ПРАВОСЛАВНО ПОЧИТУВАЊЕ НА МАРИЈА, МАЈКАТА БОЖЈА

GRBOTNAMVPC
Со благослов на неговата Светост
Патријарх
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
†††Јован – Хаџи

„ПРАВОСЛАВНО ПОЧИТУВАЊЕ НА МАРИЈА, МАЈКАТА БОЖЈА“
Свети Јован Шангајски
ПРАВОСЛАВНО БОГОСЛОВИЕ НА АРХИЕПИСКОП ЈОВАН
ОТЕЦ СЕРАФИМ РОУЗ

Издава:МВПЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза

Скопје, Република Македонија
2013 година Господова

Пред неколку години Ама од манастир на Руската Православна Црква, жена со праведен живот, одржала проповед за време на постот на Пресвета Богородица. Со солзи во очите ги преколнувала своите монахињи целосно и искрено да прифатат она што Црквата го предала, правејќи при тоа напор да го сочуваат Светото Предание од сите овие векови избирајќи за себе она што е „важно“ од она што е „неважно“, зошто кога за себе имаш мислење дека си помудар од традицијата тоа е и крај на традицијата. Така, кога Црквата ни зборува преку химни и икони дека апостолите биле чудесно собрани од сите краеви на земјата за да присуствуваат на упокојувањето и погребот на Мајката Божја, ние како православни христијани не сме слободни тоа да го порекнуваме или преправаме, туку мора да веруваме дека Црквата тоа ни го предава со чисто срце.
Младиот западен огласеник беше присутен на одржувањето на проповедта. И тој самиот мислел за истата тема, гледајќи ги иконите во традиционален иконографски манир кои го осликуваат преносот на апостолите на облак за Успението на Пресвета Богородица; и тој се прашал дали ние ја сфаќаме оваа „буквалност“ како чудесна случка, или тоа е само „поетски“ начин на опис на собирањето на апостолите за тој настан… или може сепак е имагинативен или „идеален“ опис на настанот кој никогаш и не се случил? (Тоа се, всушност, некои прашања кои „православните теолози’ денес си ги задаваат).
Зборовите на праведната игуманија заради тоа длабоко продреа во неговото срце и тој разбра дека постои нешто подлабоко од прифаќањето на Православието, од она што умот и чувствата може да ни кажат. Во момент ни беше предадена традицијата, не од книга туку од животот на садот во кој се наоѓаше; и беше примена не со ум или чувства, туку над се со срце кое на тој начин прима подлабоко образование во Православието. Подоцна тој млад огласеник сретнал, преку читање и лично, многу луѓе кои биле православно образовани. Тоа биле „теолози“ од наши денови, оние кои биле во православни училишта и станале теолошки „експерти“. Тие можеле да кажат што е православно, а што не е, што е важно, а што е споредно во Православието; а многу од нив се гордееле со себе бидејќи биле „конзервативци“ и „традиционалисти“ во верата. Но, ниту еден од нив го нема чувството на авторитет на едноставната игуманија која зборува со срце, ненаучена на таква „теологија“. А срцето на тој огласеник, кој сеуште ги прави детските чекори во Православието, копнеел да дознае како да верува и исто така на кого да му верува. Тој бил само личност од своето време и израснал до способноста да го порекнува сопственото расудување и слепо да верува на се што е кажано; очигледно е дека Православието воопшто не бара такво нешто – делата на светите отци се живо сеќавање на човечкиот ум просветлен со благодатта Божја. Но било јасно дека нешто им недостига на „теолозите“ од нашето време; зошто целата логика и знаење на патристичките текстови не може да го пренесе чувството и вкусот на Православието исто така едноставно како теолошки необразованата игуманија. Нашиот огласеник го виде крајот на својата потрага – трагањето за односот со вистинското и живо предание на Православието во архиепископот Јован Максимович. Зошто тука најде некого кој бил учен теолог од „старата“ школа, а во исто време бил многу свесен за сите теолошки критики на нашето време и способен да ја најде и вистината. Тој поседувал нешто што ниту еден од мудрите теолози на нашето време се чини не го поседуваше: истата едноставност и авторитет која побожната игуманија ја пренесе во срцето на младиот богобарател. Неговото срце и дух беа победени: не поради тоа што архиепископ Јован станал за него „непогрешлив експерт“ – зошто Црквата Христова не познава такво нешто – туку поради тоа што тој видел модел на Православието во тој архипастир, вистински богослов чие богословие се излева од светиот живот и целосната вкоренетост во православната традиција. Кога зборувал тој, неговите зборови биле вистинити иако тој внимателно правел разлика меѓу црковното учење и своето сопствено мислење кое може да биде погрешно и не го поврзувал едното со другото. А младиот огласеник го открил тоа зошто интелектуалното богатство на архиеп. Јован, неговите критички способности и неговите зборови повеќе се сложувале со оние на едноставната игуманија, отколку со оние на учените теолози на нашето време.
Теолошките дела на архиепископ Јован не припаѓаат на динстинктивната школа и не откриваат посебно влијание од теолог од поблиското минато. Вистина е дека архиепископ Јован бил инспириран од богословието, откако станал монах и влегол во службата преку својот голем учител митроп. Антониј Храповецки; и вистина е дека ученикот го прифатил тежнеењето на учителот за „враќање кон отците“ врзувајќи ја теологијата повеќе со духовниот и моралниот живот отколку со академскиот. Но делата на митроп. Антониј се сосема различни по тон, намера и содржина: тој бил поврзан со теолошкиот академски свет и интелигенцијата од своето време, а многу од неговите дела се расправи и апологии посветени на оние елементи на општеството кои тој ги знаел. Делото на архиепископ Јован, од друга страна, сосема е ослободено од апологетскиот аспект на расправата. Тој не се расправал, тој едноставно претставувал православно учење, и кога тоа било неопходно ги негирал лажните учења, ососбено во два долги написи за Булгаковлевата софиологија. Неговите зборови уверувале не со вредности на логичките аргументи, туку со силата на присутноста на патристичкото учење во изворниот текст. Тој не зборувал со учени зборови, туку со чиста православна свест. Не зборувал за „враќањето на отците“ зошто она што го пишувал едноставно било предадено од отечката традиција без намера да се извинува заради тоа.
Богословските извори на архиеп. Јован се едноставни: Светото Писмо, светите Отци (особено големите Отци од 4 и 5 век) и боженствените служби на Православната Црква. Јасно е дека тој бил целосно нурнат во црковните боженствени служби и дека неговата теолошка инспирација доаѓала главно од првите патристички извори кои тој ги усвоил не во часовите на досада, туку во секојдневната пракса – присутен на секоја боженствена служба тој ја црпел теологијата како составен дел на животот. Тоа несомнено било многу повеќе од неговото формално теолошко образование, правејќи го богослов во вистинска смисла на зборот.
Заради тоа е разбирливо што кај архиеп. Јован не можат да се најде некој теолошки „систем“. Сигурно е дека тој не протестирал притв големите дела на „систематската теологија“ кои во 19 век биле иштампани во Русија и слободно ги користел во својата мисионерска работа на систематски катехизам од тој период; во тоа почитување бил над модата и разните струи на теолози и студенти кои припаѓале на одредено насочување со кое била претставена православната теологија.
Тој покажал еднакво почитување за „антизападниот“ акцент на митроп. Антониј Храповецки и за Петар Могил кој веројатно го претпоставувал „западното влијание“. Кога му биле претставени маните на еден или друг голем јерарх и бранител на Православието, тој само одмавнувал со раката и веле „небитно“ – зошто пред себе ја имал вистинската патристичка традиција која теолозите успешно ја предавале и покрај своите грешки.
На таквата внимателност тој ги учел младите богослови на нашето време, кои ја прифатиле православната теологија во дух кој често е пристрасен, теориски и полемички.
За архиепископот Јован теолошките „категории“ на некои познати теолошки школи биле „небитни“ – или поточно биле важни само до точката каде комуницираат со вистинско значење и немаат само вид на механичко знаење.
Еден инцидент од неговите шангајски години живописно ја открива слободата на неговиот дух: на часот по катехизам за повисоките класови, прекинал еден ученик во неговото совршено точно набројување на малите пророци од Стариот Завет, ненадејно и категорично извикал: „Нема мали пророци“. Свештеникот-учител се разбира бил навреден од тоа видливо омаловажување на неговиот учителски авторитет, но учениците на тој ден се сеќаваат по прекинувањето на вообичаените катехистички „категории“, а веројатно некои од нив ја сфатиле пораката која архиеп. Јован се обидел да ја пренесе: за Бога сите пророци се големи, „славни“, и тој факт е поважен од сите категории на нашето знаење за тоа, без разлика колку се вредни по себе.
Во своите теолошки дела и проповеди архиеп. Јован често прави ненадејни пресврти во расправите кои ни откриваат неочекувни аспекти или подлабоко значење на предметот на расправата. За него теологијата не е само хумана, земска наука чии богатства се исцрпени со нашите рационални толкувања или од оние од кои човекот станува самозадоволен „експерт“ – туку нешто што стреми кон небото и го повлекува нашиот дух кон Бога и небесната стварност, која не е зафатена со логичен систем на мисли.
Рускиот црковен историчар Н. Талберг во еден напис вели дека архиеп. Јован бил сметан за прв од сите „луди заради Христа и кој останал таков и во епископскиот чин“, и со почит го споредува со Св. Григориј Богослов; како и тој, архиеп. Јован не постанал „слика“ на владика. Тоа „лудило“ дава карактеристичен тон врз теолошките дела и на Св. Григориј и на архиеп. Јован: одвоеност од јавното мислење, од она што „сите мислат“ и не припаѓање на никаква „партија“ или „чкола“, приоѓајќи на теолошките прашања со восхитување и со здраво избегнување на ситничарски расправии.
Најимпресивно во делата на архиеп. Јован е нивната крајна едноставност. Очигледно е дека тој ја прифаќа православната традиција правилно и целосно, без двосмисленост, како некој кој верува во традицијата, а сепак е „софистициран“ модерен човек. Бил свесен за модерниот „критицизам“ и ако било потребно можел да го крене својот глас на разумот против тоа. Целосно го проучил прашањето на „западното влијание“ врз Православието во раните векови и имал избалансиран поглед за тоа, внимателно правејќи разлика меѓу она што ќе биде одбиено како отворено против Православието, на она што ќе биде прифатено во православниот живот и побожност. Но, и покрај своето знаење и критичко истражување, тој продолжил да верува во православната традиција едноставно – онака како Црквата пренесува. Најправославните теолози од нашето време, без разлика што можат да ги избегнат лошите ефекти од протетантскореформаторски менталитет, уште ја набљудуваат православната традиција преку призмата на академско опкружување во кое тие се чувствуваат као дома, но архиеп. Јован се чувствувал „како дома“ прво во црковните служби на кои поминувал со саати на ден, а со тоа и тонот на рационалното бил отсутен во неговите мисли. Во неговите дела не постојат „проблеми“, неговата употреба на фуснота била при обавестување каде може да се најде учењето на Црквата. Со таквото почитување тој е едно со „духот на Отците“ и се појавува меѓу нас како еден од нив, а не само како коментатор на историјата на теологијата. Теолошките дела на архиеп. Јован не биле собрани на едно место. Поголемите дела припаѓаат на годините кои ги поминал како јеромонах во Југославија, каде веќе бил запазен меѓу православните теолози. Особено вредни се два написа за софиологијата на Булгаков; во еден од нив на објективен начин ја открива петентноста на Булгаков како патристички познавач, додека другиот има голема вредност како класично излагање на патрицистичкото учење за боженствената мудрост. Меѓу неговите подоцнежни дела забележани се написи за православната иконографија, во кои покажува многу поголема свест „за западното влијание на иконографскиот стил“ отколку неговиот учител, митроп. Антониј. Тоа е серија од проповеди во кои го открива значењето на црковните празници. Неговите пократки написи и проповеди се длабоко теолошки. Една проповед започнува со „Химна на Бога“ од Св. Григориј Богослов и продолжува во егзалтиран, патристички тон како инспирирано обвинение против безбожникот, другата, изговорена на Велики Петок во 1936 година, е упатена на Христос во гроб, во тон на светите Отци.
Ќе почнеме со серија на проповеди на архиеп. Јован, неговото православно исповедување на мајката Божја и главните заблуди со кои таа била напаѓана, како и јасно и стриктно одбивање на латинските догми за „безгрешното зачнување“.
ИСПОВЕДУВАЊЕ НА МАЈКАТА БОЖЈА ВО ТЕКОТ НА НЕЈЗИНИОТ ЖИВОТ НА ЗЕМЈАТА
Од времето на апостолите па се до денес сите кои вистински го љубат Христа, ја почитуваат Онаа која Го родила, подигнувала и ги штитела додека бил дете. Ако Неа ја избрал Бог Отецот, Бог Светиот Дух ја осенил и ако Бог Синот се вселил во Неа и и бил послушен во деновите на својата младост, се грижел за неа висејќи на Крстот – тогаш секој кој ги исповеда Светата Троица е должен Неа да ја почитува.
Уште во деновите на Неговиот земен живот, Христовите другари покажувале големо влијание и приврзаност кон Мајката Божја, особено евангелистот Јован Богослов, кој, извршувајќи ја волјата на Нејзиниот Боженствен Син, ја земал кај себе и се грижел за Неа од кога Господ од Крстот ги упатил зборовите: „Еве ти мајка“.
Евангелистот Лука насликал неколку Нејзини икони, некои заедно со Превечниот Младенец, а други без Него. Кога ги донел и и ги покажал на Пресветата Дева, Таа со одобрение рекла: „Благословот на мојот Син ќе бидат на нив“, и ги повторила зборовите испеани во домот на Елисавета: „ Го велича душата моја Господа и се израдува духот мој на Бога, мојот Спасител“
Во текот на земскиот живот Дева Марија се држела понастрана од славата која и припаѓала како Мајка Божја. Повеѓе сакала да живее во тишина и себеси да се подготвува за преминување во вечниот живот. До последниот ден од својот живот на земјата таа се трудела да се покаже достојна за Царството на Нејзиниот Син, а пред смртта се молела да ја спаси нејзината душа од духовите на злобата кои ги среќаваат човечките души на патот кон небото, кои се обидуваат да ги зграпчат и да ги одвлечат со себе во адот. Господ ја услишал Нејзината молитва и во часот на Нејзината смрт, Тој се спушти од небото со голем број ангели за да ја прифати Нејзината душа.
Бидејќи Мајката Божја молела да може да се прости со сите апостоли, на часот на нејзината смрт Господ ги собра сите апостоли, освен Тома, и сите биле донесени со невидлива сила во Ерусалим од разните краеви на светот каде што проповедале, за да можат да присуствуваат на Нејзиното блажено преминување во вечниот живот. Апостолите дадоа нејзиното тело да се погреба со погребни песни, а по три дена ја отвориле гробницата уште еднаш да се поклонат на останките на Мајката Божја заедно со апостол Тома, кој веќе стасал во Ерусалим. Но, тие не го нашле телото во гробот и во недоумица се вратиле дома; но подоцна, за време на трпезата, им се јави Мајката Божја во воздух, светејќи со небесна светлина и им рече дека Нејзниниот Син го прославил Нејзиното тело, и дека Таа, воскресната, стои пред Неговиот престол и им вети дека сегокаш ќе биде со нив.
Апостолите со голема радост Ја прославиле не само како Мајка на саканиот учител и Господ, туку и како небесна помошничка, како заштитничка на христијаните и застапничка на целиот човечки род пред Праведниот Судија. И секаде каде се проповеда Христовото Евангелие, се прославува и Неговата Пречиста Мајка.
ПРВИОТ НЕПРИЈАТЕЛ НА ПОЧИТУВАЊЕТО НА МАЈКАТА БОЖЈА
Со ширењето на верата Христова и прославувањето на Името на Спасителот, а заедно со Него и на Онаа Која се удостоила да стане Мајка на Богочовекот – растела и омразата на непријатлите Христови кон Неа. Марија беше мајка на Исус. Таа претставувала највискот пример на чистота и праведност, и згора на тоа, напуштајќи го овој живот Таа станува моќна поддршка на христијаните, иако невидлива на телесниот вид. Затоа сите кои го мразеле Исус Христос – и не верувале во Него, кои не го разбрале Неговото учење, или поточно, не сакале да сфатат онака како што црквата го сфатила, кои сакале да ја заменат проповедта Христова со свои човечки умувања – пренесувале омраза кон Христос, Евангелието или Црквата, кон Пречистата Дева Марија. Сакале да ја понижат Марија за да ја уништата верата во Нејзиниот Син, да создадат лажна слика за Неа пред луѓето за да го изградат целото христијанство на други основи. Во утробата на Марија се соединиле Бог и човек. Таа била онаа која послужила како скала на Синот Божји, Кој се симнал од небото. Да се нанесе удар на Нејзиното почитување значи да се нанесе удар на христијанството во корен. И самиот почеток на Нејзината небесна слава беше одбележан на земјата со излив на злоба и омраза кон Неа од страна на безбожниците. Кога после Нејзиното свето окончување апостолите го носеле Нејзиното свето тело да се погреба во Гетсиманија, место одбрано од Неа, Св. Јован Богослов излегол напред носејќи гранче од рајот, кое три дена претходно од небото го донел архангел Гаврил обавестувајќи го преоѓањето во небесното семејство. „Кога Израел излезе од Египет, домот Јаковов од туѓиот народ“, запеа ап. Петар од Пс. 113. „Алилуја“ запеаја сите апостоли со своите ученици, како Дионисиј Ареопагитски, кои исто така чудесно беа пренесени во тоа време во Ерусалим. И додека таа света химна се пеела, која Евреите ја нарекле „Велико Алелуја“, еврејскиот свештеник Антониј се приближил до ковчегот сакајќи да го преврти и да го фрли телото на Мајката Божја на земја.
Дрскоста на Антониј веднаш била казнета: архангел Михаил му ги отсече рацете кои останаа да висат на ковчегот. Ужаснатиот Антониј во страшни маки го виде својот грев и почна да се моли на Христа кого го мразеше и беше веднаш исцелен. Не колебајќи се, тој го прифати христијанството и го исповеда пред своите бивши верници заради што тој од нив маченички пострада. На таков начин намерата да се наштети на Мајката Божја послужи Таа навистина да се прослави. Непријателите Христови не се осудувале да покажат не почитување кон телото на Пречистата со груба сила, но нивната злоба не престанувала. Гледајќи како христијанството насекаде се шири, почнаа да принесуваат гнасни клевети за христијаните. Ниту името на мајката Божја не го оставија на мир и измислија приказна дека Исус од Назарет дошол од некое лошо и неморално семејство и дека Неговата мајка се здружила со некој римски војник. Но, оваа лага била толку очигледна што може да привлече сериозно внимание. Семејството на вереникот Јосиф и на Марија ги познавале сите од Назарет и околината во тоа време. „Не е ли ова дрводелец, син на дрводелецот, Јосифов син, син на Марија, и брат Јаковов и на Јосија, Симон и на Јуда?“ „И не се ли овие сестрите меѓу нив?“ (Мт. 13, 54-55; Мк. 6, 3; Лк. 4, 22). Така зборувале Неговите земјаци кога Христос во назаретската синагога им ја откри мудроста која не е од овој свет. Во малите места семејствата добро се знаат, а строго се внимавало на чистотата на брачниот живот.
Зарем кон Исус ќе се однесуваа со почитување при нивното повикување Тој да проповеда во синагогата ако беше роден од незаконски брак? Врз Марија ќе се применеше Мојсеевиот закон кој наредува таквата личност да се каменува; фарисеите тоа би го искористиле да му префрлат на Хритос за однесувањето на Неговата Мајка. Меѓутоа, беше токму обратното. Марија уживала голем углед: во Кана била почесен гостин на свадбата и кога Нејзиниот Син беше осуден никој не се осуди да ја исмева и окали Неговата Мајка.
НАМЕРИТЕ НА ЕВРЕИТЕ И ЕРЕТИЦИТЕ ДА ЈА ОБЕСЧЕСТАТ ДЕВСТВЕНОСТА НА МАРИЈА
Евреите набрзо се увериле дека е невозможно да се оцрни Марија, мајката Исусова, и врз основа на информациите кои ги имаат, многу е полесно да се докаже Нејзиниот доблесен карактер. Заради тоа се откажале од таа своја клевета кои веќе ја прифатиле безбожниците и се трудат да докажат дека Марија не била Дева кога го зачнала Христа. Тие тврдат дека пророштвото за раѓање на Месијата од Дева никогаш не постоело и дека неосновано го возвишуваат Христос, бидејќи, наводно, на Него не се исполнило пророштвото. Еврејските преведувачи (Акила Симах, Теодотин) на Стариот Завет на грчки го преведуваат добро познатото пророштво на Исаија (7, 14) на ваков начин: „И ете, млада жена ќе зачне“. Тие тврдат дека еврејскиот збор: Аалма значи „млада жена“ а не „дева“ како што стои во свештениот превод на „седумдесетмината“, каде тој дел се преведува: „И ете, дева ќе зачне“.
Со тој превод сакале да докажат дека христијаните со „неправилниот превод на зборот Аалма“ и припишуваат на Марија нешто сосема невозможно – зачнување без маж – додека раѓањето на Христос не се разликувало од останатите луѓе.
Всушност, злонамерноста на другите преведувачи е очигледна зошто со споредувањето на разните делови од Библијата станува јасно дека „Аалама“ значи токму „дева“. Но не само Евреите, туку и безбожниците, врз основа на своите традиции и пророштва, очекувале Спасителот на светот да биде роден од дева. „Како тоа може да биде кога незнам за маж?“, го прашала Марија архангелот Гаврил кој и го благовести раѓањето на Христос, бидејќи се заколнала на девственост.
И ангелот одговори: „Духот Свети ќе дојде на тебе и силата на Севишниот ќе те осени, затоа она што ќе се роди ќе биде свето и ќе се нарече Син Божји“.
Подоцна Ангелот се јави на праведниот Јосиф, кој сакал да ја отпушти Марија од домот, откако видел дека таа зачнала без да има брачен однос со неа. Архангел Гаврил на Јосиф му рекол: „Не се плаши да ја земеш Марија жената своја, зошто она што во Неа се зачнало е од Духот Свети“, и го потсети на пророштвото на Исаија дека дева ќе зачне (Мт. 1, 18-25). Расцветаниот стап на Арон, каменот кој сам се одвалил од планината виден во сон од Навухудоносор, а протолкуван од Даниел, затворената врата која ја видел Езекиел и уште многу други работи во Стариот Завет го изобразува раѓањето од Дева. Како што Адам беше создаден од Божјото слово од недопрената и невина земја, така истото Слово Божје си создаде на Себе тело во девствена утроба, кога Синот Божји стана Нов Адам за да го исправи падот во грев на првиот Адам (св. Иринеј Лионски).
Бесеменото зачнување Христово можеле да го порекнуваат само оние кои го порекнуваат Евангелието дека Црквата Христова отсекогаш го исповедала Христа „воплотен од Духот Свети и Марија Дева“. Но раѓањето на Бога од Приснадева Марија беше камен на сопнување за оние кои сакале да се наречат христијани, но не сакале смиреноумије и не ревнувале за чист живот. Чистиот живот на Марија претставуива прекор на оние со нечисти мисли. За да бидат христијани тие не смееле да порекнуваат дека Христос бил роден од дева, но почнале да тврдат дека Марија останала Дева само „додека го родила својот син и првенец“ (Мт. 1, 25).
По Исусовото раѓање, зборувал лажниот учител Хелвидиј, од четврти век, и многумина по него, „марија стапила во сопружничка врска со Јосиф и од него имала деца, кои во Евангелието се нарекуваат браќа и сестри Христови“. Но зборот „додека“ не означува дека Марија останала Дева само до тоа време. Зборот „додека“ како и слични зборови често означуваат вечност. Во Светото Писмо за Христос е кажано: „Ќе засвети во деновите Негови правда и насекаде мир додека постои месечината“ (Пс. 71, 7), но тоа не значи дека кога при крај на светот нема да има месечева светлина, дека и правдата Божја ќе ја снема; таа тогаш ќе триумфира. А што значат зборовите: „Нему му прилега да царува додека не ги положи сите непријатели по нозете Свои“(1. Кор. 15, 25). Дали ГГоспод ќе царува само додека непријателите не бидат поразени!? И Давид во четвртиот Псалм зборува: „Како што очите на слугинката се вперени кон рацете на својата госпоѓа, така и нашите очи се вперени кон нашиот Господ Бог, додека не помилува“. Значи, пророкот ќе гледа кон Господ додека не испроси милост, а зарем кога ќе испроси, ќе ги заврти очите кон земјата?
Спасителот во Евангелието им зборува на апостолите (Мт. 28, 20): „Јас сум со вас во сите денови до свршетокот на векот“. Значи по завршувањето на векот Господ ќе се откаже од своите ученици, а кога ќе судат на дванаесетте племиња Израелеви седејќи на дванаесет престоли, тие зарем нема да ја имаат ветената заедница со Бога!?
Тоа исто така не е точно да се мисли дека браќата и сестрите Христови биле деца на Неговата Пресвета Мајка. Имињата на браѓата и сестрите имаат најразлични значења; означуваат одредено сродство меѓу луѓето или нивната духовна блискост, понекогаш се употребуваат во поширока, а понекогаш во потесна смисла. Во секој случај луѓето се нарекуваат браќа и сестри ако имаат заеднички татко или мајка, дури и кога имаат различни татковци и мајки, ако нивните родители стапат во брак или нивните родители се блиски роднини.
Во евангелието не се гледа дека тие кои се нарекуваат браќа или сестри Исусови биле деца на Неговата мајка. Напротив, било познато дека ЈЈаков и другите биле синови на Јосиф, вереникот на Марија, кој бил вдовец и имал деца со првата жена. (Св. Епифаниј Кипарски, Панарион, 78). Исто така, сестрата на Неговата мајка Марија Клеопина, која стоела со Неа под Крстот Господов (Јн. 19, 25), имала деца кои можеле да се наречат браќа на Господ. Дека така наречените браќа и сестри на Господ не биле деца на Неговата Мајка е јасно од фактот што пред смртта Господ ја предал својата мајка на чување на својот сакан ученик Јован. Зошто Тој тоа би го направил ако Таа имала други деца освен него? Тие самите би се грижеле за Неа. Синовите на Јосиф не се сметале за обврзани да се грижат за Неа, сметајќи ја за маќеа, или не чувствувале љубов каква деца чувствуваат кон родителите и каква за Неа чувствувал Јован.
Внимателното проучување на Светото Писмо покажува неоснованост за приговор против Приснадева Марија и ги засрамува оние кои учат нешто друго.
НЕСТОРИЈАНСКАТА КРИЗА И ТРЕТИОТ ВСЕЛЕНСКИ СОБОР
Кога оние кои се осмелија да зборуваат против Пресвета Дева Марија се повлекоа, биле направени обиди да се уништи нејзиното почитување како Мајка Божја.
Во петтиот век цариградскиот архиепископ Несториј почнал да исповеда учење дека Марија родила само човек Исус во кого се вселило Боженство и пребивало како во харем. Прво му дозволил на својот презвитер Анастасиј, а потоа и самиот почнал да учи во Црквата дека марија не треба да се нарекува Богородица, бидејќи таа не родила Богочовек. Сметал дека е понижување да се „поклонува на дете завиткано во пелени кое лежи во јасли“.
Таквите проповеди предизвикаа сеопшто вознемирување и ревнување над чистината на верата, прво во Црариград, а потоа и насекаде каде новото учење се ширело. Св. Прокло, ученик на Св. Јован Златоуст, кој тогаш бил Кизички владика, а подоцна архиепископ Цариградски, во присуство на Несториј во Црквата оддржал проповед во која го исповедал Синот Божји во тело родено од Дева, вистинска Богородица, зошто во утробата на Пречистата во времето на зачнивањето Боженственото се соединило со Младенецот зачнат од Светиот Дух, иако роден од Дева Марија само по човечка природа, роден како вистински Бог и вистински човек.
Несториј одлучно одбивал да го промени своето учење и велел дека морало да се направи разлика меѓу Исус и Синот Божји, дека Марија не може да биде наречена Богородица туку Христородица на Месијата, помазаникот, слично на поранешните помазаници, пророци, пренесувајќи ги во полнотата на заедницата со Бога. Учењето на Несториј го негорал целиот домострој на спасение, зошто ако Марија родила само човек, тогаш Бог не страдал за нас, туку само човек.
Свети Кирил, архиепископ Александриски, дознавајќи за Несториевото учење и за немирите кои ги предизвикал во Цариград, напишал писмо до Несториј, обидувајќи се да го убеди да се придржува на изворното учење на Црквата и да не воведува новости. Покрај тоа, Св. Кирил го советувал клирот и народот цврсто да се држт за верата православна и да не се плашат од Несториевите прогони, ако не се сложуваат со него. Св.Кирил за се го известил Рим, Св.папа Калестин, кој со народот бил цврсто во Православието. Св. Калестин му пишал на Несториј и го повикал да ја исповеда православната вера, а не сопствената. Но Несториј останал глув на сите убедувања и одговори дека она што тој го проповеда е православна вера, а нејзините противници се еретици. Св. Кирил повторно му пишал на Несториј и составил дванаесет анатемизми, т.е. во дванаесет точки ги изложил главните разлики меѓу православното учење и учењето на Несториј, сметајќи го за одлучен од Црквата секој кој одбива и една од овие точки.
Несториј сосема го отфрлил целиот текст и го изложил своето учење исто во дванаесет точки, анатемисувајќи го секој што нема да ги прифати. Се повеќе се зголемувала опасноста од загрозување на чистотата на верата. Св. Кирил му пишал на Теодосиј помладиот, кој тогаш владеел, на неговата жена Евдокија и царевата сестра Пулхерија, молејќи ги да се погрижат за црковните проблеми и да го запрат ересот.
Било решено да се свика Вселенски собор, на кој јерарсите, собрани од сите страни на вселената, треба да кажат дали верата која ја проповеда Несториј е православна. За место на одржување на соборот е избран Ефес, каде Пресвета Дева Марија живеела со апостол Јован Богослов.
Свети Кирил ги собрал епископите египетски и со нив отпловил во Ефес. Од Антиохија преку копно тргнал Јован, архиепископ Антиохиски, со источните епископи. Свети Келестин не можел да дојде, но го замолил Св. Кирил да ја штити православната вера и испрати два епископа и римскиот превзитер Филип, давајќи им упатства што треба да зборуваат. Во Ефес дошле и Несториј, епископ на цароградската област и епископите од Палестина, Мала Азија и Кипар.
Од 10 јуни до 22 јули 431 година, во ефеската Црква Дева Марија, се собрале епископи предводено од александрискиот епископ Кирил и ефескиот епископ Мемнон. На средината било поставено Евангелието како знак дека Христос невидливо раководи со Соборот. Најпрво бил прочитан Символот на верата, кој бил составен на Првиот и Вториот Вселенски собор, а потоа била прочитана граматата која царевите Теодосиј и Валентин, царевите на источниот и западниот дел на царството, ја упатиле до Соборот. Кога граматата била слушната, почнало да се читаат документи, како и посланието на Кирил и Келестин, како и одговорот на Несториј. Соборот го осудил Несториевото учење за нечесно и тој бил лишен од свештениот чин и му била одземена катедрата. За тоа бил направен запис кој бил потпишан од 160 учесници на Соборот, а бидејќи некои од нив претставувале епископи кои биле спречени лично да присуствуваат на Соборот, одлуката ја донеле повеќе од 200 епископи од разни краеви на тогашната Црква и докажале дека исповедуваат вера која во нивните места ја исповедувале од старите времиња. На таков начин одлуката на Соборот била гласот на Вселенската Црква, која јасно изразувала вера во Христа, роден од Дева, Вистински Бог кој постанал човек; а бидејќи Марија родила совршен човек кој во исто време е и совршен Бог, Таа со право можела да биде почитувана како Богородица.
На крајот на заседанието одлуката веднаш била соопштена на собраниот народ. Цел Ефес се израдувал кога слушнал дека почитувањето на Пречистата Дева било одобрено, бидејќи во тој град Таа била многу почитувана зошто живеела во него во текот на својот овоземски живот и станала негова покровителка по преселувањето во животот вечен. Голем број на луѓе ги поздравувале Отците кога навечер се враќале во домовите. Ги следел со запалени свеќи и факели, а мирисот на темјанот се ширел од кадилниците. Насекаде се слушала радост голема: слава на Богородица и им благодариме на Отците кои го одбранија Нејзиното име од еретиците. Одлуката на Соборот била разнесена по улиците на Ефес.
Соборот имал уште пет заседанија на 10, 11 јуни, 16, 17, 22 јули и на 31 август. На заседанијата биле изложени, во шест канони, мерките кои ќе бидат превземени против оние кои се осудат да го шират Несториевото учење или да ги менуваат одлуките на Ефескиот Собор.
По жалба на кипарските епископи против тенденцијата на епископите од Антиохија, Соборот одлучил кипарската Црква да ја задржи својата независност во црковната власт која ја имала уште од апостолското време и дека никој од епископите не ја потчинуваат на себе областа која претходно била независна од него.
Соборот ја потврди осудата за пелагијанскиот ерес кој учел дека човекот може да се спаси со сопствени сили без помош на благодатта Божја, исто така биле решени некои прашања за црковната власт и биле упатени посланија на епископите кои не присуствувале на Соборот, соопштувајќи им ги одлуките и повикувајќи ги да ја чуваат верата православна и мирот во Црквата.
Во исто време Соборот потврдил дека учењето на Православната Вселенска Црква потполно и јасно е изложено со Никео-Цариградскиот Символ на Верата. Заради тоа забранил составување на на друг символ на верата или измена на Символот утврден на Вториот Вселенски Собор. Оваа последна одлука била прекршена неколку векови покасно од западните христијани, прво во поедини области, а подоцна од целата Римска Црква, кога во Символот било внесено дека Светиот Дух излегува „и од Синот“, дополнување кое од 11. век го одобрувале римските папи, иако нивните претходници, почнувајќи од Св. Келестин, цврсто се држеле на одлуката на Соборот во Ефес, на Третиот Вселенски Собор и ги исполнувале.
Така мирот, нарушен од Несториј, се врати во Црквата. Вистинската вера била заштитена, а лажното учење било осудено.
Ефескиот Собор со право се почитува како Вселенски. Биле присутни претставници од целата Црква. Неговите одлуки биле прифатени од целата Црква, „од едниот крај на вселената до другиот“. На него било исповедано учењето кое во Црквата било чувано од апостолските времиња. Соборот не создавал нови учења, туку гласно ја посведочи вистината која настојувале да ја заменат со измислици. На Соборот прецизно е изложено исповедувањето на Боженството Христово кој е роден од Дева. Врувањето на Црквата и нејзиното расудување за тие прашања сега било јасно изложено и не можело да и се припише на Црквата никакво лажно сфаќање. Подоцна ќе се појави друго прашање кое ќе бара одлука на целата Црква, но не прашањето дали Исус Христос бил Бог.
Следните Собори ги засновале своите решенија на одлуките на претходните Собори. Тие не составувале нов Символ на верата, туку давале објаснување на веќе постоечкиот. На Третиот Вселенски Собор непоколебливо и јасно било исповедано учењето на Црквата за Мајката Божја. Претходно светите Отци ги осудувале оние кои го валкале девствениот живот на Дева Марија, а тогаш на оние кои се обиделе да ја намалат Нејзината чест им било речено: „Кој не исповедува дека Емануил е вистински Бог и дека заради тоа Света Дева не е Богородица, зошто во тело родила Бог – Слово кое е едносуштен со Бог Отецот и кој станал тело – нека му е анатема.
ОБИД НА ИКОНОБОРЦИТЕ ДА ЈА НАМАЛАТ СЛАВАТА НА ЦАРИЦАТА НЕБЕСНА
По Третиот Вселенски Собор христијаните почнале уште по ревносно, и во Цариград и во други места, да се собираат под закрилата на Мајката Божја и нивните надежи во Нејзиното застапништво не биле изневерени. Таа била помошничка на болните и сиромашните. Многу пати го заштитила Цариград од непријатели, а еднаш се покажала во видлив облик на Св. Андреј Јуридиви со чудесен покров над народот кој ноќе се молел во Влахернската Црква.
Царицата Небесна им подарувала победи на византиските цареви во војните, заради што тие имале обичај со себе да ја носат Нејзината икона наречена Патеводителка на воените походи. Таа им давала сила на подвижниците во борбата со страстите и слабостите. Таа ги просветувала и подучувала Отците и Учителите на Црквата, како и Св. Кирил Александриски, кога се двоумел дали да ја признае невиноста на Св. Јован Златоуст. Пресветата Дева пеела химни преку устите на составувачите на црковните песни. Понекогаш неталентираните ги препородувала, но и оние кои побожно работеле, како што е Св.Роман Слаткопејач. Не е за изненадување што тогаш христијаните тежнееле да го величаат името на постојаната заштитничка. Во Нејзина чест биле воспоставени празници, на Неа и биле посветени прекрасни песни, а Нејзините икони биле почитувани.
Злобата на кнезот на овој свет ги наоружа синовите на погибелта против Емануил и Неговата Мајка во Цариград, град кој ја почитувал сега, како градот Ефес претходно, Богородица за своја заштитничка. Не смеејќи како порано да зборуваат отворено, тие сакале да ја намалат Нејзината слава забранувајќи почитување на иконите на Христос и Неговите свети, нарекувајќи го тоа идолопоклонство. Мајката Божја тогаш ја засилила ревноста на побожните во борбата за почитување на иконите, покажувајќи многу чуда и ја исцелила раката на Св. Јован Дамаскин кој пишувал во одбрана на иконите. Прогонот против оние кои ги почитувале иконите и светите се завршил со славна победа на Православието, зошто почитувањето кое се укажува на иконата се пренесува на оние кои се насликани, а светите Божји угодници се почитуваат како Божји пријатели поради благодатта која пребива во нив, по зборовите на Псалмопејачот: „во голема милост кај мене се другарите твои“. Пресвета Богородица била почитувана со особена чест на небото и на земјата, дури и во деновите на исмејувањето на иконите. Таа преку нив покажала прекрасни знаци што и денес на нив се сеќаваме со радост. Песната „На Тебе се радува целото создание“ и иконата Троеручица не потсетуваат на исцелувањето на Св. Јован Дамаскин пред иконата, а Иверската икона на Мајката Божја на чудесен начин била избавена кога во море ја фрлила вдовица која не можела на друг начин да ја сочува.
Никакви гонења на оние кои ја почитувале Мајката Божја и се што е поврзано со Неа, не можело да ја намали љубовта што ја чувствувале кон својата Застапничка. Утврдено е правило секој круг на песни на службите завршува со песна или стих во чест на Мајката Божја.
Многу пати во текот на годината христијаните на сите краеви на вселената се собираат во Црквите за да и се заблагодарат за покажаната благост и бараат милост од Неа.
Но, може ли непријателот на христијаните, „ѓаволот кој обиколува како лав барајќи некого да проголта“ (1. Петр. 5, 8), мирно да ја набљудува славата на пренепорочната? Зарем можеше да признае пораз и да престане преку луѓето да војува против вистината? Кога целиот свет беше просветен со благовеста на верата Христова, кога името на Пресветата секаде се славело, кога земјата се наполни со Цркви, кога христијанските домови беа украсени со Нејзините икони – се појави ново, лажно учење за Богородица. Ова учење е поопасно зошто многумина не можат да сфатат до кој степен тоа го уништува вистинското почитување на Мајката Божја.
РЕВНОСТ, НО НЕ ПО РАЗУМ (Рим. 10, 2)
Кога оние, кои го осудувале невалканиот живот на Пречистата Дева, биле укорени, како и оние кои го негирале нејзиното Приснодевство, кои го презирале достоинството на Мајката божја и кои ги презирале Нејзините икони – кога Нејзината слава ја просвети целата вселена, тогаш се појавило учење кое се чини дека ја возвишува Девата, а во суштина ги порекнува сите нејзини доблести. Тоа учење е наречено безгрешно зачнување на Дева Марија и било прифатено од папскиот трон во Рим. Се состоело во следново: дека себлажената Дева Марија на првата инстанца на своето зачнување со посебна благодат од Семоќниот Бог и со посебна привилегија, заради идната важност на Исус Христос – Спасителот на човечкиот род, прво била ослободена од сите дамки на прагревот. Со други зборови Мајката Божја во своето вистинско зачнување била заштитена од првородениот грев и по благодатта Божја, била поставена во состојба каде не било можно за неа да има личен грев.
Христијаните не чуле за тоа пред 9. век која прво Пасахиус Радбертус го изразил мислењето дека Светата дева била зачната надвор од првородениот грев. Почнувајќи од 12. век таа идеја почнува да се шири меѓу клирот и народот во Западната црква и заради таа идеја црквата ја загуби благодатта на Светиот Дух. Всушност со тоа ново учење не се согласувале сите членови на Римската црква. Постојат различни мислења дури и меѓу славните теолози на Западот, столбовите на т.н. Латинска црква. Томас Аквински и Бернард Клаирво одлучно го критикувале ова учење, додека Дунс Скот го бранел. Таа разлика во учењето се пренесувала и на учениците: латинските доминикански монаси, по нивниот учител Тома Аквински, проповедале против учењето за безгршното зачнување, додека следбениците на Дунс Скот, францисканци, имаат за цел ова учење да го вградат секаде. Борбата меѓу тие две струи продолжува неколку векови. И на едната и на другата страна имало такви кои меѓу католиците важеле за голем авторитет. Не било од помош ни фактот што некои луѓе изјавиле дека имале откровение во врска со тоа. Монахињата Бригита (Шведска), славна во 14 век меѓу католиците, зборува во своите дела за јавувањето на мајката Божја, која за себе кажувала дека била зачната безгрешно надвор од првородениот грев, но нејзината современичка, уште пославната катарина Сиенска, тврдела дека во зачнувањето на Пресвета Дева учествувал првородниот грев, за што таа добила потврда од Христа (А. Лебедев: Разлики во учењето за Пресветата Мајка Божја во Источната и Западната Црква).

Така, ниту на темелот на теолошките дела, ни на темелот на чудотворните дела не можел латинскиот народ да разликува каде е вистината. Римските папи до Сикстус 15 (крај на 15 в) остануваат одвоени од тие расправии, но самиот папа во 1475 година дозволил служба во која учењето за безгрешното зачнување било јасно изложено, а неколку години подоцна тој ја забранува осудата на оние кои веруваат во безгрешното зачнување. Меѓутоа, учењето за безгрешното зачнување добива се повеќе и повеќе следбеници меѓу членовите на Римската црква. Причина за тоа бил фактот што тоа изгледало попобожно и подраго на Мајката Божја да и се укаже слава колку тоа е можно. Тежнеењето на луѓето да ја глорифицираат Небесната Посредничка од една страна, а од друга девијацијата на западните теолози во апстрактната шпекулација која води само на изглед до вистината, и на крај, застапништвото на римските папи по Сикстус IV, сето тоа води до фактот дека мислењето за безгрешното зачнување била сеопшта вера на Латинската црква во 19 век. Останало само тоа учење да се прокламира дефинитивно како црковно учење, што е направено од римскиот папа Пие на свечената служба на 8 декември 1854 година, кога тој се изјаснил дека безгрешното зачнување на Пресветата Дева е догма на Римската црква.
Со тоа Римската црква ја додала оваа девијација на учењето кое го исповедувала додека била дел од Католичанската Апостолска Црква, чија вера непроменливо се одржувала во Православната Црква. Прокламацијата на новата догма ги задоволува широките маси на луѓе кои припаѓаат на Римската црква, кои во простодушноста на срцето мислат дека новото учење во Црквата ќе и служи на поголема слава на Мајката Божја, на која тие и правеле чест. Тоа, исто така, ја задоволувала суетата на западните теолози кои ја дефинирале и изнеле. Н најголема корист новата догма донела на самата Римска столица, бидејќи, прокламирајќи нова догма со својот авторитет, дури и покрај тоа шро не го слушала мисењето на бискупот на Католичката црква, римскиот папа отворено го присвојува за себе правото да го мемува учењето на Римската црква и да го поставува својот глас над сведочењата на Светото Писмо и Преданијата. Така учењето на Западната црква се менувало по нејзиното отпаѓање од Вистинската црква. Тоа бил само уводот во нови и нови учења. Мислејќи дека ја прославуваат вистината повеќе, всушност само ја разорувале. Додека Православната Црква скромно исповедувала она што го примила од Христос и Апостолите, Римската црква тежнее да додава нешто од „ревност“, но не по разум (Рим. 10, 2), а понекогаш преку искривување влегува во празноверие на лажното знаење (1. Тим. 6, 20). Дека вратата на пеколот нема да надвладее (Мт. 16, 18) ветено е само на Вистинската Вселенска Црква; на оние кои кои отпаднаа им се исполнуваат зборовите: Како што прачката не може да роди роди самата по себе, ако не остане на лозата, така ни вие, ако не останете во мене (Јн. 15, 4).
Вистина е дека во самото дефинирање на новата догма, таа не била потврдена, туку само била прокламирана како црковна и која отсекогаш постоела во Црквата и која се одржала од светите Отци, од чии дела изводите биле цитирани. Всушност сите тие цитати зборуваат само за возвишената светост на Дева Марија, Нејзината безгресност и и даваат различни имиња кои ја дефинираат Нејзината чистота и духовна сила; но нема ниту еден збор за Нејзиното безгрешно зачнување. Тие исти свети Отци на друго место зборуваат дека само Исус Христос е потполно чист од секој грев, додека секој човек, роден од Адам е роден од тело и потпаѓа под законот на гревот.
Никој од раните свети отци не зборуваат дека Бог на чудесен начин ја очистува Дева Марија уште во утробата; а уште помалку директни индикации дека Дева Марија, како секој човек, не трпела борба со страстите, но ги победила искушенијата и била спасена од својот боженствен Син. Коментаторите на латинското исповедување исто така кажуваат дека Марија била заштитена од првородениот грев во поглед на идната важност на Христос. Покрај тоа, зборувајќи за маките на Мајката Божја која ги претрпела стоејќи под крстот на својот сакан Син, и воопшто тагата со која животот на Марија бил исполнет, тие ги сметаат за надградба за страдањата на Христос и ја сметаат Марија за наша Соспасителка. Според коментарите на латинските теолози „Марија е сојузник на нашиот Спасител како Соспасителка (В. Лебедев). При самиот дел на спасување, Таа, на одреден начин, Му помага на Христос. „Мајката Божја“, пишува др. Ленц, „го носи товарот на своето мачеништво не само смело, туку и радосно, иако срцето и е скршено“ (Мариологија, др. Ленц). Од таа причина Таа е „комплементна со Светата Троица“ и „токму како својот Син избрана од Богот Свој. Главниот посредник поставен меѓу Нејзиниот Син и нас е блажената Дева“. Во три односи – како ќерка, како мајка и како сопруга Божја – Света Дева е подигната до одредена еднаквост со Отецот, до одрдена супериорност над Синот, до блискост со Светиот Дух“ (Безгрешно зачнување, бискуп Малоу). Така според учењето на претставниците на латинската теологија, Дева Марија во делот на спасението е сместена покрај самиот Христос и подигната до еднаквост со Бога. Навистина не може да се оди подалеку од ова. Ако сето ова не било дефинирано како догма на Римската црква, римскиот папа Пие IX го направил првиот чекор во тој правец, покажувајќи ја насоката на понатамошниот развој на општото признавање на учењето на Црквата и непосредната потврда на горенаведеното учење за Дева Марија.
Така Римската црква, во својата тенденција да ја возвиши Пресветата Дева, отишла по патот на Нејзино целосно обожение. И ако сега тие писатели ја нарекуваат Дева Марија комплементна на Светата Троица, може да се очекува дека Таа ќе биде почитувана како Бог.
По истиот пат оди група на мислители кои за сега припаѓаат на православната Црква, но кои изградиле нов теолошки систем кој се темели на филозовското учење за Софија, Мудроста, како посебна сила која Божеството го спојува со созданието. Исто така, развивајќи учење за достоинството на Мајката Божја, тие сакаат да видат во Неа суштина која е некој вид средиште меѓу Бог и човекот. По некои прашања тие се поумерени од латинските теолози, но во други, тие отишле далеку над нив. Тие го негираат учењето за безгрешното зачнување и ослободување од првородениот грев, но исто така тие учат за Нејзината ослободеност од личните гревови, гледајќи во неа посредничка меѓу човекот и Бога, слично на Христос: во личноста на Христос се појавува на земјата второто Лице на Светата Троица, Превечното Слово, Синот Божји, додека Светиот Дух се појавува преку Дева Марија. Присутна е иста тежина во двата ереси, било Таа да се понижува и кога се глорифицира над она што е одредено. Светите Отци ги обвинуваат оние кои и даваат речиси боженствена слава: „нека Марија биде во чест, но богопочитувањето нека биде дадено на Господа“. Иако Марија е избран сад, Таа е жена по природа која воопшто не се разликува од другите. Иако историјата на Марија и Преданието се сложуваат дека на Нејзиниот татко Јоаким во пустината му било речено: „Твојата жена ќе зачне“, тоа не е направено без борба и не без семе човечко. „Никој нема да ги почитува светите повеќе она што е правилно, туку ќе го почитуваат нивниот Господар. Марија не е Бог и таа не примила тело од Небото, туку од човек и жена; и по ветувањето, слично на Исак, Таа е подготвувана да земе учество во Боженствената икономија. Но од друга страна нека никој не згреши за Светата Дева (Св. Епифаниј).
Православната Црква најмногу ја возвишува Мајката Божја во своите славопои, не усудувајќи се да опишуваат за Неа она што не е во врска со Светото Писмо и преданието. „На вистината е непознато секое претерување како и недореченост. Таа на се дава соодветна мерка и соодветно место“ (Еп. Игнатиј Брјанчанинов). Фалејќи го зачнувањето на Дева Марија и Нејзиното цврсто поднесување на тагата во земскиот живот, Отците на Црквата, од една страна, ја одбиваат идејата дека Таа била посредничка меѓу Бог и човекот во смисла на спасување на човечкиот род преку Неа. Зборувајќи за подготовката за делото заедно со Нејзиниот Син и за сострадењето за спасението на сите, познатиот Отец на Западната црква, св. Амвросиј епископ Милански, додава: „Но страдајќи на Христос не му била потребна никаква помош, како што самиот Господ прорекол претходно: Погледна, но никого немаше да помогне и потпре, но десницата моја ме избави (Ис. 63, 5). Истиот свет Отец учи за универзалноста на првородениот грев, од кого единствено Христос е ослободен. „Од сите родени од жена, нема никој кој е совршено свет освен Господ Исус Христос, кој на посебен начин е безгрешно зачнат, без да го искуси земскиот грев“ (св. Амвросиј, Коментар на Евангелието по Лука, гл. 2). „Само Бог е без грев. Секој кој е роден на вообичаен начин од жена и човек со телесно спојување, станал виновен за гревот“. (св. Амвросиј, За бракот и похотливоста). „Само еден човек, Посредникот меѓу Бога и човекот, е слободен од врската на грешното раѓање, бидејќи Тој е роден од Дева, а бидејќи така е роден, не го почувствувал допирот на гревот“ (св. Амвросиј, Кнг. 2, Против Јулијан).
Друг познат учител на Црквата, особено почитуван на Запад, бл. Августин, напишал: „Што се однесува до другите луѓе, вклучувајќи го Него кој е аголен камен, не гледам за нив да станат храм Божји освен преку духовно раѓање, на кое апсолутно мора да претходи телесно раѓање. Така, не е важно колку ние можеме да знаеме за децата кои се во утробата на мајката, бидејќи Св. Евангелист Јован вели за Св. Јован Крстител дека се израдувал во утробата на мајката (што се случило само со помош на Светиот Дух), не е важно дали ние можеме или не можеме да имаме основа за мислење дека детето во тие услови е способно за осветување или не, додека во некои случаи не може да има сомнеж дека осветвањето преку кое секој од нас заедно и посебно станува храм Божји, тоа е можно само за оние кои се препородени, а препородувањето секогаш претпоставува раѓање. Само оние кои се родени можат да бидат соединети со Христос и да бидат во единство со Боженственото Тело, кое го прави Неговата Црква со живиот храм Божји (бл. Августин, Писмо 187).
Горенаведените зборови на старите учители на Црклвата сведочат дека на Запад учењето кое сега е раширено, порано било побивано. Дури и по отпаѓањето на Западната црква, Бернард, кој е познат како голем авторитет, пишува: „Сега се плашам, гледајќи дека сега некои сакаат да ја променат состојбата на некои важни работи вклучувајќи нови прослави непознати на Црквата, непотврдени со разум и неоправдани со традиција. Дали вие сте поучени и попобожни од нашите Отци? Ќе речете: Човек треба да ја слави Мајката Божја колку што тоа е можно. Тоа е вистина; но славењето на Цраицата небесна бара разумност. Таа царска Дева нема потреба од лажна слава, бидејќи веќе Таа ја поседува вистинската круна и знаците на достоинството. Слава на чистотата на Нејзиното тело и светоста на Нејзиниот живот. Почитувајќи го Нејзиниот Син, ја возвишуваме како Онаа која забременила без похотливост и родила без болка. Но што човек уште има да додаде на тоа достоинство? Луѓето кажуваат дека мора да се почитува зачнувањето кое претходи на славата на раѓањето, зошто ако зачнувањето не претходи и раѓањето нема да биде славно. Може исто да се бара за нејзините прародители прапрародители, до крај. Покрај тоа, како може да нема грев каде постои страст? Нека никој не кажува дека Светата Дева е зачната од Светиот Дух, а не од човек. Велам одлучно дека Светиот Дух се спуштил на Неа, а не дека дошол со Неа.“
„Велам дека Дева Марија не може да биде осветена пред Нејзиното зачнување, бидејќи не постоела. Но, таа не може да биде осветена во момент на своето зачнување заради гревот кој не може да се издвои од зачнувањето, така што останува да се верува дека Таа била осветена откако била зачната во утробата на Својата Мајка. Тоа осветување, ако го уништува гревот, го прави Нејзиното раѓање свето, но не и Нејзиното зачнување. Исклучувајќи го Него, целото поколение на Адам укажува на она што еден од Нив рече за себе, од чувство на понизност и познание на вистината; (Пс. 50, 7) зошто во безаконие сум зачнат. Како човек може да очекува тоа зачнување да биде свето кога тоа не е дело на Светиот Дух. Светата Дева, секако, ја одбива славата која очигледно го возвишува гревот. Таа не може на никаков начин да ги оправда новите откритија и покрај учењето на Црквата, новина која е мајка на бесрамноста и ќерка на лудоста“ (Бернард, Посл. 174). Горе цитираните зборови откриваат и ново учење и апсурдност на новата Римската црква.
Учењето за потполната безгрешност на Мајката божја не одговара на Светото Писмо, каде е повторено тврдењето дека е безгрешен само Посредникот меѓу Бога и луѓето, човекот Исус Христос (1. Тим. 2, 5); и во Него нема грев (1 Ез. 3, 5), Тој не прави грев и не се најде измама во Неговата уста (1 Пт. 2, 22); Оној кој во се е искушуван, како и ние, но без грев (Ев. 4, 15); Оној кој не знаеше за грев, Бог Го направи грев за нас (2. Кор. 5, 21). Но во врска со останатите луѓе кажано е, кој ќе извлече чисто од нечисто? Нико кој живеел еден еинствен ден на земјата (Јов. 14, 4). Но, Бог ја покажува својата љубов кон нас, додека уште бевме грешници, Христос умре за нас…зошто ако сме помирени со Бога преку смртта на Неговиот Син, додека бевме непријатели, толку повеќе – како помирени- ќе се спасиме во Неговиот живот (Рим. 5, 8-10).
Тоа учење противречи на Светото предание, кое се содржи во бројни патристички дела каде се спомнува возвишената светост на Дева Марија од Нејзиното раѓање, исто како и Нејзиното очистување со Светиот Дух, со зачнувањето на Христос, но не Нејзиното зачнување преку Ана. „Нема никој без дамка пред Тебе, дури и да живеел само еден ден, освен Тебе, Исусе Христе Боже наш, кој слезе на земјата без грев, и на кого сите ние ја поверивме врската на милоста и простувањето на гревовите“ (Св. Василиј Велики 3. Молитва на вечерна на Педесетницата). „Но кога Христос дојде преку чиста, девствена, безбрачна, богобојажлива, непорочна мајка без лозница и без татко, како што и Му приличи да се роди, Тој ја чисти женската природа, го убива загризувањето на Ева и го руши законот на плотта“ (Св. Григориј Богослов, „Во слава на девственоста“). Всушност, дури и тогаш, како што Св. Василиј Велики и Св. Јован Златоуст зборуваат за тоа, Таа не е сместена во состојба на невозможност да направи грев, туку продолжува да се грижи за своето спасение и го надминува секое искушение.
Учењето дека Мајката Божја била очистена пред своето раѓање, така што од Неа можел да се роди чист Христос, бесмислено е, зошто чистиот Христос можел да биде роден само ако Девата мора да биде чиста, неопходно е и Нејзините родители да бидат чисти од прародителскиот грев, и дека тие пак да бидат родени од очистени родители. Ќе се дојде до заклучок дека Христос не бил воплотен ако сите Негови претци по тело, директно од Адам, не се однапред очистени од првородениот грев. Но тогаш нема потреба за вистинско Воплотување на Христос, иако Христос доаѓа на земјата за да го уништи гревот.
Учењето дека Божјата Мајка е заштитена од првородениот грев, исто како и учењето дека Таа е заштитена со благодатта Божја од личен грев, го прави Бога немилосрден и неправеден, зошто ако Бог ја заштитил Марија од грев и ја очистил пред нејзиното раѓање, зошто тогаш не ги очисти и другите луѓе пред нивното раѓање, туку ги остава во грев? Следи заклучокот дека Бог спасува некого одвоено од неговата волја, предодредувајќи некого пред неговото раѓање за спасение.
Тоа учење кое навидум има за цел да ја возвиши Мајката Божја всушност потполно ги побива сите нејзини доблести. Пред се, ако Марија веќе во утробата на Својата мајка кога не сакала ни добро ни зло, била заштитена со благодат Божја од гревот пред Своето раѓање, во што се состои Нејзината важност? Ако била сместена во состојба во која е неспособна да прави грев, тогаш што прави Бог кога ја глорифицира? Ако Таа без напор и без никаков импулс кон гревот останува чиста, зошто е овенчана повеќе од другите? Не постои победа без противник.
Праведноста и светоста на Дева марија се покажува во фактот дека Таа, која е „човек со страсти слични на нашите“, толку го сака Бог и Му се предава, за да преку Нејзината чистота биде издигната над целиот човечки род. Бидејќи е предодредена и избрана, Таа е удостоена и очистена од Духот Свети кој се симнува на Неа и го зачнува вистинскиот Спасител на светот. Учењето за благодатта од гревот на ослободената Дева Марија ја порекнува Нејзината победа која не е вредна да биде овенчана со слава, ја прави слеп инструмент на Божјото провидение.
Ова не е егзалтација и зголемување на славата, туку омаловажување, „дар“ кој и е даден од папата Пие IX и сите останати кои мислеле дека можат да ја прославуваат Мајката Божја барајќи нови вистини. Пресветата Дева Марија била толку славена од Бога, возвишен Нејзиниот живот на земјата и Нејзината слава на небесата, што човечките откритија не можат да додадат ништо на Нејзината слава и чест. Она што луѓето го откриваат само го заматува Нејзиното лице од нивните очи. „Внимавајте некој да не ве измами со човечка филозофија, по науката на светот а не по Христа“ пишува апостол Павле од Светиот Дух (Кол. 2, 8).
Таквата „суетна измама“ е учењето за безгрешното зачнување на Дева Марија преку Ана, која на прв поглед ја возвижува, но всушност ја омаловажува. Како и секоја лага, оваа е посеана од „таткото на лагите“ (Јв. 8, 44), ѓаволот, кој успеал да измами многумина кои не разбрале дека со тоа хулат на Дева Марија. Заедно со ова, ќе биде одбиено секое друго учење сродно на тоа. Тенденцијата да се возвиши Пресветата Дева до еднаквост со Христос им се приришува на Нејзините маки кај Крстот исто значење со страдањата Христови, така што Спасителот и со-Спасителката страдаат исто според учењето на папитите, или „дека човечката природа на Мајката Божја на небото заедно со Богочовекот Христос го открива целосниот лик на човекот“ (Протојереј С. Булгаков – „Несогорувачка капина“ ст. 141 – исто така е суетна измама и заведеност со филозофија). Во Исус Христос нема ни машко ни женско (Гал. 3, 28), Христос го искупува целиот човечки род; затоа на Неговото воскресение еднакво „Адам игра од радост и се весели Ева“ (кондак 1 и 3 гл.), а со своето Вознесение ја вознел целата човечка природа. Исто така, тврдењето дека Мајката Божја е „Комплементарна на Светата Троица“ или дека е „четвртиот ипостас“, дека „Синот и Мајката го откриваат Отецот преку Вториот и Третиот „Ипостас“, дека Дева Марија е „суштество, но не вишо суштество“ – се тоа е плод на суета, лажна мудрост која не се задоволува со она што Црквата го држи од времето на Апостолите, туку тежнее да ја прослави повеќе отколку што Бог ја прославува. Така зборовите на Св. Епифаниј Кипарски се исполнети: „Некои безумници во своето мислење за светата Приснадева тежнееле и тежнеат да ја постават на место на Бог“ (против антидикомарионити). Но тие кои така бесмислено ја покажуваат Дева Марија, наместо да ја величат, се завртуваат кон хула; Сечистата ја презира лагата, бидејќи е Мајка на Вистината (Јн. 14, 16).
ПРАВОСЛАВНО ПОЧИТУВАЊЕ НА МАЈКАТА БОЖЈА
Православната Црква за Мајката Божја учи она што Светото предание и Светото Писмо пренесуваат за Неа и секојдневно ја прославува во своите храмови барајќи Нејзина помош и заштита. Знаејќи дека и се пријатни само оние молитви кои одговараат на Нејзината вистинска слава, светите Отци и песнописците ја молеле Неа и Нејзиниот Син да ги научат како да ја опеваат: „Огради го мојот ум, о Христе мој, зошто се осудувам да пеам пофална песна на Твојата Пречиста Мајка“ (икос на Успение). „Црквата учи дека Христос вистина е роден од Приснодева Марија“ (Св. Епифаниј, „слово за вистинската вери“). „Неопходно е да исповедуваме дека Дева Марија навистина е Богородица, за да не се падне во хула. Зошто оние кои порекнуваат дека Пресветата Дева навистина е Богородица, не се веќе верни, туку се ученици на фарисеи и садукеи“ (Св. Јефрем Сирин, „На Монахот Јован“).
Од Преданието е познато дека Таа била ќерка на временските Јоаким и Ана, дека Јоаким е од царската лоза Давидова, а Ана од свештеничка лоза. Без разлика на така возвишен род, тие биле сиромашни. Всушност тоа не ги нажалувало овие праведници, туку тоа што немале деца и не можеле да се надеваат дека нивното потомство ќе го видат Месијата. И ете, кога еднаш, презрени од Евреите, двајцата во тага вознесувале молитва на Бога – Јоаким на брдото каде се повлекол кога свештеникот не ја прифатил неговата жртва во храмот, а Ана во својата градина оплакувајќи ја својата бездетност – тогаш им се јави ангел кој им соопштил дека ќе добијат ќерка. Израдувани, тие ветиле дека своето чедо ќе го посветат на Бога. После девет месеци им се роди ќерка и и дадоа име Марија, а таа, од најрано детство покажуваше најубави особини на душата. Кога наполнила три години, нејзините родители, исполнувајќи го ветувањето, свечено ја однеле малата Марија во Ерусалимскиот храм; таа самата се искачила на високите скали, а по Божје откривение, била воведена во Светињата на Светињите од Првосвештеникот кој ја дочекал, воведувајќи со Неа и благодат која на Неа почивала во храмот кој до тогаш бил без благодат. (Види Кондак на Воведение. Тоа бил повторно соѕидан храм во кој славата Божја не се симнала како на скинија или храм Соломонов). Таа се сместила во делот за девојки кои постојано се во храмот, но поминувала толку време во молитва во Светињата на Светињите што може да се каже дека во него и живеела. (Воведение, 2, стихира на „Господи возвах“ и „слава и ниње“…). Бидејќи била украсена со сите доблести, Таа претставува пример за необично чист живот. На сите им била покорна и послушна, никого не го ожалостувала не кажувајќи никому ништо грубо, била љубезна со сите, не дозволувајќи ниту една нечиста мисла (Св. Амвросиј Милански „За постојаното девство на Дева Марија“).
„Покрај праведниот и непорочниот живот кој го водела Мајката Божја, гревот и смртта го пројавија своето присуство во Неа. Тие не можеа, а да не се појават: тоа е точното и правоверното учење на Православната Црква во врска со Мајката Божја, за првородениот грев и смртта“. (Еп. Игнатиј Брјанчанинов, „Објаснување на учењето на Православната Црква за Мајката Божја“).
„Туѓа на секој пад во грев“ (Св. Амвросиј Милански толк. 118 пс.), „Таа не била слободна од искушенијата на гревот“. „Единствено Бог е без грев“ (Св. Амвросиј, исто), додека човекот секогаш ќе го има во себе она што сепак треба да се исправи и усоврши за да биде исполнета заповедта Божја: „Бидете свети како што сум јас Свет, Господ Бог ваш (Лев. 19, 2). Колку некој е почист и посовршен повеќе ја согледува својата несовршеност и се смета себеси се понедостоен.
Дева Марија предавајќи се себеси целосно на Бога, дури иако го одбивала од себе секој напад на грев, повеќе од другите ја чувствувала слабоста на човечката природа и усрдно копнеела по доаѓањето на Спасителот. Во своето смирение се сметала за недостојна да биде и слугинка на Онаа која ќе го роди Него. За ништо да не ја одвои од молитвите и вниманието на Себе, Марија дала завет на безбрачност за да му служи само Нему целиот свој живот. Како вереница на старецот Јосиф, кога нејзините години веќе не допуштале да остане во храмот, Таа се сместила во неговата куќа во Назарет. Тука Дева Марија била удостоена со посетата на архангел Гаврил кој и благовести дека ќе роди Син на Севишниот. „Радувај се благодатна, Господ е со Тебе, Благословена си Ти меѓу жените… Духот Свети ќе се симне на Тебе и силата на Вишниот ќе те осени. Затоа и она што ќе се роди ќе биде свето и ќе се нарече Син Божји“ (Лк. 1, 28-35).
„Марија ја примила благовеста смирено и покорно. Тогаш Словото, на начин само Нему познат, се симна и, како што Самиот сакал, дошол и се населил во Неа“ (Св. Јефрем Сирин, „Пофалба на Мајката Божја“). „Како што молњата осветлува се што е скриено, така и Христос очистува се што е скриено во природатана на работите. Тој ја очистил Дева Марија, а потоа се родил, така да покажал дека е Христос, пројавувајќи чистота во целата своја снага. Тој ја очистил Дева Марија подготвувајќи ја за Светиот Дух, а потоа утробата, станувајќи чиста, го зачнува Него. Тој ја очистил Девата во Нејзината непорочност и заради тоа и по раѓањето останува Дева. Не велам дека Таа станала бесмртна, туку дека била просветена со благодат, не се вознемирувала со грешни желби“ (Св. Јефрем Сирин, „Слово против еретиците“, 41). „Светлината се вселила во Неа, го очистила Нејзиниот ум, Нејзините мисли, ги направила Нејзините барања мудри и го осветила Нејзиното девство(Св. Јефрем „Марија и Ева“). Оној кој е чист по човечко сфаќање ја направил благодатно чиста (еп. Игнатиј Брјанчанинов, „Излагање на учењето на Православната Црква за Мајката Божја“).
Марија на никого не кажала за јавувањето на Ангелот, туку Ангелот сам му открил на Јосиф за зачнувањето на Марија од Светиот Дух (Мт. 1, 18-25), а по раѓањето Христово на пастирите. Пастирите, кои дошле да се поклонат на Новородениот, кажале што слушнале за Него. На четириесетиот ден Таа ја слушнала молитвата на Симеон на пофалба, но и пророштвото дека нож ќе и ја рани душата. Подоцна гледала како расте во мудроста, го слушала како со дванаесет години поучува во храмот и се „сложувала во своето срце“ (Лк. 21, 52). Иако преполна со благодат, Таа целосно не разбрала во што се состои службата и величината на Нејзиниот Син. Еврејските сфаќања за Месијата и биле блиски, а природните чувства ја воделе за Него да се грижи, да Го чува од напади и опасности. Заради тоа го вознесувала Својот Син, во почетокот неволно, што го предизвикало Неговото укажување на превенството на духовното над телесното сродство (Мт. 12, 45-49). „Тој исто така се грижел за Нејзината Чест, но многу повеѓе за спасение на Нејзината душа и доброто на луѓето заради кои се облекол во тело. (Св. Јован Златоуст, Толкување на Јовановото Евангелие, Ом. 21). Марија тоа го разбрала и „слушајќи го зборот Божји и го пази“ (Лк. 11, 27-28). Како никој друг, Таа ги усвоила чувствата кои се во Христос (Фил. 2, 5), без негодување да ја поднесува тагата на мајка кога го видела Својот Син прогонет и како страда. Се радувала на денот на Воскресението, во денот на Педесетницата се облекла во силата одозгора (Лк. 24, 49). Светиот Дух кој се симнал на Неа „ја научил на се“ (Јн. 14, 26) и ја упатил на секоја вистина (Јн. 16, 13). Просветена, Таа уште поревносно се трудела да го исполни тоа што го слушнала од Својот Син и Искупителот, за да се вознесе кај Него и да биде со Него.
Крајот на земскиот живот на Пресветата Мајка Божја бил почетокот на Нејзиното величество. „Украсена со боженствена слава (ирмос кан. Успение), Таа стои и ќе стои, во денот на Страшниот Суд и во идните векови, од десната страна на престолот на Својот Син“. Таа царува со Него и има храброст пред Него како Негова Мајка по тело, како онаа која е по дух со Него, како онаа која ја исполнува волјата Божја и ги учи другите (Мт. 5, 19). Премилостива и полна со љубов, Таа ја покажува Својата љубов кон Својот Син и Бога , и кон човечкиот род. Таа се зазема за него пред Милосрдниот и обиколувајќи ја земјата им помага на луѓето.
Искусувајќи ги сите тешкотии на земскиот живот, Застапничката на човечкиот род ја гледа секоја солза, го слуша секој здив и молба на оние кои и се обраќаат. Особено е близу до оние кои се трудат во борбата против страстите и ревнуваат за богоугоден живот. Дури и грижите во животот Таа е незаменлива Помошничка. „Радост на тажните и застапничка на наклеветените, хранителка на гладните, утеха на патниците, пристаниште на витланите од бура, посетител на болните, на немоќните покров и заштита, упориште на староста, мајка на Бога Вишниот Ти си“ (стихира Одигитрија). „Надеж, заштита и прибежиште, во молитвите неуморна“ (кондак на Успение),„ која го спасува светот со Својата непрестана молитва“ (Богородичин, 3 гл.). Таа ден и ноќ се моли за нас и скриптарите на Царството се утврдуваат со Нејзината молитва.
Нема ум или зборови кои можат да ја изразат Нејзината величина, која се родила во грешниот човечки род, а станала почесна од Херувимите и неспоредливо пославна од Серафимите. Гледајќи ја благодатта на светите тајни Божји кои се покажале исполнувајќи ја Дева Марија, се радувам, и не знам како да ги разберам тајните, како Избраната се откри над сите созданија, видливи и духовни. Заради тоа, сакајќи да ја пофалам Неа, јас се ужаснувам со ум и зборови. Сепак се осудувам да проповедам и да ја величам Неа: Таа е живеалиште на небесното (икос на Воведение). Секој јазик е во недоумица како да Те пофали Тебе, по заслуга; секој надсветски дух паѓа во безумност кога сака да ти пее пофална песна, Богородице. Но како добро кон своето дело прими ја верата наша. Ти ја знаеш нашата љубов, инспирирана од Бога, зошто Тебе застапничка на христијаните Те величаме (ирмос 9. Песни на Богојавление).
GRBNACRKVATA
Makedonska Vistinska Pravoslavna Crkva
Post Box 6678, Rodelokka, 0502
Oslo, Norway

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.