ЕВАНГЕЛИТЕО НА СВЕТИОТ АПОСТОЛ ЈОВАН БОГОСЛОВ

GRBOTNAMVPC
Со благослов на неговата Светост
Патријарх на
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ПАТРИЈАРШИЈА И ЦРКВА
на Македонија и македонскиот народ во дијаспората, Норвешка,Скандинавија,Палестина и цел свет
††† Јован – Хаџи

ЧЕТИРИ БЕСЕДИ НА СВЕТИ ЈОВАН ЗЛАТОУСТ
ЗА
ЕВАНГЕЛИТЕО НА СВЕТИОТ АПОСТОЛ ЈОВАН БОГОСЛОВ
Издава:МВПЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза

Скопје, Република Македонија
2013 година Господова

„Во почетокот беше Логосот“
(Јован. 1,1)
1.Доколку Јован би сакал сам со нас да беседува или да ни говори нешто свое, од самиот себе, би било потребно да кажеме нешто за неговото потекло, татковина и воспитување. Меѓутоа, бидејќи тој самиот не говори, туку Бог преку него му благовести на човечкиот род, ми се чини дека е непотребно и неумесно тоа да го истражуваме. Всушност, можеби тоа и не е непотребно, туку дури и многу потребно. Кога ќе дознаеш кој е тој, од каде е и од кого потекнува, каков бил сам по себе и кога потоа го слушнеш неговиот глас и целото негово мудрување, јасно ќе видиш дека Евангелието не било негово лично творештво, туку дело на божествена сила која дејствувала во неговата душа. Каде е, значи, неговата татковина? Тој речиси и немал татковина-потекнувал од едно сиромашно село, од земја која во тоа време била најпрезрена и во која немало ништо добро. За да ја понизат Галилеја, книжевниците говореле: „Испитај и види дека пророк не доаѓа од Галилеја.” (Јн. 7, 52). Се понизува и вистинскиот Израелец, зошто говорат: „Од Назарет може ли да има нешто добро“ (Јн. 1, 46)? Потекнувајќи од таква земја, Јован не бил од некое важно место во неа, ниту пак таму бил познат по своето име. Неговиот татко бил сиромашен рибар, така да и своите деца ги спремал за тој занает. Добро знаете дека ниту еден занаетчија нема своеволно да го направи сопствениот син наследник на својот занает, освен ако на тоа не го присили крајното сиромаштво, а особено ако неговиот занает е неугледен. Никој не е посиромашен и понеук од рибарите; всушност и меѓу нив има кој е повисок и понизок. Апостолот во тој поглед го заземал најнискоиот степен. Тој дури не ловел риба во море, туку во едно езерце. Кога еднаш се упатил таму заедно со татко му и братот Јаков, со кој ги крпел искинатите мрежи-нешто што се поврзува со крајното сиромаштво- Христос го повикал. Што се однесува до надворешното образование, од се ова може да се заклучи дека бил сосема необразуван. За тоа сведочи и евангелистот Лука кога вели дека тој не бил само прост, туку и неписмен човек. Така морало да биде: оној кој бил толку сиромашен, не се појавувал меѓу народот и никогаш не се дружел со познати луѓе. Единствено се занимавал со риболов, а ако понекогаш и среќавал некого, тогаш тоа биле купувачи на риба или готвачи. Дали во тоа време би можел да биде нешто повеќе од бесловесно животно? Како да ја имитирал безгласноста на самите риби. И ете, токму тој рибар, кој се вртел околу езерото, мрежите и рибите, родум од Витсаида Галилејска, син на сиромашен рибар и сиромашен во крајната смисла на зборот, човек прост и тоа до краен степен, кој не изучувал науки ниту пред, ниту после средбата со Христа, ни се обраќа нам. Да дознаеме за што со нас ќе беседи. Можеби за она што е на нивите? Или пак за она што е во реките? Можеби за трговијата на риби? Некој можеби и би очекувал да слушне такво нешто од рибар. Не, нема да слушнеме ништо слично на таа тема. Ќе слушнеме за она што е на небесата, и за нешто што предходно никој не знаел. Тој ни донесува толку возвишени догми, толку основни правила на животот и таква мудрост која е можна само за оној кој од самите длабочини го огласува Духот и на таков начин како да дошол од самите небеса. Како што веќе реков, тоа не можеле да го знаат ниту сите оние кои живеат на небесата. Дали сето тоа е својствено за еден рибар? Дали тоа е својствено на еден беседник, софист филозоф или, воопшто, на секој кој ја изучил надворешната мудрост? Не. За обичниот човечки дух е невозможно да така мудрува (филозофира) за вишното, бесмртно и блажено Суштаство, за Неговите најблиски сили, за бесмртноста и бесконечниот живот, за природата на смртните тела кои подоцна ќе станат бесмртни, за идниот суд и казна, за наредните одговори за зборовите и делата, за мислите и чувствата, како што му е невозможно и да знае што е човекот, а што е светот, што е човекот по суштина, а што само се чини како човек иако тоа, всушност, не е, што е порок, а што доблест.
2. Некои од тие прашања ги истражувале Платоновите и Питагорините ученици, додека останатите филозофи не е вредно да ги спомнуваме, зошто до тој степен станале смешни. Меѓутоа, токму тие меѓу Елените уживале најголемо почитување и биле сметани за предводници на таа наука. Тие, меѓу останатото, напишале и по нешто во врска со граѓанскиот живот и закони. И тие, меѓутоа, на свој срам, се покажале како смешни деца. Тие го искривувале самиот живот, ја повредувале чесноста на бракот, озакониле многу нешта достојно за смеење и на тој начин го поминале сиот свој живот. Што се однесува до душата, за неа оставиле срамно учење. Говореле дека човечките души се претворале во муви, комарци и дрвја; тврделе дека и Самиот Бог е душа и измислувале многу други глупости. Меѓутоа, тоа не е едиствено што е достојно за осуда, зошто кај нив постои и огромно море на заклучоци. Како што морето се бранува ваму-таму, така и тие никогаш не застанувале на еден предмет, зошто за се говореле врз основа на неточни и неверодостојни умувања. Но, овој рибар не е таков. Тој се изговара со точност и како да стои на камен и никогаш не скршнува. Тој се удостоил да навлезе во најнедостижните тајни и бидејќи со него зборувал Самиот Господ, не бил подложен на никакви човечки слабости. Како луѓе кои ниту во сон не се удостоиле да влезат во царските одаи, туку останувале надвор, на плоштадите маѓу насобраниот народ, и која врз основа на сопствените расудувања правеле претпоставки за невидливите нешта, тие филозофи паѓале во големи заблуди кога сакале да расудуваат за неискажливото. Во тие заблуди, како слепи и пијани, дури и се расправале едни со други и не само што противрекувале еден на друг, туку си противрекувале и самите на себе, непрестајно менувајќи го своето мислење за едни и исти работи. Овој неук и прост жител на Витсаида, бил син Заведеев. Иако Елените илјадници пати би се насмеале за грубоста на тие имиња, затоа јас ќе ги изговорам со уште поголема почит зошто колку тој народ се чини погруб и понесроден на еленското образование, толку пославно се покажува нашето учење. Кога необразуван и неук човек го открива она што никогаш и никој од луѓето на земјата не го знаел, и не само што го открива, туку и убедува во тоа, тогаш и самото негово откривање претставува големо чудо. А ако тој, згора на тоа, дава и друг, поважен доказ за боговдахновеноста на своите зборови, а тоа е и фактот дека тој своите слушатели во секое време ги убедува, кој тогаш нема да се воодушеви на силата која е во него? Тоа, како што веќе реков, служи како најголем доказ дека тој не пучува сам од себе. Тој необразуван човек со Евангелието кое го напишал, ја опфатил целата вселена додека со телото живеел во Азија каде во древноста филозофирале сите кои припаѓале на еленските училишта. Таму тој бил страшен за демоните и блескал меѓу непријателите, уништувајќи ја нивната темнина и урнувајќи ги демонските тврдини. Со својата душа се преселил во друга земја, достојна на оној кој извршил такви дела. Сите еленски дела се искоренети и исчезнаа, додека неговите дела со секој ден стануваат се пославни и послави. Од она време, кога се јавил, а заедно со него и останатите рибари, замолкна учењето на Платон и Питагора, кои до тогаш ги сметале за надмоќни. Денес има многу од оние кои не ги знаат дури и нивните имиња, иако, како што велат, Платон беседел со царевите, доаѓајќи на нивни повик. Имал многу истомисленици, а патувал и до Сицилија. Откако стасал во Велика Грција (Magna Graecia, т.е. јужна Италија која во античко време била главно населена со елинско население (при.прев.)), Питагора тука покажал многу волжшбнички вештини. Разговарал со бесловесни животни и на тој начин не донел никаква полза на човештвото, туку тоа многу му наштетило. Човечката природа е, се разбира, поспособна за изучување на филозофија, но тој, какошто кажуваат, со помош на магии разговарал со волови и орли. Тој од неразумни суштества не создавал разумни, на човек тоа му е невозможно, туку со своите магии само ги мамел неразумните. Необидувајќи се луѓето да ги научи на нешто полезно, тој им говорел дека е сосема сеедно дали човекот јаде боб или главите на своите родители, а своите следбеници ги уверувал дека душата на нивниот учител понекогаш била дрво, понекогаш девојка, а понекогаш риба. Зарем тогаш не е ли праведно што сето тоа е уништено и што сосема исчезнало? Меѓутоа, не е такво учењето на овој прост и неук човек. Напротив, и Сиријците и Еѓипќаните и Индијците и Персијците и Етиопјаните и уште многу други необразувани народи се научиле да филозофираат тогаш кога учењето кое тој го предал, го превеле на сопствениот јазик.
3. Залудно не реков дека за него целата вселена била сцена. Тој не ги напуштал оние кои по природа му биле слични и не се трудел бескорисно над природата на бесловесните суштества, што претставувало дела на прекумерно славољубие и крајно безумство. Како чист од таа страст, како и од сите останати, се грижел само за едно, а тоа било целата вселена да се научи на нешто полезно, нешто што може да ја воздигне од земјата кон небото. Заради тоа тој своето учење не го обвиткал со мрак и темнина, како што правеле оние фолозофи кои со нејасноста на учењето, како со завеса го криеле злото кое се содржело во неговата суштина. Неговите догми се појасни од сончевите зраци и заради тоа се достапни на сите луѓе во вселената. На оние кои доаѓале кај него не им заповедал да молчат пет години како што правел Питагора. Не поучувал на таков начин, како пред него да седат бесчуствителни камења, и не празнословел одредувајќи се со броеви. Отфрлајќи ја целата таа сатанска омраза и погибел, со свои зборови дал таква разбирливост што се она што го кажал било јасно не само на разумните мажи, туку и на жените и младите. Бил уверен дека неговото учење е вистинско и полезно за сите кои го слушаат, нешто за што посведочија сите подоцнежни времиња. Тој кон себе ја привлекол целата вселена и откако сме ги сослушале неговите проповеди, ни го ослободил нашиот живот од секоја туѓа измислица. Заради тоа ние, кои сме го ислушале, би ги дале своите животи, отколку да се лишиме од догмата која ни ја предал. Од таму, како и од се друго, јасно е дека во неговото учење нема ништо човечко и дека поуките, кои дошле преку таа божествена душа и до нас, се божествени и небесни. Кај него нема да најдеме ниту разметливи зборови, ниту извештаченост на говорот, ниту непотребни и бескорисни украси и зборови кои се туѓи на секое мудрољубие. Напротив, ќе ја видиме таа несовладива, божествена сила, непобедлива цврстина на вистинските догми соединети во набоените добра. Извештаченоста би била непотребна во проповедувањето на Евангелието. Таа е карактеристична за софистите, или подобро кажано, не е карактеристична ниту за софистите, туку за неразумните деца. И самиот нивни филозоф-Платон – покажува дека неговиот учител се срамел од таа умешност и дека на своите судии им говорел дека од него ќе слушнат зборови изговорени просто и едноставно, неукрасени со фрази и ненакитени со именки и изрази зошто не би доликувало на него да составува детски зборови и со нив да излегува пред судиите. Погледнете колку тоа било смешно! Она што неговиот учител најмногу го избегнувал како детски зборови, тие всушност најмногу и ги барале! Тие во сите случаи се раководеле според славољубието. Во Платон нема ништо чудно освен ова едно. Како што кога ќе отвориш гробови однадвор варосани и видиш дека се преполни со изгниени и смрдливи коски, така и во мислењата на тој филозоф, ако им го извадиш укресеното изразување, ќе видиш многу одвратности, особено кога филозофира за душата, без мерка вознесувајќи ја и понижувајќи ја. Тоа е ѓаволско лукавство: во ништо да не се сочува умереноста, туку преку одвлекувањето во спротивни крајности, да се води кон заблуда. Тој понекогаш говори дека душата е причесна на божественото суштаство, а потоа, откако така неумерено и безбожно ја визишил, ја понижува со друга крајност, воведувајќи ја во свињи, магариња и други животни. Но, доволно, а може и прекумерно зборувавме за тоа. Ако би можело од нив да се научи нешто полезно, би требало со нив повеќе да се занимаваме. Бидејќи беше нужно само да се покажат нивните срамни и смешни страни, тогаш и ова што го рековме е повеќе отколку што е потребно. Напуштајќи ги нивните басни, да пристапиме кон нашите догми кои од небесата ни ги донесе устата на овој рибар и кои немаат ништо светско. Ќе ги разгледуваме неговите изреки и при тоа ќе ви го напоменам и она на што ве повикавме на почетокот, однсоно внимателно да ги слушнете нашите зборови.
Со што Евангелистот го започнува своето кажување? „Во почетокот беше Логосот и Логосот беше во Бога“. Дали во таа изрека ја гледаш целата нејзина храброст и сила? Како тој открива , ни малку неколебајќи се, неогранучувајќи се со досетки, туку се говорејќи позитивно? Карактеристика на еден учител е да не се колеба во она што го зборува. Ако некому, кој сака да поучува, му е потребен човек кој ќе го подржува него самиот, тогаш би било праведно таквиот да биде ученик, а не учител. Ако пак некој каже: зошто Евангелистот, напуштајќи го првиот Причинител, веднаш почнал да беседи со нас за втор; ние ќе одбиеме да говориме за прво и второ. Божеството е над бројот и редоследот во времето. Заради тоа и одбиваме да говориме на тој начин, туку го исповедуваме самобитниот Отец и Синот од Отецот роден.
4. Ти, значи, кажуваш: зошто Евангелистот го остава Отецот и почнува да зборува за Синот? Затоа што Отецот сите го признавале, ако не како Отец, тогаш како Бог. Единородниот не го знаеле. Заради тоа Евангелистот сосема праведно поитал веднаш, на самиот почеток, да го изложи познанието за Него на оние кои не Го знаеле. Всушност, тој во тие зборови не премолчил за Отецот. Обрни внимание на нивната духовна смисла. Тој знаел дека луѓето од искон и пред се Го признавале и Го почитувале Бога. Заради тоа и најпрво зборува за постоењето на Синот: „на почетокот“, а потоа Го нарекува и Бог, иако не онака како Платон, кој едниот го нарекувал со ум, а другиот со душа. Тоа е туѓо на божествената и бесмртна природа. Таа нема ништо заедничко со нас и сосема е далеку од општењето со тварите – мислам на суштината, а не на дејствата. Евангелистот и затоа го нарекува Логос (Слово). Со намера да ги увери луѓето дека тој Логос е единородниот Син Божји, евангелистот однапред Го нарекува Синот Логос (Слово) за никој тука да не претпостави страсно раѓање. Со тоа тој го поништува секое зло сомневање и покажува дека Он е од Отецот Син и дека е роден бестрасно. Гледате ли дека, како што реков, во зборовите за Синот не премолчел за Отецот? Да не се чудите доколку овие објаснувања не се доволни за потполно разбирање на овој предмет: ние сега зборуваме за Бога, за Кого не може ниту да се зборува, ниту да се мисли како доликува. Заради тоа Евангелистот никаде и не го употребува зборот „суштина“, зошто е невозможно да се каже што е Бог по Својата суштина и секогаш ни Го покажува само во Неговото дејство (енергија). Така гледаме дека тој Логос (Слово) набргу потоа се нарекува светлина, а потоа таа светлина се нарекува живот. Тој, всушност, не Го нарекол така само од една причина, туку и заради тоа што Логосот требаше да ни благовести за Отецот. „Ви соопштив сè што чув од Мојот Татко“ (Јн. 15, 15). Тој истовремено Го нарекува светлина и живот, зошто Он ни ја подари светлината на знаењето, а отука и животот. Воопшто не постои едно такво име, како што не постојат две, ниту три или повеќе имиња, кои би биле доволни да го изразат она што се однесува на Божествата. И покрај тоа, би било пожелно барем и со помош на многу имиња, иако недоволно јасно, да се изобразат Неговите својства (особини). Евангелистот едноставно не го нарекол Логос, туку додал и член (грчки ό Λόγς), разликувајќи Го од секое друго суштаство. Гледате ли дека залудно не зборував дека тој Евангелист ни се огласува од небесата? Погледнете каде во овој час, на самиот почеток, ја искачил и воздигнал душата и умот на слушателите. Поставувајќи ја над се чувствено, над земјата, над морињата и над небото, тој ја вознесува дури и над ангелите, над вишните херувими и серафими, над престолот, началствата, властите и воопшто ја убедува да се воздигне над се создадено. И кога веќе не вознел на таква височина, зарем можел тука да не сопре? Кога еден човек, кој стои на морски брег и го набљудува градот, брегот и пристаништето, некој би го довел на самата средина на морето и со тоа конечно би го оддалечил од претходниот поглед, на ништо не би можел да го сопре неговиот поглед, зошто тој би скитал по неизмерното видно пространство. Слично на тоа и Евангелистот, кој не воздигна над секоја твар и не насочил кон вечноста, го приморува нашиот поглед да се воздигне не дозволувајќи му во височината да достигне било каков крај бидејќи таму не постои крај. Враќајќи се на почетокот, разумот се прашува каков е тој почеток? Потоа, кога го среќава БЕШЕ, кое секогаш ја предупредува неговата мисла, не наоѓа каде би ја сопрел својата помисла, туку, напрегајќи го својот поглед и немајќи можност некаде да го запре, вложува напор и повторно се завртува доле. Изразот: „Во почетокот беше…“ не означува ништо друго туку секогашпостоечко и безгранично битие. Гледате ли дека вистинската филозофија и божествената догма не се онакви како кај Елените кои секогаш претпоставуваат време и сметаат дека некои богови се постари, а некои помлади. Кај нас не може да се пронајде ништо слично. Кога Бог Е, како што навистина Е, тогаш пред Него не постои ништо. Кога Он е Творец на се, тогаш Он е и пред се. Кога Он е Владика и Господ на се, тогаш се е после Него, и материјата и вековите. Сакав да ви изнесам и други расудувања, но може вашата мисла се заморила. Заради тоа ќе замолчам откако ќе изнесам уште неколку поуки кои може да ви користат и за веќе изложени беседи и за оние идните. Кави се тие поуки? Знам дека веќе некои се замориле од долготрајната беседа. Меѓутоа тоа се случува тогаш кога душата е оптоварена со многу животни грижи. Видот кој е чист и јасен станува остар и не се заморува и лесно ги набљудува дури и најситните предмети. Но, штом некоја зарѓана влага од главата искапува на лицето или одоздола се подига чад или пареа, пред зеницата како да се создава густ облак кој не дозволува јасно да се видат дури ни најкрупните предмети. Тоа обично се случува и со душата. Кога е очистена и кога во себе нема никакви страсти кои би ја поматиле, тогаш остроумно гледа се што треба да набљудува. Но, кога душата, поматена од страсти, ја изгуби својата храброст, станува неспособна за било што возвишено, брзо се заморува и паѓа, се приклонува на дремката и мрзливоста, губејќи го од вид она што би можело да помогне на нејзината доблест и доблесен живот и не и се обраќа (на доблеста) со ревност.
5. За тоа да не ви се случи, а јас тоа постојано ќе ви го советувам, закрепнете го својот дух, за да не ги слушнете оние зборови кои Павле ги изговорил на верните Евреи. И за нив, според неговите зборови, би требало „многу да се говори, но е тешко да се објасни“ (Евр. 5, 11), не затоа што беседата е таква по својата суштина, туку „затоа што постанавте немарни за слушање“. Болниот и слабиот го заморува кратка беседа исто како долга, а јасните и лесноразбирливи работи ги смета за тешкосфатливи. Нека тука нема нешто слично и нека секој, одложувајќи ги светските грижи, обрне внимание на поуката. Кога слушателот го обземе страст за богаство, не е возможно на сличен начин да ја слуша поуката. Бидејќи сама по себе е единствена, душата не може да прими во себе многу желби, туку едната желба ја потиснува другата. Како на тој начин душата да е поткопана и станува се послаба. Меѓутоа, ако некоја желба преовладува, таа се завртува во своја полза. Така обично се случува со децата. Кога некој има само едно дете, тогаш во најголема мерка го љуби тоа едно дете; кога пак постанува татко на повеќе деца, тогаш и неговата наклонетост кон нив, бидејќи се разделила, станува послаба. Ако така се случува таму каде постои природен нагон и сила и каде оние кои се сакаат се меѓусебно сродни, што тогаш да кажеме за произволна склоност и приврзаност, а особено ако облиците на љубовта се непосредно спротивни еден на друг? Љубовта кон богатството е спортивна на љубовта кон поуките. Влегувајќи ваму, ние се воздигнуваме на небото и при тоа не мислам на место, туку на душевното расположение. Нам ни е можно, наоѓајќи се на земјата, да бидеме на небото, да ги созерцуваме тамошните нешта и да слушаме зборови какви таму се изговараат. Значи, никој на небото не донесува ништо земско. Нека никој, кој стои тука, не се грижи за домашните работи. Отука следи дека ползата која сме ја добиле тука, би требало да ја пренесеме дома и на пазар и таму да ја сочуваме, а не ова место да го исполнуваме со грижи карактеристични за домот и пазарот. Заради тоа и ние пристапуваме на учителската катедра, за тука да ја очистеме нечистотијата која ни дошла од надвор. Ако и сред таа мала поука ние сакаме да се сквернуваме со инцидентни зборови и дела, тогаш е подобро да не ја започнуваме. Нека во црква никој не се грижи за домашните работи; напротив нека и дома размислува за предметите на црковното учење. Нека тие ни бидат поважни од се останато, бидејќи се однесуваат на душата, додека домашните работи се однесуваат на телото или, подобро кажано, овдешните поуки се полезни и за душата и телото. Нека тие бидат најважното нешто, а се останатото нека биде споредно. Тие припаѓаат и на сегашниот и на идниот живот, а надворешните дела ниту на едниот, ниту на другиот живот, доколку не се постават според правилата засновани на ова првото. Единствено тука можеме да научиме не само што ќе биде после овој живот и како тогаш ќе живееме, туку и како да го насочиме овдешниот живот. Овој дом е духовно лечилиште изградено за во него да ги исцелуваме оние рани кои сме ги добиле надвор (во светот), а не затоа за одовде да излегуваме со нови рани. Ако не го слушаме она што ни го говори Светиот Дух, не само што нема да се очистиме од претходните рани, туку ќе добиеме и нови. Со најголемо внимание да се фокусираме на оваа книга која сега ја отвораме пред себе. Доколку сега внимателно ги разгледаме сите нејзини почетни и основни изреки, подоцна нема да ни биде потребно многу труд за нејзиното изучување. Ако на почетокот малку се потрудиме, подоцна, според зборовите на апостол Павле, нема да заборавиме. Да се плашиме да не бидеме виновни пред оној глас кој рече: „Да не дојдев и да не им говорев, не би имале грев“ (Јн. 15, 22). Во каква предност ќе бидеме над оние кои не го ни слушале Евангелието, ако после слушањето одиме дома немајќи ништо и само воодушевувајќи се на изговорените зборови? Направете напор да сееме по добра земја, дајте ни го она што уште повеќе ќе не потстикне на сеидба. Ако некој во себе носи трња, нека се разгори огнот на Светиот Дух, ако нечие срце е грубо и тврдоглаво, нека, користејќи го истиот оган, стане меко и кое ќе може да се витка. Тогаш ќе видиме дека вашите ниви се плодни. Ако на тој начин се грижиме за себе и ако трудољубиво се посветиме на ова духовно самораководење, тогаш, иако не веднаш, но постепено, ќе успееме да се ослободиме од се житејско. Ќе бидеме внимателни за да не речат за нас: „ Во нив е отров како во змијата, како во лутица што ги затнува ушите“ (Пс. 58, 4). Кажи ми по што таквиот слушател се разликува од ѕвер? Зарем не е побесловесен од се бесловесно оној кој е немарен кога говори Бог? Кога „да се биде човек“ не значи да се угоди на Бога, што се тие друго освен ѕверови кои не сакаат да слушаат дури и за тоа како тоа да го направат? Размилете колку е тоа зло! Христос сакал од нас луѓето да не направи рамноангелни, а ние самите себе од луѓе се претвораме во ѕверови! Да робуваме на утробата, да бидеме опседнати со страсти кон богатството, гневот и со нозе да ги газиме другите, не е карактеристика на луѓето, туку на ѕверовите. Всушност, секој ѕвер има, да кажеме, своја посебна страст, која е и природна, додека човекот, отфрлајќи ја од себе власта на разумот и одвојувајќи се од животот според Бога, се препушта на секоја страст и не станува само ѕвер, туку некое многулико и разорно чудовиште при што оправдување за себе не може да најде во самата своја природа. Секое зло потекнува од самоволие и слободни намери. Никогаш да не помислиме на такво нешто за Христовата Црква! За вас имаме многу подобро милење и се надеваме на ваше спасение. Меѓутоа, колку повеќе сме уверени во тоа, толку помалку можеме да ве оставиме без опоменување , за воздигнувајќи се до самиот врв на доблестите, заедно со вас да се здобиеме со ветените блага и нека сите се удостоиме со нив преку благодатта и човекољубието на нашиот Господ Исус Христос, преку Кого и со Кого нека е слава на Отецот и Светиот Дух во вечните векови. Амин.
ВТОРА БЕСЕДА
Штом дознаат дека од некаде дошол храбар и веќе овенчан борец, сите кои гледаат натпревар во телесни борби, се собираат за да ја видат неговата воинственост, умешност и сила. Тогаш гледаш како во гледалиштето исполнето со неброено мнозинство народ, сите ги вперуваат чувствените и духовните погледи за ништо да не може да им избега од нивното внимание. Ако после тоа стаса уште и некој прочуен музичар, тогаш тие исти луѓе повторно го исполнуваат гледалиштето и, оставајќи се што имале во рацете, понекогаш дури и некое неопходно и неодложно дело, седнуваат и со големо внимание го слушаат пеењето и музиката, соживувајќи се во нејзината милозвучност. Обично така постапува простиот народ. Оние пак кои се упатени во словесните науки го прават истото кога станува збор за софисти. И тие имаат свои сцени и свои слушатели, аплаузи и пресуди и строго испитување на зборовите. Ако набљудувачите на борачите, гледачите и слушателите на беседниците и музичарите со толкаво внимание седат во гледалиштето, колку ревност и внимание би требало да покажат кога на подвиг не излегува некој пејач или софист, туку кога се огласува човек од небесата и кога неговиот глас татни посилно од гром? Тој со својот глас ја зафатил и исполнил целата вселена, но не затоа што пеел громогласно, туку затоа што неговиот јазик го придвижувала сила на божествена благодат. Зачудувачки е што еден толку силен глас не е ни најмалку груб или неугоден, туку е попријатен и попожелен од секое музичко созвучје, способен да привлече. Овој глас е преисполнет со толку тајни и донесува толку добрини што оние кои го примаат и чуваат грижливо и ревносно како да престануваат да бидат луѓе и да живеат на земјата, туку, воздигнувајќи се над се земно и присоединувајќи се со ангелите, живеат на земјата, но како да се на небото. Син на громот и возљубениот Христов ученик, столб на црквите кои постојат во вселената, оној кој ги има клучевите на небото, кој ја испил чашата Христова и бил крстен со неговото крштевање, кој смело се навали на градите на Господ – тој сега ни приоѓа, но не за да ни прикаже некоја измислена претстава или пак да се покрие со маска (тој за тоа не би сакал да говори), не излегува на подиум, не го следи ритмот на музиката и не се украсува со златна облека. Тој излегува во облека чија убавина не е вештачка. Тој ни се покажува облечен во Христа со обувки на благовестување на мирот. Појас не носи на градите, туку на бутовите и тоа не оној од пурпурна кожа и одозгора покриен со злато, туку исткаен и направен од самата вистина. Тој се појавува пред нас без било какво лицемерие. Кој нема ниту перфидност, ниту измислици, ниту басни, туку со отворен ум ни ја огласува отворената вистина. Бидејќи самиот по себе е таков, тој ниту со својот лик, ниту со погледите, ниту со својот глас ништо друго не советува на своите слушатели. Нему не му се потребни никакви алати за огласување, како што е лирата или нешто слично, туку се огласува со својот јазик, распростирајќи го гласот кој е многу попријатен и покорисен од секое свирење на лира и од секоја музика. Местото на кое дејствува е целото небо, неговата сцена е вселената, а слушатели се сите ангели и луѓето подобни на ангелите, или барем оние кои сакаат да бидат такви. Само тие можат јасно да ја слушнат таа милозвучност, да ја изразат во своите дела и да бидат токму онакви слушатели какви би требало да бидат. Сите останати се како деца: иако слушаат, не разбираат она што го слушаат и ги привлекува само забава и детски игри. Така е и со лесномислените и расипани луѓе кои живеат за богатство и почести; иако понекогаш слушаат што им се зборува, на дело не покажуваат ништо големо и возвишено зошто на едно за секогаш се залепиле, а тоа е калта и прашината. Овој апостол го обиколуваат виши сили, воодушевувајќи се на убавината на неговата душа и неговата доблест, со која Го привлече и Христос и се здоби со духовна благодат. Прилагодувајќи ја својата душа слично на милозвучна лира украсена со бесценети камења и со златни жици, достигна преку неа со Духот да огласи нешто големо и возвишено.
Нема да слушаме ништо за рибарот ниту пак за синот Заведеевев, туку за оној кој ги познава Божјите длабочини, т.е. за Духит кој ја придвижува таа лира. Тој нема да ни каже ништо човечко и се што ќе говори ќе доаѓа од длабичините на Духот, од оние тајни кои дури ниту ангелите не ги знаеле пред тие да се извршат. И ангелите заедно со нас, преку Јовановиот глас и преку нас, се научиле на она што ние го познавме. Тоа го откри друг апостол кога рече: „та многуразличната Божја мудрост да им се соопшти сега преку Црквата на началствата и на властите во небесните места“ (Еф. 3, 10). Значи, ако тоа и началствата и властите и херувимите и серафимите го познале преку Црквата, тогаш е очигледно дека и тие многу грижливо се бавеле со таа поука. На тој начин и ние сме во голема мерка почестени со тоа што и ангелите заедно со нас го научиле она што претходно не го знаеле. За сега, нема да говорам за она што тие го дознале од нас. И ние од своја страна ќе покажеме молчалива побожност, не само сега и не само оној ден кога ќе слушаме, туку во текот на целиот свој живот, зошто секогаш е добро да го слушаме. Ако веќе сакаме да знаеме што се случува во царските одаи, на пример да знаеме што прави или што презема царот во поглед на своите поданици, иако тоа често ни најмалку не се однесува на нас, зарем тогаш не е неспоредливо попожелно да слушаме што Бог рекол, особено кога сето тоа не засега нас? Сето тоа најточно ќе ни го каже апостол Јован како пријател на Самиот Цар небесен или подобро кажано како човек од кого говори Самиот Он, кој од Него го слушал сето она што Он го слушал од Својот Отец. „…зашто ви соопштив сè што чув од Мојот Татко“ (Јн. 15,15). Ако ненадејно видиме како некој се симнува одозгора, од небесните висини, и ни ветува дека со точност ќе ни каже што таму се случува, сигрно сите би се собрале околу него. Да го направиме тоа сега зошто токму сега снисходува од небото и со нас собеседува овој свет човек. Тој не е од светот, како што кажува и Христос: „вие не сте од светот“ (Јн. 15, 19). Во него се огласува секогашпостоечкиот Утешител и со таква точност го знае Божјото како што човечката душа во себе го знае своето – тоа е Дух на светоста, Дух вистински, Дух кој владее, раководител кон небесата, кој дава други очи, способни да видат како сегашните и кои не удостојуваат додека сме уште во тело да го созерцуваме она што е на небесата. Значи во текот на целиот живот ќе му укажуваме молчаливо внимание. . Нека никој тука не стане мрзлив, сонлив и нечист. Да се преселиме на небесата, зошто тој се огласува само таму и единствено на оние кои таму живеат. Ако останеме на земјата, нема од тука да добиеме никаква важна полза. Јовановите зборови не се однесуваат на оние кои не сакаат да се откажат од ѕверскиот живот токму онака како што и тој не се грижи за тукашните дела. Гром ги погодува нашите души дури и кога неговиот звук е безначаен. Јовановиот глас не ги плаши верните тулу, напротив, ги ослободува од душевниот страв и конфузија, погодувајќи ги само демоните и оние кои им служат. За да видиме како тој нив ги погодува, треба да го сочуваме молчењето (безмолвието), надворешното и внатрешното, а особено внатрешното. Каква е ползата ако устата молчи, додека душата е во конфузија и во неа беснее силна бура? Јас барам молчење во душата, во помислите, како што барам и грижливо слушање. Нека не не′ привлекува ниту страста кон богатството, ниту љубовта кон славата, ниту силата на гневот, ниту разбрануваноста на другите страсти. Невозможно е неисчистен слух на доличен начин да ја разбере возвишеноста на изречените зборови, долично да ја разбере или познае силата на тие страшни и неизречени тајни, како и секое добро кое се содржи во тие божествени изреки. Ако не можеме да научиме добро да свириме на лира доколку кон тоа не го насочиме целиот наш ум, како тогаш слушателот, кој седи со лесномислена душа, да го разбере таинствениот глас?
Така и Христос не поучува: „Не давајте им го она што е свето на кучињата; ниту фрлајте ги своите бисери пред свињите“(Мт. 7,6). Со зборот бисер ги нарекол самите тие изреки, иако тие се многу поскапоцени од бисерите и така ги нарекол само заради тоа што ние немаме ништо поскапоцено од тие предмети. Поради тоа Светото Писмо има обичај сладоста на тие зборови да ги спореди со мед не заради тоа што таква би била нивната мерка, туку затоа што не познаваме ништо послатко од медот. За да разберете дека тие неспоредливо ја преминуваат и скапоценоста на камењата и сладоста на медот, послушај како пророкот зборува за нив, укажувајќи за нивното предимство: „Поскапоцени се од златото, од чистото злато; Послатки се од медот, послатки од капките на медовата пита“ (Пс.18, 10). Тоа е само за здравите заради што пророкот додава: „Зошто Твојот слуга ги чува (ст.12). И на друго место, нарекувајќи ги слатки, додава: „колку се слатки Твоите зборови на моето грло“ (Пс. 118, 103). Изразувајќи го нивното предимство, тој додава: „Послатки се од мед во мојата уста“ (ст. 103), зошто тој имал силно душевно здравје.Ние така нема да им пристапуваме се додека сме болни, туку прво ќе ја исцелиме нашата душа, а потоа ќе ја прифатиме таквата храна. Затоа и правам толку голем вовед, не допирајќи се уште до самите евангелски изреки, со цел секој да се ослободи од секоја болест. Така ќе му се чини како да се вознесува на небото и нека се вознесе чист, нека го отфрли гневот, грижите, животните намери и сите останати страсти. Оној, кој претходно на таков начин не ја очисти својата душа, не може да добие никаква значајна полза. Нека никој не ми зборува дека до претстоечкиот собор останало малку време. Целиот свој живот можете да го промените не за пет дена, туку во еден момент. Дали постои нешто полошо од разбојник и човекоубиец? Зарем тоа не е крајниот степен на злото? Меѓутоа, разбојникот во еден момент се воздигна на висина на доблест и прејде во рај, а за тоа не му биле потребни ниту многу дела, па дури ни половина ден; за тоа му било доволно една минута. Според тоа, возможно е да во еден момент се промениме и од кал да станеме злато. Бидејќи ниту доблеста, ниту пророкот не потекнуваат од самата наша природа, таа промена е лесна и не е изложена на никакво насислство. „Ако сакате да Ме послушате, ќе јадете земни плодови“ (Ис. 1, 19). Гледате ли дека е потребно само да се посака? Меѓутоа, тоа не е вообичаено посакување, како што е карактеристично за многумина, туку она работливо. Со сигурност знам дека сите вие сакате да се воздигнете во небото, меѓутоа потребно е таа желба да ја докажете и со дела. Трговецот кој сака да се збогати не се сопира само на размислување, туку го спрема коработ, го собира екипажот, повикува кормилар, го товари коработ со се′ што е потребно, позајмува злато, плови по морето, оди во туѓа земја, преживува многу опасности и прави се останато што е познато на морепловците. Така и ние сме должни да ја докажеме својата желба. И ние тука пловиме, но не од една земја во друга, туку од земјата на небото. Да ги оспособиме своите умови за управување за да не воздигнат горе и да направиме кормиларите да бидат послушни. Да опремиме безбеден кораб кој не може да го потопат животните таги и проблеми, кој не се превртува од духот на надменоста, туку е лесен и брз за пловење. Ако на тој начин го устроиме коработ, кормиларот и екипажот, ќе пловиме успешно и ќе го придобиеме вистинскиот кормилар – Синот Божји Кој нема да дозволи нашиот кораб да потоне, туку, дури и да дуваат илјадници ветришта, ќе им се закани на ветриштата и морето и наместо бура, ќе создаде голема тишина.
Подготвени на таков начин, дојдете на следниот собор но, само ако сакате да слушнете нешто полезно за душата и тој збор да го сочувате во вашето срце. Нека никој не биде сличен на семето што паѓа покрај патот, на каменот или во трњето (Лк. 8; 5, 12). Да станеме како свежо изорани ниви. Тогаш и ние, ако кај вас видиме чиста земја, ревносно ќе фрламе семе. Ако видиме дека е груба и камена, простете ни, но нема залудно да се трудиме. Ако пак ја напуштиме сеидбата и почнеме да го корнеме трњето, повторно ќе биде неразумно да фрламе семе врз необработена земја. Оној кој се насладува со таквото слушање, не смее да се придружува на демоската трпеза: „Што има правдата заедничко со беззаконието?“(2 Кор. 6, 14). Си стоел тука, си го слушал Јована, а преку него си го слушал учењето на Духот, за после тоа да отидеш да ги слушаш блудниците кои изговараат срамни зборови или да гледаш уште посрамни дела кои се покажуваат на сцена, или пак да гледаш дрски момчиња кои се тепаат. Како ти, осквернет со таква нечистотија можеш целосно да се очистиш? Меѓутоа, зошто сиот тој срам кој таму се случува би го претставувал во поединости? Сето тоа таму е – смеа, се е –срам, таму се пцости, потсмев, шеги, се е разврат и се е пропаст. Однапред ви зборувам за тоа и на сите ви објавувам. Нека никој од оние кои се насладуваат со овдешната трпеза да не ја сквернат својата душа со тие погубни сцени. Без разлика што таму се зборува или прави, сето тоа претставува сатанска годост. Знаете ли сите вие кои сте се удостоиле со тајната на крштевањето, какви ветувања сте дале или, подобро кажано, во каков завет (сојуз) сте стапиле со Христа, кога Он ве удостои со Своите тајни? Што пред Него зборувавте? Што Му рековте за сатанската гордост? Како вие, со одрекувањето од сатаната и неговите ангели, сте се одрекле од сите негови гордости и сте ветиле дека повеќе нема да им се прилонувате? Треба сериозно да се загрижите за да не заборавите толку големи ветувања и себе да не се направите недостојни за такви тајни. Зарем не гледаш дека во царскиот дворец, во учеството на царскиот совет и меѓу царевите пријатели се повикуваат само луѓе кои никаде не се сопнале и кои се достојни за почитување? Кај нас дошол претставник од небото, претставник на Самиот Бог за да ни говори за некои важни прашања. А вие, напуштајќи го она што тој сака да ни го предаде и заради што е ополномоштен, седете и слушате глумци! За какви молњи е тоа достојно и за кави громови! Како што не смееме да се придружуваме на демоската трпеза, така не смееме да се придружуваме на демоско слушање, ниту пак смееме во нечиста облека да пристапуваме на светлата трпеза која изобилува со толкаво богатство, трпеза која ја приготви лично Бог. Нејзината сила е таква што таа може веднаш може да вознесе до небото, но само ако слушаме со чисто срце. Не прилега на оној кој често се огласува на божествените зборови, да остане во сегашната ниска состојба и потребно е да се вознесе и да полета во високото место каде ќе се насладува со ризницата на безбројни добра. Нека сите ние се удостоиме да ги добиваме со благодатта и човекољубието на нашиот Господ Исус Христос Кој со Отецот и Светиот Дух нека е слава сега и секогаш и во вечните векови. Амин.
ТРЕТА БЕСЕДА
„Зошто Исус уште не беше дојден во селото,туку на она место каде Го сретна Марта.Јудејците пак, кои беа со неа…и понатаму…“
(Јн. 11,30-31)
Љубовта кон мудроста е големо богатство – мислам на онаа љубов кон мудроста која ја имаме ние (христијаните). Кај оние кои не знаат за Бога има само зборови и приказни, а и самите тие приказни не содржат никаква мудрост и љубов кон неа, зошто се′ во нив се прави заради слава. Љубовта кон мудроста е големо богатство и тоа веќе тука богато не наградува. Така оној кој го презира богатството веќе тука ќе се здобие со полза зошто ќе се ослободи од непотребните и некорисни грижи. Кој ја гази славата веќе тука ќе прими награда зошто никому не е роб, туку е слободен имајќи вистинска слобода. Кој сака небесни блага, веќе тука ја прима платата, зошто менувајќи се постоечко, лесно ја победува секоја тага. Така и таа жена (Марија) тука ја примила својата награда за својата љубов кон мудроста. Во тоа време кога сите седеле околу неа – тажни и расплакани, таа не очекувала дека ќе дојде Учителот и не обрнувала внимание на своето достоинство, ниту ја потиснувала тагата. Ожалостените (жени), покрај другите слабости, ја имаат уште и таа болест да сакаат да уживаат во почитта од страна на присутните. Но таа немала ништо од тоа и оној час кога слушнала дека дошол Господ, веднаш отишла кај Него. Зошто Исус се уште не дошол во селото. Он не брзал – за да не изгледа дека брза да направи чудо; туку одел по нивниот повик. Или пак евангелистот токму тоа сакал да го изрази со зборовите: стана брзо (ст 29) или пак со тоа тој покажува дека Марија така истрчала за да Го претсретне. Меѓутоа таа не оди сама, туку ги повлекува со себе и сите Јудејци кои биле во куќата. Мошне разумно, затоа и сестра и ја повикала тајно не сакајќи да ги збунува оние кои се собрале и не рекла зошто: зошто многумина би си заминале, а вака сите тргнале по неа мислејќи дека таа тргнала да плаче на гробот. Можеби со овие зборови евангелистот потврдува дека Лазар навистина умрел. „И падна пред Неговите нозе“ (ст. 32). Таа не се засрамила од народот, ниту од лошото мислење кои многумина од нив го имале за Христа, зошто имало и многу Негови непријатели кои говореле: „Не можеше ли овој, кој ги отвори очите на слепиот, да направи и овој да не умре“ (ст.37). Во присуство на Учителот, таа отфрлила се човечко и се грижела само за тоа на Учителот да му покаже почитување. И затоа таа вели: „Господи, да беше тука, мојот брат не би умрел“.(ст.32) А Христос што прави? За сега не и зборува ништо, дури ни она што и го кажа на нејзината сестра, зошто тука имало многу народ и не било време за такви зборови. Он само се смирува и сочувствува за да ги увери во својата човечка природа, тивко плаче и го одложува чудото до вистинскиот момент. Всушност, тоа чудо било големо, такво кое врз многумина не го направил и преку него требале да поверуваат многумина. Затоа, за тоа да не изгледа неверојатно на народот, во случај да биде извршено без Него и покрај целата своја величина да не остане бесполезно – со Својата понизност Христос привлекува многу сведоци и го истакнува во Себе она што било својствено за Неговата човечка природа, т.е. плаче и се вознемирува: затоа што тагата обично предизвикува плачење. Потоа Он ја совладува својата тага (изразот: се потресе во духот, ст.33. значи – го совладал вознемирувањето) и прашува: Каде го ставивте? – Но зошто Он прашува? Затоа што Он не сака сам да пристапи при извршувањето на чудото, туку сака да сознае се од другите и да направи според нивната молба за да го отстрани секое сомневање кон чудото. „Му рекоа: Господи, дојди да видиш. На Исус му навреа солзи (ст. 34-35). Гледаш ли дека дури ниту тогаш Он со ништо не укажал на воскресението кое ќе го направи, туку оди кон гробот како да нема намера да го воскресне Лазара, туку само плаче? А дека навистина се чинело дека Он отишол со намера за да го оплакува, а не да го воскресне покажуваат Јудејците кои затоа и говореле: „Гледај колку го љубел. А некои од нив рекоа: Не можеше ли Овој Кој му ги отвори очите на слепиот, да направи и овој да не умре?“ Дури и во несреќа тие не ја оставиле својата злоба, но Христос имал намера да изврши дело преку кое ќе ја истера смртта која веќе настанала. Фарисеите го спомнуваат исцелувањето на слепиот, но наместо да му се воодушевуваат заради тоа чудо, тие , после смртта на Лазар, клеветат дека наводно тоа чудо не се случило. Всушност, не е само по тоа очигледно дека сите тие биле расипани, туку и по тоа што, уште пред Неговото доаѓање и пројавување на Својата сила, го спречувале со обвиненија не чекајќи да го доврши делото. Гледаш ли колку нивното расудување било погрешно?
Значи, Он му приоѓа на гробот и повторно ја задржува тагата. Но, зошто евангелистот, повеќе пати забележува дека Он плачел и дека ја задржувал Својата тага? За да знаеме дека Он навистина ја облекол нашата природа. Бидејќи овој евангелист, очигледно, повеќе од другите зборува за Неговата величина и за Неговите човечки дела тука раскажува многу посмирено. За Неговата смрт не кажа ништо што другите евангелисти говореле, како на пример дека бил тажен, дека бил во подвиг, туку раскажува сосема спротивно, на пример дека сам се предал на војниците. Така, она што таму го изоставил, го дополнил тука говорејќи за плачот. И самиот Христос, говорејќи за смртта, вели: „Имам власт да го дадам (својот живот)“ (Јн. 10, 18), и не говори ништо понизно. Заради тоа, кога зборуваат за Неговите страдања, евангелистите Му припишуваат голем дел од човековата природа, покажувајќи со тоа дека Неговото овоплотување било вистинско. Така Матеј уверува зборувајќи за Неговите предсмртни маки, возбудувањето и потта, а овој евангелист зборува за Неговиот плач. Навистина, доколку Он ја немаше нашата природа, немаше да Го обзема тага и тоа не еднаш, туку двапати. Но што прави Исус? Он Себе си воопшто не се брани пред Јудејците од нивните обвинувања. И зошто со зборови да ги негира оние кои тогаш требало да бидат негирани со самото дело? Меѓутоа тоа негирање не било толку мачно и можело повеќе да ги засрами. Исус рече: „Поместете го каменот!“ (ст.39) Зошто Он не го повика и воскресна додека не дошол на самото место? И зошто Он не го воскреснал уште додека каменот бил врз гробот? Оној Кој можел со глас да подигне мртво тело и повторно да го оживее, Он секако, многу полесно можел со истиот глас да го подигне и каменот. Оној Кој можел, со својот глас да натера да оди некој кој бил завиткан во чаршави, кому му биле врзани нозете, Он можел многу лесно и да го подигне каменот. Што сакам да кажам? Он можел сето тоа да го направи и да не се наоѓал на тоа место, но зошто тоа не го направил? За и нив самите ги направи сведоци на чудото, за да не го зборуваат она што го зборуваа за слепиот. Самото нивно присуство на гробот посведочи дека Он тоа го направи. Доколку не дојдеа, тогаш би помислиле дека гледаат привид или пак друг човек. А вака, кога веќе дошле на гробното место на Лазар и го поместиле каменот и кога им било речено да го одврзат од завоите и кога го препознале дека навистина тоа бил Лазар, и кога претходно една од неговите сестри рекла: „Господи веќе смрди, зошто е четири дни во гробот“ (ст 39) – сето тоа било доволно за да им ја затвори устата на недобронамерните сведоци. Заради тоа Господ бара да се помести каменот од гробот, тие кои ја изучиле секоја наука и станале толку подобри од нив, колку се вистинските мудреци подобри од луѓето кои се глупави и безумни по природа. Навистина апостолите рекоа дека душата е бесмртна, или уште подобро, не само што рекоа, туку и уверија во тоа; а другите во почетокот не знаеле што е тоа душа и кога дознале, ја одвоиле од телото и повторно почнале да страдаат заради тоа незнаење. Така едни говореле дека е бестелесна, други дека душата е телесна и дека заедно со телото е трулежна. На ист начин тие зборувале и за небото дека тоа е одуховено и дека тоа е Бог; а рибарите учеле и уверувале дека таа е Божје создание и дело. Всушност, нема ништо необично во тоа што незнабошците се раководеле со умување, но она што е достојно за солзи е што тоа го правеле оние кои се сметале за верници и тие луѓе се покажувале како духовни. Заради тоа тие паднале во заблуди. Така едни од нив говореле дека го знаат Бога како што Он се знае Себеси, нешто што не се осудил да го каже никој, дури ни меѓу незнабошците. Други говореле дека Бог не може да раѓа бестрасно и не му давале никаква надмоќ во однос на луѓето. Останати пак трвделе дека ниту добриот живот, ниту доброто однесување не донесуваат никаква полза. Но сега не е време ова да го негираме.
А тоа дека правата вера проследена со порочен живот не донесува полза го покажуваат и Христос и Павле кои, пред се, се грижеле за добар живот. Ако Христос учи: „Не секој што ми вели:Господи, Господи! ќе влезе во царството небесно“ (Мт. 7, 21), и понатаму: „Мнозина ќе ми речат во оној ден: Господи, Господи, не пророкувавме ли во Твое име; и не правевме ли многу чуда во Твое име? И тогаш Јас ќе им изјавам: Никогаш Јас не сум ве познавал; одете си од Мене вие, кои правевте беззаконие“ (Мт. 7, 22-23). Всушност луѓето кои не се внимателни кон себеси, лесно паѓаат во пороци и покрај тоа што имаат вистинска вера. А Павле, во своето послание до Евреите, вака говори и уверува: „Стремете се со мирот кон сите и кон светоста без која никој не може да го види Господа“ (Евр. 12, 14). За свети тој ги нарекува целомудреноста заради која на секого ќе му биде доволна сопствената жена и да не посегне по друга. Зошто ако некому не му е доволна сосптвената жена, тој не може да се спаси, туку неизбежно ќе погине без разлика што има илјада доблести. Навистина, блудникот не може да влезе во Царството небесно. Како што жената која е врзана за мажот прави прељуба ако е во врска со друг, исто така и мажот врзан за својата жена прави прељуба ако има друга. Таквиот човек нема да го наследи Царството небесно, туку ќе биде фрлен во адот. Слушни што за таквите луѓе зборува евангелистот Марко: „…каде нивниот црв не умира и огнот не изгорува…“ (Мк. 9, 44). Значи не постои никакво оправдување за оној кој покрај својата жена врши недело со друга. Кога многумина не се воздруваат од својата жена во време на пост или во време на молитва, што ли залужува оној кој не се задоволува со својата жена, и е уште во врска со друга! Нека никој не дозволи таквиот порок да остане во неговата душа, туку нека го искорени од корен. Прељубникот не ја навредува толку сосптвената жена колку што се навредува самиот себе, зошто тој грев е толку тежок и не се простува, што ако жената го остави својот маж против неговата волја, дури и тој да е идолопоклоник, Бог ја казнува, а кога таа го остава прељубникот – не ја казнува. Гледаш ли колку големо е тоа зло? „А жената која има маж кој не верува, а кој се согласува да живее со неа, да не го напушта мажот…“ (1. Кор. 7, 13). Но за блудницата не е кажано истото, туку како? „Секој кој ја отпушта својата жена, освен заради прељуба, ја наведува да прави прељуба“ (Мт. 5, 32). Ако преку заедничкиот живот, мажот и жената стануваат едно тело, тогаш и тој што живее со блудница неизбежно станува едно со нејзиното тело. А како после тоа чесната жена, како челн на Христовата Црква, ќе го прими таквиот маж? Или на кој начин таа ќе има удел со блудницата? И погледни сега: Таа која живее со неверник не станува нечиста заради тоа: „…зошто мажот кој не верува се осветува преку жената (1. Кор. 7, 14). Но за блудницата не е така кажано, туку вака: „И така ќе ги земам ли Христовите членови и да ги направам членови на блудницата? (1. Кор. 6, 15). Таму осветувањето останува и не се одзема, без разлика на заедничкиот живот со неверникот, а тука тоа си заминува. Навистина, прељубодејството е тежок грев и подготвува вечна казна! Тоа и тука навлекува безбројни несреќи. Всушност таквиот човек е принуден да води тежок и горчлив живот и неговата состојба воопшто не е подобра од состојбата на книжникот кој тајно влегува во туѓиот дом, со страв и големо треперење, и се плаши подеднакво од сите- и од робовите и слободните. Затоа ве молам, потрудете се да се ослободите од таа болест. Ако не послушате, не влегувајте во светите предворја. Овците кои се прекриени со гнојни рани и се заразени со болести, не може да одат на пасење заедно со здравите овци; туку треба да бидат одвоени од стадото, додека не се излечат од болеста. Ние постанавме Христови членови, не можеме да бидеме и членови на блудницата! Ова не е место за блуд, туку е црква; и ти, ако имаш врска со блудница, немој да стапнуваш во црква, за да не го оскверниш тоа место. Дури и кога не би постоел пекол, дури и кога не би постоеле казни, и во тој случај, како ти после тој договор и брачната свеќа, после таа законска постела, после раѓањето на децата, после таквото заедништво можеш себеси да си дозволиш да се приврзиш за друга жена? Како не се засрамиш и не се зацрвениш? Зарем не знаеш дека многумина ги осудуваат и оние кои доведуваат при себе друга жена после смртта на својата прва жена, иако тоа дело не заслужува казна? А ти уште за време на животот на својата жена, земаш при себе друга! Какво невоздржување е тоа! Дознај што е кажано за таквите луѓе: „Нивниот црв не умира, и огнот не изгорува“ (Мк. 9, 44). Плаши се од оваа одвратност! Плаши се од оваа казна! Зошто не е толку големо задоволството тука, колку што таму е голема казната. Но дај Боже никој да не биде казнет со таква казна; дај Боже ние да го видиме Христа и да достигнеме богатства со кои ќе се удостоиме со благодатта и милоста на нашиот Господ Исус Христос, на Кого со Отецот и Светиот Дух нека е слава во вечни векови. Амин.
ЧЕТВРТА БЕСЕДА
„А Исус ги подигна очите горе и рече: Оче, ти благодарам што ме ислуша! А јас знаев дека секогаш ме слушаш; туку реков заради народот кој тука стои да поверуваат дека ти ме испрати“ (Јован, 11, 41-42)
Она што го реков повеќе пати, истото и сега ќе го кажам – Хритос не обрнувал толку внимание на сопственото достоинство колку на нашето спасение – и не се грижел за тоа да каже нешто големо, туку (се трудел) да говори она што би можело да не привлече. Затоа во Неговите зборови нема големо и возвишено, а и она што е речено, тоа е прикриено, но претежно на скромен и обичен начин. Но, Он секогаш не говорел со снисходување за да не ги навреди идните (слушатели на Своето учење) – но не го избегнувал за да не ги соблазни тогашните слушатели. Луѓето кои се ослободиле од ниските сфаќања, можат и од еден висок догмат да сфатат се, а оние кои отсекогаш биле со ниски сфаќања, не можат во целост да Му пријдат на Христа, ако често не слушаат снисходлив говор. Сигурно знаеш дека Јудејците, и по тоа, не остануваат со Христа, туку Му фрлаат камења, Го прогонуваат, настојуваат да Го убијат и Го нарекуваат богохулник. Тогаш, кога Он се претставува како рамен на Бога, тие велат: „Овој хули“ (Мк, 2, 7; Јн. 10, 33, 36), а кога рече: „Ти се простуваат гревовите“ (Мк. 2, 9), го нарекуваат дури и демонизиран, исто како кога рече дека оние кои го слушаат Неговиот збор нема да умрат (Јн. 8, 51). Исто така, тие го напуштаат кога рече: „Отецот е во Мене и Јас во Него“ (Јн. 10, 38) и се соблазнуваат кога за себе кажува дека слегол од небото. Кога тие не можеа да ги поднесат таквите зборови ни кога ги изговарал во ретки прилики, сигурно уште помалку ќе се интересираа за Него ако Неговата порака беше возвишена и целата составена од такви зборови. Но, кога Он вели: „Како ме научи Отецот, така кажувам“ (Јн. 8, 28), како и „Сам од Себе не дојдов (Јн. 7, 28) тогаш тие веруваат и токму тоа се гледа од зборовите на евангелистот кој, спомнувајќи го тоа, вели:„Кога Он тоа го зборуваше, многумина поверуваа во Него (Јн. 8, 30). Значи, ако зборовите за понизноста привлекувале кон верата, а возвишените зборови одвојувале од неа, зарем не е крајно безумно да не се помисли дека причината за понизноста на зборовите е тоа што тие биле изговарани според способностите на слушателите? Така и на друго место, Он сакал да каже нешто големо, но замолчел, укажувајќи на тоа со зборовите: „Но да не ги соблазнуваме, оди до морето и фрли ја јадицата“ (Мт. 17, 27). Истото го прави и тука. Потоа кога рече:„А Јас знам дека постојано ме слушаш“, Он додаде: „Туку кажав заради народот кој стои тука за да поверуваат“ (Јн. 11, 42). Дали тоа се наши зборови? Дали тоа е човечко нагаѓање? Значи, ако некој не може да поверува во она што е напишано, дека Јудејците се соблазнувале на возвишени зборови, може ли Он, слушајќи како Сам Христос сведочи дека зборувал понизно за тие да не се соблазнуваат – може ли тој и понатаму да мисли дека Неговите скромни зборови биле дело на Наговата природа, а не на Неговото снисходување. Така и на друго место, кога се слушнал глас одозгора, Он рекол: „Овој глас не е заради Мене, туку заради вас (Јн. 12, 30). Но велик може понизно да зборува за себе, но на понизниот не доликува за себе да сведочи нешто големо и возвишено. Тоа се случува по снисходување, заради слабоста на слушателите; или подобро Христос говори смирено за да упати на смиреноумие, за да увери дека Он облекол тело за да ги научи оние кои Го слушаат да не зборуваат за себе ништо големо; а исто така и заради тоа што некои, кои Го слушале Го сметале за непријател на Бога и не верувале дека Он дошол од Бога; мислеле дека Он ќе го укине законот, Му завидувале и Му биле непријатели затоа што Он Се нарече Себеси рамен на Бога. А кога некој, небитен само по себе, зборува за себе големо без никаков повод, за нешто што одговара или неодговара, тоа може да биде само безумие, бесрамност и дрскост која не може да се прости. Зошто Христос говори понизно при неизрекливоста и возвишеноста на Своето битие? Како поради причините кои претходно се кажани, така и за да не Го сметаат нероден. Така и Павле, по своја прилика, се уплашил од нешто слично, и затоа рекол: „Зошто се покори под Неговите нозе“ (1Кор. 15, 27). Навистина, нечесно е дури на тоа да се помисли. Ако, од друга страна, Он е помал од Оној Кој Го родил и со друга природа, а некои го сметаат, меѓутоа рамен на Него, зарем Он не би направил се‘ за да не го сметаат таков? Но Он го прави спортивното велејќи: „Ако не ги правам делата на Мојот Отец, не верувајте Ми“ (Јн. 10, 37). Исто така и кога кажува: „Јас сум во Отецот и Отецот е во Мене (Јн. 14, 10). Он ни кажува на еднаквоста. Он би морал, со сета сила, тоа да го негира доколку би бил помал од Отецот и никогаш не би говорел: „Јас сум во Отецот и Отецот е во Мене“ или „Јас и Отецот едно сме“ (Јн. 10, 30), или „Кој Ме видел Мене, Го видел и Отецот“ (Јн. 14, 9). Но, кога зборувал за силата, Он вели: „Јас и Отецот сме едно“ (Јн. 10, 30) и кога било збор за власта, повторно говорел: „Зошто како што Отецот ги подига мртвите и ги оживува, така и Синот кои сака ги оживува“ (Јн. 5, 21). Он тоа не би можел да го прави доколку би имал друга природа, а и дури кога би можел, тогаш тоа не би го говорел за да не помислат дека Тие се едно исто битие. Дали затоа за да не го сметаат непријател на Бога, Он често говори и она што не Му е својствено, па затоа морал така да постапи во тој случај. Но Он со зборовите: „Сите да Го почитуваат Синот како што Го почитуваат Отецот (Јн. 5, 23), како и со зборовите: „Делата што Он ги прави и Јас ги правам“ (Јн. 5, 19), и со тоа што Себе се нарекува воскресение и живот (Ј. 11, 25) и светлина на светот (Јн. 8, 12) – покажува дека е рамен на Оној Кој Го родил и ги потврдува претпоставките кои ги имале Јудејците. Дали сте виделе како Он многу говори за да се заштити од обвиненијата дека го укинува законот? А мислењето за Својата еднаквост со Отецот не ја негира, туку ја потврдува. Така и кога тие рекоа: „Ти хулиш зошто се правиш дека си Бог“ (Јн. 10, 33), Он повторно потврдува укажувајќи на еднаквоста на делата.
Но зошто јас зборувам за тоа зошто Синот така правел, зборувал со скромност за Себе, кога и Отецот, Кој не примил тело, истото го прави? И Он, заради спасението на оние кои Го слушаат, дозволил многу понизно да кажува за Себе. Така зборовите: „Адам, каде си“ (Бит. 3, 9) и „Да видам дали прават навистина така како што вели тужбата што стигна до мене“ (Бит. 18, 21), и „Еве сега знам дека се боиш од Бога“ (Бит. 22, 12), и „Послушале или не послушале“ (Езек. 3, 11) и „Нема меѓу боговите таков каков што си Ти, Господи“ (Пс. 86, 8), како и многу други изрази кои се среќаваат во Стариот Завет, очигледно не се достојни на величеството Божје. Така е речено и за Ахав: „Кој ќе го прелаже Ахав?“ (Дан. 18, 19). И кога Самиот Себе (Господ) се става над многубожечките богови, Он се споредува со нив. Сето тоа е недостојно на Бога (на Неговото Божество), но е достојно на Него во други односи, зошто Он е толку човекољубив што заради нашето спасение ги занемарува изразите кои одговараат на неговото достоинство. Недостојно за Бога е и тоа што постана човек, што прими лик на слуга, што изговарал понизни зборови и се облекувал во облека на смирение, што е недостојно ако некој гледа на Неговата величина, но е достојно ако помисли на неискажливото богатство на Неговото човекољубие. Но постои и друга причина за понизноста на неговите зборови. Која? Тоа што Отецот Го знаеле и Го исповедале, а Него не. Затоа Он често се обраќа на Отецот зошто Него веќе Го исповедале, а Он сам како уште да не бил достоен на верата – не заради сопствената немоќ, туку заради неразумноста и слабоста на слушателите. Затоа Он се моли и говори: „Оче, ти благодарам што ме послуша“. Зошто ако Он „кои сака ги оживува“ (Јн. 5, 21) и ги оживува исто како и Отецот, зошто тогаш со молитва се обраќа кон Отецот? Но, прво да го разгледаме ова место. „Тогаш го одвалија каменот каде лежеше мртовецот. А Исус ги подигна очите нагоре и рече: Оче, ти благодарам што ме послуша! Јас знаев дека секогаш ме слушаш; туку ова го реков заради народот, кој стои тука, за да поверуваат дека ти си ме пратил (Јн. 11, 41-42). Да прашаме еден еретик: дали со молитвата Он добил сила и го воскреснал мртовецот? Како тогаш правел други чуда без молитва, на пример, говорејќи: „Тебе ти говорам, демону, излези од него“ (Мк. 9, 25) и „Сакам, очисти се“ (Мк. 1. 41), како и: „Стани, подигни ја својата постела и оди“ (Јн. 5, 8), и „Ти се простуваат твоите гревови“ (Мт. 9, 2) и говорејќи на морето: „Стивни, молкни“ (Мк. 4, 39)? И по што би бил повеќе од апостолите ако и Самиот би правел чуда со молитва? Освен тоа и тие се не правеле по молитва, туку и без молитва, повикувајќи Го името Исусово. Ако пак Неговото име имала толкава сила, зошто тогаш Нему би му била потребна молитва? А, ако Нему би му била потребна молитва, тогаш Неговото име не би имало сила. И дали молитвата Му била потребна кога го создавал човекот? Зарем таму не е голема рамночесноста? Зошто е речено: „да направиме човек“ (Бит. 1, 26). И што е тоа што за Него било немоќно за да Му биде потребна молитва? Но, да погледнеме каква е таа молитва: „Оче, ти благодарам што ме послуша“. Кој така некогаш се молел? Пред било што да каже, вели: „Ти благодарам“, покажувајќи дека не Му е потребна молитва. „А јас знаев дека секогаш ме слушаш.“ Он тоа не го рекол затоа што не можел Сам да го воскресне Лазар, туку затоа што двете Лица имаат една волја. Но, зошто Он воопшто имал изглед на молитвеник? Послушај, но не мене, туку Него, а Он вели: „Заради народот кој стои тука, да поверуваат дека ти ме сипрати“. Не рекол: да поверуваат дека Јас сум помал од Тебе, дека Мене ми е потребна помош одозгора, дека без молитва не можам да направам чудо; Не – туку: „Дека ти ме испрати“. А молитвата значи сето тоа ако ја сфатиме. Не рекол: „Ти ме испрати немоќен, запознат со ропството, кој не прави ништо со сопствената сила.“ Туку, оставајќи го сето тоа, за ти да не помислиш дека вистинскиот повод е молитвата, го кажува токму следново: „За да не ме сметаат непријател на Бога, за да покажам дека тоа дело (воскресението на Лазар) се изврши по твоја волја.“ А зборовите. „Што ме послуша“ се користи и за пријатели и за рамночесни. „А јас знаев дека секогаш ме слушаш.“ Т.е. за да се изврши мојата волја, за тоа не ми е потребна молитва, туку (јас говорам) за да ги уверам другите дека ти и јас имаме една волја. А зошто се моли? Заради немоќните и неразумните. „И отатко го кажа тоа, викна со силен глас“. Зошто Он не рече: „Во името на Мојот Отец, излези надвор“? Зошто не рече: “Оче, воскресни го“? Зошто, оставајќи го сето тоа и земајќи изглед на молитвеник, Он на дело го покажува своето самовластие? И тоа е дело на Неговата премудрост – на зборови изразува понизност, а на дела власт. Бидејќи Јудејците не можеле за ништо да Го обвинат, туку само за тоа дека не е од Бога и токму со тоа го труеле народт, заради тоа Он токму Своето божествено потекло видливо го покажува во Своите зборови и тоа онака како одговарало на нивната слабост. Он можел и на друг начин да ја покаже Својата согласност (со Отецот) и тоа заедно со сопственото достоинство, но народот не би можел да се возвиши до тоа. „Лазаре, излези надвор“, говори Он (Јн. 11, 43) во согласност со она што претходно го рече: „Доаѓа часот, и веќе е тука, кога мртвите ќе Го чујат гласот на Божјиот Син, и кои ќе Го чујат, ќе живеат“ (Јн. 5, 25). За ти да не помислиш дека Он примил сила од друг, Он тебе тоа однапред ти го кажа, а потоа тоа го докажа со самото дело. И не рече: воскресни, туку: излези надвор, обраќајќи се на мртвиот како да е жив.
Што може да се спореди со таква сила? Но, ако Он тоа не го прави со сопствената сила, што тогаш големо ќе покаже пред апостолите, кои говорат: „Што гледате во нас, како да со сопствената сила или побожност направивме овој да оди?“ (Дап. 3, 12). Ако Он, во случај да не делува со сопствената сила, не го додаде она што апостолите го говореле за себе, тие дури на некој начин би биле помудри од Него, зошто ја отфрлиле славата. И на друго место (апостолите велат): „Луѓе, што правите? И ние сме како и вие смртни луѓе“ (Дап. 14, 15). Затоа апостолите, бидејќи ништо не правеле со сопствена сила, така и говореле, за да уверат во тоа. Меѓутоа Христос го прави спротивното, велејќи: „Заради народот, кој овде стои, да поверуваат дека ти ме испрати“; зошто ако би верувале, тогаш не би имало потреба за молитва. И ако молитвата не е во несклад со Неговото достоинство, зошто Он би ја изнесувал причината за молитвата? Зошто не рекол вака: „Да имаат вера дека сум ти рамен“? – требало тоа да го каже , според мислењето кое постоело за Него. Кога Јудејците се сомневале дека Он го нарушува законот – Он,–пред било што тие да речат, ги изговори овие зборови: „Не мислете дека дојдов да го укинам законот (Мт. 5, 17); и тука ги потврдува нивните сомнежи. Со еден збор: зошто биле потребни такви заобиколувања и загатки? Било доволно да рече: „Јас не сум рамен“ и со тоа да го реши проблемот. Но, зарем Он не говори: „Не да ја творам волјата своја“ (Јн. 6, 38). Но и тоа го говорел прикриено, поради нивната слабост и од иста причина заради која била и молитвата. Но што значи: „Што ме послуша“? Значи дека во мене нема ништо што е противно на тебе. И како што тие зборови: „Што ме послуша“ не укажуваат на тоа дека Он нема сила – зошто во тој случај во Христос не би имало само немоќ, туку и незнаење, бидејќи би значело дека Он пред молитвата незнаел дека Бог ќе го послуша; а ако не знаел, како тогаш можел да каже: „Одам да го разбудам“? Он не рекол: Одам да се помолам на Отецот за да го разбуди, затоа што тие зборови не означуваат немоќ, туку едномисление, како и зборовите: „Секогаш ме слушаш“. Или тие зборови треба така да се разберат или да се дозволи тие да се кажат во согласност со мислењето на Јудејците. Ако, пак, Он знаел, и не бил немоќен, јасно е дека Он говори понизни зборови за ти, заради нивната крајна понизност, се увериш, па дури и неволно да признаеш дека тие се изговорени не според Неговото достоинство, туку по снисходување. А што велат непријателите на вистината? „Кога Христос рече: ‘си ме послушал’ не говорел заради немоќта на слушателите, туку за да ја покаже својата надмоќ“. Но тоа не би значело покажување на надмоќ, туку на крајно унижување на Себеси и покажување дека Он по ништо не е поголем од човекот. Зошто тоа што се моли не е својствено за Бог, ниту за Оној Кој заедно со Него седи на престолот. Гледаш ли дека Он за ништо друго не почнал да се моли, туку заради новното неверие? Туку погледни како самото дело сведочи за Неговото самовластие. Он викна и мртвиот излезе (Јн. 11, 43-44). А потоа, за тоа дело да не изгледа како измама на сетилата – зошто самото тоа што некој кој е врзан излегува, не делувало како ништо помало чудо од воскресението – Он рече да го одврзат, за тие, допирајќи го и приоѓајќи му близу, можат да видат дека тоа бил токму тој (Лазар). И рече: „Пуштете го нека оди“ (Јн. 11, 41). Дали гледаш колку Он е далеку од суетата! Не го изведува, не го повикува со Себе, за на никого да не делува суетен – толку Он бил скромен! Кога чудото беше извршено, едни Му се воодушевувале Нему, а други отишле да им кажат на фарисеите. А фарисеите? Наместо да се зачудат и воодушеват, тие се договараат да Го убијат – Него, кој воскресна мртовец. Какво безумие! Мислеле да Го предадат на смртта Оној Кој ја победувал смртта во телата на другите! „Што да правиме? Овој човек прави многу чуда“ (Јн. 11, 47), велат тие. Уште Го нарекуваат и човек иако добија толку докази за Неговото Божество. „Што да правиме?“ Требаше да поверуваат и Нему да Му се поклонат и повеќе да не Го сметаат за човек. „Ако Го оставиме така, сите ќе поверуваат во Него, па ќе дојдат Римјаните и ќе ни ја земат земјата и народот“. Што тие мислат да направат? Сакаат да го повикаат народот на бунт, божем, ги угрозува опасност заради сомнение дека сакаат да ја зграпчат врховната власт. Велат дека наскоро Римјатите ќе дознаеле за Него како предводник на народот, ќе се посомневаат во нив (фарисеите) и ќе ги нападнат градовите и ќе ги уништат. А зошто тие тоа го збореле. Зарем Он проповедал промени? Зарем не заповеда да се дава данокот на ќесарот? Зарем вие не сакавте да Го направите цар, а Он се скри? Зарем Он не водеше скромен и едноставен живот, немајќи ни дом, ни било што слично? Очигледно дека тие не говореле така заради опасноста, туку од завист. И покрај се, сето тоа се случи иако против нивните очекувања: Римајните ги зазеле и народот и градовите откако тие Го убија Христа. Навистина, Неговите дела беа над секое сомневање. Кој лечи болни, учи на доблесен живот и заповеда на покорување на властите, тој сигурно не планира присвојување на врховната власт, напротив, го искоренувал секој обид за освојување на власта. Тие велат: „Ние заклучуваме вака според поранешните учителу“. Но тие учеле на бунт, а Он на спортивното. Дали гледате колку нивните зборови биле лажни? Дали Он говорел нешто слично? Дали со Себе водел страшни штитоносци? Дали влечел двоколки. Зарем не го барал токму обратното? Но, за да не се покаже дека говорат под влијание на своите страсти, тие тврдат дека целиот град се наоѓа во опасност, дека на заедниците им се заканува опасност, несреќи и дека тие се плашат за последиците. Тоа не било причина за вашето заробеништво, туку спротивното – од Римјаните и вавилонското, и она кое дојде после вавилонското, за време на Антиох. Не е тоа што меѓу вас имало луѓе кои Го почитувале Бога, туку тоа што имало неправедни, противници Божји – тоа е она што ве направило заробеници. Каква завист! Кога еднаш душата ослепува, не и дозволува ништо што е потребно. Зарем Христос не не учеше да бидеме кротки? Зарем не заповеда кога ќе не удрат еднаш по образот да го завртиме другиот? Зарем не советуваше великодушно поднесување на навреди и покажуваше голема подготвеност на трпење на злото, без разлика колку другите се подготвени на правење зло? Кажи ми, дали тоа е својствено на оној кој сака да ја освои врховната власт? Зарем, напротив, не е својствено на оној кој го искоренувал секој обид на присвојување на власта.
Но, како што реков, зависта е страшно зло и полна е со лицемерие. Таа ја исполни вселената со безбројни несреќи. Од таа болест судниците се преполни со оние кои се судат. Од неа потекнува страста за слава и стекнување; од неа е властољубието и гордоста. Отаму има разбојници по патиштата и пирати по морињата. Отаму има убиства по вселената; отаму е поделбата на нашиот род. Без разлика какво зло да видиш, знај дека тоа е од завист. Таа продре и во Црквата. Таа одамна беше причина за голем број на зла. Таа го роди среброљубието. Таа болест се преврте и ја разврати вистината. Таа и слободните ги претвора во робови. За неа зборуваме секој ден, но без никаква полза. Стануваме полоши од ѕверовите, ги грабаме сиромашните и несреќните, додаваме зло врз зло. Пророкот говори: „Тешко мене, ги снема побожните од земјата“ (Мих. 7, 2). И нам сега ни е време за плачење или подобро, и ние треба секојдневно да ги говориме овие зборови. Нема ништо да постигнеме со молитвите, ништо со советите и наговорувањето, затоа останува само плачењето. Така постапи и Христос: кога Ерусалемците, после многу Негови совети, не искористиле ништо од нив – Он заплака заради нивното слепило. Така правеа и пророците, така и ние сега треба да направиме. Сега е време на плач, солзи и тагување. Вистинско време е и ние да кажеме: „Повикајте ги тажачките, нека дојдат; испратете по највештите, нека дојдат (Ер. 9, 17). Може преку тоа да дојдеме до состојба да се исцелиме од оние болести кои со кражби градат светли домови и стекнуваат полиња. Вистинско време е за плачење, но и вие, на кои ви е одземено и законското, учествувајте во мојот плач, на својот плач додајте ги моите солзи. Нема да плачеме само заради себе, туку и заради нив; тие не ве оштетиле вас, туку себе се погубиле. Вие за навредата ќе добиете Царство небесно, а тие заради неправилното стекнување, ќе стасаат во пеколот. Затоа е подобро да ти се скрати отколку да скратуваш. Ќе плачеме за нив, но се со човечки плач, туку со онаков каков што плачеле пророците. Да заплачеме горко со Исаија и да кажеме: „Тешко ви вам што приближувате куќа до куќа и што составувате нива со нива додека не го заземете сето место па да станете единствени на земјава;…во големите и убавите нема да има никого“ (Ис. 5, 8-9). Да заплачеме заедно со Наум и да кажеме со него: тешко на оној кој го гради својот дом во висина! Или уште подобро: ќе плачеме заради нив онака како што Христос заплака заради оние кои живееја во тоа време (Јудејците), говорејќи: „Тешко ви вам богатите, зошто веќе ја примивте наградата своја и утехата своја“ (Лк. 6, 24). Така, ве молам, да почнеме непрестајно да плачеме и ние; а ако не е недолично, да се удираме во градите заради безгрижноста на нашите браќа. Да не го оплакуваме оној кој веќе умрел, туку да го оплакуваме крадливецот, користољубивиот, среброљубивецот, оној кој мрази. Зошто да плачеме за оние кои веќе умреле и со плачот не можеме да им донесеме никаква полза? Да плачеме за оние кај кои се уште е можно да се случи промена. Но во време кога ние плачеме, тие се смејат. И тоа е достојно за солзи што тие се смејат над она над што би требало да тагуваат. Ако тие би биле барем малку допрени од нашите лелекања, тогаш би требало да престамене со плачењето, во надеж на нивно поправање. Но, бидејќи тие остануваат нечувствителни, така ние ќе продолжиме со плачењето – не само за богатите, туку и за среброљубците, користољубивите и крадците. Богатството не е зло: тоа може да се употреби и во полза ако, на пример, го трошиме на сиромашни. Но е зло – страста за стекнување, таа води кон вечна казна. Значи, да плачеме. Можеби од тоа ќе дојде до некакво поправање. Ако оние кои упаѓаат во грев, не се ослободат од него, тогаш можеби други нема да се потчинат на тоа зло, туку ќе се чува од него. Но, дај Боже, и тие да се ослободат од таа болест и никој од нас да не се потчини на неа, за сите да се удостојат за ветените блага, по благодатта и човекољубието на нашиот Господ Исус Христос, на Кого е слава во вечни векови. Амин.
GRBNACRKVATA
Makedonska Vistinska Pravoslavna Crkva
Post Box 6678, Rodelokka, 0502
Oslo, Norway

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.