со живот. Само таков човек може до крај да го сфати зборот „Алилуја“. Во спротивно ќе биде како да чита некој странски јазик. Можеби го знае значењето на зборот „Алилуја“, но не може да ја почувствува неговата подлабока смисла.
„Алилуја“ како збор го содржи коренот кој значи: Бог (Јах) и изразува одушевување, движење на душата кога таа се соединува со Бога, кога во неа доаѓа до едно губење на личното чувство и едно познавање на Бога. Душата излегува од тоа соединување како еден ипостас, но не ипостас на Логосот, туку на човекот кој тогаш веќе е соединет со Бога. Јасно ви е дека моментот во кој Бог слегува и се соединува со човечката природа, по историјата, е момент на зачнување и раѓање на Христа. Тоа е момент во кој Бог се повинува, се снисходува, за да го грабне применото и да го прегрне и во Себе да го внесе. Тоа е моментот на овоплотувањето на Логосот, Синот Божји.
„Алилуја“ непосредно покажува дека се работи за еден месијански псалм, кој се однесува на Христа, зошто Христос е слегување на самиот Бог и Негово соединување со човечката душа. Ова е еден величенствен псалм кој може да биде почуваствуван од душа која вика и која е потресена.. Неговата величина е скриена зад едноставните и познати зборови кои не е можно да се објаснат и разберат на друг начин освен преку внатрешно искуство.
А сега да го погледнеме псалмот:
„Благодарете Му на Господа, зошто е добар,
зошто е вечна Неговата милост.
2. Нека рече Израелевиот дом, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.
3. Нека каже Ароновиот дом, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.
4. Нека речат сите кои се бојат од Господа, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.“
Повторувањето на вториот полустих како припев, остава впечаток дека овој псалм се пее антифоно (наизменично од два хора). Некој би го зборувал првиот полустих и во продолжение сиот народ би одговарал со вториот полустих. Би претходело поттикнување од страна на еден дел од народот, а би следел извик од целиот народ.
Значи, ова е еден антифонски псалм кои Јудејците, по вавилонското ропство, го користеле кога оделе во Ерусалим за да се поклонат на Бога (Пс. 119, 133). Кога го здогледувале Ерусалим, ги извикувале овие псалмски зборови. Тоа биле луѓе кои тргнувале од далеку и кои за своја секојдневна храна ги имале псалмите. Кога се загревале нивните срца, не можеле ништо друго да говорат освен псалмите со „Алилуја“.
Овој псалм „Алилуја“ е во особена врска со нас, како и сите останати псалми, зошто тоа е последен псалм кој Господ го испеал кога, после Такната вечера, излегол и Се предал на страдање. Господ со едно вакво славословие се предаде во рацете на Своите непријатели. Ова е, значи, литургиски псалм.
Најверојатно е напишан во времето на Неемија, кога Јудејците се враќале и го пееле чекорејќи кон Ерусалим. Верувам дека почетоците на псалмот се поврзани со обновата на храмот. Знаеме дека Јудејците, откако од вавилонското ропство се вратиле во Ерусалим, и пред градењето на своите куќи, главно се труделе да постигнат два дела: да ги обноват ѕидините на градот и да го издигнат храмот. Пред да ги направат своите колиби, се погрижиле да го издигнат Божјиот Дом и ѕидините. Но, се сретнале со многу потешкотии, имало многу непријатели кои им го уривале она што го граделе, ден и ноќ ги убивале, им го краделе матријалот, го уривале нивното дело. Се чинело дека нивниот труд ќе потоне и пропадне, но успеале.
Верувам дека псалмот е поврзан со градењето на храмот, со поставувањето на темелите или со неговото осветување. Веројатно бил пеен при осветувањето на храмот и во продолжение, можеби, на секој празник на Поставувањето на шаторот кога Јудејците оделе во природа, боравеле во шатори и тука се сеќавале на маките свои, на своите прогонства, далеку од храмот, далеку од удобствата на секојдневниот живот (Неем. 8, 14-18). Таму, за да се загреат нивните срца, го пееле овој псалм, кој е еден од наједноставните и најубавите.
„Благодарете Му на Господа, зошто е добар“. Што значи „добар“? Тоа има значење на потполн, сам по себе, но и во однос кон другите, совршен во доблест. Затоа и во Новиот Завет се вели: „Никој не е добар освен единиот Бог“ (Мк.10, 18). „Добар“ означува нешто единствено. Бог е Единствениот кој е Добар. Бог е Единствениот Кој е Совршен. На кого или на што можеш да се поклониш, што друго можеш да прославиш, освен Бога? Бог е совршено, апсолутно само по себе Добро.
Но, Он е и нешто друго: „Зошто до века е Неговата милост“. Милоста Божја е излегувањето на Бога од самиот Себе. Апсолутен Бог, Единствен Кој постои, Единствен Кој е, се излева на своите созданија. Излевањето на Божјата благодат, излегувањето на Неговата енергија е Неговата милост. Оној кој слегува е навистина тој Бог Кој не е нешто недостапно, нешто што е надвор и над се, туку нешто што непрестајно се излева и постојано влегува во секоја душа. Бог постојано навлегува во нашиот живот, како што светлината влегува низ некоја пукнатина. Бог е апсолутно Битие кое непрестајно се соединува со нас.
Бидејќи Бог е таков, ние не можеме да направиме ништо друго освен пофално да повикаме: „Благодарете Му на Господа“. Кој да Му благодари на Господа? Веднаш тоа го кажува: „Нека рече Израелевиот дом, зошто е добар,зошто до века е Неговата милост.“ Сите вие Израелци, сите кои славете Поставување на шаторите, сите кои присуствувате на осветувањето на храмот, сите вие кои сега дојдовте да се поклоните на Бога, сите славословете, сите кажете „Алилуја“, зошто Господ е добар:„Зошто е добар, зошто до века е неговата милост“. Бог е Единствениот Кој постои и Единствениот Кој не оживува влегувајќи во нас.
„3. Нека каже Ароновиот дом, зошто е добар,
зошто до века е Неговата милост.“
Ни го покажува израелскиот народ кој се искачува и влегува во Храмот. И сите штом ќе го виделе храмот, веднаш ги извикувале овие зборови. Она што најмногу ги допира е свештенството кое е во храмот, зошто тие, таму далеку, во туѓа земја, немаат свештеници. Свештениците се покрај Жртвеникот, во храмот Божји. Затоа вели: целиот народ, особено вие „Ароновиот дом“(Излез, 28, 29) – Арон бил првосвештеник и „Ароновиот дом“ значи свештениците – сите вие кои сте свештеници, прославете Го Господа „зошто е добар „зошто до века е Неговата милост“.
„ Нека речат сите кои се бојат од Господа, зошто е добар, зошто до века е Неговата милост.“ Кои се тие кои се бојат од Господа? Тоа биле незнабошците кои поверувале на Законот, на Израелевиот призив и кои ги следеле Јудејците. Значи, напред вие свештеници, ние Израелци и потоа вие странци кои сте поверувале во Бога, сите заедно да речеме „Алилуја“. Овој повик се извикувал од сите додека се искачувале кон храмот.
„5. Од неволји Го повикав Господа,
и ме послуша и ме ослободи.“
Претходно, кога го толкувавме зборот „Алилуја“ и „Неговата милост“, видовме како апсолутниот Бог слегува и се соединува со душата. Тука имаме брак од човечко гледиште. Бог го прави тоа. Што правам јас за да се соединам со Бога? Како Бог ги водеше моите чекори кон спасението? Како ја подготвуваше мојата душа? Како е спреман тој чеиз на душата? Како ме удостои да се соединам со Него? Сето тоа е едно дело на Божјата благодат.
„Од неволји Го повикав Господа, и ме послуша и ме ослободи.“ Кој тоа го зборува? Предводникот на хорот излегува и во името на народот извикува. Што значи „неволји“? Пред се тоа се грижи, маки кои ги трпел Израелевиот народ и секоја душа. Дали постои човек кој нема неволји? Страшна работа! Неволјата е секојдневна тајна на секоја душа. Секоја душа која е покрај тебе, секој ден поднесува некое страдање. Неволјата е, пак, и најпозитивниот елемент во животот. Не е можно да се најде некоја душа која нема неволји. Во што е разликата? Во тоа што јас имам своја неволја, своја тајна, а ти своја. Јас не знам што ти трпиш. Ти не знаеш што јас трпам. Секој мисли дека само тој се мачи, или дека само тој има маки, а дека сите останати се добро. Затоа толку човечки говориме: Зошто Бог мене ме заборави? Но тоа е необогословено движење на човечката душа која не сака некогаш да Го засака и запознае Бога.
Што е вистината? Дека неволјата е она што ја кваси секоја душа и ја подготвува за таен брак. Таа не отргнува од човечката историја, од личниот живот и не прави соборни луѓе. Тајниот извик на секоја душа почнува со неволјата. Човекот кој нема неволји станува себичен, неспособен да Го засака Бога.
„Од неволји Го повикав Господа, и ме послуша и ме ослободи“, во својата неволја се сетив на Господа и го повикав и Он ме послуша и ме ослободи. Не само што ме избави од неволјата, туку и ме ослободи. Наместо да каже „ми ја зеде неволјата“, псалмопејачот вели: „ме послуша и не ослободи“. Зошто? Ми ја зеде ли неволјата? Секако бидејќи ме ослободи, ми даде широко срце, да ја прифатам неволјата, за да не ме боли. Ме научи во неволја да се чувствувам смирено и во болка да се радувам. Ме научи на тајната на среќата. Ме научи дека најдобртата состојба е кога викам кон Бога да ја прифатам мојата неволја. Ме научи да живеам со ширина, со големо срце кое се може да прифати.
„Од неволји Го повикав Господа“. Тие неволји излегуваат од една душа или од еден народ кој бил болен затоа што бил далеку од храмот Божји, од Ерусалим кој бил подножје на нозете Божји. Тоа била една душа која била болна и која горела за Бога. Значи неволјата е чувство на скратеност од Бога, чувство на странствување, стенкање на душата која го бара Бога сфаќајќи дека Он и недостасува, дека се е залудност и суета и дека Бог е Единствениот Кој е Добар, Единствен Кој постои, Единствен Кој навистина е.
Што значи: „од неволји Го повикав Господа“? Дека можам да Го разберам Бога и дека можам да Го повикам кога ќе сфатам дека ми недостасува, кога ќе ја почувствувам својата самотија, кога ќе ме заболи Неговото отсуство. Овде зборот „неволја“ има едно специфично значење: неволја на душата, болка на душата која сака да се соедини со Бога. „Од неволји“: со неволји, болка, внатрешен повик на моето битие кое не можело да остане соединето зошто му недостасувало врзувачко ткиво, Бог, затоа „Го повикав Господа“. Од адот, од своето ропство зошто ми недостасуваше мојата слобода, од својата смрт, од бездната на мојот очај, од длабочината на мојата темнина, зошто недостасуваше светлина, „Го повикав Господа“ (Пс. 17, 6). Треба да го почувствувам својот мрак и да кажам: „Ти го осветлуваш моето светило“ (17, 28), Боже мој. Да ја почувствивам својата голотија и да кажам: „зошто сите вие кои се крстивте во Христа, се облековте во Христа“ (Гал. 3, 27). Како ќе се крстам во Христа ако не почувствувам дека сум гол за да се облечам во Него? Како ќе се соединам со него ако немам чувство дека сум сламка во полето, во виорот? Секоја душа која е без Бога е вистинска сламка. Се истопив и почуваствував болка барајќи Го мојот Бог и Он тогаш „ме послуша“. Така Бог ми даде една ширина, една удобност, една радост, една можност да се соединам со Него.
Бог е Оној Кој апсолутно постои. Он е Оној Кој постојано се излева и се соединува со човекот, Кој прво: го сфати своето непостоење, дека не живее, дека не е светол; второ: Го разбира Бога; трето: Го повикува Бога, Го бара; и четврто: се шири, што е резултат на посетата, на милоста Божја. Бог ме послуша, ме допре мене лично. Бог го допира Израел, соединувајќи се со секоја душа, се соединува со Израел.
Значи, кога лично не се зближувам со Бога и кога не се соединувам со Него, останувам далеку од Неговиот таен брак, далеку од повикот на Црквата: „Алилуја“. И додека душата се шири, Израел повикува:
„6.Господ мене ми е помошник,
и нема да се плашам што ќе ми направи човек.“
„Господ мене ми е помошник“, историски ја покажува Божјата помош во враќањето на Израел и повторното градење на ѕидините на градот и храмот. Во човековиот личен живот, пак, покажува непосредно внатрешно искуство. Бидејќи јас се мачам заради Бога, болувам по Бога, Бог ќе дојде лично до мене и ќе ми даде она што сакам. Господ е мој помошник. „Од кого ќе се плашам?“
„И нема да се плашам што ќе ми направи човек“. Од ништо не се плашам, па и нека сум гол. Нека сум сламка која ветерот ја дува, така денеска се поклонува на земјата, а утре ќе се поклони на Бога. Нека згрешив денеска, утре ќе се подигнам. Нека сум се подвиткал, нека денеска што се унизив, утре ќе се воздигнам. Што може да ми направат моите непријатели? Што можат да ми направат народите кога мој помошник е Бог? И толку убаво повторува:
„7.Господ мене ми е помошник,
и јас смело ќе ги погледнам непријателите свои.“
„Господ мене ми е помошник“. Повторно тоа го говорам: Господ мене ми е помошник. „И јас смело ќе ги погледнам непријателите свои“. Што значи „смело ќе ги погледнам“? Ќе видам како оние кои ме удираат мртви паѓаат на земјата. Сетете се на убавиот 44-ти псалм кој го прикажува венчавањето на Христос, каде Он, со цел да се венча со Својата Црква, стоејќи на борбена кола, со оголен меч и подигнато копје, во огромен број фрла свои мртви непријатели (Пс. 44. 4, 6). Ќе ги видам насобрани, на земјата паднати, облеани со крв. Сигурен сум дека, соединет со Бога, јас ќе бидат победник на крај.
Затоа е полезно, вистинска полза е да не се надеваш на човек, туку единствено на Бога:
„8.Подобро е некој да се надева на Господа,
отколку да се надева на човек;
9.Добро е да се надеваш на Господа,
отколку да се надеваш на кнезовите.“
Ова е повторување на истото значење, повторно изнесување, и во исто време, градација. Полезно е, како што кажува искуството, да се надеваш само на Господ, а не на човекот, ниту на кнезовите, ниту на оние од кои се чини дека ќе произлезе победа и спасение (Пс. 145, 3).
„Добро е да се надеваш на Господа“. „Се надевам“ нема толку значење на „имам доверба“, колку што покажува зависност за некој човек која произлегува од доверба, предавање себеси на некого. Бидејќи имам доверба во него, зависам од него. Бидејќи зависам од него, станувам негов роб. Што значи: „Добро е да се надеваш на Господа“? Зборовите „да се надеваш“ изразуваат потполна зависност од Господ, потполно потчинување на моето битие. „Да се надеваш’ од искуство додава уште еден елемент и се создава една скала со значење: зависам и се потчинувам во надеж.
„Се надевам“ е „основа на се што се надеваме, и убедување за нештата што не се гледаат“ (Евр. 11, 1). За мене е „основано“ она што уште не постои. Се потчинувам на Господа гледајќи ја со очите на душата сета слава моја, сета моја величенственост, сиот чеиз мој, кој е царството Божје. Зошто надежта моја е нешто што ќе дојде во иднината. Ја живеам својата надеж, својата иднина. Живеам не како оној кој денес постои, не како човек од овој живот, туку живеам на начин кој го соединува овдешниот и идниот живот. Живеам есхатолошки начин. Живеам како бесмртен. Се потчинувам на Бога, страдајќи за Него, за да живеам во Него. Просторот и времето за мене се гасат и јас влегувам во апсолутниот живот на Бога. Дали сфаќате дека „се надевам на Бога“ значи: продри и сообрази се со животот Божји, исчезни и нека пред тебе се снема, така да пред тебе да остане само Господ.
Една таква душа може да каже „Алилуја“. Тоа е нашиот брак. Што значи брак? Значи губам се , ме снемува, се предавам, се сообразувам, не постојам веќе јас, туку двајцата се едно. Мене ме снемува и останува Бог.
Кога жената се мажи, таа ја покрива својата глава и тоа значи дека таа веќе не постои како глава, туку нејзиниот маж. Заради тоа и неа и е забрането да стане свештеник, да служи во олтарот, на собори да зборува, како што кажува Свети Апостол Павле. Не и е дозволено ниту да поставува прашање – како да не постои жената и како да постои само мажот кого го ставила за своја глава. По бракот, по соединувањето, останува мажот. Заради тоа е срамно, нечесно, мажот да ја покрива својата глава. Тој Го посрамува Христа, зошто мажот од тогаш станува слика на Христа. Така Христос е се.
Псалтирот не се зборови и реченици наредени една покрај друга. Псалтирот е едно откривително Божје дело. Секој стих е како една нова слика која се прикажува на некое платно и на кое следната слика додава нешто ново.
„10. Сите народи ме опкружија,
и со името Господово се одбранив од нив.
11. Ме опкружија од секаде,
и со името Господово се одбранив од нив.“
Два стиха со иста смисла и во продолжение уште еден кој додава нешто повеќе.
„12.Ме опкружија како пчелите саќта,
и пламнаа како оган во трње
и со името Господово се бранев од нив.“
Првите полустихови говорат за оплакување од страна на народот, додека другите говорат за одбрана „ со името Господово“. Тоа е дополна и толкување на она што претходно го говоревме.
„Сите народи ме опкружија“. Кога сите народи го опкружиле Израел? Секогаш. Израелецот својот живот го гледа неодредено. Од почетокот сите народи војувале против Израел. Го опкружувале кога го напаѓале, кога го воделе во ропство, кога го убивале. Го опкружувале и сега го опкружуваат кога сака повторно да ги изгради ѕидините на градот и храмот. На крај Бог го остава Своето семе во Израел и со него напредувал и животот Божји со Израел.
„Сите народи ме опкружија“. Тука се гледа дека зборува за Самарјаните кои биле страшни, смртни непријатели на Јудејците. Меѓу нив немало општење, ниту пак разговарале едни со други: „Зошто Јудејците не се дружат со Самарјаните“ (Јн. 4, 9). Амониќаните исто така биле итри нивни непријатели. Доаѓале од Арабија за да војуваат со Израел и им стоеле на пат.
„Сите народи ме опкружија и со името Господово се бранев од нив“. Сите безумно навалуваа да ми застанат на пат во овој мој одмор, во овој мој брак. И јас се соочив со нив, ги одбив, ги истерав, зошто тие не беа мои непријатели, туку Твои непријатели. Ги победив во „Името Господово“. Тие не стоеја на мојот пат. Прашањето беше што тие беа непријатели Божји и со тоа спречуваа да се изгради храмот. Затоа вели: „ Додади им зло, Господи, додади им зло на оние кои се славни на земјата“(Ис. 26, 15). Зошто? Затоа што биле Божји непријатели, а не мои непријатели. Застанувајќи на патот на мојот дел. Тие застанувале на патот на Божјиот наредок во историјата, Божјото доаѓање во неговиот краен есхатолошки завршеток. Ме опкружија непријателите Божји и јас, повикувајќи Го Твоето Име, ги одбив.
Тука имаме најтаинствено искуство на синовите Божји. Името Господово засигурно покажува вера во Него. Тие биле единствен народ кој верувал во Вистинскиот Бог. Величенствено! Сите народи Го заборавиле Бога, дури и еленскиот и само Израел со својата вера во Господа се сеќава на Вистинскиот Бог.
Го повикувам Името Господово значи дека Господ Го имам пред себе. Го именувам – односно Го говорам, Го правам свое, ја земам неговата сила, Го прифаќам Неговото присуство, се соединувам со Него. И тоа дело е една енергија (дејство) на срцето, која си спомнува на Бога и која Го чувствува Бога. Овде имаме најтаинствено искуство на духовниот живот кое го наоѓаме и во учењето на Црквата. Среќаваме траги на светотаинствениот живот, умната молитва, соединувањето со Бога во човековото срце, таинствени бракови кои се свршуваат во срцето на секого се додека секој во себе не рече: „Ава оче“: еве Го Бога, се овоплоти во мене: „Царството Божје е внатре во вас“ (Лук. 17, 21), Царството Божје е во срцето мое. Тоа е најтаинствениот израз на искуство на духовниот човек.
„И со името Господово се бранев од нив“. Тие со оружје војуваа со нив. И Јудејците користеле оружје, но она што правело да напредуваат, било Името Господово, нивниот внатрешен живот со Бога. Тие на човечкото оружје на непријателите се спротивставиле со духовно оружје.
„Сите народи ме опкружија и со Името Господово се одбранив од нив.“Еврејскиот текст е подобро изразен: „Со Името Господово ги распарчив“. Потполното уништување на непријателот со Името Господово, совршената победа на духовниот човек, која таинствено во срцето е соединет со Бога.
Во десетиот стих вели: „Сите народи ме опкружија“, а во единаесетиот „ме опкружија од секаде“ за да покаже дека било тесно, колку непријателите ги опколиле, колку ги довеле до безизленост. Но: „од неволја Го повикав Господа“. Кога се гаси секоја човечка надеж, кога нема излез и кога ќе повикаш кон Бога, тогаш Он доаѓа и одговара. Противниците постојано го опкружуваат и го мачат се додека не стаса горе до небото. Неволјата никогаш не треба да престане: Бог дава ширина за да издржиме. „Ме опкружија од секаде“ покажува дека постојано доаѓа до опкружување, опколување, човекот постојано е во опасност, постојано го мачат, но Бог сите нив постојано ги сотрува.
Дванаесетиот стих кажува како духовниот човек доживува и како Израел постојано низ историјата го доживувал тоа страшно страдање. „Ме опколија како пчелите саќта“. Како пчелите што паѓаат на мед, со колку голема желба и ја исцицуваат саќта, така и непријателите паѓаа на мене за да завладеат со мене, за да ме исцицаат. Ме опколија со неодолива желба да ме избришат, да ме уништат, да ме направат бескорисен, да на оваа земја од мене не остане ниту коска, ни тело.
„И пламнаа како оган во трње“. Како што кога огнот зафаќа едно поле полно со трња, дури и ако ветерот по малку дува, огнот не може да се запре, зошто трњата се суви и огнот незадржливо се шири по целото поле – толку неиздржлив бил бранот на непријателите. Но зборовите „во трњето“ имаат уште едно значење: опколување на непријателот. Палиш оган на едно поле на кое си насобрал суви трња и огнот веднаш ги зафаќа трњата и огнот се шири, но и брзо се гаси зошто трњата изгоруваат во еден момент. Толку траело опколувањето на непријателот, страдањето било толку страшно што во еден момент можев да нестанам, да се запалам, од мене да не остане ни пепел. Колкава опасност и колку е страшно доживувањето на неволјата на душата која е во болка! Само оној кој вака ја сфаќа опасноста, оној кој чувствува дека во еден момент може да го снема, дека може да се згаси – „ кога го завртуваш своето лице се‘ се сматува“ – само тој може да прими помош од Бога.
„13. Ме турнаа силно за да паднам,
и Господ ми помогна.“
Овој стих исто така покажува сила и злобност на непријателите, страшно доживување на човечката душа која доживува опасност и избавување, смрт и живот, од непријателите кои се толку присутни, но и Помошникот, Кој е толку непосреден. Имаме едно друго таинствено искуство на духовниот живот кое доаѓа од животот на Израел. Токму кога мислиш дека си победил, дека си обезбеден, дека си господар, веднаш доаѓа опасноста, искушението, смртта и си во опасност да паднеш, да те снема. Колку е жива сликата: „ме турнаа силно за да паднам и Господ ми помогна“! Седиш и јас одеднаш те турнам, ти ја губиш рамнотежата, се нишаш, во опасност си да паднеш, но веднаш се фаќаш за нешто и стануваш.
Во овој живот нема никаква цврста надеж, никаква безбедност, никаква сигурност. Искушението те набљудува и кога спиеш и кога мислиш дека си победил, се до часот кога ќе влезеш во рајот и кога вратата на рајот ќе се заклучи после тебе. Само тогаш си безбеден. Толку силно, толку ненадејно, толку свирепо и толку подмукло доаѓале непријателите Израелеви. На ист начин и човекот Божји ги живее своите духовни опасности. „И Господ ми помогна“. На крај сепак чувствувам дека „ми помогна“ содржи значење – секогаш. Бог никогаш не ме остава, туку секогаш ме зграпчува и спасува. Дури и кога тоа не го разбирам и кога одеднаш ќе се сопнам и во опасност сум да паднам, Бог во тој момент ме спасува. Јас имам само волја и повик од мојата неволја. Неволјата е мој подвиг, она што го принесувам на Бога. Волјата моја во големма болка, во голема мака. Таа е мое повикување и чукање на срцето мое. Сето останато е Божје. Не се плашам бидејќи Му се принесувам себеси; јас сум за Небото.
Претходно рековме дека во овој живот нема надеж. Значи постои само безнадежност? Првото скалило некој да стаса до духовниот живот е безнадежноста во поглед на самиот себе и се останато. Останувам сам, одвоен, без зрак, без светлина од никаде. И поради тоа, за мене останува само Бог. Безнадежноста не е духовна болест, ниту патолошки или одбранбен елемент. Таа е позитивна и благотворна. Безнадежноста е надеж во Бога како што бестрасноста е силна и жива страст за Бога, во Бога и со Бога. Безнадежноста е потполно предавање на Бога. Безнадежноста е нешто силно што не соединува со Бога. Но, тоа не е онаа безнадежност на која мислиме. Таа безнадежност на која ние мислиме е најголемиот грев. Често грешиш и говориш: седум години се исповедам на духовникот и пак исто. Веќе нема да одам, останав без надеж. Тоа не е безнадежност по Бога. Тоа е ѓаволштина, страст на душата.
Безнадежноста е едно непрестајно испразнување на себе и исполнување со бога. Таа безбадежност е нешто силно, нешто што има можност за напредок, како и верата – таа не е нешто инертно, неподвижно. Безнадежноста е непрестајно спознавање на самиот себе и непрестајно разбирање на Бога. Безнадежноста е едно исчезнување. Се исчезнува пред тебе и сакаш за нешто да се фатиш. Тоа може да биде твоето јас, славата твоја, твоите пари, твојата чест, твојот збор, а може да биде и Бог. Таа безнадежност почнува од часот кога ќе се фатиш за Бога и почнеш да се надеваш на Него. Безнадежноста тогаш се јавува како дар Божји.
ПСАЛМ 131
Песна на воздигање. Спомни си, о Господи, за Давида и за сите негови тешкотии;
2. како Му се заколна на Господа, му се заветува на Јакововиот Бог.
3. „Не ќе влезам во шаторот на мојот дом, ниту ќе легнам во леглото на мојата постела;
4. ниту ќе им дадам сон на очите, ниту одмор на моите клепки,
5. додека не Му најдам место на Господа,
живеалиште на Јакововиот Бог.”
6. Ете, чувме за Него во Ефрат, го најдовме во Јарските Полиња.
7. Да влеземе во Неговото живеалиште,
да се поклониме пред Неговите нозе!
8. Стани, о Господи, тргни кон Своето почивалиште,
Ти и ковчегот на Твојата Сила!
9. Твоите свештеници нека се облечат во праведност,
Твоите свети нека воскликнуваат радосно!
10. Заради Давида, Твојот слуга, не свртувај го лицето од Твојот помазаник!
11. Господ му се заколна на Давида, со цврста заклетва
од која нема да отстапи:
Потомок од Твојот род ќе го положам на Твојот престол.
12. Ако твоите синови ги пазат Мојот Завет
и наредбите на кои ги учам, нивните синови,
довека, ќе седат на Твојот престол!”
13. Зашто Господ го избра Сион,
го посака него за Свое седиште.
14. „Ова ми е вечно почивалиште,
ќе престојувам тука, зашто така посакав.
15. Ќе ја благословувам нејзината врата,
ќе и ги нахранам бедните со леб.
16. Ќе ги облечам во спасение нејзините свештеници,
нејзините свети ќе воскликнуваат радосно.
17. Ќе направам таму да изникне рог за Давида,
ќе ја подготвам светилката за Мојот помазаник.
18. Ќе ги облечам неговите непријатели со срам,
а врз него ќе блеска Мојот венец.”
Во Стариот Завет, пред Христовото доаѓање, отсекогаш посотело едно предание родителите да ги учат децата и да ги потсетуваат на историјата за Бога – за величенственоста која Он ја покажувал кон човечкиот род, за слегувањата и возвишувањата Божји, за искажувањето на милоста на Отецот небесен, за Неговото благоволение кое кон праведните луѓе го покажувал, за казнувањето на грешните-за да не биде заборавен ниту еден чекор и движење Божје. Родителите имале обичај да раскажуваат со впечатливи движења и им пренесувале на своите деца како тие понатака да продолжат да им раскажуваат на своите потомци, сите пораки кои Бог ги давал и коие не се само за една генерација и еден народ, туку за целата вселена. Таков псалм, псалм за целата вселена е и 136-от.
Тој го носи натписот „песна на скалила“. Зборот „песна“ сведочи дека имаме некое кажување, некое раскажување. Можеме да Го следиме Бога како влегува во семејства, во Јудејскиот народ, како ги остава Своите траги и како тие трагови биле оживувани од страна на идните генерации.
Скалилата се најумилни псалми во Псалтирот и изразуваат копнеж по Бога: пеени се додека Јудејците се качувале на ридот на чиј врв се наоѓал Храмот. Ридот бил видлив и од голема далечина и како што се приближувале, некои од нив на колена, а други одејќи, трети носејќи товар и се што сакале да принесат во Храмот, или носејќи животни за жртва, лееле потоци солзи. Нивното тивко плачење било понекогаш толку трогателно што и другите луѓе, дури и незнабошците, кои понекогаш случајно се наоѓале меѓу нив, разбирале дека тука треба да е Вистинскиот Бог. Преовладувало одушевување и желба да се поклонат на Бога. Тогаш само на едно место можеле да се даваат пофалби и да Му се служи на Бога; т.е. на Синајскиот рид.
Приближувајќи се до скалите, ги пееле последните степени и кога стасувале до Храмот го завршувале целото пеење. Тука има оддек на копнеж на луѓе кои сакале да се поклонат пред Бога.
Зборот „песна“ ја покажува и приказната за Давид кој станал соодветно орудие за да се изгради Храмот и Бог да биде присутен во него. Бог, како што знаеме, на Давид не му дозволил самиот да го изгради Храмот, но Давид Му бил по волја на Бога и Бог му дал чест и благослов, благодат и можност од далечни земји на светот и од оние во близина, да го собере целиот материјал кој можел да се собере за неговиот син, Соломон, да го изгради Храмот.
Спомни си, о Господи, за Давида и за сите негови тешкотии;
2. како Му се заколна на Господа, му се заветува на Јакововиот Бог.
Веројатно ова е Давидов псалм со кој ја изразува заклетвата која ја дал на Бога дека ќе подготви се за градењето на Храмот. Меѓутоа, најверојатно овој псалм го составил некое друго лице, можеби и неговиот син, царот Соломон, зошто се гледа дека сеќавањето на Давид е свежо. Тоа го потврдуваат делови од Стариот Завет. Но може ова да е некој подоцнежен псалм кој настанал за време на вавилонското ропство и враќањето на Јудејците.
И Соломон вели: „ Спомни си, о Господи, за Давида и за сите негови тешкотии“ = Сети се, Господи, на Давида. Превземајќи го на себе царското, но и единственото дело со кое ќе се прослави-градењето на Храмот- цар Соломон бил пијан од љубов кон Бога и од величенственоста која Бог му ја дарувал. Но, бил исполнет и со страв и трепет заради делата кои требал да ги изврши. Така барал начини тоа дело да го потпре за да успее, зошто Давид можел сам да го изгради Храмот, но тоа Бог не го сакал. Значи Соломон имал страв случајно Бог да не му ја одземе благодатта и да ја даде на некој друг кој ќе дојде по него.
Барал нешто што ќе Го трогне Бога, што ќе Го порази, што би било поставено како потпора, темел, така да Бог после тоа да не го повлече, да не го поништи. И Соломон не наоѓал подобар темел, подобра основа, подобра диспозиција од доблестите на својот татко Давид. Заради тоа вели: „ Спомни си, о Господи, за Давида и за сите негови тешкотии“ = Сети се Боже мој, колку мојот татко бил трпелив, колкава долготрпеливост покажал, колкава благост! Како Саул го гонел, а тој трпел! Давид можел да го убие, но тоа не го направил. Значи подарил живот и на своите непријатели кои го гонеле и ги пуштал иако повторно претставувале опасност за неговиот живот. Таквата доблест е многу ретка. Сети се на трудот, на трошоците на кои се изложил и тешкотиите со кои се соочил исцрпувајќи го богатството на царската палата за да го приложи како материјал за Храмот кој требало да биде изграден.
Сиот тој труд, сета таа пот, сето тоа понижување, сето тоа послушание кое Давид го имал, сето тоа сакал да го постави како темели духовни, а не камени. Делото било духовно, затоа и требало да има духовни темели. Се сеќавате ли дека Давид ниту едно дело не го започнувал и ниту една војна не водел ако претходно не го прашувал Бога. Двапати се заборавил, згрешил и бил казнет, и тој и народот (2Сол. 11, 2-4; 12, 10-14; 18, 6-10; 24, 1-17). Тоа биле страшни настани.
Бог особено ги казнувал оние цареви кои биле повод народот да се поклонува на идоли; ги пребројувале коњите и војниците, што значи дека Бог не Го ставале како своја заштита, туку се потпирале на воената сила со која располагале и оние кои правле гревови кои се одразувале на народот, како што тоа било прељубата и убиството што ги сторил Давид, за што тој, секако, се покајал и Бог му простил, повторно го примил при Себе, го покажал чист од лукавства, го исповедал и го задржал за Свој пријател.
Заради тоа Соломон вели:„ Спомни си, о Господи, за Давида и за сите негови тешкотии; како Му се заколна на Господа, му се заветува на Јакововиот Бог.“ Потесетува на две работи: доблеста на Давид и заклетвата со која се заколнал пред Господа, заветот кој го дал на Јакововиот Бог.
Зборот „Јаков“ во себе крие и едно значење на сила Божја и назначува дека се заколнал пред Сесилниот Бог Кој може да го сотре ако не го исполни своето ветување. Но зошто Соломон се повикува на „како се заколна на Господа“? Зошто Давид не се остави слободен, туку се обврза со заклетвата која ја дал. Ја обврзал иднината своја, своето срце, своите нозе бидејќи се заколнал на Бога.
Светото Писмо, секако, кажува дека е подобро да не се заколнеме, да не се зарекуваме, да не даваме завет пред Бога. Но Давид себе се направил Божји заробеник за да не може да се одрече од она што Бог го барал. И така неговата лична потреба се претворила во лична обврска.
„Како се заколна на Господа“: даде заклетва на Господа. И ние монасите се заколнуваме. Заклетвата е всушност потстрижуањето на монахот кое го обврзува да не може да се откаже од себе. Заради тоа ние сме обврзани да до крајот на животот бидеме послушни на еден Старец, додека сум слободен да избирам било кој духовник. Тука веќе се менуваат условите: ние самите себе сме се направиле заробеници на Божјата љубов.
Давид го обврзал своето битие и тоа било потпора на сите величенствености на Сион, напредување на Господовата патека се до часот во кој се роди Христос. Која е таа заклетва? Ни ја прикажува во следните три стиха:
„ 3. Не ќе влезам во шаторот на мојот дом,
ниту ќе легнам во леглото на мојата постела;“
Иако постоеле царски палати, тој на некој начин поставувал шатор, дури ни шатор, туку лежел на земја за Бог да си спомне за него, но за својата заклетва пред Бога да ја покаже како една жртва за Бог и понатаму му ја дарува Својата милост. Лежењето на земја е мое право кое ми преостана и кое Ти го принесувам како жртва.
„ 4. ниту ќе им дадам сон на очите, ниту одмор на моите клепки,
и починок на моите образи“
Овој начин на изразување е еврејски начин за давање на заклетва која некој нема намера да ја прекрши и е слина колку и одрекувањето. Нема да им дадам сон на очите мои и нема одмор да им дадам на клепките мои. Нема да се одморам, нема да ставам потпора на мојата глава. Цела ноќ ќе бидам обземен со напнатост за Бога така да ќе спијам со отворени очи и ќе се будам. И навистина така правел: Давид тоа го спомнува во други Псалми. Нема себе да си дозволам никаков одмор, ниту удобност, ниту одмор. До кога?
„5. додека не Му најдам место на Господа,
живеалиште на Јакововиот Бог.”
Зошто го кажува тоа? Не можел да го изгради Храмот, но бил должен да бара и да најде најдобро место за градење на тој Храм. Давид навистина го назначил и го припремил местото (1Дн. 21, 18; 22, 1-9). Собрал материјал за изградба на Храмот, го избројал, го проверил, одредил што треба да се прави, каде ќе бидат кренати ѕидините, каде ќе се постават темелите за царските палати, како Храмот ќе биде изграден врз основа на скинијата на сведоштвото кои Мојсеј ги направил, и се до последен детал уредил. Заради тоа вели: „Додека не најдам место за Господа“, значи соодветно место.
Но зошто вели „живеалиште“ а не храм? Бидејќи Давид, кога го припремал местото, направил една скинија во која го пренел ковчегот на заветот, за тој тука да се насели (2Сам. 6, 17). Со смиреноумие се држел до умерен благослов кој му го дал Бог. Не се разгневил, не завидувал подмолно, не се спротивставувал на Бога и Му рекол: до тука е Твое. Ја прифатл улогата која Господ му ја дал.
Со зборовите:„ ниту ќе им дадам сон на очите, ниту одмор на моите клепки, и починок на моите образи“ сведочи дека Давид зборува и како пророк. Самиот себе се прикажува како слика на оној кој бдее и гледа. Одбивам да заспијам, иако е човечка потреба, и бдеам. Почувствувал дека само ноќе може да се справува со Бога (Бит. 32, 24), и Давид тоа го знаел и остварувал, за да Го победи, здобие и потоа да Го има во текот на денот со себе. Духовните справувања се случуваат навечер, заради што и тој самиот говори: „И до ноќта ме поучија бубрезите мои“ (Пс. 15, 7).
Давид навечер толку работел, се борел, се молел на Бога, со длабоки извици што и неговата утроба целата стенкала: срцето, бубрезите, се сведочело за неговата болка, неговата загриженост. Давид се разболел заради својата загриженост и заради љубовта кон Бога, а подоцна заради гревот свој и напнатоста со која живеел. Бубрезите негови не биле органи на страста туку точки на присуството Божје. Сите негови внатрешни органи радосно извикувале и Го сведочеле Бога. На некој начин тој имал еден внатрешен срдечен однос со својот Отец, Кој му говорел и му ја давал во рацете неговата мисија. И како што во други прилики вели: „Го испита срцето мое, ме посети ноќе“. Ноќе Го очекувал Бога. Дење се борел со видливи непријатели, а ноќе со невидливи. Не спиев кога ме посети Ти Боже мој.
Колку е во право Соломон кога своето дело го потпира на љубовта и големината на Давид. Само така се завршуваат духовни дела. Ако почетокот, коренот, е свет квас, тогаш и понатаму се ќе биде свето и ќе напредува.
И бидејќи ја даде Давидовата заклетва, Соломон продолжува:
„6.Ете, чувме за Него во Ефрат,
го најдовме во Јарските Полиња.“
Кој го говори ова? Тоа го зборувал Давид додека бил жив. Соломон оваа песна, која Евреите ја презеле и ја пренеле на своите деца, ја изразил токму онака како што Давид ја доживувал. Тука, значи, говори Израелскиот народ:
„Еве, чувме за Него (Господовиот Ковчег) во Ефрат и го најдовме во Јарските полиња. Погледнете до каква тажна состојба дошол народот Божји, Израелскиот народ. Самиот Бог му дал го Ковчегот кој бил местото на кое Бог се јавил, говорел, местото на кое се слушнал Неговиот глас, на кое давал знаци и решавал недоумици кои ги имале Мојсеј и Арон, првосвештениците (Изл. 25, 21; Лев. 16, 2; Броев. 7, 89). Евреите го изгубиле Ковчегот, величенствениот дар Божји и не знаеле ниту кај кого е ниту каде се наоѓа.
„Ете чувме за Него во Ефрат“. Се обиделе да се обавестат и слушнале дека се наоѓа во Ефрат. Ефрат е Витлеем. Но Ковчегот на Заветот никогаш не се наоѓал во Витлеем, зошто тогаш вели „Чувме за него во Ефрат“? Веројатно нивните непријатели, идолопоклониците, го сокриле на некое друго место во близина на Ефрат. Ковчегот во тие случаи им предизвикал многу неволји кои биле уште еден показател на неговата светост (1Цар. 4, 1-11; 5, 1; и т.н.). Тој повеќе пати бил губен, но овој стих се однесува на случајот кога се наоѓал во Каријат – Јарим (1 Цар. 6, 21; 7, 1-2).
Можно е навистина да постоело некое мало село со името Ефрат, но тука најзначајно е пророштвото. „Во Ефрат“ не е Соломонова грешка. Говори Ефрат за да покаже дека Христос ќе се роди „во Ефрат“ во Витлеем. Христос е Бог. Го назначува Отецот небесен и по патот на Синот го изразува Неговото присуство и го сведочи Неговото Слово.
Соломон покажува дека Ковчегот е во Витлеем за да покаже дека Христос е таму и со Ковчегот Го изразува самиот Бог. Така се решава проблемот. „Ете, чувме за Него (за Ковчегот Господов) во Ефрат“ е одек на пророците кои можеле отприлика да го спознаат пределот во кој требало да се роди Христос (Мих. 5, 1). Заради тоа Ирод, кога дошле тројцата мудреци и кога ги прашал првосвештениците и книжниците, му било кажано дека ќе се роди „во Витлеем“(Мат. 2, 4-5). Тие очигледно го зеле во предвид ова пророштво, овој дел. Не можеле да ја разјаснат тајната, но почнале да ги истражуваат тајните на Единиот Бог Кој отсекогаш постоел, но и Кој тогаш некаде се раѓал.
И додека кажува „чувме за него (за Ковчегот Господов) во Ефрат, ние го најдовме во Јарските полиња“, на пошумен предел. Ковчегот на Заветот бил напуштен во една куќа која била опколена со шума, така да повеќе никој не зборува за него. Како Го забораваме Бога! Како Го губиме Бога, а тоа да не го забележуваме! Како и ковчегот. Се чини дека тој се наоѓа во замрсена ситуација, но во суштина тоа е наша замрсена ситуација и наша драма. Давид говори, а Соломон сега на тоа не потсетува:
„7. Да влеземе во Неговото живеалиште,
да се поклониме пред Неговите нозе!“
Кога Соломон го напишал овој псалм, веќе го изградил Храмот зошто вели: „Да влеземе во неговото живеалиште“. Врз кроткоста и доблеста на Давид го засновал своето духовно дело. Успеал и го возвеличал своето дело. Направил најубава, единствена и неповтролива молитва за себе, за семејството свое и за народот Бог да ја чуе во Своето живеалиште, секоја солза, секој здив, секоја потреба, секоја молба, секоја тага и болка човечка (1Цар. 8, 23-53). И говори: „Да влеземе во Неговото живеалиште, да се поклониме пред Неговите нозе“.
Тоа било една инспирација на мудриот Соломон кој како поет се инспирирал од Бога (1Цар. 3, 12). Мудроста не била само светска, туку просветлување од Светиот Дух. Додека со своето семејство, со дворјаните, со својата војска одел кон Храмот кој го изградил, тој им говорел: „Да влеземе во Неговите живеалишта“. Употребува множина зошто се подразбираат различните делови на Храмот, од една страна, и околните помошни богослужбени простории, од друга страна (1Цар. 6, 5-10).
„Да се поклониме“: ќе паднеме на земја, ќе ги наведнеме своите глави, ќе го завртиме својот поглед таму „каде што се Неговите нозе“, таму каде Бог стои со Своите нозе. Ја навестува светоста на светилиштето, но само на првосвештениците и тоа еднаш годишно (Лев. 16, 34; Евр. 9, 7; 9, 25). Тука укажува на Ковчегот, поточно на златниот капак и Жртвеник од суво злато на кои стоеле Херувими, каде се јавувал Бог. Да, таму да паднеме на земја, да се собереме, да се збиеме пред Бога за да се насладуваме со Неговата благодат.
„Ќе се поклониме“ значи: не сум достоен да те видам Боже мој, повеќе сакам Ти да ме видиш мене. Заради тоа и Давид и останатите пророци говорат: „да се јавиш на Лицето Божје“ (Пс. 41, 3), Бог да ме види мене, а не јас Бога. Се поклонувам, паѓам на земја, така да ме види Бог и да ме благослови зошто јас не сум достоен да Го видам Бога. Соломон веднаш ги потсетува на еден друг Мојсеев израз кога го подигаат Ковчегот и го пренесуваат од едно на друго место (Броев. 10, 34-35). И Соломон сега го повторува тој израз:
„8. Стани, о Господи, тргни кон Своето почивалиште,
Ти и ковчегот на Твојата Сила!“
„Стани“ потсетува и како на платно прикажува како Израелците се движеле кога се кревал светлосниот облак или огнениот столб (Из. 40, 30-32; Броеви 9, 17-23). Свештениците и Левитите го кревале Ковчегот, а тоа значело дека се подига Бог. Така свештениците и денес, при входот (влезот) на Евангелието, пред своето лице го држат Евангелието за да не се види дека тие поминуваат, туку Евангелието, Христос.
“Стани, о Господи, тргни кон Своето почивалиште“; стани, Господи, да одиш се додека Бог не ни каже дека треба повторно да застанеме. И навистина кога Јудејците би требало да станат, се спуштал облак ако бил ден, столб ако била ноќ и тогаш веднаш се спремале Левитите, трубеле (Броеви, 10, 1-10) за да слезе Бог. Но, починката во Мојсеевото време било привремено. Починката почнала од времето на Давид, кога тој ја направил скинијата, а потоа за време на Соломон станала постојана. Бог веќе не требал да заминува од одредено место, кое било Сион, се додека Жртвеникот, ковчегот, неговите символи не бидат заменети со конечна починка, кое е човечкото тело.
Ковчегот на Божеството, според долготрпеливоста, благоста, смиреноста и унижувањето Христово, веќе не било златото, смарагдите и сите скапоцености што постоеле, туку тоа била земјата, калта која Он ја благословил. Бог никаде не почивал. Меѓутоа Го положил Духот свој во телото кое станало постојано живеалиште Негово, постојано Негово почивалиште. Ја оставил дури и татковската прегратка за да дојде тука и се насели на нашата земја, во нашето тело (Јн. 1, 14).
„Стани, о Господи, тргни кон Своето почивалиште“. Почивалиштето е постојано место кое Давид Му го дал. Но „стани Господи“ јасно укажува и на Вознесението Христово кој веќе се вознесува, исходува и со себе го вознесува и Своето почивалиште, Своето тело, телото наше во најкрајната починка, на сопрестолот на Божеството, од десната страна на Отецот. Отецот дава чест на Синот седнувајќи Го на десната страна од Себе и во Синот е почествувано почивалиштето, ковчегот кој е тело. Зошто од десната страна? Затоа што Бог на некој начин сакал да се обврзе. Кога некого го имам од десната страна и јас сум обврзан. Покажува дека Отецот се обврзал за волјата на човечката природа. Отецот небесен сега веќе по пат на Синот му служи на човечкиот род.
„Ти и Ковчегот на светоста Твоја“. Изразот се однесува на дрвениот Ковчег, а во продолжение на Ковчегот на светоста. Ковчегот е свет, но тој не сака само да го каже тоа. Прави разлика меѓу „Ти“ и „Ковчегот на светоста Твоја“: значи постои Бог и постои живеалиште. Бог не се гледа, но во живеалиштето се јавува. Заради тоа кажува дека не е само Ковчег, туку „Ти“ и “Ковчегот на светоста Твоја“. Ти си присутен во самата „завеса“ на телото. Ти, Бог во тело, постојано даваш светост и заради тоа имаме еден свет резултат. „Ковчегот на светоста Твоја“ е местото на кое се случува непрестајно зрачење на Божјата светлина – ова е израз со кој пророкот го изразува основањето на Црквата, конечниот Ковчег на спасението.
И бидејќи ни покажа слава, смирение, големина, резултат, наше обожение, Соломон слегува и пред свештениците, дворјаните и народот, обраќајки се на Бога говори:
„ Твоите свештеници нека се облечат во праведност,
Твоите свети нека воскликнуваат радосно!“
Еден свештеник не може да Му служи на еден таков Бог ако нема правда. Што значи правда? Дека е оправдан. Ова нема значење само на судска правда: свештеникот треба да е во состојба во себе да ги впива зраците на Светиот Дух, бидејќи со изразот „Ковчегот на светоста Твоја“ ја подразбира светоста на Светиот Дух. Светоста дејствува и е плодоносна. Го открива Отецот, го објавува Синот и во загатка проповеда за Светиот Дух. Вели дека свештениците треба да се во состојба во себе да ја впиваат светоста, дека навистина треба да бидат свети.
„Твоите свети нека воскликнуваат радосно“. Светите се посветени на Бога. Всушност во нашата Црква сите верни се нарекуваат свети, преподобни и свештениците по достоинство кое Бог ни го дал.
И Соломон повторно се враќа на Давид:
„Заради Давида, Твојот слуга, не свртувај го лицето од Твојот помазаник!“
Плаши се. Плаши се од самиот себе. Ја знае својата слабост, променливоста на човечката природа и заради тоа не се повикува на себе, туку на својот мртов татко, кој е жив при Бога. Заради Давид, слугата Твој, Боже мој, „Не свртувај го лицето од Твојот Помазаник“ (2Дн. 6, 42). Ти направи се што вети. И Ти сега, Боже мој, оствари го она што му вети. Меѓутоа, не вели „немој да го свртиш лицето од Твојот Помазаник“, туку повторно говори пророчки, употребува израз со кој покажува дејство, а не пасивнот, „не го свртувај лицето од Твојот Помазаник“. Давид е предизобразување, пророштво на Христа дека од Давид ќе се роди Христос. Преминува преку вековите кои доаѓаат и не вели: не го свртувај лицето од слугата твој Давид, туку: не дозволувај Христос да го сврти Своето лице од Давида. Соломон Го прикажува Христа Кој ќе дојде после речиси 1000 години и Кој ќе го прослави историскиот цар Давид.
„11. Господ му се заколна на Давида, со цврста заклетва
од која нема да отстапи:
Потомок од Твојот род ќе го положам на Твојот престол,“
И охрабруван продолжува: како што Давид се заколна, така и Господ му се заколна на Давида: се заколна Бог на Давида на вистина и верност од која нема да отстапи. Значи нема да исчезне Давидовиот царски род и тој царски род ќе се заврши со последниот цар, Исус Христос.
„ Потомок од Твојот род ќе го положам на Твојот престол“. Едноставна реченица, без тешкотии. Нема да отстапам од твојата царска лоза, вели Бог. Од утробата на Давид, Соломон и подоцнежните цареви ќе излезат цареви и на крај ќе се роди Исус Христос, конечниот Израелев цар.
„12. Ако твоите синови ги пазат Мојот Завет
и наредбите на кои ги учам,
нивните синови, довека, ќе седат на Твојот престол!”
Но, ако сакате ветувањето да се оствари, вели Бог, и вие треба да бидете доследни: вие и вашите внуци да го сочувате се она што ве научив.
„ Нивните синови, довека, ќе седат на Твојот престол!”Нема да исчезне Давидовата лоза.
„13. Зашто Господ го избра Сион,
го посака него за Свое седиште.“
Зошто Господ го одбра Сион: „го посака него“.Го оздвоил меѓу останатите градови, го избрал Ерусалим за Свое живеалиште. И Ерусалим на крај е Црква.
„14. „Ова ми е вечно почивалиште,
ќе престојувам тука, зашто така посакав“.
Сион, таа гора, тој град, таа Црква Јас ја избрав и ја засакав и во неа ќе престојувам. Додека претходно зборуваше за починка, сега вели дека тука ќе живее зошто Он го избрал тоа место, постојано ќе престојувам тука. Сион е предизобразување на Црквата која е постојаното живеалиште, телото Христово (Кол. 1, 24), она што Христос го носи со себе.
„15. Ќе ја благословувам нејзината врата,
и ќе ги нахранам бедните со леб.“
Бидејќи Соломон се наоѓал на Сион, во Ерусалим и бидејќи е негов цар и на целиот народ, Бог му говори: „Ќе ја благословувам нејзината врата и ќе ги нахранам бедните со леб“. Постои и друга пишана верзија каде зборовите: врата и лов се со иста основа на грчки. Во други ракописи има збор вдовица, бидејќи Бог во Стариот Завет на себе ја преземал заштитата за вдовиците сирачињата и придојдените (Изл. 22, 21-22; Пс. 145, 7-9).
„Ќе го благословувам нејзиниот лов“. Што ова значи? Како што знаете, Евреите со лов (Бит. 1, 29; 9, 3) ја обезбедувале својата храна. Во зборот „лов“ е вклучено и земјоделството и сточарството, работи кои Бог ги благословил. Отука и во монашкиот ред на животот, меѓу останатите работи, се наоѓа и земјоделството како особено благословен вид на работа.
Употребен е зборот „врата“ за да се нагласи смислата на Црквата како врата низ која сите влегуваме како собор. Се однесува на сиромашните, понижените, луѓето верни на Црквата. „Ќе ја благословува“ значи ја ставам Својата рака на главата и непрестајно ќе благословувам, значи го изразува благословот на Црквата. Според оптичките прикажувања на Евреите кои при аџилак влегувале во Ерусалим низ врата за да се качат до Соломоновиот Храм, сега го гледа христијанскиот народ, Израелците по дух, како сите низ едни двери, низ една врата, преку Христа – Јас сум вратата (Јн. 10, 7 и 9)- влегуваат во Црква и се раѓаат во нов живот.
“16. Ќе ги облечам во спасение нејзините свештеници,
нејзините свети ќе воскликнуваат радосно.“
Свештениците не ги држам едноставно во правда, тие нема да бидат во состојба самите во себе да ја впиваат светоста, туку сега ќе ги облечам во спасение. Самиот Спасител ќе биде облека и храна на свештениците. Навистина Бог не храни, навистина Го ловиме Бога, се облекуваме во Бога.
„ Нејзините свети ќе воскликнуваат радосно.“ И сиот народ, имајќи такви свештеници, со радост, игра и пранување ќе учествуваат во оваа трпеза.
„17. Ќе направам таму да изникне рог за Давида,
ќе ја подготвам светилката за Мојот Помазаник.“
Таму, на Сион, Давид ќе продолжи да царува во сите векови. Зборот „рог“ ја означува лозата, царската власт. (1Цар. 2, 10; Пс. 88, 25). Говори дека ќе изникне рог за Давид за јасно да Го објави самиот Христос. Тоа е едно пророштво за Христа.
„Ќе ја подготвам светилката за Мојот Помазаник“. Кој е Помазаник? Помазаник е Давид, во продолжение е Соломон, понатаму секој цар кој е роден од бедрото на Давид. И додека поголемиот дел од нив станувале идолопоклоници, и покрај тоа што Бог не ги напуштал, Он го чувал нивното помазаништво. Секој цар бил помазаник Божји. Бог не се озесчестува самопт Себе, она што рекол, тоа и го прави. Ја говори вистината: Бог е верен. Рече дека си мое дете и од тебе не се одрекувам, освен ако во последниот ден на Второто Доаѓање се одрекнеш од Христа. Он не се одрекувал од нив дури и кога царевите идолопоклоници кои се поклонувале на ваалимовите идоли (Суд. 2, 11; 1Цар. 18, 18; 22, 54), ги оддржувал во своето помазаништво. Всушност и самиот Соломон умрел во идолопоклонство (1Цар. 11, 1-13). Дали Бог го напуштил? Бог никаогаш не се одрекува од нас, само ние се одрекуваме од Него. Колку Бог е верен!
„Ќе ја подигнам светилката за Мојот Помазаник“ значи: припремив еден, Вечен цар кој навистина ќе биде Мој Помазаник, Месија-Господ Исус Христос. Да се вратиме на зборот „светилник“. Што значи тој збор? За секој цар припремив наследник. Го припремив и последниот, Христос. Тука го навестува предвечниот план, Божјата Промисла: од почетокот и пред постанокот на светот (Еф. 1, 4) припремил светилник, Христа, за нас луѓето кои ќе се одрекуваме од Бога. „Ќе ја подготвам светилката за Мојот Помазаник“ значи дека во помазаништвото, во божеството, ја ставам светлината, светлината на Божеството. „Светлина од Светлина“ (Символот на верата). Покажува вечност, бесмртност, Божество на Господ Исус христос, кој ќе биде единствен Цар.
„18. Ќе ги облечам неговите непријатели со срам,
а врз него ќе блеска Мојот венец.”
Ниеден непријател нема да може да надвладее. Врз Помазаникот „ќе блеска мојот венец“. Навестува дека Христос е цвет „од Јесеевиот корен“(Ис. 11, 1), дека потекнува од Бога: коренот е Отецот, цветот е Сион. Од Христа ќе излезе сега еден друг цвет, „светоста“, Светиот Дух. Отаму Синот Го испраќа Светиот Дух. Од Отецот исходи, но преку Синот процветува, се јавува на човечкиот род. Синот како цвет од Јесеевиот корен Го открива Отецот и цветот е посведочен од страна на новиот цвет, Светиот Дух, кој го открива Божеството на Синот. Христос претскажува Божество, а тоа е Божеството на Светиот Дух.
Кога Христос бил на земјата, Отецот говорел и Светиот Дух се јавувал, како на пример на реката Јордан (Лука, 3. 21-22). Тука пророштвото Го прикажува Синот кој дава цвет, Светиот Дух од утробата на едно Божество. Христос е Оној Кој на Црквата во Светиот Дух ќе и дава светост.
На крај да нагласам дека нашиот живот може да биде благоугоден пред Бога: тоа е Неговата Светост. Да оставиме на Бога да не обликува, да нашето срце и ум не заостанат зад ништо. Бог да не удостои манастирот да живее илјадници години, да имаме такво размилување и понатаму и Бог нема да не разочара. Никогаш нема да престанеме да говориме зборови кои ги зборувавме од кога бевме мали деца: Со што да Му возвратиме на Господа? (Воскресна стихира на „Хвалите“, глас 7). Тоа е смислата на нашите солзи ноќе. Ништо друго не можеме да направиме.
Им се заблагодаруваме на Отците кои во наследство ни ја оставиле својата умилност, својата кроткост, Светиот Дух и самиот Христос Кој вели: „Зошто Јас сум кроток и понизен по срце“ (Мат. 11, 29). Таков Бог имаме!
GRBNACRKVATA
Makedonska Vistinska Pravoslavna Crkva
Post Box 6678, Rodelokka, 0502
Oslo, Norway

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.