ВЕРОНАУКА ВО ДОМОТ ПРАВОСЛАВНА ВЕРСКА ЧИТАНКА

GRBOTNAMVPC
Со благослов на неговата Светост
Патријарх на
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА И ПАТРИЈАРШИЈА
на Македонија и македонскиот народ во дијаспората, Норвешка,Скандинавија,Палестина и цел свет
††† Јован – Хаџи
Наслов на книгата
„ВЕРОНАУКА ВО ДОМОТ„
ИЗДАВА: МВППЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза
Скопје, Република Македонија
2014 година Господова
ВЕРОНАУКА ВО ДОМОТ
ПРАВОСЛАВНА ВЕРСКА ЧИТАНКА

Богородице Дево радувај се, Благодатна Марие, Господ е со Тебе! Благословена си Ти меѓу жените и благословен е Плодот на Твојата утроба зошто Ти си го родила Спасителот на нашите души
НАМЕСТО ПРЕДГОВОР
НЕ ПРИФАЌАЈТЕ СВЕТ БЕЗ БОГА

Најдобро би било човекот никогаш да не го поставел прашањето: има ли Бог? Без тоа прашање можел да ја зачува својата природна положба во однос на светот и Бога. Вака, кога веќе го поставил прашањето, се впуштил во мачно трагање за некаква вистина која би сакал да ја поседува, исто онака како што го поседува својот стан, својата градина, својот авотмобил. Бидејќи тоа никогаш не било можно, ниту пак ќе биде, човекот се пошироко и пошироко ја отворал вратата на сомнежот за се она што не можел лично да стави на опит. На таков начин дошло до поматени претстави за Бога, светот, свеста, моралот ит.н., што предизвика колеблив став кон се што претставува духовност и морална определеност. Со тоа вообразениот човек замислил горди натпревари со Бога. Бидејќи веќе го замислил светот без Бога, веднаш се обидел да се постави себе на Неговото место, за кое Достоевски ја кажал својата позната изрека: „Ако нема Бог, тогаш јас сум Бог“. Од таквото тврдење следуваше убедувањето дека човекот е слободоумен во се што прави зошто себе се ослободил од апсолутниот Судија. Но тоа е една од бројните човекови самозалажувања, зошто е невозможно да се замисли неограниченост на слобода по човечка мерка и природа. Една неограничена слобода би атакувала друга неограничена слобода, а со тоа би дошло до невидена пресметка и самоуништување. Неограничената слобода можно е да се развива само при апсолутно добро.
Во интерес на нашата природна положба во светот и душевната рамнотежа, покорисно ни е и попотребно себеси да не си поставуваме прашање за постоењето на Бога, туку тоа да го прифатиме со вера како најнеопходна стварност и најдраг дар. На таква помисла не наведува се она што го гледаме и се што чувствуваме.
Самото наше постоење – зарем не е чудо над чудата?!
Постоењето на се во сите свои величествени видови – зарем не е чудо Божје?!
Безброј видливи и невидливи светови, чии сили и пространства одвај може да се замислат – зарем тоа не е чудо Божје?!
Дали може да се претпостави дека над сите планети и сонца, над сите животи и убавини, над сите добрини, жртви и љубови – царува некое случајно дејство на природата?! – Не, никако. Пологично е сепак да се верува дека над сите величествени појави стои семоќен Бог, Творец на видливиот и невидливиот свет, Творец на небото и земјата и на се што е на небото и на земјата. Отецот наш небесен.
Кога ништо друго не би го наведувало човека на помисла за Бога, би му било доволно постоењето на свеста или мислата. Колку е само величенствена свеста во оваа бесвесна материја. Самата по себе таа сведочи за совршенството на свесното битие – Бога.
Со својата мисла човек патува низ бесконечните пространства на вселената, и тоа неспоредливо побрзо од било која природна појава. Мислата поминува безброј светлосни години во еден момент. Таа еднакво лесно патува и во иднината и во минатото. Пред неа границите на просторот и времето се кула од карти. Мислата е отисок на Божјата безграничност и вечност во нас. Со неа се запознаваме себеси, го препознаваме Бога во себе и ги дознаваме тајните на Божјиот свет. Мислата е говор на душата за Бога. Сите појави во светот кои човек ги обработува со мислата, сведочат за постоењето на едно совршено мисловно битие кое го уредува светот – Бог. Целокупното духовно трворештво ја следи мислата за Бога како за вечно присутно битие во се што е мисловно.
Сите дела кои човек ги вреднува како добри или лоши, се следени со мисла за присуството Божје како апсолутен Судија. Во се што човек работи, мисли и чувствува низ целата историја – присутна е мислата за Бога како што Сонцето е присутно во развојот на нежното растение.
Не е никаква слепа сила на почетокот на се создаденото, туку е семожниот Бог, како што Библијата во своите први стихови вели: „Во почетокот Бог ги создаде небото и земјата“ (Битие, 1, 1). Навистина ние не знаеме зошто и како воопшто некои можат да прифатат свет без Бога. Како „природна смрт“.
За нас христијаните, сведоштавата за Бога кои се дадени во Библијата, се неприкосновени и со ништо не можат да се заменат.
Во Библијата се е кажано: дека Бог е Творецот, дека е Добар, дека е Свет, дека е Праведен, дека го сака светот и дека го создал од љубов. Со таквата претстава за Бога, ние ја прифаќаме својата улога во светот и се трудиме да живееме по волја Божја: во потполна добрина, љубов и радост. Се трудиме да живееме во чувствување на блискост со Бога на кого во молитвата му се обраќаме – „Оче наш“! Нам ни е јасно зошто смртта ни е неприродна – затоа што ние личиме на бесмртниот Бог, на нашиот Творец.
Кога ќе ја почуствуваме таа присутност на однос меѓу себе и Бога, ќе научиме да живееме вистински живот, живот под благослов Божји. Потоа нема да ни бидат потребни никакви надворешни докази за постоењето Божје. Тогаш Бог ќе сведочи за себе во нас. Неверниот апостол Тома го допре телото на воскреснатиот Христос. И сега нема веќе причини за оние кои се сомневаат и за маловерните.
ВООПШТО ЗА ЦРКВАТА
Цркавата е од Бога воспоставена заедница на луѓе, обединети со вера во еден Бог, во Светите тајни, законите Божји и црковната управа. Во Црквата, целиот човечки род, од почетокот до крајот на времето, станува свето единство во кое човекот не се губи како личност. Во Црквата човечката личност е најголемата светост. Затоа, Црквата е заедница, а не општество во кое човекот се губи како поединец.
Основачот на Црквата е Богочовекот Исус Христос, Тој е глава на Црквата. За тоа сведочат Неговите зборови: „Ќе изградам Црква своја и вратата на пеколот нема да ја надвладее“. Со овие зборови Тој и дал вечна намена. Затоа Црквата е Богочовечки организам, односно таа е Исус Христос продолжен преку целата вечност. Роденден на Црквата е на Духови кога Светиот Дух во вид на огнени јазици се симнал на апостолите. Светиот Дух, третото лице на Светата Троица, ветениот Утешител, се симнал тогаш на светот и почнал во него да живее. Светиот Дух е сила која луѓето во Црквата ги соединува и прави Црквата да биде тело Христово. Преку Светите тајни, Светиот Дух ги осветува сите членови на Црквата и ги одржува во благодатно единство со Бога и во меѓусебно единство.
ЕДИНСТВО НА ЦРКВАТА
Единството на Црквата произлегува од единството на личноста на нејзиниот основач Господ Исус Христос. Како Негово тело, таа е неделива. Поделбата во црквата е невозможна. Можни се само одвојувањата од Црквата. Така низ историјата од Црквата отпаднале разни еретици и расколници, со што себе се исклучиле од црковната заедница. Прво од Црквата отпаднале гностиците, па ариевците, потоа духоборците, монофизитите, иконогонителите, месалинците и многу други.
Најголемо одвојување од Црквата се случило во 1054 година. Тогаш Римскиот Патријарх се одвоил од едната света, соборна и апостолска Црква Христова. Причина за оваа поделба лежи во новите погрешни учења за Запад, како што се: папската непогрешливост, укинување на Епиклезата (за време на Литургијата повикување на Бога преку Светиот Дух, за лебот и виното да се претворат во Тело и Крв Христови), индулгенција (простување на гревовите по исповест), инквизиција, чистилиште, а потоа воведување на нови догми за Пресвета Богородица, како и намалување на дисциплината на постот.
Откако во Рим беше признат еден човек како непогрешлив, на Запад се појавувија нови папи и учители. Прво се појави протестантизмот на Мартин Лутер, а по него стотици нови месии кои основале свои секти. Така на Запад денес има преку 250 разни секти (иако во последно време на Запад, а особено во Америка, се појавуваат толку нови секти што е просто невозможно сите да бидат регистрирани и да се дознае нивното учење), кои толку се оддалечиле од изворното учење на Црквата што дури веќе немаат ни христијански одбележја.
Во православниот Исток е сочувано единството на Црквата. Бурната историја на настаните не ја нарушиле соборноста на Црквата. Вистина, на Исток постојат помесни цркви, но тие се во целосно духовно единство, со едно учење и канонски поредок. Тоа се помесни цркви кои апостолите ги основале: Ерусалимската, Александриската и Антиохиската. Кога цар Константин на Босфор ја изградил новата престолнина на Ромејско-византиското цраство, Цариград стана прва катедра на источното христијанство. Славната Цариградска патријаршија, духовно родила и со светлината на Евангелието просветлила многу околни народи, особено словенските, така да настанале нови помесни цркви: Руската, Српската, Романската, Бугарската и други.

БОГ
ШТО Е БОГ?

Хиерон, кралот на Сиракуза, еден ден го повикал филозофот Симонида и побарал од него, како мудрец, да му каже што е Бог. Филозофот не му одговорил веднаш, туку побарал 24 часа за размислување. Кога истекол овој рок, тој дошол кај кралот и побарал уште 48 часа. После тоа побарал уште 96 часови и така секој пат двапати повеќе време. Изненаден од ваквата постапка, кралот го запрашал мудрецот што тоа треба да значи, дали тој се шегува со него. На тоа мудрецот му оговорил: „Што повеќе размислувам за поставеното прашање, тоа ми се чини се потаинствено“.
Во денешно време слично се изразил белгискиот филозоф Морис Метерлинк, одговарајќи во една анкета на прашањето: што знае за Бога: „Јас се поклонувам, јас молчам пред Него. Што повеќе одам напред, Тој се повеќе се повлекува. Што повеќе размислувам за Него, се помалку разбирам. Што повеќе го гледам, се помалку го забележувам, а што помалку го гледам се сум посигурен дека Тој постои; зошто ако не постои, тогаш насекаде е ништожност; а кој може да замисли дека ништожноста постои?“ („Она што го знам за Бог“, Париз, 1926 г, стр. 143).
Луѓето не разбираат и не можат да ги објаснат едноставните работи околу себе, а камо ли да го разберат Творецот на се-убаво истакнува Свети Кирил Ерусалемски (386): „Ако некој сака да зборува за Бога, нека прво ги објасни краевите земски. На земјата живееш, а краевите на своето живеалиште, т.е. земјата, не ги знаеш. Како тогаш можеш достојно да го разбереш Творецот? Ги гледаш ѕвездите, а Творецот не го гледаш. Изброј го видливото, а потоа објасни го невидливото… Изброј ги, ако можеш, капките водени кои врз овој град, или пак врз твојот дом, паднале само во еден час, изброј ги ако можеш, но не можеш. Признај ја својата немоќ и Божјата сила. А на Бог му е познат бројот на дождовните капки кои се излеваат на целата земја (Јн. 36, 27). Сонцето е создание Божје…Подледни прво во сонцето, а потоа испитувај за Бога…Кога човек не може да разбере она што Бог го создал, како ќе го рабере Творецот?“
По сведоштво на светиот апостол Павле, кој, како самиот открива, бил вознесен до третото небо и таму слушнал „неискажани зборови кои на човекот не му е дозволено да ги зборува“ (2Кор. 12, 2-4) – Бог „живее во светлина на која не може да и се пристапи, кого никој од луѓето не го видел, ниту може да го види“ (1Тим. 6, 16) и да остане жив. Кога старозаветниот пророк Мојсеј побарал од Бога да му ја покаже славата своја, Бог одговорил: „Не ќе можеш да го видиш Моето лице, зошто не може човек да ме види и да остане жив“ (2 Мојс. 33, 20). Ете, луѓето не можат без опасно по својот вид да гледаат во сонцето кое е создание Божје, а како може да го гледаат самиот Творец? Затоа безумство зборуваат оние кои бараат Бог да им се покаже, па да поверуваат во Него.
Уште од почетокот на христијанството, образуваните многубошци барале од христијаните да им го покажат својот Бог па да веруваат во Него. На вакво барање свети Теофил, епископ антиохиски, околу 181 година, во своето писмо упатено до градоначалникот Автилик, кој меѓу другото, вели: „Покажи ми го твојот човек и јас ќе ти го покажам мојот Бог…Бог е видлив за оние на кои им е откриен видот на душата. Сите имаат очи, но како тие да се покриени со покривка и не можат да гледаат во Сонцето. Заради созерцување на Бога, треба да се очисти видот на душата од лоши дела. Душата на човекот треба да биде чиста, како блескаво огледало. Како што калта му пречи на огледалото да ја одржува светлината, така и гревот на човекот му пречи да го види Бога. Треба да се испитате самите себеси и да се очистите. На сите оние кои се подложни на гревови и пороци, Бог не им се јавува…Ликот Божји не може да се види со телесни очи зошто ликот Божји е неискажлив, Неговата слава несфатлива, величината недостижна, висината Негова го надминува нашиот ум, мудроста неспоредлива, добрината неподражавана, убавината необјаснета…Како што душата во човекот е невидлива, но се запознава преку движењето на телото, така и Бог е невидлив за човечкиот вид, но се гледа и познава од Неговите дела и промисли…“

ПАТОТ НА БОГОПОЗНАНИЕТО
Иако Бог е невидлив за телесните очи на човекот, сепак Тој не е целосно непознат за луѓето. Тој им се открива на два начина: посредено – преку видливата природа, и непосредно – преку својот Син. Тоа се два патишта кои луѓето ги водат кон богопознанието. Првиот се вика природен, а вториот натприроден.
ПРИРОДНИОТ ПАТ НА БОГОПОЗНАНИЕТО
Овој пат на богопознанието бил познат уште од старозаветните луѓе. Поаѓајќи од суштествата, тие доаѓале до Творецот. „Запрашај ги животните и ќе те поучат, и птиците небесни ќе ти кажат; или прашај ја земјата и таа ќе ти каже, и рибите морски и ќе ти објаснат. Кој од сите нив не знае дека раката Господова создала се, дека во Неговата рака е душата на се што е живо, и духот на секој човек?“ – резонира праведниот (Јн. 12, 7-10).
Како што земјата и предметите на неа зборуваат за својот Творец, така за Него говори и ѕвезденото небо или вселената. „Небесата ја кажуваат славата Божја, и делата на рацете Негови ги објавува сводот небесен. Денот на денот му ја повикува пофалбата,и ноќта на ноќта и ја јавува мудроста. Тоа не е говор, тоа не се зборови чиј глас нема да се слушне. Нивниот звук се разнесува по целата земја и до крајот на вселената зборовите нивни“, извикува во своето побожно воодушевување царот Давид (Пс. 19, 1-4).
Затоа неговиот син, цар Соломон ги нарекува безумни оние кои не можеле поради видливите предмети во светот да се воздигнат до нивниот Творец, туку предметите и појавите во природата ги прогласиле за божества и им се поклонувале: „Безумни се сите луѓе кои не го познале Бога, кои не можеле преку видливите добра да го видат Оној кој е, ниту преку набљудување на делата да го препознат Творецот. Наместо тоа, тие ги гледале огнот, ветерот, виорот, кругот од ѕвезди, водата, небесните светла, како богови кои управуваат со светот. Ако биле воодушевени од нивната убавина, па созданијата ги сфатиле како богови, нека знаат колку Господарот е поубав од нив, зошто Родоначалникот на убавината ги создаде нив. Ако им се воодушевувале на нивните сили и дејства, нека од нив заклучат колку е посилен и помоќен Оној кој ги создал. Зошто величината и убавината на создаденото по аналогија го открива Оној кој е нивни Творец“ (Пословици, 13, 1-5).
На овој пат на богопознавање укажува и апостол Павле кој говорејќи за Бога, вели дека Неговите невидливи совршенства, вечната моќ и Неговото Божество се објавени на човечкиот разум од создавањето на светот, преку неговите дела (Рим. 1, 20).
НАТПРИРОДЕН ПАТ НА БОГОПОЗНАНИЕТО
Покрај посредниот начин на откривање на светот преку своите дела, Бог им се откри на луѓето и непосредно. Второто Лице на Божествената Троица, Синот Божји, слезе на земјата и на чудесен, натприроден начин се овоплоти од пресветата Дева Mарија како човек Исус, соединувајќи ги во својата Личност Бога и човекот, т.е. Божеството и човештвото. Со тоа е задоволена исконската желба на луѓето и им е овозможено да го видат Бога како овоплотена Љубов во Личноста на Богочовекот Исус Христос. „Кои ме гледаат мене, го гледаат Отецот…Јас сум во Отецот и Отецот е во мене“, му одговори Господ Исус Христос на апостол Филип на неговото барање да им го покаже Отецот (Јв. 14, 9-10).
Синот Божји слезе на земјата заради својата преголема љубов кон луѓето и заради нивното спасение. Тој тоа сам го открил кога рекол: „Бог токлу го засака светот, што го даде својот Син единороден за ниту еден кој верува во Него да не погине, туку да има вечен живот“ (Јв. 3, 16).
„Се симнав од небото не за да ја извршувам својата волја туку волјата на Оној кој ме прати. А ова е волјата на Оној кој ме прати, да од се што ми даде ништо да не изгубам, туку да ги воскреснам во последниот ден. Зошто тоа е волјата на мојот Отец, да секој кој го види Синот и верува во Него, има вечен живот и јас ќе го воскреснам во последниот ден“ (Јов. 6, 38-40).
„Синот човечки не дојде за да Му служат, туку да служи и да го даде својот живот како откуп за многумина“ (Мат. 20, 28).
„Синот човечки не дојде да ги погуби човечките души, туку да ги спаси“ (Лука 9, 56), „дојде да бара и спаси што било изгубено“ (19, 10).
Синот Божји од љубов кон луѓето ги зема на Себе гревовите на светот (Јов. 1, 29), „се даде Себеси за нас како принос и жртва на Бога“ (Ефес. 5, 2), „умре за нашите гревови, праведник за неправедните, за да не приведе кон Бога“ (1 Петар. 3, 18), „Не искупи од клетвата законска, постанувајќи за нас клетва“ (Гал. 2, 13), „не помири со Бога“ (Рим. 5, 1; 2Кор. 5, 18-19). Слезе на земјата „да ги раскопа делата ѓаволски“ (1Јв. 3, 8), „за со својата смрт го сотре оној кој има власт над смртта, т.е. ѓаволот, и да ги избави оние кои од страв од смртта цел живот биле робови“ (Евр. 2, 14, 15).
Кога злото го преплавило целиот свет и духовната темнина речиси сосема ги помрачи човечките умови и совести, тогаш „неопишаниот, беспочетниот и неискажаниот Бог слезе на земјата, во човечко тело, зошто од свое милосрдие не можел да гледа и да трпи како ѓаволот го мачи човечкиот род, туку дојде за да не спаси“ – учи светата Црква (во молитвата на чинот на големото водоосветување на Богојавление).

Создателот човеков знаел дека човекот ќе се прашува кој е тој и дека самиот не ќе може да дознае, па му ја открил вистината за постанокот на светот и човекот во него. Тоа откритие се чувало како усмено предание и се пренесувало од една генерација на друга се додека Мојсеј не го запишал во првата книга на своето Петокнижие кое токму поради тоа го носи насловот: Постанување (Битие).
Ова Божје откривање опишува како Бог го создал светот и сите живи суштества со човекот, како круна на се создаденото. Тоа воедно ја укажува на големата разлика меѓу сите живи суштества и човекот веќе во самиот акт на создавање, а потоа во психичката структура. Додека сите животински видови се создадени со силината на семоќниот збор Божји: „Нека биде…“ , „и бидна…“(1 мојс. 1, 20, 21), создавањето на човекот било различно. На актот на создавањето на човекот претходело советување на сите три Лица на Божествената Троица: „Ќе создадеме човек по наша слика и по наш образ и кој ќе владее над рибите морски, над птиците небесни, над домашните животни и над целата земја и над животните кои ползат по земјата“ (1 Мојс. 1, 26). А во самиот акт на создавање се истакнуваат два момента: прво-создавањето на телото од земја, и второ-оживување на телото со животворниот здив Божји: „И го создаде Бог човекот по својот лик…Го создаде од земната прав и му дувна во лицето здивот на животот и стана човекот жива душа“ (1 Мојс. 1, 27; 2, 7). Тој животен и бесмртен здив Божји во човекот се нарекува во Светото Писмо душа или дух . Душата е поскапоцена од се видливо на овој свет. Тоа го откри Господ Исус Христос кога рече дека на човек ништо не му користи и целиот свет да го има ако ја изгуби душата своја (Мат. 16, 26). А на безумниот богат човек кој мечтаел да ги прошири своите житници и во нив да го смести плодот од своите ниви, и така себеси да се осигура со храна за повеќе години, Господ му забележа: „Безумнику, оваа ноќ ќе ти ја земам душата, а тоа што го спреми, на кого ќе биде?“ (Лк , 12, 20).
Фактот дека духот човекот го прави разумно суштество, свесно за себе, го потврдуваат зборовите на светиот апостол Павле: „Кој меѓу луѓето знае што е во човекот, освен духот човеков кој е во него?“ (1Кор. 2, 11). Додека е духот во телото, човекот е живо суштество; кога духот го напушта телото, тоа е мртво исе враќа во земјата, од која и постанал, а духот се враќа кај Бога, кој и го дал (Проповедник 12, 7). Ако духот, по Божјата заповед се врати во телото, тоа повторно оживува. Тоа се случило со синот на вдовицата во Наин (Лк, 7, 14), со Јаировата ќерка во Капернаум (Лк, 8, 54-55), со Лазар од Витанија (Јв. 11, 43-44).
Дека духот човеков продолжува да живее и после телесната смрт откри Господ Исус Христос во својата приказна за богатиот и Лазар (Лк 16, 19-31) и го потврди со своето славно Воскресение од гробот, како и со воскреснувањето на многу умрени луѓе во Ерусалим, кое се случило во чест на Христовата смрт и Неговото воскреснување (Мт. 27, 52-53).
Без Божјото откривање човекот никогаш не би можел да ја дознае вистината за себе: кој е тој и како настанал. Тој за самиот себе би претставувал нерешлива загатка. Но и после ова сознание, за својата постапка, човекот и понатаму, и токму сега, останува тајна, како што тоа прекрасно го изрази владиката Његош во своите познати стихови:
„Од секоја точка погледни го човекот,
Како сакаш суди за човекот-
Тајната за човекот е човекот најголема!“
СОЗДАВАЊЕТО НА СВЕТОТ
Бога не можеме да го видиме. Но, го гледаме светот околу себе кој е толку голем и убав. Има високи планини, широки полиња, реки и мориња. Над нас има сино небо на кого преку ден свети сонцето, а навечер месечината и безбројните ѕвезди. Земјата е полна со разни животни и растенија.
Кој го создаде светот? Луѓето градат големи цркви и дворци, мостови и патишта. Затоа тие земаат вар, дрво, железо или било што од земјата, без тоа не би можеле ништо да направат.
Бог го создаде светот од ништо.

Во почетокот Бог го создаде небото и земјата. А земјата беше неуредена и пуста. Темнината ја покривала длабочината и духот Божји лебдел над водата.
Тогаш Бог рече: „Нека биде светлина!“ И бидна светлина. Ја одвои Бог светлината од темнината, и светлината ја нарече ден, а темнината ноќ. Тоа беше првиот ден.
Вториот ден Бог создаде свод над земјата. Така настана ова сино небо кое го гледаме, или воздухот.
Третиот ден Бог рече: „Нека се собере водата на едно место и нека се покаже суво!“ И така бидна. Сувото Бог го нарече земја, а водата море.Повторно рече Бог од земјата да израсне трева, растенија и родно дрво. И бидна така.
Четвртиот ден Бог на небото го создаде сонцето, месечината и ѕвездите да ја осветлуваат земјата и да го одбележуваат времето во денови и години.
Петтиот ден Бог ги создаде рибите се што живее во водата и птиците во воздухот. И ги благослови говорејќи: „Раѓај те се и множете се!“
Шестиот ден Бог рече: „Нека земјата пушти од себе животни од сите видови, стока, ситни животни и ѕверови земски“ И така бидна. На крај Бог го создаде човекот.
Тогаш Бог погледна се што создал и видел дека се било многу добро.
Своето дело Бог го заврши за шест дена. Во седмиот ден се одмори и го благослови тој ден и го посвети.

Големи се делата Божји. Само Бог можел да создаде свет од ништо, зошто единствено Тој е семоќен.
Пред создавањето на светот немало ништо освен Бог, кој е вечен.
Тој сакал да постојат луѓе кои ќе се радуваат на животот и ќе го слават Бога, зошто Бог е добар.
Треба секогаш да го славиме и фалиме Бога. Се што имаме од Бога имаме. Тоа е нашиот Творец, наш заштитник, наша потпора. Бог е добар Татко на сите нас.
Треба вредно да работиме шест дена, а седмиот ден да го посветиме на својот Бог кој Тој го благослови.

НЕВИДЛИВ СВЕТ
Пред овој видлив свет Бог создал невидлив свет или духови и ги има многу. Тие се викаат ангели, што значи весници на Божјата волја.
Преку ангелите Бог им ги испраќа важните вести на луѓето. Така ангелот и јави на Богородица дека ќе роди Син Божји, на овчарите кај Витлеем дека Исус се родил, на побожните жени на Христовиот гроб дека воскреснал и друго.
Ангелите се невидливи духови без тела. Кога им се јавуваат на луѓето, земаат на себе облик на човечко тело за луѓето да ги видат.
Бог ги создал ангелите за да го славата, фалат и да му служат. Во почетокот сите ангели биле добри и го слушале Бога. Но некои од нив се погордеале и не сакале веќе да го слушаат. Бог ги истерал од себе и ги фрлил во пеколот на вечна казна. Така настанале лоши духови или ѓаволи.
Ѓаволите ги мразат Бог и луѓето. Тие им завидуваат на луѓето и гледаат да ги заведат на зло и да ги одведат во пеколот.
Ангелите ги сакаат луѓето и ги чуваат од зла. Секој од нас има свој ангел чувар. Тој не опоменува да правиме добро и да го избегнуваме злото. Тој се моли на Бога за нас.
СОЗДАВАЊЕ НА ПРВИТЕ ЛУЃЕ
Шестиот ден откако создаде и уреди се на земјата, Бог рече: „Да направиме човек по својот облик како што сме ние“. И го создаде Бог човекот од земја и му дувна душа и човекот оживеа. На првиот човек му даде име Адам, што значи направен од земја.
Потоа Бог рече: „Не е добро човек да биде сам: да му направиме другар соодветен нему!“ Потоа му нанесе длабок сон на Адам. Додека тој спиел, му зеде едно ребро. Од реброто ја создаде жената и му ја доведе на Адам. Адам и се израдува и и даде име Ева, што значи мајка на сите луѓе.
Бог ги благослови и рече: „Раѓајте се и множете се, и наполнете ја земјата и владејте со неа!“

Бог го создал човекот на крај, зошто сакал прво да уреди се на светот за човекот. Човекот е најсовршено создание Божје. Тој е сличен на Бога по тоа што има душа, зошто Бог нема тело, Тој е Дух.
Телото е од земја. Кога душата го напушта тоа умира, се враќа во земјата. Душата не умира, таа е бесмртна.
Душата вреди многу повеќе од телото. Но и нашето тело е Божје дело. И тоа мора да се чува од болести и опсаности: со чистота, умерен живот и внимание. Уште повеќе мораме да ја чуваме својата душа од гревови. Не смееме да помислиме на никакво зло да направиме. Треба секогаш да мислиме на Бога и да правиме само она што е по Божја волја.
Сите луѓе потекнуваат од Адам и Ева, тие се наши прародители. Така сите луѓе се браќа, синови на еден небесен Татко. Затоа и треба да се сакаат како браќа.

ПРВИТЕ ЛУЃЕ ВО РАЈОТ
За првите луѓе Бог направи прекрасна градина во една земја на исток. Тоа бил земски рај. Се во рајот било убаво. Израснало секое дрво, убаво за гледање и полно со добри плодови за јадење. И животни имало многу. Но, тие тогаш не биле диви, ниту пак им правеле лошо на првите луѓе. Сред рајот имало две особено значајни дрвја: дрвото на животот и дрвото на спознанието на доброто и злото. Плодовите на дрвото на животот чувале од болести и смртта. Бог го намести човекот во таа градина, да ја работи и да ја чува. Бог му заповеди на Адам да може да јаде од секое дрво во градината, но од дрвото на спознанието на доброто и злото да не јаде. Ако вкуси од него, ќе умре.
Во рајот првите луѓе биле секогаш здрави. Не знаеле за грижа, страв ниту срам. Постојано работеле, но работата не им била тешка, ниту пак чувствувале умор. Често му се молеле на Бога и Му се заблагодарувале што внимава на нив и што ги чува. Биле многу среќни во рајот. Често им се јавувал самиот Бог и разговарал со нив, како татко со своите деца.

По ова се гледа колку е голема добрината Божја, колку љубов има Бог кон луѓето. Тој на првите луѓе им помагал да бидат добри и среќни.
ПРАРОДИТЕЛСКИОТ ГРЕВ
Отпаѓањето од Бога – на ѓаволот му било криво што луѓето се толку добри и среќни и ги замрази. Тој смислил како да ги наведе на грев и ги одвои од Бога за да ги одведе во пеколот.
Еден ден Ева шетајќи дошла до дрвото на спознанието на доброто и злото. Тука ја видела змијата, а таа одеднаш проговорила. Тоа од змијата зборувал ѓаволот, зошто тој влегол во змијата за полесно да ја прелаже Ева. И змијата и рекла на жената: „Зошто не јадете од секое дрво?“ Ева одговорила: „Ние го јадеме родот од секое дрво, само од она дрво на сред градината, ни рече Бог, да не јадеме, зошто ќе умреме“. А змијата рече: „Нема да умрете, туку кога ќе вкусите од него ќе бидете како богови“.
Ева се излажала и си помислила, колку е убаво да се биде како Бог. Погледнала кон дрвото полно со плодови и тие и се изгледаа дека се многу убави. Таа дошла во големо искушение. Ја пружила раката и зела плод од дрвето и го вкусила. Тогаш дошол Адам и таа му дала и нему и тој исто вкусил. Така првите луѓе направија голем грев, го навредија Бога и ја погазија неговата заповед. Покажаа непослушност кон Бога. А казната дојде веднаш.
Божја казна – Адам и Ева почувствуваа голем страв и срам, нешто што до тогаш не го почувствувале. Сплетоа листови од смоква за да се покријат. Го слушнаа гласот на Бога и се сокрија меѓу дрвјата. А Бог викна: „Адаме, каде си?“ Адам одговори: „Се уплашив од тебе и се сокрив“. Бог тогаш запраша: „Да не си јадел од она дрво што ти го забранив?“ Адам рече:„ Жената ми даде и јадев“, а Бог и рече на жената: „Што си направила?“, а Ева одговори: „Змијата ме прелажа“.
Тогаш Бог ја проколна змијата и и рече дека жената преку својот син ќе и ја згази главата на змијата. Тоа значи дека Света Дева Марија ќе роди Спасител кој ќе го победи ѓаволот. На жената Бог и рече: „Многу маки ќе имаш со децата и мажот ќе ти биде господар“.
Потоа на Адам му рече: „Зошто не ме послуша, нека земјата е проколната заради тебе! Ќе ти раѓа трња и коров! Со пот од своето лице ќе јадеш леб додека не се вратиш во земјата од која си; зошто си прав и во прав ќе се вратиш“. Тоа значи дека со тешка работа ќе мора да заработува се што му треба во животот и дека ќе умре.
Тогаш Бог ги истера луѓето од рајот да работат на земјата и да се мачат. А на рајските врати постави ангел со пламен меч.

Првите луѓе направиле голем грев, биле неблагодарни и непослушни кон Бога. Тие биле наивни, се полакомиле да бидат она што не можат да бидат, да бидат како Бог.
Сега ги чекало страдање, слабост, болести и смрт. Станале плашливи и се срамеле сами пред себе. Се обиделе да се сокријат од Бога, но заборавиле дека Бог се гледа и се знае.Тој ги знае и нашите мисли.
Сите луѓе го наследуваат овој грев од прародителите, зошто сите потекнуваат од првите луѓе. Затоа гревот на првите луѓе се вика прародителски и наследен грев. Со гревот преоѓа на сите нас и казната: страдање, слабост, болест и смрт. Заради овој грев сите луѓе би отишле на пекол на вечни маки. Но Бог е неизмерно добар и милостив. Тој на луѓето уште во рајот им дал една утеха и надеж. Ветил дека ќе го испрати Својот Син да ги избави од власта на ѓаволот, да ги спаси од гревот. Со таа надеж живееле добрите луѓе многу векови, се додека Света Дева Марија не го роди Христос Спасителот.
Треба да ги слушаме заповедите на Бога и советите на родителите и пријателите кои ни сакаат добро. Не ни е пријател, туку најлош непријател оној кој не наведува на зло. Од него зборува лукавиот ѓавол, како што преку змијата ја навел Ева на грев. Треба секогаш да го молиме Бога да ни помогне во искушенија и да не сочува од зло.

КАИН И АВЕЛ
Адам и Ева прво имале два сина: Каин и Авел. Каин бил земјоделец, а Авел сточар. Каин бил лош и неправеден, а Авел добар и праведен.
Еден ден и двајцата на Бога принесувале жртва на жртвеникот. Жртвеникот бил направен од камен како маса. На него се ставале дрва и жртвата. Тоа било некое домашно животно или земски плодови. Дрвата се палеле и горела жртвата. Ако чадот од жртвеникот одел право нагоре, тоа значело дека Бог ја прима жртвата и молитвата. Така Каин ги принел на жртва земските плодови, а Авел најубавото јагне од своето стадо. Но Бог, кој знаел како кој бил во душата, ја прима жртвата на Авел, но таа на Каин не ја прима. Каин се налутил, го замразил брата си и смислил да направи зло.
Кога заедно биле во поле, Каин го нападнал Авел и го убил. Враќајќи се сам без брат му, го слушнал гласот Божји кој го прашал: „Каине, каде е брат ти?“ Каин посакал да го излаже Бога и одговори: „Не знам, не сум чувар на својот брат!“
Тогаш Бог го проколна Каин никогаш да нема среќа, да скита по земјата и никаде да не најде мир. Убиецот долго време одел од една земја во друга, и така скитал до крајот на својот живот.

Каин направил повеќе тешки гревови. Се налутил што Бог не му ја примил жртвата, како тој самиот да не е виновен за тоа. Потоа му завидел на својот брат. Завидувањето е голем грев зошто води кон други гревови. Тоа Каин го довело да го замрази својот брат, да го убие и да го лаже Бога.
Од еден грев се раѓа друг. Треба добро да се чуваш од првиот грев, макар тој да е мал. Но ако човек веќе направил некаков грев, треба што побрзо да се покае и преку молитва да бара помош од Бога.

ПОТОП
На Адам и Ева им било тешко кога ги изгубија двата сина: Авел беше погубен, а Каин побегна далеку од нив. За да ги утеши Бог им даде трето дете Сит. Тој бил добар како Авел, а после него имале уште многу деца, како што ги благословил Бог, да се множат и да ја наполнат земјата.
Потомците на Сит биле добри и послушни на Бога. Но, се намножиле и потомците на Каин, а тие биле лоши. Почнале да се мешаат едни со други и лошите ги расипале добрите. Луѓето биле се полоши и полоши. И на Бог му здодеа нивната непослушност. Им остави уште 120 години за да се покајат и да се поправат. Но тие не се поправиле и Бог науми да ги уништи луѓето и се што живее на земјата.
Единствениот праведен и побожен човек бил Ное. Бог се смилувал на него и на неговото семејство. Затоа му кажал дека ќе пушти голема вода и дека ќе удави се живо на земјата. По заповедта Божја, Ное изградил голем кораб од дрво. Влегол во него со жената и децата и нивните жени. Од секој вид животно земал по еден пар и спремл доволно храна за сите.
Потоа Бог го пушти потопот на земјата. Надојдоа сите извори и врнел пороен дожд 40 дена и 40 ноќи. Водата ги покрила полињата, селата, градовите, ридовите и високите планини. Се удавиле сите луѓе и се што живеело на земјата. Ништо не се гледало, имало насекаде вода, а во неа пловел коработ на Ное.
Тогаш Бог го запрел дождот и ги затворил изворите. Нивото на водата почнало да опаѓа и да се покажува земјата. Ноевиот кораб застанал на планината Арарат.
Ное требало да почека уште некое време за земјата да се исуши. Три пати од коработ ја пуштал гулабицата. Првиот пат таа веднаш се вратила, после седум дена гулабицата во клунот донела маслиново гранче, а после седум дена воопшто не се вратила. Тоа бил знакот дека земјата е веќе сува. Бог тогаш Му рекол на Ное да излезат сите од коработ и да ги пушти сите животни за да се намножат на земјата.
Радоста на Ное била голема кога застанал на сувата земја. Направил жртвеник, принел на Бога жртва и му се заблагодари за големата добрина.
Молитвата на Ное била угодна на Бога и го благослови и него и неговите деца и им вети дека никогаш повеќе нема да испрати потоп.

Зло е кога добрите луѓе ќе се измешаат со лошите зошто тогаш и тие се расипуваат. Затоа треба да се држиш настрана од лоши друштва.
Бог е трпелив. Тој веднаш не ги казнува грешниците. Прво ги опоменува и чека долго да се поправат.
Кога лош човек се поправи, на Бога тоа многу му се допаѓа. Но Бог е праведен и не трпи зло и затоа со потопот ја исчисти земјата од грешниците.
Бог е милостив. Тој го зачува Ное и неговото семејство за луѓето повторно да се намножат на земјата.
На тоа, како и на се што дава Бог, луѓето треба како Ное да му се заблагодарат на Бога. Да го славиме Бога зошто голема е Неговата милост.
ЗА ПОБОЖНИОТ АВРАМ
Незнабошци и идолопоклоници – Ное имал три сина. Од нив се намножиле луѓе и настанале многу народи по целата земја, Кога помина многу време после потопот, почнале луѓето повторно да грешат и станувале се полоши. Заборавиле на едниот вистински Бог и почнале да се поклонуваат на лажни богови. Некои мислеле дека сонцето е бог и нему му се молеле и му принесувале жртви. Други за богови дури сметале некои животни, како слон, бик или голема змија. Многу правеле кипови или идоли од камења, дрва, злато или сребро и ним им се поклонувале. Некои и деца принесувале како жртва на тие богови.
Луѓе кои не знаат за вистинскиот Бог се незнабошци. Оние кои веруваат во повеќе богови се викаат многубошци, а оние кои се поклонуваат на идоли се викаат идолопоклоници. Тие ги обожуваат предметите, а забораваат на Творецот кој ги создал.
Селењето на Авраам – Единствениот човек кој ја сочувал вистинската вера во единиот Бог и живеел по Божјата волја бил побожниот Авраам. Во неговата земја сите луѓе биле незнабошци. И самиот татко на Авраам се поклонувал на лажни богови. Затоа Бог решил Авраам да го одвои од овие луѓе.
Тогаш Бог му рече на Авраам: „Оди во земја која ќе ти ја покажам. Јас ќе те благословам, и во тебе ќе бидат благословени сите племиња на земјата.“
На Авраам не му било лесно да ја остави својата земја, куќата и роднините. Сепак без никакво премислување го послушал Бога и се надевал на Неговата помош. Со жената и внукот, со слугите и со стоката и со целиот имот кој можеле да го понесат со себе, Авраам тргнал на пат.
Кога дошле во земјата Ханан, му се јави Господ на Авраам и му рече:„Оваа земја ќе ја дадам на тебе и на твоите потомци“. Земјата беше убава и плодна. И Авраам му заблагодари на Бога за се. Тука почнал да ги чува своите големи стада. Имал од се многу и живеел задоволно.
Само за една работа му било жал: веќе бил стар, а немал ниту еден син. Но Бог го сакал Авраам и му даде син кој доби име Исак. Синот пораснал и станал добро и побожно момче. Татко му многу го сакал.
Жртвата на Авраам – Тогаш Бог посака да им покаже на луѓето колку Авраам е побожен. Една ноќ Аврам слушнал Божји глас кој му рекол: „Земи го својот син Исак и однеси го на ридот што ќе ти го покажам и принеси го како жртва!“ Авраам се уплашил кога помислил дека ќе се раздели од својот мил единец. Но тој знаел дека треба да го направи она што бара Бог. Синот го сакал најмногу на светот, но Бога го сакал уште повеќе.
Авраам станал рано наутро, исекол дрва за жртвеникот и ги натоварил на магаре. Го земал и синот Исак со себе и две момчиња и сите тргнале на пат. Третиот ден од далеку видоа рид. Авраам ги остави слугите со магарето по ридот, дрвата ги натоварил на грбот на синот и отишле на врвот. По патот Исак го запрашал својот татко каде им е јагнето за принесување на жртва. Авраам само одговорил дека Бог за тоа ќе се погрижи.
На врвот на ридот Авраам направил жртвеник и ги запалил дрвата. Потоа го ставил Исак на дрвата, го земал ножот и ја испружил раката за да го жртвува својот син. Но тогаш викнал ангелот од небото: „Аврааме, не кревај рака на детето и не му прави ништо, зошто сега се уверив дека се боиш од Бога“.
Авраам го симнал Исак од жртвеникот, се завртел и видел овен како се заплеткал со роговите во трњето. Го принел овенот како жртва и со синот му се заблагодарил на Бога.
Потоа повторно се слушнало глас од ангелот од небото кој му јавил дека Бог го благословил и дека во неговото потомство ќе се роди Спасителот на светот. Тогаш тие весели се вратиле дома.
Авраам го нарекуваме побожен. Побожен е оној човек кој прави она што Бог сака. Побожниот човек верува во Бога, се надева на Бога и го љуби Бога.
Од Авраам станал еврејскиот народ. Бог го избрал Авраам и неговиот народ за да се сочува правата вера. И навистина Евреите ја чувале верата во еден Бог до доаѓањето на Исус Христос. Затоа тие се викале избран народ.
Бог ја наградил Авраамовата побожност. Тој му ветил на Авраам дека во неговото потомство ќе се роди Син Божји, Господ Исус Христос.

ПРОРОЦИ
За да се сочува правата вера, Бог испраќал пророци. Тоа биле свети и побожни луѓе кои самиот Бог ги избрал за преку нив на луѓето да им ја јави својата волја. Бог им кажувал се што треба да прават и да зборуваат.
Пророците ги опоменувале царевите и народот да се покајат и поправат. Им кажувале и каква казна ќе ги стаса заради гревовите. На Евреите им прорекувале иднина и правеле други чуда.
Пророците не се плашеле да ја кажат вистината во очи дури на злобните цареви како и на сите други луѓе. Затоа често страдале, биле прогонувани, мачени и убивани.

Пророците многу претскажувале за Спасителот или Месијата. Цар Давид илјада години пред Христа ги прорекол Неговите маки на крст. Големиот пророк Исаија претскажува дека Света Дева ќе роди Син кој ќе биде и Бог и човек. Еден пророк кажува дека Спасителот ќе се роди во Витлеем. За Спасителот зборува и Мојсеј и многу други пророци. Последниот пророк е Свети Јован Крстител. Се она што пророците рекле за Христа, се исполнило.
Мојсеј, Давид, Соломон и многу други пророци ја запишале Божјата волја во светите книги.
Пророците можеле за едредено време да им го олеснат животот на луѓето, но не можеле сосема да го поправат. Уште на луѓето стоел прародителскиот грев. Од тој грев ќе ги очисти дури Синот Божји. Пророците Нему само му го подготвувале патот.

ОЧЕКУВАЊЕ НА СПАСИТЕЛОТ
Веќе се приближило времето за исполнување на Божојто ветување и пророштавата дека ќе дојде Спасител. Зошто злото завладеа на замјата меѓу народите. Опомените на пророците не помогнале зошто луѓето слабо ги слушале. Бог ги казнувал Израелците. Тие ја изгубиле својата држава, паѓале под ропство на туѓи народи, додека најпосле со нив не завладеале Римјаните.
На сите страни и меѓу Евреите и меѓу другите народи имало многу непослушност и гревови. Никој не можел да живее мирно. Сите увиделе дека спасението може да дојде само од Бога.
Меѓу многуте лоши луѓе имало и побожни. Тие се радувале кога помислувале на доаѓањето на Спасителот и со желба го очекувале. Знаеле што Јаков му рекол на синот Јуда дека ќе дојде Месија кога веќе нема да има еврејски владетел од Јудиното племе. Тоа време веќе дошло, зошто јудејски цар станал туѓинецот Ирод. Него го викаат цар, но тој бил под власт на римскиот цар.
Само сите точно не разбрале кој ќе биде Спасителот. Многу Евреи очекувале дека Бог ќе им даде некаков силен земски цар, како што биле Давид и Соломон, и тој да создаде силна еврејска држава во која Евреите ќе завладеат со другите народи. А Бог уште во рајот ветил, и тоа повеќе пати повторил, дека ќе го испрати Синот да ги спаси сите луѓе од гревовите и дека ќе ги врати кај својот Творец.
Евреите биле избраниот народ само до доаѓањето на Спасителот. На Бога сите му се еднакви, сите се луѓе синови Божји и браќа меѓу себе. И Синот Божји доаѓа да го каже тоа на сите народи и да им донесе братство, мир, љубов и спасение.

РАЃАЊЕТО ХРИСТОВО
Света Дева Марија очекувала во Назарет да се исполни она што и ветил ангелот. Но волјата Божја била Синот Божји да се роди во Давидовиот град Витлеем, како што пророкот одамна прорекол.
Римскиот цар Август посакал да го преброи народот во своето царство и затоа издал заповед да се направи попис на сите луѓе. Заради тоа секој морал да оди во својот град од каде му било потеклото. Света Дева Марија и Јосиф биле од племето Давидово и тргнале од Назарет во Витлеем.
Кога уморни од патот стасале, било веќе ноќе и никаде немало место за преспивање, ниту во гостилницата, ниту во куќите зошто дошле голем број луѓе. Тие излегле надвор од градот и се засолниле во некоја пештера, каде овчари го заштитувле стадото од временски непогоди.
И тука во ноќта Света Дева Марија го роди својот Син првенец, Го пови и Го стави во јаслите.
Во близината овчарите чувале стража покрај своите стада. Одеднаш меѓу нив застанал ангел, ги осветлила небесна светлина и многу се уплашиле. Но ангелот им рекол: „Не се плашете зошто ви јавувам голема радост која ќе биде за сите народи. Зошто ви се роди Спасител, Господ Христос, во Давидовиот град. И еве ви знак: ќе најдете дете повиено како лежи во јасли“.
Додека тој го кажувал тоа се појавиле уште многу други ангели кои го фалеле Бога со зборовите:„Слава на висините на Бога и на земјата мир, меѓу луѓето добра волја“. Кога ангелите отишле на небото, овчарите отишле во Витлеем и во пештерата го нашле Јосиф и Света Дева Марија и дете во јаслите. Се поклониле на Исус и кажале што виделе и што чуле од ангелот за то дете.
Потоа овчарите си заминале славејќи го и фалејќи го Бога и јавувајќи ја радосната вест на сите кои ги сретнале.

Така се исполни ветувањето Божје, дојде часот кој луѓето одамна го чекале. Синот Божји стана човек, прими на себе човечко тело и човечка душа, за луѓето да ги спаси од гревот. Тој им носи на луѓето мир и љубов, го смирува Бога со луѓето.
И тука се покажува големата добрина и љубов Божја: самиот Господ Исус Христос слезе од небото на земјата меѓу грешните луѓе, да живее и да ги трпи маките како човек. Тој не се раѓа во царска палата, ниту во богатство, туку во овчарска пештера; не лежи во свила и во златна колевка, туку во јасли во слама. Него први го виделе и поздравиле прости, едноставни луѓе, овчари. Тој е надеж и радост на сите луѓе, големи и мали, богати и сиромашни.
Христос е Бог и човек, Богочовек. Мајката негова е Божја мајка, Богородица. Раѓањето Христово е најрадосниот настан за Христијаните.
Секоја година го празнуваме Раѓањето на Синот Божји или Божиќ, три дена од 25 декември (7 јануари). Тогаш се поздравуваме со зборовите: „Мир Божји! Христос се роди!“ Тогаш и малите и големите се радосни, како што биле радосни ангелите на небото и овчарите на земјата.
Но човекот не може да биде радосен, ако во душата носи гревови, ако некого го мрази. Затоа за Божиќ се спремаме со пост од шест недели, се смируваме со сите и се причестувме. Тогаш им помагаме на сиромашните за и тие да можат да се радуваат. Божиќ е празник на мирот и љубовта, како што пееле анѓелите.

БОЖИЌ
ПОДГОТОВКА ЗА БОЖИЌ

Еден од најголемите христијански празници е Божиќ. На тој ден го празнуваме раѓањето на Единородниот Син Божји – на Господ Исус Христос од Светиот Дух и Света Дева Марија во „Витлеем Јудејски за време на царот Ирод“ (Мт. 2,1).
Во врска со службата како Месија на новородениот Богомладенец Христос, кој „заради нас луѓето и заради нашето спасение слезе од небото … и стана човек“ – Неговото раѓање во време е најважниот настан во историјата на човечкиот род. Затоа целокупното културно човештво од пред две илјади години ја поделил историјата на човечкиот род на два дела – на историја пред раѓањето на Господ Исус Христос и на историја после раѓањето на Господ Исус Христос, или како се кажува пократко: на историја пред и после Христа. Раѓањето на Господ Исус Христос е центар на христијанската историја. Од тука е и радувањето на Божиќ основа и предуслов за најголемата радост – Воскресението на Господ Христос. Затоа Божиќ се нарекува „Мала Пасха“, т.е. „Мал Велигден“.
Нашата Света Православна Црква подготовката за прославувањето на Божиќ го почнува четириесет дена пред празникот, кога го пропишала почетокот на Божиќниот пост, кој трае од 28/15 ноември и трае се до 7јануари/25 декември (по стариот календар). Божиќниот канон „Христос се раѓа, славете Го, еве го Христос од небото – сретнете Го“, се пее Нему од празникот Воведение на Пресвета Богородица на 21/14 ноември се до 1јануари /18 декември. И сите народни обичаи се подготовка за „домашната црква“, за секоја православна куќа најсвечено да го дочека празникот на Богодетето Исус Христос кој се родил во Витлеем еднаш, а во нашите срца секојпат кога го прославуваме Божиќ.
При подготовката на овој најрадосен ден особено се посветени трите последни недели пред Божиќ посветени на децата, мајките и татковците, како и пред самиот празник: Коледе и Бадник.
ДЕТИНЦИ – ПОСВЕТЕНО НА ДЕЦАТА
Во овие подготвителни недели пред Божиќ народните обичаи главно секаде се исти. Третата недела пред Божиќ посветена на децата, рано наутро ги врзуваат децата, некаде дури и бебињата во колевка. Бидејќи тоа е секогаш неделата по Свети Никола, тоа обично „Свети Никола тоа утро им носи на децата подароци!“.

НЕДЕЛА НА МАЈКИТЕ
Во втората недела пред Божиќ, која е посветена на мајките, децата ги врзуваат мајките, тие се одврзуваат и им се даваат подароци кои претходно биле подготвени.

НЕДЕЛА НА ТАТКОВЦИТЕ
Во првата недела пред Божиќ која е посветена на татковците се врзуваат татковците и им се даваат подароци. Ова взаемно давање на подароци е взаемно подарување на љубов кое создава празнична – свечена атмосфера во семејните христијански кругови. Таквата празнична атмосфера ја создале Мудреците источни на светото семејство на Богодетето поклонувајќи му се во витлеемската петшера со даровите: смирна, темјан и злато. Симболиката на ова взаемно врзување е подготовка за дочекот на најрадосниот христијански празник – Божиќ, кој го помири човекот со Бога, одврзувајќи го од гревовната врска и врзувајќи го со нова врска на љубов кон Бога. Во желбата Неговото доаѓање да го пречекаме врзани со најцврстите врски на меѓусебна љубов, зошто и Тој – Божиќ – е Љубов, која е врска на совршенство, децата, мајките и татковците меѓусебно се врзуваат и одврзуваат. Тоа врзување и одврзување ги преоѓа нашите семејни кругови и се протега на роднините, пријателите и сите познаници и така настанува православно врзување и одврзување пред празникот Рождество на Спасителот, кој ги одврзал Адам и Ева од вечната смрт и им подарил вечен живот.Бадникот таму каде е премачкан со мед и прелиен со вино, го бакнува
БАДНИК
Денот пред Божиќ се вика Бадников ден, а ноќта Бадна вечер, затоа што тој ден и таа ноќ се бдее, не се спие, туку со нетрпение се очекува најсвечениот момент во историјата на човечкиот род – Рождеството на Богодетето Христос. Заради тоа и Неговиот видлив симбол кој со особени одредби го внесуваме во своите домови се вика Бадник. Бадниковото дрвце симболички го претставува нашиот Спасител Господ Исус Христос кој во напонот на својата снага и со силата на своето Божество, ги раскина оковите против ропството на гревот, го препородил човекот и во него го разгорел пламенот на љубовта кон доброто, доблеста кон Бога, најголемото добро, овозможувајќи му спасение од гревот, злото и вечната смрт – духовната смрт, како што и младото бадниково дрво, со својата сила го разгорува пламенот на огништето, а со својот силен пламен ги осветлува сите агли на нашите домови.
И христијанскиот Бадник како и Божиќ водат потекло од онаа чудесна божествена витлеемска ноќ кога во овчарска пештера се родил Спасителот на човештвото, а овчарите, кои „чувале ноќна стража кај стадото свое (Лк. 2,8), палеле оган и се грееле. На гласот на ангелот Господов, кој им се јавил и рекол: „Не се плашете зошто ви јавувам голема радост…денеска ви се роди Спасот, кој е Христос Господ…Ќе најдете дете повиено каде лежи во јасли“. – „Кога по договор тргнале кон Витлеем за да видат што таму се случило што им било кажано за Господ“ (Лк. 2, 10, 11 и 15), исекле и понеле многу гранки да запалат оган и покрај Новороденчето и покрај Неговата Мајка, зошто ноќта била студена.
Со текот на времето во нашиот народ се развил цел култ поврзан и за Бадник и за Бдниковата ноќ. Денес во селото и во градот каде тоа може да се направи, на Бадник рано наутро, домаќинот на куќата или некој од машките деца, оди во шумата за да донесе Бадниково дрвце, а обредот на сечењето го почнува со крсниот знак. Бадниковото дрво се прекрстува во името на Отецот и Синот и Светиот Дух и се изговара кратка молитва: „Помогни Боже и Баднику свети!“ Потоа со секира во три удари го удира дрвото кое треба да падне на источна страна од каде доаѓа Господ. Потоа наоѓа дрен, ја отсекува гранката и вели: „Нека ни е на здравје!“ Потоа Бадникот го става на себе на десното рамо и го носи дома пеејќи:„Рождество Твое Христе Боже наш..“ До ноќта Бадникот стои пред куќата, во дворот, а во повеќекатниците во град, каде Бадниковите гранчиња се купуваат на пазар, тие стојат во ходникот на станот. А кога ќе дојде Бадниковата вечер, бадникарот го зема бадниковото гранче, го става на десното рамо и го внесува во куќата. Тогаш тој со свечен глас ја поздравува домаќинката и сите деца: „Добро вечер и нека е среќна бадниковата вечер!“ Домаќинката и сите деца, облечени во празнична облека, исто така весело и свечено одговараат: „Бог нека ти даде добро и среќа да имаш!“ И го посипува Бадникот со жито, го премачкува со мед и го прелива со вино. Потоа се прекрстува, го целива чарот во обарз и тој вели: „Мир Божји – Христос се роди!“, а домаќинката одговара: „Вистина Христос се роди!“. Ова бакнување на Бадникот и мирбожението меѓу Бадничарот и домаќинката се повторува со сите домашни.
Симболиката на оваа средба е јасна. Господ Исус Христос – новородениот Спасител на човештвото, во вид на Бадникот, влегува во домот наш и на сите членови на домаќинството им донесува здравје (стапче од дрен), изобилство на земни плодови (жито) и духовна радост (мед), која е слатка како мед или дури е послатка од медот, зошто е осигурана со Неговата невина крв (вино), која во свое време се пролева на Голгота. Бадничарот потоа ја зема кадилницата оди пред иконата на домашната слава, пред иконата е упалено кандило, ја кади, ги поминува сите соби во домот, за се да замириса на темјан и смирна, во сите соби истура по малку слама и парички, а во собата каде е иконата става по три ореви во секој агол. Во град свиток од слама со дренови стапчиња обично се става под масата на која се спрема бадниковата вечера. Додека ова го води Бадничарот, т.е. домаќинот на куќата, се пее Божиќниот тропар: „Рождество Твое Христе Боже наш…“ Таму каде не го знаат тропарот, Бадничарот вели: Кво, кво, кво, а децата: Пиу, пиу, пиу; и така од соба во соба.
И овој дел на обичајот на Бадниковата вечер е исполнет со смислена христијанска симболика. Кога Господ Исус Христос се родил во витлеемската пештера, мајка му го повила во пелени и го положила во јасли на слама. Отаму и сламата во сите соби на нашиот дом на Бадниковата вечер кога Господ се раѓа. А кога источните мудреци, водени од ѕвездата, дошле и Му се поклониле, Го дарувале со злато, смирна и темјан, Отаму и во нашите домови по сите соби окадени со смирна и темјан се истураат и парички (злато). Оревите во сите четири агли во собата каде е иконата симболички ја претставува Светата Троица, која владее со вселената од Исток до Запад и од Север до Југ. Таа на човештворо целосно му се јави, очигледно и јасно со Раѓањето на Господ Исус Христос. Со Неговото крштевање на реката Јордан, кога ние го празнуваме Богојавление – целосно јавување на Бога пред луѓето, како Света Троица, а особено со Христовата наука во која на апостолите, пред своето вознесување на небото, остава аманет: „ Одете и научете ги да исполнат се што ви заповедав“ (Мт. 28, 19-20). Значи не во мое име, или во името на Отецот или во името на Духот, туку во името на Светата Троица. Светата Троица владее со вселената и со се она што е во неа од Отецот, преку Синот во Светиот Дух, живее со Светата Троица, која по суштина е единствен Бог, но Три различни Личности неразделни.
Кога по сите соби се стави сламата, бадникарот го става бадникот на оган да прегори. Таму каде е обичај да се внесат два Бадника, која ја симболизираат божествената и човечката природа во Господ Исус Христос, тие се вкрстуваат на огнот.

БАДНИКОВА ВЕЧЕРА
Бадниковата вечера е разновидна и обилна но е строго посна. „Пред се на неа мора да учествува секое дете. Се вечера не на масата, туку на подот, на кој е ставена слама. Бадниковиот колач не се сече со нож, туку се крши со раце. Не смее да се изеде се и да се испие се, туку се остава по нешто да отстои преку ноќта, на она место на кое се вечерало. На Бадниковата вечера, како и на првиот и вториот ден на Божиќ софрата не се крева, ниту ѓубрето се исфрла…“
Домаќинките месат Бадников колач кој е обична Бадникова погача без квасец кој за време на вечерата се крши. Од јадења, на софрата, или пак на подот, над сламата, домаќинката спрема, покрај лебот (погачата) и сол, риба пржена на зејтин, мед, вино и грав. Во ситото, со кое домаќинката ги пречекува Бадничарот и Бадниковото дрвце, покрај житото, спрема разновидно овошје: ореви, јаболка, крушки, суви сливи, урми, суво грозје, бадеми, лешници. Пред така подготвената Бадникова вечера домаќинот се прекрстува, ја пали свеќата, ја кади трпезата и сите деца и пее: „Рождество Твое…“ ја чита молитвата „Оче наш“, го крши Бадниковиот колач – погача и сите деца ги нуди со вечерата на која се наздравува со чаша вино.
И Бадниковата вечера, како и сите дотогашни подготовки за дочекот на Божиќ, и исполнета со осмислени христијански симболики.
Бадниковата погача го симболизира самиот Спасител наш Господ Исус Христос. Тој самиот за себе рекол: „Јас сум леб жив (леб на животот), кој се симна од небото, кој јаде од овој леб ќе живее во векови; и леб кој јас ќе го дадам за животот на светот“ (Јн. 6, 51).
Рибата, како и лебот, го симбимболизира Спасителот наш Господ Исус Христос. На грчки јазик, преку кој нашите предци го примиле христијанството, рибата е ИХТИС, а тоа е собир на иницијалите Исус Христос Божји Син IИсус Христос,ОБожји, УСин С=Спасител. Значи ИХ-ТИС = РИБА значи: Исус Христос Божји Син. Затоа во првите времиња на Христијанството, рибата била знак на распознавање за христијаните и се цртала по катакомбите во кои првите христијани, во страв од многубошците, ги вршеле своите заеднички богослужења и учествувале во „кршењето на лебот“ и во „вечерите на љубовта“.
Солта ја симболизира силата и благодатта Божја која го чува делото Божје како што солта го чува лебот и рибата од распаѓање.
Виното симболички ја претставува крвта на Спасителот со која Тој на Голгота даде откуп на Бога за гревот човечки; го помирил човекот со Бога и го спасил од вечната осуда и смртта духовна.
Медот – производ на најчистото суштество под небото – пчелата, најслатката земска материја, ја симболизира сладоста на вечниот живот под закрила на Трисончевиот Бог кој ни го даде Спасителот наш Господ Исус Христос прво со своето раѓање во витлеемската пештера.
Свеќата, која се пали на Бадниковата вечера и на Божиќ, во многу домаќинства, особено во селото, се спрема од чист восок. Таа е во облик на клопче и на топка. Свеќата со својата светлина симболички го претставува Божеството кое е без почеток и крај (круг, топка, клупче). Самиот Господ Исус Христос за себе вели: „Јас сум светлина на светот…“ (Јн. 8, 12). „Додека имате светлина, верувајте во светлината, да бидете синови на светлината“ (Јн. 12, 36).
После вечерата се спие на слама, а рано наутро, се оди во црква.

Тропар, глас 4:
Рождество Твоје, Христе Боже наш,возсија мирови свјат разума, в њем бо звјездам служашчи звјездоју учахусја, Тебје клањатисја солнцу у правди, и тебе вједјети с висоти востока: Господи слава тебје.
Кондак, глас 3: Дјева днес пресушчественаго раждајет, и земља вертеп неприступному приносит, ангели со пастирми славословјат. Волсвиже со звјездоју путешествујут: нас бо ради родисја Отроча младо, превјечниј Бог.

СЛАВА ВО ВИШНИХ БОГУ
1.
Слава во вишних Богу,
Воспјевајте људије,
Днес Христос раждајетсја,
Пеленами повивајетсја.
Бог наш правдивиј,
Агнец незлобивиј.
2.
Царије днец, шествујте,
Христу дари дарујте,
Пастирије свирјајте,
Пјесан нову восклицајте.
Со ангели
И архангели.
3.
Камен Мојсеј порази,
Воду људем источи,
Камен људем источи,
Камен од гори отсјечесја,
Христос од Дјеви нам родисја.
Жизан всем привед
И напајајет.
4.
И ви гори и холми,
Возиграјте со нами,
Дебри кедри сељнија
Ливан гори преславнија.
Воздигнитесја,
И веселитесја.
5.
Марија днес повивајет,
Спаса Христа раждајет,
Емануила
Јего нарицајет.
На небеси слава,
На земљи от человјек
Поклоњеније и умиљеније
Божјој матери.
6.
Богу во Троице
Буди от нас хвала.
*
ВСИ ЈАЗИЦИ ВОСЛЕШЧИТЕ РУКАМИ
1. Вси јазици восплешчите
руками, јако Христос избавитељ
јест с нами.
2. Во Витлејемје Јудејстјем
родисја, јако отрок пеленами
повисја.
3. Пастирије во пјевницах
свирјајут, хвала Богу
рожденому воздајут.
4. Мудри волсви от востока
придоша, злато, ливан со
смирноју дадоша.
5. Ангел во сње Јосифу сказујет,
гдје је Ирод со
вонством готујет.
6. Да убијет нескверного
младенца прежде вјека и
всех твари первенца.
7. Востани скоро Јосифе и
бјежи, рожденому с материју
послужи.
8. Да погубит во Египтије
болвани, иже виша дијаволу
создани.
9. Сего ради сниде слово
предвјечно, да скорушит
всја идоли конечно.
10. И погубит всја сила их
вопреку, да царствујет
Христос Бог наш во вјеки.

СРЕТЕНИЕ ГОСПОДОВО
Осум дена по раѓањето на Синот Божји, на детето му го дадоа името Исус, што значи Спасител. Така ангелот и рече на Света Дева Марија.
Кога Исус имал 40 дена, Света Дева Марија и Јосиф Го донеле во храмот за да Го посветат на Бога според законот.
Во тој момент во храмот седел свештеникот Симеон. Тој бил праведен и побожен човек и Светиот Дух му кажал дека нема да умре се додека не го види Христос Спасителот. И тој ден Светиот Дух му рекол да дојде во црквата зошто таму ќе го најде Христа. Симеон пришол и го зел детето и фалејќи го Бога рекол: „Сега го отпушташ со мир слогата свој, Господи, по зборовите свои; зошто моите очи го видоа Спасението твое“. Ова значи дека Симеон можел мирно да умре, зошто го видел Спасителот, онака како што му рекол Светиот Дух.
Потоа Света Дева Марија и Јосиф со Исус се вратиле во Витлеем.
Како спомен за оваа средба на Симеон со Синот Божји го имаме празникот Сретение Господово, кој се чествува на 2/15 февруари.
КРШТЕВАЊЕТО НА ГОСПОД ИСУС ХРИСТОС БОГОЈАВЛЕНИЕ
Свети Јован живеел во јудејската пустина. Тука тој постел и се молел на Бога. Многумина доаѓале кај него за да го видат и слушнат. Тој ги учел да бидат подобри, зошто Спасителот веќе дошол и затоа оној кој нема да се поправи, нема да го воведе во Царството Небесно. Кога луѓето слушнале што тој зборува, им било жал што Бога го навредувале и се покајувале, а Свети Јован Крстител ги крштевал во реката Јордан.
Кога Господ Исус Христос навршил триесет години, дошол на реката Јордан за Свети Јован да Го крсти. Чувствувајќи со својот дух дека пред него стои ветениот Месија, Свети Јован Го дочекал со зборовите: Ти треба мене да ме крстиш, а Ти доаѓаш кај мене за јас да те крстам“. Господ на тоа му одговорил: „Остави го сега тоа зошто треба да ја исполниме секоја правда“.
По овие зборови Господ влегол во реката Јордан. Тогаш над Него се отворило небото и Светиот Дух се симнал над Господ во вид на гулаб (засветил во облик на гулаб над главата на Господ). Истовремено од небото се слушнал гласот на Бог Отецот кој рекол: „Ова е Синот мој возљубен. Тој е по мојата волја“.
При самиот чин на крштевањето на Христос, се јавува Бог во Три Лица. Бог Отецот зборувал од небесата, Бог Синот се крштевал во реката Јордан, а Бог Светиот Дух се симнал од небесата на главата Христова. Заради тоа тој ден го нарекуваме Богојавление.
Праволавната Црква го празнува Богојавление на 6/19 јануари.
Светата Црква ја воспоставила Светата Тајна на крштевањето за секој човек. Со Крштевањето се станува член на Христовата Црква и душата се чисти од секој грев. Со крштевањето се постанува чедо Божје.
После крштевањето Господ Исус Христос отишол во пустина да се подготви со пост и молитви за својата Богочовечка работа. Во пустината поминал четириесет дена, а потоа почнал да ја проповеда својата Божествена наука.

БОГОЈАВЛЕНСКА ВОДА
На Крстовден (пред Богојавление) и на самиот празник Богојавление, по Светата Литургија, се врши големо осветување на водата во храмот или во портата на храмот.
Оваа вода се зема и се носи дома. Се чува како чудотворно и свето благо. Таа никогаш не се расипува без разлика на временската должина на чувањето. Со неа се попрскува домот заради осветување и заштита од демони и сите други нечисти сили. Се пије преку целата година заради исцелување и заштита од сите болести, очистување од зли страсти и заради простување на гревовите и очистување на душата и телото.

ХРИСТОВАТА НАУКА
По враќањето од пустината по крштевањето Господ почнал да ја проповеда својата наука. Народот сакал да го слуша и му верувал. Некои оставале се, се приклучувале на Хистос и тргнале со Него. Тоа биле Христовите ученици.
Меѓу учениците Христос одбрал дванаесет и ги нарекол апостоли. Меѓу нив биле Петар, Јован, Јаков и Јуда Искариот. Нив Господ им дал моќ да крштеваат и да лечат во негово име. Апостолите биле сиромашни луѓе, повеќето рибари; но во исто време добри и верни, освен Јуда кој подоцна ќе Го предаде. Апостол значипратеник. Исус ги испраќал апостолите место него на проповедаат, но тие најмногу биле со Него.
Со апостолите и многуте ученици Исус одел од град во град, од село во село и ги учел луѓето секаде каде ги наоѓал: во храм, на поле, на рид, од кораб. За време од нешто повеќе од три години Исус им ја кажал на учениците и сите луѓе својата наука.
Христос не научи како да веруваме во Бога. Бог е Отец на сите луѓе и Творец на светот. Тој е праведен, лошите ги казнува, а добрите ги наградува. Бог е добар и им ги простува гревовите на оние кои се каат и се поправаат. Луѓето треба да го сакаат Бога и да Го слушаат.
Исус Христос за Себе учел дека е Син Божји и Спасител кој дошол на земјата да ги спаси луѓето од гревовите.
Сите луѓе се еднакви пред Бога, тие се браќа и сестри меѓу себе. Човек треба да го сака ближниот свој како самиот себеси, а нашиот најблизок е секој човек. Не смееме на другите да им го правиме она што не сакаме нам да ни го прават други луѓе. Се што сакаме да ни прават луѓето, да им го правиме и ние ним.
Ако некој не навреди или ни направи нешто лошо треба да му простиме. Не треба да се светиме и да враќаме на зло со зло, туку треба да вратиме со добро. Треба да ги сакаме и непријателите и да правиме добро и на оние кои не мразат. Ако им ги простуваме на другите гревовите, Отецот наш небесен ќе ни прости нам.
Треба да се помага на сиромашните, но кога правиме милосрдие не треба да зборуваме за тоа на сите страни за луѓето да не фалат.
Треба да се молиме на Бога и да простиме. Тоа треба да се прави од вистинска побожност, а не само заради тоа да се покажеме пред луѓето дека сме побожни.
Во се луѓето треба да живеат како Бог сака, на таков начин ќе заслужат вечен живот.
СВЕЧЕНОТО ВЛЕГУВАЊЕ НА ХРИСТОС ВО ЕРУСАЛИМ – ЦВЕТНИЦИ
Чудото на воскреснувањето на Лазар се случило во сабота, осум дена пред Христовото воскреснување. Нашата Црква и народот оваа сабота ја нарекуваат Лазарева сабота.
Утредента, по воскреснувањето на Лазар, во недела, Господ Исус Христос тргнал со учениците во Ерусалим зошто се приближувал еврејскиот празник Пасха. Голем број на луѓе поитале свечено да го прослават овој празник и да се помолат на Бога во ерусалимскиот Храм. Меѓу народот се слушнал глас дека доаѓа Христос, сите сакале да Го видат и побрзале во средба со Христа.
Учениците го спремиле магарето на кое Христос влегол во Ерусалим. Кога народот видел дека Тој влегува во градот јавајќи на магаре, излегол на улиците, се наредил во голем број на прозорите и со одушевување го поздравиле Исус Христос. Многумина ги фрлиле своите наметки по патот каде поминувал Господ. Други сечеле гранчиња од дрвјата и ги фрлале пред Него. Сите биле исполнети со радост и восхитување и се напреварувале кој ќе приреди подобар дочек. Го фалеле Бога за сите чуда кои ги виделе и почнале да пеат и викаат: „Осана! Благословен кој доаѓа во името на Господа“ (Јн. 12, 13-15).
На Христовото доаѓање особено се израдувале децата. И кога родителите си заминале, децата уште останале покрај Него и го поздравувале.
И покрај народната веселба и величенственото дочекување,
на лицето на Христос се гледало тага и жалост, зошто знаел дека оваа песна ќе се замени со извици: „Распни Го, распни!“ За неколку дена ова и се остварило.
Ваквото свечено влегување на Христос Спасителот многумина не го разбрале и затоа прашале: „Кој е тоа?“ А народот одговарал: „Ова е Исус, пророк од Назарет“. Меѓутоа, Тој не бил некаков еврејски пророк, туку Христос, долгоочекуваниот Бог во човечко тело. Следен од народот Господ се упатил во храмот, а од таму ги истерал сите трговци. Но, во храмот имало многу болни луѓе, слепи и куци. Сите тие тажни и немоќни луѓе Господ ги излечил зошто како Бог Тој е изворот на животот и здравјето.
Кога децата ги виделе сите тие чуда кои Христос ги направил, тие почнале да пеат: „Осана на Синот Давидов!“ Тоа ги налутило лицемерните фарисеи и му рекле на Господа: „Слушаш ли што зборуваат овие?“ А Тој им одговорил: „Зарем не сте читале: од устата на децата кои цицаат си направаил пофалба за себе“.
Светата Црква одредила овој настан да се слави во неделата пред Христовото Воскресение. Народот овој празник го нарекува Цветници.

ВРБОВО ГРАНЧЕ
Пред празникот Цветници, значи на Лазарева сабота кај нас се осветува врбови гранчиња кои се делат на луѓето. Тоа осветено врбово гранче луѓето го носат дома и го ставаат пред славската икона и кандилата. Литијата околу храмот во која има многу деца со врбови гранчиња, не пренесува во оној радосен ден кога децата се покажале како најдобри верници Христови. Тој е нивниот Пастир и затоа децата, како Христови јагниња, носат околу вратот мали ѕвончиња.
Христовото величеснствено влегување во Ерусалим и поздравот на децата одекнува и по нашите улици околу нашите храмови.
Според сочуваната традиција, во Ерусалимската православна црква и денес се врши литургија која потсетува на свеченото влегување на Христос. Тоа изгледа вака: Патријархот, следен од народот, пее: „Слава на висините на Бога“, се качува на Елеонската гора се до Витанија, каде се врши благословување на маслинките. Потоа патријархот на луѓето им дели гранчиња и свеќи. Од Витанија се оди право на местата кои биле сведоци на Хростовото Вознесение. За време на одењето, народот воодушевено пее: „Осана на висините, благословен е оној кој оди во името Господово“. Се поминува низ Гетсиманија, се оди на Голгота и тука се оставаат гранчињата и се оди во храмот на Воскресението. Обредот се завршува онаму каде и почнал.
Ерусалимскиот обичај на носење на гранчиња во литија и чинот на осветување на гранчињата се проширил по целиот православен свет, така и ние, како чувари на преданието, сме го прифатиле овој обичај и ги славиме овие настани.

ВЕЛИКИ ПЕТОК
При помислата на Велики Петок, пред нас излегува слика на Господ Исус Христос на крст со венец од трња на главата, прободено ребро и приковани раце и нозе. Тој распнат на крст, а под крстот само Пресвета Богородица – Неговата Мајка и светиот апостол Јован Богослов. Да се присетиме тогаш и на мачењето и на оцетот кој Му го даваат за да ја изгасне жедта. Пилат ги изми рацете зошто не нашол никаква вина во Него, но сепак го предал да го распнат, а го ослободил разбојникот Варава. Злобните луѓе го распнаа Бога на крст!
Во светот има многу тајни. Честопати слушаме: „светот е голема тајна“, или „светот е непознат“. И во христијанската наука има многу тајни. Секогаш кога се обидуваме до крај да ги откриеме, чувствуваме некаква немоќ, некоја преграда која ни пречи. Речиси секој празник е некоја тајна која е пред нас, во простор и време, а нејзиниот корен е на небесата, во бесконечните висини на волјата и замислите на Света Троица.
Тајната која е најтешко да ја опишете, образложите и сфатите е тајната на Великиот Петок, тајната на Чесниот Крст и Жртвата.
Замислете: самиот Богочовек е суден и осуден на смрт од луѓе да биде распнат на крст. Тоа во она време, со најтешки маки, било смрт со која се казнувале најголемите криминалци. Сега, кој може тоа да го разбере: луѓето го осудуваат Бога како престапник! Бог тоа го прифаќа и се повинува на одлуката на земскиот судија. Толпата бара од казната да биде ослободен еден разбојник, а за Христа не бараат никаква милост. Богочовекот се согласува да биде распнат меѓу двајца најголеми разбојници – како да е и Тој злосторник. Ерусалимските судии мислат дека ја извршуваат својата должност според сите прописи на човечката логика. Оној кој од ништо ја создал вселената, ги одредил патеките на безброј небесни тела, од кал го создал човекот, го оживеал и го освестил со својот Дух, го прифаќа човечкиот суд над себе, ја пие горчливата чаша на мачењето на најтежок и најсрамен начин.
Зошто тоа било потребно? Поради што сето тоа било потребно?
Постои еден збор со кој може барем малку да се претпостави, но за жал тој збор денес на многумина не им кажува ништо, но во суштина тој кажува се. Тој збор е: грев. Внимавајте! Не грешки, пропусти, грешки во сметањето, туку токму грев. Тоа е оној збор со кој се означува ликот на човекот, неговиот негатив, оној сатански и грд дел кој човекот го носи во своите мисли, чувства и дела. Тоа е оној отров кој можеме да го изразиме со зборовите: лага, убиство, кражба, омраза, подлост, предавство, свирепост. Ги има многу за да можеме сите да ги наброиме. Заради гревот луѓето направиле преграда меѓу себе и Бога, зошто со нив и нанаеле штета на својата исконска природа по која луѓето биле слични и блиски со Бога. По својата чиста природа го препознавале Бога во себе, а кога почнале да се одушевуваат на гревот – светот станувал се позагаден со сатански постапки. Љубов има се помалку, човек на човека се повеќе станува волк, светлината и светињите се повеќе се бришеле од човечкиот боголик образ. Луѓето се повеќе почнале да се одушевуваат на страстите, почнале да се кријат од лицето на Бога, наместо да има Божји мир, човекот се повеќе предизвикувал војни и поради тоа станувал се понесреќен. Неговата природа почнала да се насладува само со страсти и бунт против Бога.
Таквиот пат човека би го донел до целосна пропаст што би било спротивно на планот на Бога, зошто Бог го создаде светот за да трае во чистота, да се усовршува во добро, да се расцвета во љубов – го создал за вечно блаженство во рајот.
Како што од љубов го создал, така Бог од љубов го посетува човекот на најчуден начин. Според човечките мерки за љубовта тое е невозможно да се сфати. Бог се симнува во човечкиот гревовен свет, доброволно ја принесува својата Божествена жрта на правдата за измирување на Бог и човекот. Страда за да го спаси Адамовиот род загрозен од смртта, за да му помогне во време и во вечност да се приближи на Бога како на Врховно Добро. Со тоа човекот повторно се оспособува за несебична љубов, за враќање во прегратката на својот небесен Отец и Творец, за синовската слобода во убавината на вечниот живот.
Само распнатата Божја љубов, која се покажала преку жртвата на Господ Исус Христос, можела да ја победи сатанската гордост и смртта, да ја искупи човековата непослушност во гревот, да ја крене од гробот човечката природа и преку воскресение да ја воздигне до престолот Божји.
Тоа не може да се разбере без вера во Божјата љубов како божествена сила која го надминува целото човечко поимување за величината на љубовта.
Секоја година на Велики Петок Црквата во нас го оживува Христовото страдање на крстот заради човековите гревови. Најпотресниот настан на денот е целивањето на плаштаницата која го изобразува Господ Исус Христос положен во гроб. Како што Јосиф од Ариматеја го положил Христовото тело во гроб, така свештениците го положуваат платното на особено место кое го претставува Христовиот гроб. Тогаш во величествена тишина пристапуваат христијаните и ги целиваат Христовите рани на платното, се поклонуваат на Христовата жртва, на Неговите страдања и Неговата љубов кон секој паднат човек. Тие чувства кои го обземаат верникот додека пристапува на гробот на Господа не може да се опише. Тоа може само да се доживее. Величествената тишина на Велики петок ја најавува веќе извојуваната победа во космичката битка на Богочовекот против сатаната и смртта. Во длабочините на адот свети Божествената светлина од Христовата душа – Тој таму ги ослободува Адам и Ева од темнината. Во длабочините на нашите души ослободени од гревот веќе како да ѕвонат ѕвоната на пасхалната радост.
Велики Петок е најсериозната и најтаинствената состојба на човековата душа која се поклонува на љубовта и жртвата на Богочовекот.

ВОСКРЕСЕНИЕ ХРИСТОВО – ВЕЛИГДЕН
Велигден е најголемиот празник во христијанската година зошто тогаш Црквата го доживува централниот настан на Христовата победа над смртта. Тоа е ден на вечната радост зошто тогаш Христос ја докажал својата Божествена моќ кога го скршил најсилното оружје во рацете на сатаната, а тоа е смртта. На тој голем ден се исполнило очекувањето и желбата на сите праведници и пророци од Адам до Свети Јован Крстител. Затоа Светата Православна Црквана на Велигден пее вака:
„Ова е ден кој го создаде Господ,
Да се радуваме и веселиме во него!“
Со воскреснувањето на своето тело од гробот, Христос ги крунисал сите претходни празници почнувајќи од Божиќ и Богојавление, па се до Лазарева сабота, Цветници и Велики петок. И повторно од Велигден зависат големите празници: Воснесение и Педесетница (Духови).
На крстот доброволно умрел безгрешниот Христос за нас грешниците. Тој се жртвувал за нас за да не избави од робувањето на ѓаволот и од вечната смрт. Злобата на сатаната ја победил со Својата добрина. Себичноста на сатаната Тој ја победил со Својата несебична жртва. Тој се молел и за своите мачители, велејќи: „Боже, прости им, зошто не знаат што прават…“ А на разбојникот, распнат на десната страна од Него, кога се покајал, Му рекол: „Денеска ќе бидеш со мене во рајот“.
Великиот Петок не може да се одвои од Неделата на Воскресението, зошто во моментот кога Господ умира на Крстот, испукале гробовите околу Ерусалим. Затоа Христовото умирање можеме да го споредиме со тајната на згазената роза. Колку повеќе розата се притиска, таа се повеќе испушта миризба. Така од раните на Христа се леела Крвта Негова по Телото и низ дрвото на Крстот на земјата – и таа Негова пречиста Крв замирисала како темјан во целата вселена. Но по три дена, таа „згазена роза“ повторно процветала и сега не може никој да ја згази… Така убавината Божја го спасува светот.
Кога Богочовекот е симнат од Крстот и положен во гроб, надгробниот камен бил запечатен, а од надвор била поставена стража. Вијниците тука стражареле и никој не можел да се приближи на гробот.
Меѓутоа, во недела, пред зората, христос воскреснал од мртвите. Тој оживеал и излегол од камениот гроб. Тоа стражарите не го ни забележале.
Утрото рано до гробот на Голгота дошле жените мироносици кои носеле миризливо масло со намера да го премачкаат телото Христово. Во тој момент земјата многу се потресла зошто ангел Божји слетал од небото, го одвалил каменот од гробот и седнал на него. Лицето му светело како молња, а неговата одора била бела како снег. И кога тоа го виделе стражарите, затрепереле од страв и многу се уплашиле. Тогаш Ангелот им благовестил на жените: „Не се плашете зошто знам дека го барате Исус распнатиот. Не е тука зошто стана како што кажа… Одете брзо и кажете им на Неговите ученици дека станал од мртвите“. И додека тие брзале да им ја јават на апостолите радосната вест, на патот ги сретнал Господ и ги поздравил со зборовите: „Радувајте се!“ А тие Му се поклониле до земја и го фатиле за Неговите нозе. Тогаш воскреснатиот Богочовек рекол: „Не се плашете! Одете и јавете на моите браќа…“
Меѓутоа, некои од стражарите истрчале во градот и им јавиле на еврејските главатари што се случило. Тогаш еврејските свештеници се собрале на советување и решиле со пари да ги подмитат војниците, наговарајќи ги да му кажат на народот дека Хрисотвите ученици ноќе го украле Неговото тело, додека тие спиеле… И таа измислица се прекажува меѓу Евреите се до денес…
Светите апостоли Петар и Јован, на веста на жените мироносици, веднаш отишле на Голгота и кога го виделе празниот гроб, се увериле дека Христос воскреснал.
Во недела истиот ден навечер, Господ влегол низ затворената врата во собата каде се собрале Неговите ученици и застанал во средина и им рекол: „Мир вам!“ Апостолите многу се израдувале кога го виделе Господа повторно жив. А тој им ги покажал рацете и нозете и реброто кое било прободено со копје за да не помислат дека е дух без тело. За да ги увери целосно во стварноста на Своето телесно воскресение ги прашува: „Имате ли нешто за јадење?“ Тие му дале риба и малку мед. Тој зел и изел пред нив. Потоа им го рече следново: “Ова се зборовите кои ви ги говорев уште додека бев со вас дека се треба да се изврши она што е за Мене напишано во законот на Мојсеј и кај пророците и псалмите“. Дури тогаш на апостолите им станале јасни сите древни пророштва за Христос Спасителот, кој како Јагне Божје требал Самиот Себе да се принесе на жртва и со Својата Крв да го испрска жртвеникот на Неговиот Завет и потоа да оживее во Божествената убавина.
Апостолот Тома не бил присутен кога се јавил Господ на десетмината Апостоли на Велигден и не можел да им верува на Апостолите кои му рекле дека го виделе Господа. Тој мислел дека тие го виделе само Неговиот дух и затоа им рекол: „ Додека не ги видам на Неговите раце раните од клинците и не го ставам својот прст во раните од клинците и не ја ставам раката своја во Неговите ребра, нема да поверувам“.
Првата недела по Велигден се вика Томина недела затоа што тој ден се уверил и Апостол Тома дека Христос навистина воскреснал. Во црковната книга која се вика: „Пентикостар“ пишува за тоа како Господ влегол повторно низ заклучена врата во собата каде биле сите Апостоли (освен Јуда Искариот), го покажал реброто Свое со лузна од убод од копје, ги покажал Своите рани на рацете и нозете и како сезнаен Бог му рекол на Апостол Тома: „Дојди се да провериш и повеќе не се сомневај“! Кога Апостол Тома го допрел телото со своите раце Телото на Воскреснатиот Христос, тој го почувствувал двојниот состав на Неговата Богочовечка Личност и со страв извикал целосно уверен: „Господ мој и Бог мој!“ После тоа и Апостол Тома без страв го проповедал Воскреснатиот и вечно живиот Христос, се до својата маченичка смрт во Индија.
Христијанската вера без Воскресението не би имала смисла. Но и неверувањето во Воскресението сега нема оправдување зошто Апостол Тома го допрел телото на Воскреснатиот Христос во името на сите оние кои во иднината ќе се посомневаат.
Светителите во Православната Црква се луѓе со чисто срце кои можат да го видат воскреснатиот Богочовек Христос во Божествена светлина. А оние верници кои се уште не ја очистиле својата душа од гревови, не можат да Го видат „во оригинал“, туку само насликан на иконите. Затоа иконите нам ни се голема утеха зошто можеме да ги целиваме Христовите раце и нозе, како некогаш жените мироносици, макар и на слика.
Со Своето чудотворно воскресение Господ Исус Христос во нас го отвори патот во животот вечен. Во Последниот ден Тој ќе направи и нашето тело да воскресне од гробот. И после засекогаш ќе биде со Светата Троица и Богородица и со сите светители во Рајот на несвенатата убавина. На земјата Господ Бог веќе ја отвори Вратата на Рајот – тоа е нашата света православна Црква. Таа таинствена врата ја чуваат ангели и светители. За некој да може да влезе во светињата, мора да ја знае лозинката. А лозинката се состои од два збора на поздрав и два збора на отпоздрав:
Христос Воскресе!
Вистина Воскресе!

ВЕЛИГДЕНСКИ ЈАЈЦА
Каj нас е обичај за Велигден да се бојат јајца. Домаќинките се трудат да прирпремат вапцани јајца на кои пишува: Христос воскресе! Среќен Велигден!
Децата најмногу го сакаат овој празник заради вапцаните јајца и заради тоа што се кршат со нив и скршените јајца се предаваат на побеникот.
Почетокот на овој обичај на вапцање на јајца, потекнува уште од раните христијански времиња. Следбеничката на Господ Исус Hристос, Марија Магдалена по Христовото Вознесение, дошла во Рим заради проповедување на Евангелието. Кога излегла пред царот Тибериј, го проздравила со зборовите: Хрисотс воскресе! И му дала како подарок вапцано јајце. Кога првите христијани дознале за овој подарок на Света Марија Магдалена, тогаш и тие почнле да се огледуваат на неа. Од тогаш насекаде во деновите на Воскресението Христово се подготвуваат воскресни јајца како симбол на Воскресението Христово. Во многу места јајцата се бојат црвени што им ја напоменува на христијаните крвта Христова.
Покрај наведеното предание, ни се чини дека вистинскиот симбол на велигденското јајце е во следното: како што пилето, без никаква помош од надвор, кога ќе дојде времето со свои сили ја разбива лушпата и излегува на светлината на денот, така и Хрисtoс со сопствените сили ги разби синџирите на гробот – смртта, воскреснува и донесува нов живот на сите кои веруваат во Неговиот збор и божествената моќ.
Со подготовката и вапцањето на велигденските јајца се поврзани разни обреди и верувања кои сведочат за нивното важно значење во религиозниот живот на нашиот народ. Жените и девојките ги вапцаат јајцата рано наутро на Велики Четврток и оваа работа ја сметаат за света и затоа се подготвуваат со молитва. За вапцањето да излезе подобро, водата ја спремаат на Велики четврток откако ќе ги слушнат црковните ѕвона за отпочнување на богослужението. Во таа вода додаваат и малку осветена вода која свештеник ја осветил во текот на Велигденскиот пост. Во некои краеви, првото јајце спуштено во водата се чува до следната година.
ВЕЛИГДЕНСКИ ТРОПАР: ХРИСТОС ВОСКРЕСЕ ОД МРТВИТЕ, СО СМРТ СМРТТА ЈА УНИШТИ И НА СИТЕ ВО ГРОБОВИТЕ ЖИВОТ ИМ ДАРУВА!

ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО – СПАСОВДЕН
Поминало веќе 40 дена од Христовото воскресение. По воскресението Апостолите го виделе Господ, како и жените мироносици. На Апостол Тома дури и му дозволил да ги стави прстите во Неговите рани за да се увери дека Тој навистина е Воскреснатиот Господ. Се што било потребно за човечкиот род Христос го извршил и дошло време да се врати кај Бог Отецот. На земјата ја покажал Божјата љубов и со својата жртва го искупил грешниот човек. Со воскресението покажал дека Тој е појак од смртта и на човекот му ветил вечен живот кој доаѓа по сеопштото воскресение.
Четириесет дена по воскресението учениците се наоѓале на трпеза. Тогаш Христос повторно им се јавил и им заповедал: „Одете по светот и проповедајте го Евангелието на секое суштество. Кој ќе поверува и ќе се крсти, ќе биде спасен, а ако не поверува , ќе биде осуден (Мк. 16, 15-16). За да успеат во тоа, Христос им ветил дека ќе го испрати Духот Утешител, зошто без Неговата благодат не би можеле да ја извршуваат таа божествена мисија. Затоа им заповедал да не заминуваат од Ерусалим, туку да го чекаат симнувањето на Светиот Дух. Им рекол уште дека Свети Јован крштевал со вода, но дека тие ќе бидат крстени со Светиот Дух. Само така ќе можат низ целиот свет да го пренесат името на Господ Исус Христос, со кое ќе се спасува целото човештво без разлика на јазикот и националното потекло. На таков начин „ и Грк и Евреин“ ќе може да го добие Царството Небесно.
Кога на своите ученици им издаде заповед за мисионерската работа и им го вети Духот Утешител, ги однел светите Апостоли и Пресвета Богородица во Маслиновата гора, која се наоѓа во близина на Ерусалим. Таму Хрисотс ги подигнал рацете и сите ги благословил, а потоа пред сите нив почнал да се вознесува кон небото. Тие го посматрале се додека еден облак не го покрил од нивните очи. Така Господ Исус Хрисотс, завршувајќи го делото на спасение, се вратил кај Бог Отецот на небесата.
Учениците и понатаму се воодушевувале на она што го виделе. Се уште гледале нагоре во оној правец во кој Господ Исус Хрисотс пред нив се вознел на небото. Додека тие со поглед го барале Вознесениот Господ, им пришле два ангела и им рекле: „Зошто стоите и гледате кон небото. Оној Исус кој се вознесе на небото еден ден повторно ќе дојде ненадејно, како што видовте да се вознесува кон небото“ (Дап. 1, 11). Како што Христос можел да излезе од гробот низ камената плоча, така и сега може да се вознесе низ облаците, и не само низ облаците, туку и низ целиот космос и да помине низ сите галаксии – за да седне на престолот Божји кој е надвор од границите на овој создаден свет, да седне од десната страна на Бог Отецот. Такво ќе биде и нашето тело кога ќе воскреснеме. Тогаш ќе можеме и ние како Христос да летаме низ новото небо, како што Господ Исус Христос го можел тоа на денот на Своето Вознесение.
Така поминал и последниот момент на земското заедничарење на Господ Исус Христос со своите ученици и Богомајката, Пресветата Богородица. Не им останало ништо друго освен да се вратат во Ерусалим, како Господ им наредил, и да го чекаат Светиот Дух.
Секоја година Христовата Црква го одбележува тој настан празнувајќи го Вознесението на четириесетиот ден по Вискресението. Тој ден уште се вика и Спасовден, зошто тогаш се завршува Христовата улога на спасение на луѓето која била врзана со неговиот престој на земјата. Спасовден секогаш се празнува во четврток.

СЛЕГУВАЊЕ НА СВЕТИОТ ДУХ НА АПОСТОЛИТЕ-ДУХОВИ-СВЕТА ТРОИЦА-ПЕДЕСЕТНИЦА
Господ Исус Христос им вети на Апостолите дека ќе им го испрати Светиот Дух и на педесет дена по Неговото Воскресение, тоа навистина и се случи и затоа тој празник се вика и Педесетница. Сето тоа се случило вака:
Господ им рече на Апостолите да не го напуштаат Ерусалим. Тие го послушале и времето го поминувале во молитви. Со нив била и Света Дева Марија – Пресвета Богородица. Одеднаш, на педесетиот ден по Воскресението, се слушнала бука од небото, како да дува силен ветер. Над куќата каде биле Апостолите се појавила силна светлина, и народот видел над главата на секој Апостол по еден пламен кој изгледал како јазик. Така Светиот Дух слегол на Апостолите во вид на огнен јазик. Светиот Дух влегол во душите на Апостолите и тие станале богонаучници и тие веднаш почнале да зборуваат на разни јазици, кои до тогаш не ги ни знаеле.
Кога се слушнала силната бука, народот излегол на градските улици и почнал да се собира околу куќата во која биле Апостолите. Потоа тие излегле пред народот и почнале да пророведаат за Исус Хрисотс. Во името на сите Апостоли прв проговорил светиот Апостол Петар велејќи дека Евреите направиле голем грев затоа што го распнале Христа иако виделе дека Бог Го прославил. Но и покрај тоа што бил распнат, Тој воскреснал и се вознел на небото. Истиот Тој Хрисотс го испратил Светиот Дух, а доказот за благодатта Негова е тоа што тие почнале да зборуваат на разни јазици.
Апостол Петар сите присутни ги повикал Бог да им ги прости сите гревови. Потоа некои запрашаа: „Што треба да правиме?“ Апостол Петар им рекол: „Покајте се и нека секој од вас се крсти во името на Исус Христос за простување на своите гревови, и ќе го примите дарот на Светиот Дух, зошто ова ветување е за вас и вашите деца“ (Дап. 2, 38-39).
Од тој ден светите апостоли тргнале по светот да ја проповедуваат Христовата наука. Бројот на христијаните секојдневно се зголемувал.
Проповедта на светите апостоли не им се допаѓала на непријателите на Христовата наука, така да на разни начини ја попречувале нивната работа. Непријателите ги гонеле и мачеле апостолите, но не успеале да ги спречат во проповедувањето и служењето на Христа Бога и Неговата Света Црква. И покрај сите тешкотии православната вера се ширела така што целиот свет е запознает со Христовата наука и Неговата Црква.

ДУХОВНО ЗЕЛЕНИЛО
Кога ќе влезете во црква за празникот Слегување на Светиот Дух на Апостолите, или на Духови – Света Троица, ќе видите дека на подот во храмот има поставено трева, покрај ѕидовите ставени гранки од липа или некое друго дрво, а иконите се искитени со цвеќе. Причината зошто целиот храм се кити со зеленило и цвекиња, и се прават венчинја од гранките и тревата е оваа:
Постел еврејски празник кој се викал Педесетница. За овој празник Евреите храмовите и домовите ги кителе со гранчиња, зеленило, трева и цвеќе. Тоа ги потсетувало на времето кога народот преку Мојсеј го добил Божјиот закон испишан на две табли, но исто така и на она кога Евреите после ропството скитале по пустината и биле принудени да живеат во колиби од гранки и лисја. Најважно е дека уште на самиот почеток, уште првите христијани, штом почнале да го слават овој празник – Духови- ги украсувале своите домови во кои се молеле на Бога. Така ова се пренесувало низ вековите до денешен ден. Нашиот народ го прави истото и денес. Овие венчиња кои се плетата од тревата се носат дома и се ставаат пред славската икона или покрај кандилото. Многумина венчињата ги носат во своите торби бидејќи се надеваат и веруваат дека Бог ќе ги заштити од секакви несреќи кои може да им се случат.

РАБОТАТА НА СВЕТИТЕ АПОСТОЛИ
Апостоли – Меѓу своите први ученици Исус избрал дванаесетмина и ги нарекол апостоли, што значи весници. Повеќето од нив биле рибари, прости и работни луѓе, но добри и верни. Тие постојано биле со Исус, освен кога Тој ги испраќал некаде. Господ најмногу на нив им ја толкувал својата наука.
Христос на апостолите им ја оставил задачата да ја шират Неговата наука, велејќи: „Одете и научете ги народите, крстејќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух“. Кога врз нив слегол Светиот Дух, тие добиле сила да ја исполнат таа задача. Како знак за луѓето да им поверуваат, Христос им дал моќ да лечат болни луѓе и да прават други чуда.
Апостолите својата работа ја започнале во Ерусалим уште истиот ден кога врз нив слегол Светиот Дух. По првите беседи на апостолот Петар, се крстиле три илјади луѓе и ја примиле Христовата наука. Така во Ерусалим се оформило првото друштво на Христови следбеници, првата христијанска општина или заедница.
Христијански општини – Потоа апостолите основале христијански општини и во други места. Членовите на овие општини живееле во слога и љубов. Заеднички оделе на молитви и се причестувале. Го фалеле Бога и биле омилени кај сите луѓе. И Бог секој ден го умножувал нивното друштво. Во нив имало едно срце и една душа. Живееле како браќа и взаемно се помагале.
Посланија и Евангелие – Апостолите патувале во далечни земји и основале многу христијански општини. Христијанските заедници станале толку многубројни што апостолите не можеле да стасаат сите да ги посетат. Затоа некои апостоли на поедини луѓе и општини им пишувале писма преку кои ги учеле и ги утврдувале во верата. Тие писма се викаат посланија, кои и сега се читаат на Божјите служби, а се наоѓаат во Новиот Завет на Светото Писмо.
Евангелистите Матеј, Марко, Лука и Јован ги запишале животот и науката на Господ Исус Христос. Тоа е Светото Евангелие. Матеј и Јован биле меѓу првите апостоли, а Лука и Марко биле апостолови ученици.
Страдање на апостолите – Апостолите биле достојни ученици на својот Божесвен учител. Тие биле цврсти во верата, неуморно ја ширеле Христовата наука, трпеле глад и жед, замор и разни маки. Никогаш не се премориле, ниту пак се уплашиле зошто ги крепела тврдата вера дека Исус е Син Божји.
Христовите непријатели ги мразеле и ги гонеле сите апостоли. Сите биле апсени, тепани и убивани. Освен апостол Јован кој умрел од природна смрт, останатите апостоли го завршиле својот живот како маченици.
Но делата на апостолите остануваат вечни. Нивната работа ја продолжуваат црковните старешини и Христовата наука е раширена по целиот свет.
Црковни старешини – Првите старешини на христијанските општини биле самите апостоли. Кога овие општини се намножиле, апостолите не можеле да ги вршат сите должности и затоа поставувале епископи, свештеници и ѓакони.
Епископите (владиците, архиереите) ја имаат во црквата истата власт како и апостолите. Тие се заменици и наследници на апостолите и можат да поставуваат свештеници и ѓакони.
Свештениците зависат од епископите. Тие ги вршат сите свештенички работи освен некои кои можат да ги вршат само епископи (на пример: осветување на храм, ракоположување…).
Ѓаконите им помагаат на епископите и свештениците при богослужењето, вршат богослужења и управуваат со црквата.
Таа власт им ја дал Господ Исус Христос кога им рекол: „Како што мене ме испрати Отецот, така и јас ве испраќам вас. Кој вас ве слуша, мене ме слуша; кој од вас се одрекува, од мене се одрекува“. Затоа христијаните се должни да ги почитуваат и слушаат свештените лица.
Така преку работата на апостолите во името на Исус Христос, сите христијани станале членови на една заедница која се вика христијанска црква. Неа ја уредиле, рашириле и ја зацврстиле апостолите, а нејзиниот основач е самиот Господ Исус Христос.

ПРАЗНИЦИ
Празниците се денови посветени на животот и работата на Господ Исус Христос, Пресвета Богородица или некој светител.
Празниците ги делиме на: Господови, Богородични и светителски.
Господови празници се: Божиќ, Богојавление, Цветници, Воскресение Господово, Вознесение Господово, Спасовден -Духови, Преображение Господово и Крстовден.
Богородични празници се: Мала Богородица, Воведение, Сретение, Благовест и Голема Богородица.
Светителски празници се сите оние кои се наведени во православниот календар посветени на светители. Покрај овие празници има и денови – празници кои се посветени на Ангели и Архангели.
На сите празници се служат одредени богослужења: вечерна, утринска (бденија) и Света Литургија.
За време на Велигденскиот пост, на Велики Петок и Велика Сабота се служат посебни богослужења.
Петата седмица на Велигденскиот пост навечер во среда се служи прво бдение, во петок второ бдение, а во страсната седмица на Велики Четврток се служи трето Големо бдение.
На Велики Петок се служи посебно богослужење со изнесување на платното. Народот го целива платното до длабоко во ноќта.

РАЃАЊЕ НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА
-МАЛА БОГОРОДИЦА-

Родителите на Марија, Јоаким и Ана, живееле праведен живот, постојано се молеле на Бога, им помагале на сиромашните и болните, тажните ги тешеле, помладите ги советувале и учеле да бидат добри и послушни и во својата душа чувствувале мир и спокојство.
Бидејќи немале деца, постојано му се молеле на Бога да ги израдува барем со едно дете. Со длабока покорност на волјата Божја тие искрено верувале дека Бог ќе им ја исполни желбата. Затоа и Му ветиле на Бога дека тоа дете ќе му го посветат Нему. Во своето надевање не се прелажале и добиле ќерка на која и го дале името Марија. И неа Бог ја избрал да биде мајка на Исус Христос, Синот Божји, и затоа Црквата ја слави како Пресвета Богородица.
Денот на раѓањето на Пресвета Богородица се празнува на 8 септември според стариот каледнар (21 септември). Нашиот народ овој празник го нарекува Мала Богородица.
Јоаким и Ана биле пресреќни и со љубов грижливо ја одгледувале својата ќерка. Особено се грижеле малата Марија да ја воспитаат во побожност, како што и тие самите од мали научиле.

ВОВЕДЕНИЕ
Јоаким и Ана не заборавиле на своето ветување. Кога Марија навршила три години, ги повикале своите роднини и пријатели и свечено го повеле своето дете во ерусалимскиот Храм. На скалите на Храмот Марија била пречекана од првосвештеникот Захариј и откако ја благословил, зошто Бог му открил дека тој ја дочекува идната Богородица, ја вовел во најсветиот дел на Храмот кој се викал „Светиња над светињите“.
Заради спомен на воведувањето на Света Дева Марија во Храмот, Црквата го одредила тој ден да се слави какао Воведение на 21 ноември според стариот календар (4 декември).
Во Храмот првосвештеникот Захариј извршил обред на посветување. Така Марија почнала да слуша и да ја учи Божјата наука. Со својата смиреност и послушност се издвојувала од останатите девјчиња и затоа сите ја сакале. Кога била слободна од било каква работа, Таа се молела на Бога и го читала Светото писмо.
По смртта на своите родители се ветила на Бога дека никогаш нема да се мажи, дека ќе остане покрај Храмот Божји се до својата смрт. Но според тогашниот закон, по навршената четиринаесета година не можела повеќе да остане во Храмот. Знаејќи за нејзиното ветување и тоа дека останала без родители, свештениците, по Божје укажување, го нашле старецот Јосиф од Давидовото племе и му ја предале нему. Веднаш му кажале каков завет Таа дала на Бога.

БЛАГОВЕСТ
Во домот на својот роднина, праведниот Јосиф, на кого Марија му била доверена на чување, зошто многу млада останала без родители, а толку пораснала што веќе не можела да остане во Храмот, Марија ги обавувала сите куќни работи. Кога не работела, таа се молела на Бога, го читала Светото Писмо и други побожни книги. Еден ден, за време на читањето на Светото Писмо, нејзината соба била осветлена од прекрасна светлина. Таа пред себе видела ангел. Тоа бил гласникот Божји, Свети Архангел Гаврил кој и рекол: „радувај се, благодатна, Господ е со Тебе, благословена си Ти меѓу жените“ (Лк. 1, 28). Бидејќи се уплашила, Архангелот ја охрабрил со следниве зборови: „Не се плаши, Марија, зошто си нашла милост при Бога. И ете ќе зачнеш и ќе родиш Син и ќе му дадеш име Исус. Тој ќе биде голем и ќе се вика Син на Севишниот и Господ Бог ќе му го даде престолот на Давид, неговиот татко. А кога Марија му рече на Ангелот: како тоа е можно кога не знам за маж, а нгелот и одговорил: Духот Свети ќе се симне на тебе и силата на Севишниот ќе те осени; затоа тоа дете ќе се вика Син Божји“ (Лк. 1, 30-35).
Со длабока побожност и најголема скромност Света Дева Марија го слушала ангелот и покорувајќи се на вилјата Божја, таа рекла: „Еве ја слугинката Божја, нека ми биде како си кажал“ (Лк. 1, 38).
Така весникот Божји Архангел Гаврил ја објавил радосната вест за доаѓањето на Спасителот на светот. Радосната вест уште се нарекува и Блага вест.Заради тоа Црквата како спомен на овој голем и радосен настан го встановила празникот Благовест на 25 март според стариот календар (7 април). Јосиф од ангелот го дознал ова и не се изненадил, зошто и тој го очекувал Спасителот на светот.
Сето ова се остварило. Света Дева Марија го родила Богочовекот Исус Христос, кој е Второто Лице на Светата Троица. Заради тоа сите народи ја викаат Пресвета Богородица“
Како секоја чесна и побожна мајка Пресвета Богородица постојано бдеела и го воспитувала својот Син.
Светото Евангелие не ги опишува деталите од животот на Света Богородица, но сигурно е дека од Христа многу не се одвојувала. Да не заборавиле колку Таа била загрижена кога Тој, како 12- годишно дете, проповедал во ерусалимскиот Храм. Ниту во најтешките моменти на земскиот живот на Господ Исус Христос, Богородица не се одвојувала од Него. Со другите побожни жени го следела и за време на тешкиот пат кон Голгота и била под крстот. Сопред опишувањето во Светото Евангелие, кога Господ ја видел својата мајка крај крстот, иако бил во најтешки маки, со пример покажал како треба да се почитува сопствената мајка. Неа ја доверил на Светиот Апостол Јован велејќи му: „Ете ти мајка!“ А на неа и рекол: „Жено, ете ти син!“
Свети Апостол Јован ја земал Богородица, ја довел кај себе и се грижел за неа се до нејзината смрт. И останатите апостоли ја почитувале, зошто и Таа со нив била на денот на Слегувањето на Светиот Дух. Во Апостолски дела се вели: „Сите еднодушно се молеле на Бога заедно со жените и Марија, мајката Исусова, и неговите браќа. (Дап. 1, 14).
УСПЕНИЕ НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА –ГОЛЕМА БОГОРОДИЦА
Со своите молитви, благи совети, кроткост и трпеливост Пресвета Богородица многу им помагала на апостолите. Се до својата смрт Таа живеела во Ерусалим. Ги посетувала сите оние места кои ја потсетувале на на моментите на земскиот живот на Нејзиниот Син. Честопати се молела на Господ Бог да ја земе што побрзо од овој свет. И се јавил Светиот Архангел Гаврил и и соопштил дека наскоро ќе заспие. По волјата Божја сите апостоли се собрале во домот на апостолот Јован во Ерусалим и биле присутни кога Пресвета Богородица мирно, без никакви маки и телесна болест, го предала својот дух на Господ Исус Хрисотс, кој се симнал од небесата во придружба на Ангели. Апостолите ја закопале Богородица во Гетсиманската градина, во гробот на нејзините родители Јоаким и Ана.
Третиот ден по погребувањето на телото на Богомајката, додека светите апостоли биле собрани на вечера, ја виделе во воздух воскреснатата Богородица, опкружена со многу ангели. Таа им рекла: „Радувај те се, зошто сум со вас во сите денови!“ Апостолите на тоа викнале: „Пресвета Богородице, помогни ни!“ Од тој ден светите апостоли се увериле и со усното Предание ја научиле целата Црква дека пречистата Божја мајка воскреснала од Синот и Бог свој, и дека е вознесена со тело на небото. На тој начин Христос ја исполнил заповедта дека синовите треба да ги почитуваат своите родители. Тој не дозволил да се распадне телото на Неговата Мајка, туку го оживеал и го споил со бесмртната душа на Богородица. Така нејзиниот гроб, како и Христовиот, останал празен, после нејзиното воскресение и вознесение на небото. Во тоа се уверил и свети апостол Тома, кој задоцнил на погребот на Мајката Божја.
Светата Црква одредила овој настан да се празнува на 15 август според стариот календар (28 август). Народот овој празник го нарекува Голема Богородица, а му претходи двонеделен строг пост.
КРСНИОТ ЗНАК
Кога ние христијаните се обраќаме на Бога, се прекрстуваме. Ги составуваме првите три прста од десната рака: палецот, показалецот и средниот прст, така да сите три прста се рамни, а малиот и домалиот прст се свиткуваат кон дланката. Кога така ги составуваме прстите, ја креваме десната рака и со трите прста ја допираме средината на челото, посветувајќи го нашиот ум на Бога и велиме: „Во името на Отецот“; потоа ја спуштаме раката во висина на срцето, посветувајќи го своето срце на Бога и велиме: „И Синот“; потоа го допираме прво десното, а после левото рамо и велиме: „И Светиот Дух“. Потоа ги прекрстуваме рацете или ги спуштаме и велиме: „Амин“,што значи: нека биде така.
Откако ќе се прекрстиме и изговориме: „Во името на Отецот, и Синот и Светиот Дух-Амин“, пред молитвата, ги прекрстуваме рацете и ја упатуваме молитвата кон Господ Бог, а кога ја завршуваме молитвата, повторно се прекрстуваме и ги спуштаме рацете.
Светото Писмо, нашиот учебник на побожноста, на првите страни ја изнесува историјата на првите луѓе Адам и Ева. Нив ѓаволот ги соблазнил и ги навел да ја прекршат заповедта заради што се протерани од рајот. Нивните потомци продолжиле да грешат, зошто гревот е како некоја зараза која од грешните се пренесува на потомците. На луѓето им е даден закон преку Мојсеј со точно одредени должности кон Бога, кон луѓето во се и кон светот кој не опкружува. Тој закон требаше да ги спречува луѓето од понатамошно грешење, и многумина спречил, но некои толку се навикнале да грешат, што продолжиле тоа да го прават. Од таа неволја не спаси Господ Исус Хрисотс со својта жртва на Крст. Светиот апостол Павле за тоа вели: „Сите згрешиле и се лишени од славата Божја, но сега џабе се оправдуваат со Божјата благодат, со откупот на Исус Хрисотс, Кого Бог го постави да биде жртва на измирување со Неговата крв на крстот за оние кои веруваат, да ја покаже својата праведност, да биде самиот праведен и да го оправда оној кој верува во Исус. Зошто Христос, додека уште бевме слаби, во одредено време, умре за нас тогаш уште грешни; Бог ја покажува својата љубов кон нас додека бевме грешни. Бидејќи сега сме оправдани со Неговата крв, многумина ќе се спасиме преку Него. Зошто кога како непријатели се помиривме со Бога преку смртта на неговиот Син, многумина ќе се спасиме со Неговиот живот бидејќи веќе сме помирени“ (Рим. 3; 23, 24, 25; и гл. 5; 6-10)
Господ, полагајќи го својот живот, невин страдаше на крст и со својата смрт даде откуп за гревот на човештвото и му пружи можност со послушност и обраќање кон Бога да постигне спасение и влегување во царството Божје. Тоа се постигнува со вера во Бога и со исполнување на Неговите заповеди, како што самиот Господ Христос им кажал на апостолите: „Ми се даде секоја власт на небото и на земјата. Одете и научете ги сите народи крштевајќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух, учејќи ги на се што ви заповедав. И еве, јас сум со вас до свршетокот на векот (Мт. 27, 19-20). „Затоа“, вели апостол Павле, „живејте во љубов како што Христос не љубеше нас и се предаде себеси за нас како жртва на Бога“ (Еф. 5, 2). Од таму знакот на нашето искрено обраќање на Бога и прифаќањето на науката на Господ Исус Христос е осенување со крсниот знак.
Од тие причини сите објекти, предмети, цркви, места, кои се знак на вера и побожност, се одбележуваат со крст, со ставање или врежување на крст на нив.

КАКО ТРЕБА ДА СЕ ОДНЕСУВАМЕ ВО ЦРКВА
Кога одиш во црква мисли дека одиш во Домот на царот небесен, каде треба да стоиш со страв и радост, исто онака како што би стоел на небото пред небесниот Цар. И црковните песни не упатуваат на ова кога кажуваат: кога стоиш во храм мисли дека стоиш на небото.
2. Ако сакаш молитвата да ти биде корисна, прости му секого кој те навредил, за да можеш и ти да кажеш – Оче наш, кој си на небесата, прости ни ги нашите гревови, како што и ние им простуваме на оние кои ни згрешиле. Знај дека ако не ги простиш навредите на ближниот, тогаш ни Господ нема тебе да ти ги прости гревовите твои (Мт. 6, 15).
3. Кога стоиш во црква, не се врти ни на една ни на друга страна; не гледај како кој стои и како се моли зошто како фарисејот ќе бидеш осуден, бидејќи твое не е да судиш, туку на Бога и ти само себе пред Бога правдај се. Гледај само кон олтарот каде се принесува најсветата жртва и како цариникот во себе повторувај: „Боже, биди милостив кон мене грешниот!“
4. Чувај се како од жив оган од смеење и разговор во црква зошто со тоа го навредуваш Бога, и зошто со тоа покажуваш не само дека не ја почитуваш црквата како најсвето место, туку и другите ги наведуваш на грев и им пречиш да се молат. Внимателно слушај што се чита и пее и со тоа се насладувај. Доколку твојата мисла се одвои некаде на друга страна, погрижи се да ја вратиш и да ја упатиш да ги слуша песните и молитвите со кои се слави Бог.
5. Доаѓајќи во црквата сети се на мртвите и мисли на твојот ден кога и ти ќе отидеш во земја. Помоли се за мртвите Бог да ги помилува и запали свеќи за покој на нивните души. Тоа не само што ќе биде корисно за нив, туку и за тебе зошто на таков начин покажуваш љубов кон ближниот. Мислејќи на својата смрт, така поусрдно се молиш на Бога.
Во црквата сети се на своите ближни кои се живи, сети се на своите родители, деца и роднини и запали им свеќи за нивно здравје.
6. Она што си слушнал да се чита во црква, или пее или кажува, потруди се да го исполниш и размисли на каков начин, зошто ќе бидеш осуден бидејќи знаеш што треба да правиш, а ти не го правиш тоа. Блазе си им на оние кои го слушаат словото Божјо и го исполнуваат (Лк. 11, 28). И своите деца и домашните учи ги да прават така, и ќе бидеш награден од Бога.

МОЛИТВА
На прв поглед, сите ние знаеме што е молитва. Мислиме: одиме во црква, купуваме свеќи, застануваме пред иконата и посакаме од Бога она што ни треба – и молитвата е готова. Можеби за некого тоа е доволно, но треба веднаш да се каже дека тоа ни од близу не е онаа вистинска молитва, а светиот евангелист Матеј вели: „Она што ќе го побарате во молитвата, верувајќи, ќе го добиете“ (Мт. 21, 22). Најтешко во молитвата е да се совлада состојбата на вистинско верување. Сите ние сакаме и молиме од Бога да се здрави, да се здрави сите членови на нашите семејства и нашите пријатели, Бог да ни помогне при секое наше дело, но како во сето тоа да го внесеме она „верувајќи“?
Во основа, најпотребно е на молитвата да и се даде карактер на небесен чин. Треба да се избегне наметливата врзаност само за материјалните потреби. На тој начин ќе бидеме поблизу до вистинската молитва, онаа која ги надминува нашите минливи потреби.
Црквата молитвите ги поделила во три рода: молитви на прославување, на благодарења и на молења.
Молитви на прославување – Во молитвите на прославување ние се предаваме на чувствата кои го величаат семоќниот Бог, Света Богородица, ангелите или светителите. Во тие молитви ја восхитуваме својата душа со светоста и сите останати доблести кои ги има при спомнувањето на името Божје. Една од таквите е онаа молитва кога свештеникот ја изговара при осветување на водата: „Голем си Господи, и чудесни се делата Твои, и нема зборови кои би ги опеале чудестата Твои“. Исто така и молитвата со која свештникот ја почнува Светата литургија: „Благословено Царство на Отецот и Синот и Светиот Дух, сега и секогаш и во сите векови!“ Во такви молитви не бараме ништо од Бога, туку ние само се восхитуваме на Неговата величина во една неопишлива среќа што тоа го доживуваме.
Молитви на благодарења – Во молитвите на благодарења ние му се заблагодаруваме на Бога, Пресвета Богородица, ангелите и светителите на добрините кои од нив ни се дарувани. На пример тогаш кога се заблагодаруваме што сме биле удостоени да се причестиме, што наутро сме станале здрави, што во текот на денот сме имале што да јадеме и да облечеме, што претходниот ден сме го поминале во љубов со сите, што Бог не обдарил со некое верско восхитување и слично. Молитвите на благодарења се израз на благодарност на нашите души за сите добрини кои ни се дарувани од Бога.
Молитви на молења – Тоа се оние молитви кои човек како верник најчесто ги кажува. Такви молитви знаат да изговорат и оние кои не веруваат. Само на нив се однесува онаа народната поговорка: „Без неволја нема богомолење“. Во нив ние го молиме Бога да ни направи некое добро, да не избави од неволја, да ни помогне да бидеме среќни, да не не остави во болест, да не следи на патот на некое започнато дело и слично. Во таквите молитви од Бога бараме само помош. Кај оние кои се слаби во вера и тешко ја прифаќаат тајната на патиштата Господови, таквите молитви ако не се остварат – предизвикуваат очајување и маловерност. За вакви молитви особено е потребна истрајност во верата во Божјата љубов и Неговата милост. Тука секогаш треба длабоко да се поклониме пред она што Бог направил, без разлика дали тоа нам ни изгледа неприфатливо. Единствено Бог знае зошто некои молитви не ни се услишани. Ако денес секој се присети на некои поранешни молитви, ќе најде голем број на оние за кои ќе го фали Бога што не ни биле услишани. Секоја молитва е искра на вечноста, и заради тоа таа не може да се смести во нашата привременост.
При ваквите молитви обично се дава некаков завет на Бога. Тоа ветување претставува еден вид жртва која ќе биде во корист на Црквата, на поединечно и општо добро; жртва која ќе направи личност од оној кој се заветува да биде подобар, посериозен и поблизок до Бога.
Молитвите имаат длабока воспитна улога, и за верникот кој се моли и за неговата околина. Во молитвата човекот се учи на искреност и вистина, зошто е свесен дека Бога не може да го лаже. Тука се учи дека при секоја молитва се вреднуваат своите постапки по кои заклучуваме колку сме близу до Бога, а колку далеку, човек се навикнува на постојан разговор на својата душа со Бога. Затоа молитвата е и „разговор на нашата душа со Бога“. Човек кој е во редовен молитвен однос со Бога, знае како треба да се изврши волјата Божја. Нему и патиштата Господови му се појасни. Тој себе на таков начин се богати во љубовта и вистината. Практикувањето на редовната молитва кај родителите многу е значајно за пристапот на нивните деца кон тајните на светот, близината со Бога и кон тајните на духовниот живот. Ако децата уште од мали се навикнати своите родители да ги гледаат во постојан однос со Бога преку молитви, а тоа го потврдуваат и со својата сериозност, љубов и доследност, нивниот пат до Бога нема да биде далечен. Кога и тие ќе се вклучат во заедничка молитва со своите родители – самиот Бог со својата љубов ќе го благослови нивното молитвено заедништво, и тие ќе живеат во љубов меѓу себе, со Бога во својата близина.
Најредовни молитви за секој верник треба да бидат утринските и вечерните, кои се читаат секојдневно, и други кои ги има во секој православен молитвеник. Нека секој ден верникот се сеќава на својот небесен заштитник и на својот дом, на светителот кого го слави. Треба да го знае неговиот тропар кој може исто да се најде во молитвеник.
Не треба да се чека да се учиме на молитва само тогаш кога ни е потребен Бог. Можеби тогаш ќе биде доцна, туку да научиме да се молиме како треба – да се молиме со вера.
Идеално е да се молиме непрестано, ненапорно – како што дишеме.

ГОСПОДОВАТА МОЛИТВА
ОЧЕ НАШ

Како што ние како деца се обраќаме на своите родители и со многу доверба и надеж молиме нешто да направат за нас, да ни дадат и помогнат во нашиот животен пат, во тешкотиите, искушенијата, намерите и плановите, на ист начин се обраќаме искрено кон Бога за да ни помогне. Тоа е молитвата. Тие се различни како што се различни и потребите и ситуациите во кои се наоѓаме, но највозвишена е онаа со која молиме и ветуваме она што е неопходно за мирен и чесен живот на земјата. Тоа е молитвата која Господ Исус Христос ја изговорил и ја препорачал на своите ученици и следбеници. Таа молитва ја дал Господ и затоа се вика Господова Молитва, а со почетните зборови се вика и „Оче наш“.
Господ Исус Христос рекол: „Вака молете се: Оче наш, кој си на небесата, да се свети името Твое, да дојде Царството Твое, да биде волјата Твоја како на небото, така и на земјата; лебот наш насушен дај ни го денес и прости ни ги долговите наши, како што ние им ги проштеваме на должниците наши, и не воведувај не во искушение, но избави не од лукавиот“ (Мт. 6, 9-13).
Ова навистина е највозвишената и најсовршената молитва. Сите луѓе се Божји деца, и како што имаат љубов и почитување и доверба во своите земски родители, така треба да се обраќаат на Бога како на Татко со многу почитување. Како кон Свет, побожно да се Му обратиме со искрена желба меѓу нас да се оствари Неговото совршено царство и да биде се по Неговата света и совршена волја. Да ни го даде она што ни е неопходно за секојдневниот живот; што сме згрешиле да ни прости, но и ние треба така да им простуваме на другите кои не навредиле; да не сочува да не паднеме во тешкотии, искушенија и да не избави од секое зло.
Со оваа молитва и со искрено молитвено расположение треба секогаш да се обратиме на Бога, зошто Тој е добар и милосрден Татко на сите.

СОМВОЛОТ НА ВЕРАТА
На Првиот и Вториот Вселенски собор, свикан во Никеја (325г.) и во Цариград (381г), Светите Отци, борејќи се против ересите во Христијанството, составиле мошне содржајно Исповедување на верата, наречено: Символ на верата, која и денес ја читаме на секоја Света литургија. Таа почнува вака:
Верувам во едниот Бог Отец, Седржителот, Творецот на небото и земјата и на се видливо и невидливо…
Бог е секаде присутен, непроменлив, неограничен, недостижен, вечен, беспочетен и бескраен, духовен и бесмртен, семоќен и седобар. Тој ист Бог ни се откри преку Христа.
И во едниот Господ Исус Христос, Синот Божји, Единороден, од Отецот роден пред сите векови, Светлина од Светлина, Бог вистинит од Бога вистинит, роден, нестворен, едносуштен на Оца, преку Кого се постана.
Како што мислата се раѓа од умот и ја открива, така и Синот Божји вечно се раѓа од Бог Отецот, и Тој го откри Бог Отецот пред светот и на човекот. А човекот е создаден по образ и слика на Небесниот Бог. Затоа и човекот е личност, умствено и свесно и слободно суштество, создадено по ликот на Христа Богочовекот.
Господ сведочи за себе: „Јас и Отецот (Небесен) сме Едно…Кој ме гледа Мене, го гледа Отецот кој ме испрати (во светот)“ (Јн. 10, 30; 12, 45). За големата вистина на Христовото овоплотување Свети Апостол Павле вели: „Голема е тајната на побожноста: „Бог се јави во тело“ (1 Тим. 3, 16), т.е.: Бог се јави како човек, како Бого-човек.
Кој заради нас луѓето и заради нашето спасение слезе од небото и се овоплоти од Светиот Дух и Марија Дева и стана човек.
Христос, Синот Божји, како Богочовек и Спасител на светот, од љубов пострада за нас луѓето, беше распнат на крст, умре и беше погребан, но и воскресна од мртвите и ја победи смртта, за да ни обезбеди и дарува на нас луѓето вечен и бесмртен живот кај Бога. Гаранцијата на нашето спасение и победата над гревот и смртта, како залог за нашиот бесмртен живот со Бога е Христовото распнување, смртта и вискресението и славното вознесение со телото на небесата од каде Христос повторно ќе дојде да им суди на сите луѓе.
Затоа Го исповедаме и признаваме Господ и Спасител наш Исус Христос:
Кој за нас беше распнат во времето на Понтиј Пилат, и страдаше и беше погребан; и Кој воскресна во третиот ден според Писмото; и кој се вознесе на небото и седи од десно на Отецот; и кој пак ќе дојде со слава за да им суди на живите и мртвите, и на Неговот царство не ќе има крај (4-7 член од Символот на верата).
Верувам и во Светиот Дух, зошто верувам во Светата троица, на Едниот и Вистинит Бог наш.
Светиот Дух Божји е творец и оживувач на светот и човекот. Тој ги инспирирал пророците и останатите свети Божји луѓе. Спасителот Христос, по своето вознесение на небото, од Отецот го испратил Светиот Дух Утешител на светите апостоли. Тој прво им рекол, по Неговото вознесение, да не се оддалечуваат од Ерусалим се додека не се облечат во силата на Светиот Дух, „во силата одозгора“ (Лк. 24, 29).
Потоа Христос, откако ги испрати Своите Апостоли во светот да го проповедаат Евангелието и да ја основаат Црквата, заповеда: „одете и научете ги сите народи, кршетавјќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух, учејќи ги да исполнат се што ви заповедав. И еве, Јас сум со вас во сите денови до свршетокот на светот“ (Мт. 28, 19-20).
Затоа:
…Верувам и во Светиот Дух, Господ, Животворец, Кој излегува од Отецот и Кој заедно со Отецот и Синот заедно се почитува и слави и Кој говорел преку пророците…
Верувам во Светата Црква Христова:
Господ Христос рекол: „Ќе изградам Своја Црква и вратата на пеколот нема да ја надвладее“ (Мт. 16, 18).
И навистина, Христос Богочовекот создаде Црква со силата на Светиот Дух преку светите апостоли и еве – Црквата Христова постои и живее повеќе од две илјади години. Таа поминувала низ гонења и внатрешни кризи, но ги докажала зборовите на Спасителот дека неможе да биде победена, дека ниту пеколната врата не може да и наштети.
Во Црквата се влегува и се станува жив член преку светата тајна на Крштевањето. Во Црквата, со вера и благодат и добри дела, се стекнува вечен живот и се чека Воскресение на мртвите и Вечното царство.
Затоа и во Символот на верата велиме: …верувам во едната, света, соборна и апостолска Црква…
Исповедувам едно крштение за простување на гревовите,
Го чекам воскресението на мртвите и животот на идниот век, Амин.

ТРЕБА ДА СЕ ЖИВЕЕ ВО ЦРКВАТА
И СО ЦРКВАТА

Божјата Црква им дава на своите деца свети благодатни Тајни: Крштевање, Миропомазание, Исповедување, Причест, Свештенство, Брак и Маслосвет. Светите тајни за нас се извор на благодатна сила на Светиот Дух и нашиот нов живот во Христа.
Затоа секој член на Црквата, оној кој се крстел, е должен да оди во Црква, да се исповедува и причестува, да се венча во црква, своите упокоени христијани да ги закопа, за нивните души да се моли на Бога. Исто така своите деца да ги воспитува во православната вера и да води чист живот; да слави Крсна слава и сите црковни празници.

БОЖЈИ ЗАКОН
ДВЕТЕ НАЈГОЛЕМИ ЗАПОВЕДИ

1. Љуби Го Господа твојот Бог со сето свое срце, и со сета своја душа и со сета твоја мисла!
2. Љуби го ближниот свој како самиот себе.
(Мт. 22, 37-40; Мк. 12, 30-31)

ДЕСЕТТЕ БОЖЈИ ЗАПОВЕДИ
1.Јас сум Господ Бог твој; немој да имаш други богови освен Мене.
2. Не прави идол, ниту каква слика од она што е горе на небото, и што е долу на земјата и што е во водата под земјата, да не им се поклонуваш, ниту да им служиш.
3. Не изговарај го напразно името на Господа, Твојот Бог.
4. Помни го денот за почивка, за да го празнуваш; шест дена работи и заврши ги сите свои работи во нив, а седмиот ден е почивка на Господа, твојот Бог.
5. Почитувај го татко си и мајка си за да ти биде добро и долго да поживееш на земјата.
6. Не убивај.
7. Не врши прељуба.
8. Не кради.
9. Не сведочи лажно против својот ближен.
10. Не пожелувај ништо што е туѓо.
(Излез, 20, 2-17)

ЦРКОВНИ ЗАПОВЕДИ
1. Моли се на Бога и слушај ја Божјата служба секоја недела и празник.
2. Држи ги постовите пред Божиќ и Велигден, пред празникот на светите апостоли Петар и Павле, пред Успение на Пресвета Богородица, и секоја среда и петок.
3. Треба да ги почитуваш свештените лица.
4. Исповедај ги твоите гревови и причестувај се во сите спомнати големи постови.
5. Моли се на Бога за оние кои се на власт.
6. Држи ги постовите и примај ги молитвите што ќе ги одреди архиерејот за време на несреќи.
7. Црковните предмети не ги употребувај за нецрковна намена.
8. Безбожнички книги не читај.
9. Свадби не прави за време на пост.

БЛАЖЕНСТВА
(Матеј, 5, 3-12)
Од бучните градови и населените места, Христос често одел во гора заради проповеди. Таму обично би бирал некое повисоко место и опколен со своите ученици, го учел народот кој внимателно го слушал и се воодушевувал на Неговите проповеди.
Така, во една прилика. Христос излегол во гората и кога седнал, му пришле Неговите ученици. А Тој им одржа беседа учејќи ги:
„.Блажени се сиромашните по дух, зошто нивно е Царството небесно;
Блажени се оние што плачат, зошто ќе се утешат;
Блажени се кротките, зошто ќе ја наследат земјата.
Блажени се гладните и жедните за правда, зошто тие ќе се наситат;
се милостивите, зошто тие ќе бидат помилувани;
Блажени се чистите по срце, зошто тие ќе го видат Бога;
Блажени се миротворците зошто тие ќе се наречат синови Божји;
Блажени се гонетите заради правда, зошто е нивно Царството небесно; Блажени сте вие кога ќе ве срамат и прогонуваат и кога ќе говорат против вас секакви лоши зборови лажно заради Мене;
Радувајте се и веселете се, зошто голема е вашата награда на небесата!“
Овие Христови зборови се нарекуваат блаженства. Што е тоа блаженство? Тоа е среќата кон која се стремат сите луѓе.
Во што се состои човековата среќа?
За тоа постојат различни мислења. Едни ја гледаат среќата во знаењето, други во убавината, славата, богатството, власта над луѓето, во почитување и уважувањето кое им ја покажува околината, во љубовта, семејниот живот и т.н. Понекогаш луѓето постигнуваат таква среќа, но таа е суетна и привидна. Богатиот може да го изгуби своето богатство, здравиот да се разболи, паметниот одеднаш да го изгуби својот разум и т.н. Секоја таква среќа е само лажлива и не може да биде вистинска. Вистинската среќа мора да биде неминлива и вечна. Според Христовото учење, среќата е Царстворо Божјо. Да се биде среќен, значи да се биде член на Царството Божјо, да се живее со Бога. Ова царство почнува тука на земјата, уште сега, а се продолжува и целосно се остварува на небото, во вечноста. На среќата во царството небесно и нема крај. Него никој не може да му го одземе од човекот и тоа не зависи од никакви случајности. Тоа е блаженство, т.е. совршена среќа, добрина, убавина и вечна љубов.
„Блажени се сиромашните по дух, зошто нивно е царството небесно.“
Кои се сиромашни?
Оние кои ништо свое немаат и секогаш бараат помош од други. Сиромашните не се срамат да признаат дека целата своја исхрана ја добиваат на дар.
Сиромашните по дух, токму како и другите сиромаси, сметаат дека ништо свое немаат во душата и дека целото духовно богатство (своите таланти) го добиваат од Бога. Како гладните сиромаси, тие бараат од Бога духовна храна, а Господ ги храни со плодовите на Светиот Дух. И тие плодови се: љубов, радост, мир, трпение, добрина, милосрдие и вера (Гал. 5, 22). Сиромашните по духот би можеле за себе да ги кажат зборовите на апостол Павле: „Ние сме сиромашни, а се збогатуваме“. Нивното духовно богатство им го открива – а преку нив и на другите – патот кон царството Небесно.
Блажени се оние кои плачат, зошто ќе бидат утешени.“
Кој во животот никогаш не плачел? Солзите се знак на страдање. Може ли страдањето на човекот да му донесе среќа и блаженство? Не секогаш. Ако човекот страда за видливи богатства, заради гордост, страсти и самољубие, тие страдања само ја мачат душата, а никаква полза не донесуваат. Меѓутоа, ако човек го прими своето страдање како тест на кој Бог го ставил, тогаш болката и солзите ја чистат и мијат неговата душа, така да и во самата болка тој наоѓа радост и утеха. Но тешко на оние кои не сакаат да се покајат и да страдаат во името Божје, кои не ги оплакуваат своите гревови и се спремни само на смеење и веселење. Тие нема да влезат во Царството Божјо. „Тешко на оние кои сега се смеат; зошто ќе заплачат и заридаат“ – рече Господ.
„Блажени се кротките, зошто ќе ја наследат земјата.“
Заради земјата и нејзините богатства луѓето се борат постојано. За да завладеат со земјата, народите водат војни, вршат насилства, убиваат, смислуваат како со сила да дојдат до власт над светот. Но на силните им ја одземаат земјата тие кои се посилни од нив, а против нив се креваат најсилните и така до бесконечност. И сите страдаат и се мачат, а самата убавина на природата воопшто не ја забележуваат, ниту пак умеат да живеат во неа. Но сепак, има луѓе кои „ништо немаат, а се им припаѓа“. “Ќе дојде време кога целата земја навистина ќе припадне на среќните, блажените, т.е. кротките, а не на злобните и горделивите луѓе. Тие ќе бидат вистинските наследници на целата земја“. Тоа го вети Христос.
„Блажени се гладните и жедните за правда“.
Како што гладните мислат само на леб и секаде го бараат за да се наситат, и како што човек кој е жеден е спремен да плати богатство за една голтка свежа вода – така постојат луѓе кои насекаде ја бараат животната правда, особено оние кои трпат неправда на земјата и невини страдаат.
Едни се надеваат дека правдата ќе ја најдат во науката, други во уметноста, трети во технологијата, во служење на луѓето или во љубовта кон Господ. Ако тие луѓе се некористољубиви и чесни, тогаш тие, без разлика по кој пат одат, порано или подоцна, ќе ја најдат живата правда во личноста на Господ Исус Христос и во Неговото учење за Царството Небесно. „Посакајте и ќе ви се даде, побарајте и ќе најдете; чукнете и ќе ви се отвори“ – рече Господ.
Потполно задоволување со духовна правдина и предупредување на Божјата Правда се постигнува во вечната куќа на Црството небесно; но и тука, уште во текот на земскиот живот, луѓето гладни и жедни за правда можат да се наситат со вистинска среќа и радост запознавајќи ги тајните на Божјето делување во светот.
„Блажени се милосрдните, зошто ќе бидат помилувани“.
Милосрдието – тоа е својство на Божествена љубов и едно од најблагородните и најсветите човекови чувства. Зошто тоа изразува полнота на љубовта во срцето на човекот – а Бог е љубовта, та кој сочувствува не само со блиските кои се во неволја, туку и со оние со кои се непријатели, тој навистина прави Божје дело, и заради тоа Бог кон него ќе биде милосрден за неговите гревови.
Ако ние им простуваме на нашите ближни, тогаш и Господ нам ќе ни прости. „Бидете милосрдни исто како што вашиот Отец е милосрден“
„Блажени се оние кои се чисти во срцето, зошто ќе го видат Бога“.
Бог е невидлив и недостижен за оние кои не вериваат, но луѓето со чисто срце можат насекаде да го почувствуваат Неговото присуство. Тие Бога го гледаат со духовни, а не со телесни очи, и во природата и во луѓето; тие го чувствуваат Божјото присуство во своите срца. „Бог е љубов – вели свети апостол Јован –и кој стои во љубовта, во Бога стои и Бог во него“ (1 Јн. 4, 16).
Треба да се очисти своето срце од злоба, завист, недружељубивост и сите други грешни чувства и лоши помисли, за да во душата засветли љубовта кон Бога. Како што во чисти и проѕирните води на едно тивко езеро се рефлектира сонцето и небото, така во чистите и добри човекови срца се гледа Бог. Само луѓето чисти во срцето се во можност да го видат Бога преку Неговото дело, да го слушнат и разберат Неговото Слово и да ја откријат тајната на Неговото битие. Но луѓето со тврдо срце, без разлика колку се талентирани и умни, никогаш нема да го видат Бога, па дури нема да поверуваат во Неговото постоење. За нив пророк Исаија рекол: „Со уши ќе слушате и нема да разберете; со очи ќе гледате, а нема да видите. Зошто станало тврдо срцето на овие луѓе и со ушите тешко слушаат и своите очи ги затвориле за да не видат со очите и со ушите да не слушнат и со срцето да не разберат и не се обраќаат за да ги исцелам“ (Мт. 13, 14-15; Јн. 12, 40).
Христос живеел на земјата: Него го виделе и слушнале илјадници луѓе, но само оние кои ги очистиле своите срца со покајание, разбрале и поверувале дека пред нив е вистинскиот Спасител на светот Христос – Синот Божји.
„Блажени се оние кои градат мир, зошто ќе се наречат синови Божји“.
Нашиот Небесен Отец е Бог на мирот. Тој го испратил Својот Син на земјата за да го помири човекот со Бога. Кога Христос се родил, Ангелите ја пееле големата песна на мирот:
„Слава на Бога на висините, а на земјата мир, меѓу луѓето добра волја“.
Омразата и борбата уште царуваат на земјата, но на таа грешна омраза веќе и е подготвен крајот. Божјото Царство веќе почна да се остварува. Тоа се јавува пред се во душата на поедини луѓе; потребно е луѓето во своите срца да го прославуваат Бога, да имаат волја за добрина, да посакуваат среќа на своите ближни и да тежнеат кон сеопшт мир. А тие кои во своите срца нашле мир и тој мир го пренесуваат на другите околу себе, ќе се наречат синови Божји. Голема среќа, блаженство и задоволство чувствуваат луѓе кои умеат да смират двајца големи непријатели.
Царството Божјо – тоа е царство на мирот. „Мирот ви го оставам – им вети Господ на своите ученици – мирот свој ви го давам“ (Јн. 14, 27).
„Блажени се прогонетите заради правдина, зошто е нивно Царството Небесно“.
Иако тоа е тажно, повеќето луѓе не ја сакаат правдата. Правдата им е трн во окото на нечесните. Праведните не склопуваат сојуз со лошите, а тоа предизвикува страв и омраза кај оние кои грешат. Праведните, како вистински христијани, го изобличуваат злото со примерот на својот личен живот и со тоа им пречат на безакониците. Заради тоа тие се креваат против праведните за да ги истераат од својата средина. Но, таквите луѓе, прогонети заради правдата, ќе го наследат Царството Небесно.
„Блажени сте вие ако ве срамат и прогонат и кога ќе говорат против вас секакви лоши зборови лажно заради мене“.
Обично се мисли дека се среќни оние за кои убаво се зборува, кои сите ги истакнуваат и фалат. Но Христос рекол дека се среќни оние кои се спре мни да страдаат во борбата за вистината, оние кои заради Христа ги клеветат, вреѓаат и гонат. Токму тие, а не други, ќе се радуваат и ќе се веселат, зошто е голема нивната награда на небесата.
„Вие сте сол на земјата“ – им рекол Христос на своите ученици. – „Ако солта стане блунтава со што ќе се соли? Таа веќе нема за ништо да биде, освен да се истури надвор и луѓето да ја изгазат“ Така и христијаните, ако не живеат по заповедите на својот Учител – Господ, ќе ја изгубат секоја причина за постоење и ќе служат за потсмев на луѓето.
„Вие сте видело на светот“ – рекол Христос. Со својот животен пример христијаните треба да ја пренесуваат светлината на христовото учење и на тој начин да го прослават својот Небесен Отец.

СВЕТИТЕ ТАЈНИ НА ПРАВОСЛАВНАТА ЦРКВА ХРИСТОВА
„Целиот свет лежи во зло“, констатирал уште многу одамна светиот евангелист Јован (Јн. 5, 19). Во тој свет на злото, човек се наоѓа како во бунар, на неговото дно, од каде вика на спасение. Самиот е немоќен со своите сили да се спаси, додека некој од врвот на бунарот не му спушти јаже на спасение за кое тој, со својата волја и со двете раце ќе го земе.
Зошто? Затоа што гревот ги намалил неговите духовни сили, кои му овозможувале пред гревот да живее осветлен со зраците на Сонцето на Правдата, во Божје присуство; но исто така да ја исполнува Неговата света волја, да биде господар од земја по благослов Негов (Пост. 1, 28) и да го слави и фали Неговото свето име со ангелите Божји.
Бог, нашиот Создател, кој е долготрпелив и многумилостив, не ја заборавил „круната на сите материи“ –човекот во „бунарот на злото“ и кога се исполнило времето му го испрати ветениот Месија – единородниот свој Син Господ Исус Христос. Тој за човекот ја основал својата света Црква, со Свети тајни во неа, како столб и тврдина на вистината, за во неа да се спасува како патник во кораб на разбрануваното море на животот – од гревови, зла и вечната смрт –смрта духовна, која не е ништо друго освен оддалечување на човекот од својот Создател – живиот и вечниот Бог.
Светите тајни на Христовата Црква (православна) се она јаже кое Господ Исус Христос од небесните висини го спуштил во нашата долина на плачот за ние грешните луѓе да се фатиме за него и со своите раслабени сили, со помош на Божјата благодат, да излеземе на светлината на денот Божји, и во Негово присуство, со ангелите Божји, вечно да го славиме и фалиме, во царството на радоста, Неговото свето име: Отецот и Синот и Светиот Дух – Троицата едносушни и неразделни.
Во Православната Црква има седум тајни.

СВЕТАТА ТАЈНА НА КРШТЕВАЊЕТО
Оваа света тајна ја воспоставил самиот наш Спасител, Господ Исус Христос, кој, иако без никаков грев и без потреба за покајување, се крстил во реката Јордан, а пред самото вознесување на небото им наредил на своите ученици: „Одете и научете ги сите народи крштевајќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух, учејќи ги да исполнуваат се што сум ви заповедал“ (Мт. 28, 19). Тој вели: „Кој верува и се крсти ќе се спаси“ (Мк. 16, 16). На Никодим, подоцнежен Негов ученик и апостол, јасно му кажал: „Навистина ти велам: ако некој повторно не се роди не може да го види царството Божје. Ако некој не се крсти со вода и Светиот Дух, не може да влезе во царството Божје. (Јн. 3, 35). „Повторното раѓање“ или „Крштевањето со вода и дух“ е првата Света тајна на Православната Црква – Светата тајна на крштевањето.
Заповедта за Светата тајна на крштевањето ја дарува на човештвото нашиот Спасител. Тој, по сведоштвото на апостол Јован „во земјата јудејска крштевал“ и „сите доаѓале кај Него“ (Јн. 3, 23-26). Тоа особено го заповедал, како веќе нагласивме, на своите ученици (Мт. 28, 29) кои ја проповедале новата Божествена наука на луѓето и ги крштевале со „вода и дух“ во името на Отецот и Синот и Светиот Дух. Кога на самиот почеток на Христијанството се поставило прашањето дали тие кои влегуваат во христијанството треба да се обрезуваат или не, на Апостолскиот собор во Ерусалим во 51 година донесена е одлука, во содејство на Светиот Дух, „дека на никого не се става никаков јарем (брезание) на врат“, но дека навистина треба се покајат за своите гревови.
Според нашата вера, во Светата тајна на крштевањето, новокрстените се чистат од наследениот прародителски грев и духовно повторно се раѓа за Бога за вечен живот. Крштевањето е обновување на телесните и духовните сили кои Бог му ги дал при создавањето. Затоа и при крштевањето човек се одрекува од сатаната и сите негови дела и сите негови ангели и секое служење нему и сите негови гордости и плука на него. Затоа се соединува со Христа кога заедно со кумот изјавува: „Верувам во Него како во цар и Бог“, зошто Тој, како цар и Бог, од небесните висини слегол за да во човекот го воспостави првобитниот образ и да му даде можност повторно да му се приближи на својот Создател во вечната Негова радост. Тоа соединување со Бога го потврдува и Кумот со читање на Символот на верата. Потоа, на повик на свештеникот вели: „Се поклонувам на Отецот и Синот и Светиот Дух, Троицата едносуштни и неразделни“.
Крштевањето е услов на нашето спасение. Крштевањето со потопување во вода трипати, со зборовите на свештеникот: „Се крштева чедото Божје (името) во името на Отецот, кумот вели: Амин; и Синот, кумот: Амин; и Светиот Дух, кумот: Амин. Тогаш новокрстениот добива име од кумот и се облекува во чиста и бела кошула.
Белата кошула симболизира:
Чистота на душата на новокрстениот;
Чистота на православната вера и царска облека зошто новокрстениот излегол од крстилницата, со Божја благодат го воспоставил својот првобитен лик и повторно станал она што бил пред гревот, господар, цар на се што е создадено, круна на сите Божји материи.

КУМСТВО
Во Црквата постоел катихуменат, времето во кое кандидатите за крштевање на „огласените“ – биле подготвувани за прием на Светата тајна на крштевањето. Тој траел различно, подолго или пократко, зошто секој „огласен“ требало да ги научи сите основни вистини на Христијанството и да ги исповеда пред приемот на Светата тајна на крштевањето. Како спомен на „катихуменатот“ во нашата Црква и денеска постои литургија на огласените на која, заедно со верниците, го слушаат Божјиот збор во Апостолот и Евангелието и ги учат основните вистини за Христијанството. Тие од храмот излегувале на повик на ѓаконот, т.е. на свештеникот: „Вие кои сте огласени, излезете!“, за верниците да можат да продолжат со молењето на литургијата на верниците, да присуствуваат на канонот на Евхаристијата и се причестат со Светите тајни –телото и крвта на Спасителот, заради реалното соединување со Него, на што огласените – катихумените немале право зошто се уште не биле крстени.
Со време, кога верниците почнале да ги крштеваат своите деца – бебиња, престана „катихуменатот“, а се родило кумството. Децата се крштевале и сега се крштеваат по верата на кумот кој во Светата тајна на крштевањето станува духовен татко на детето кое духовно го раѓа за Бога, вечност. Поради ова, кум може да биде оној кој е од православна вера. Тоа е „повторното раѓање“, „раѓањето со вода и дух“. Од тука почнува духовното сродство меѓу кумот и кумчето, кое има еднаква важност како и крвното сродство. Како што телесното раѓање е почеток на телесниот живот, така и крштевањето е почеток на духовниот живот кој, како и телесниот, бара своја соодветна храна. Светата Православна Црква оваа духовна храна ја дава на своите деца во останатите Свети тајни. Крстената душа го добива „печатот на дарот на Светиот Дух“, а потоа, како вистински член на Христовата Црква, се соединува со Христа и тоа не само симболично, со исповедување на верата, туку и најреално: со Светата тајна на причестувањето. Кумот го води своето кумче преку целото негово духовно растење до исполнување на мерката Христова. Затоа во нашиот народ се вели: „Бог на небото, кумот на земјата!“ Ете толку е неизмерна важноста на кумството во Христијанството. Затоа на кумот му се бакнува раката. И уште еден заклучок: по крштевањето и миропомазувањето, детето треба да се причести. Целта на христијанскиот живот е кумот да има главен збор затоа што тој на душата ги носи како доблестите така и гревовите на своето кумче, како негов главен духовен воспитувач.

ЗНАЧЕЊЕ НА СВЕТАТА ТАЈНА НА КРШТЕВАЊЕТО
Со исполнувањето на Светата тајна на крштевањето, новокрстениот станува член на Христовата Црква. Кога светите апостоли, во педесетиот ден по Воскресението, се исполнија со Светиот Дух, на прашањето на луѓето: „Луѓе, браќа, што треба да правиме?“, – апостол Петар рекол: „Покајте се и секој од вас нека се крсти“. Оние кои со радост го примиле неговиот збор, се крстиле, а тоа биле„ три илјади луѓе и останале еднакви во апостолската наука и во заедницата, во кршењето на лебот и во молитвата…А Господ секој ден го умножувал друштвото на оние кои се спасувале“(Дап. 2, 37-47). Заедницата која се спасува е всушност Православната Црква Христова.
Крштевањето е мост преку кој се преоѓа за да се влезе во оградата на Христовата Црква. Таа е „столб и тврдина на вистината“ (1 Тим 3, 15). Вистината е една која се наоѓа неизменета во Господ Исус Христос. Единствено Тој, роден на земјата, посведочи: „Јас сум вистината! Јас сум патот, вистината и животот!“ (Јн. 16, 6), а на судот пред Пилат рече: „Затоа Јас сум роден и затоа дојдов на свет за да ја посведочам вистината“ (Јн. 18, 37). Господ Исус Христос е вистината. Надвор од Него нема вистина. Тој е невидливата глава на крстените христијански души, на членовите, деловите на тоа пречисто Христово Тело. Оној кој ќе отпадне од Христовата Црква, една, света соборна и апостолска, се отсекува самиот од живото тело на Спасителот, или од Вистината која може да биде само една. Зошто Бог е едно – Живот, Пат и Вистина вечна.
Православната вера не се добива со наследство, туку во неа се влегува преку крштевање. Кој не се крсти со Духот и водата во Христа Господа, тој не е достоен да ги прими ни останатите Свети тајни. Треба да се почне од почеток, а почетокот на нашиот православен живот е влегувањето во вечната Црква Христова, т.е. Крштевањето.

ИМЕТО НА НОВОКРСТЕНИОТ
Новокрстениот, во текот на обредот на Светата тајна на крштевањето, добива име. За имињата треба да се знае и ова:
Кумот му го дава името на кумчето и тоа според поднебјето во кое е родено и живее детето со своите родители. Значи, во словенско поднебје на новокрстените се даваат словенски имиња, во Германија-германски, во Британија-англиски, во Грција-грчки и т.н.
Со Светата тајна на крштевањето, нашата Црква станува духовна мајка на новокрстениот и му дава непресушна благодат Божја со кое го храни како мало дете, исто онака како мајката што го храни своето мало чедо со своето млеко.
Во постојаната врска со Светата тајна на крштевањето, со кое стануваме нова материја во Христа, зошто „кои во Христа се крстивме во Христа се и облековме“ (Гал.3, 27). По Светата тајна на крштевањето следува втората Света тајна која во Христовата Црква Православна се врши по крштевањето е Светата тајна на Миропомазувањето.

СВЕТАТА ТАЈНА НА МИРОПОМАЗУВАЊЕТО
Во Православната Црква Светата тајна на Миропомазувањето ја вршат свештеници со помазување на сите наши сетила преку кои го примаме овој свет, со специјално подготвена материја – свето миро по кое и Светата тајна се вика миропомазување, со изговарање на формулата: „Печат на дарот на Светиот Дух!“ додека кумот потврдува: „Нека биде така“.
Варењето на светото миро е свечено, најсвечено што може да биде. Почнува на Велики Понеделник наутро и трае се до Велика Среда навечер. На Велики Четврток, за време на Светата Литургија, го осветува Неговата Светост Патријархот. Потоа преку епархиските архиереи и архиерејските намесници се раздава на свештениците, а тие ги помазуваат новокрстените непосредно по Светата тајна на крштевањето.
Крштевањето е повторно духовно раѓање, а миропомазувањето е духовна храна на новокрстениот. Значи, она што е за телото мајчиното млеко, тоа е за душата Божјата благодат. Новокрстениот, при миропомазувањето го добива „печатот на дарот на Светиот Дух“, тој/таа е помазан на челото, очите, ноздрвите, устата, ушите, рамената, рацете и нозете, значи со сите духовни сили: разумот, волјата и чувствата.
Затоа новокрстените христијански души, кои го носат печатот на дарот на Светиот Дух на себе личат на кандила во кои е ставено масло и фитил запалени и светат насекаде околу себе. Тие се „Новиот Израел“ и наследници на вечните богатства.

СВЕТАТА ТАЈНА НА ПОКАЈАНИЕ
Едно од најпријатните доживувања кој човек може да ги има е чувството на грев, грижата на совест заради нешто што е направено, помислено или посакано да се направи, а се тоа се противи на Божјата волја и доброто кое човекот го носи во себе.
Може да се случи човек, особено оној кој е одвоен од црковниот или било каков духовен живот, да го носи гревот долго во себе како голема тајна. Понекогаш се чини дека таа тајна ќе остане само негова, како момент на некоја слабост, како нешто за кое треба да се престане да се размислува, но често многу ненадејно совеста го обвинува виновникот пред Бога и бара некакво очистување. Сите ние сме сведоци на голем број на случаи на покајување во последниот момент. Не така ретко и различни списанија објавуваат некои исповеди кои поединци ги чувале како големи тајни. Кога совеста презема големо чистење, виновникот настојува да се ослободи од големата тајна, зошто таа му е потешка отколку јавноста. Доаѓа време кога на човек му е сеедно на кого ќе ја повери. Тоа може да биде и најнедоверливо лице, но ако не му е при рака некое попогодно лице, тогаш тој тајната нему ќе му ја соопшти за да и стане полесно на душата негова. Заради сето тоа Божјата Црква ја востановила Светата тајна на исповедување. Таа е основана со овластување на Господ Исус Христос кој им ја предал на апостолите. „Како што Отецот ме прати Мене, и Јас ве испраќам вас…примете го Светиот Дух. На кого ќе му ги простите гревовите – им се простуваат; на кои ќе им ги задржите – се задржуваат“ (Јн. 20, 21-22).
Со ова Христос, со благодатта на Светиот Дух, ги овласти свештениците да разрешуваат или не разрешуваат гревови.
Се простуваат оние гревови само ако грешникот доаѓа со цврста намера и пламена душа да го исповедат она што го направил против Божја волја и својата совест, ако признае и се кае затоа што лажел, крадел, убил, сведочел лажно, правел прељуба, го навредувал Бога, ги потценувал сиромашните, потикнувал други да прават недела и т.н. Ако тој сето тоа го признае како грев пред Бога и како товар на сопствената совест, свештеникот ќе види дека тој сака да се покае за сето тоа, за да најде мир во душата, за повторно да се приближи на Бога како на отец, а не само како на Судија, и со силата на Светиот Дух, ќе му се простат гревовите. Се разбира, постојат гревови за кои свештеникот налага мерка на подвиг и трпение. Кога се ќе се изврши по Божја волја, тогаш свештеникот чита разрешна молитва на покајникот.
Разрешната молитва на исповед: „Господе Боже наш, кој на Петар и на блудницата со солзите им подари простување на гревовите, и на цариникот кој ги призна своите гревови си го оправдал, прими го исповедувањето на слугата твој (име), и гревовите кои ги согрешил волно или неволно, со збор или дело или мисла, Ти како благ и човекољубив Бог прости му. Зошто ти единствен имаш власт да отпушташ гревови, зошто си Бог на милоста и сожалувањето, и Тебе слава ти вознесуваме, на Отецот и Синот и Светиот Дух, сега и секогаш и во вечни векови. Амин“.
Оваа молитва свештеникот нема да ја прочита на исповедник кај кој ќе забележи дека не му е до покајување, туку сакал само тоа да го направи формално. Оној кој на таков начин се исповедува и понатака ќе остане под товарот на гревот и грижата на совеста.
На исповед може да дојде само она лице кое е член на Црквата, т.е. лице кое е крстено и кое е способно разумно да расудува.
Тајните кои исповедникот ги дознава најстрого се чуваат во тајност Никој не може исповедникот да го присили тие тајни да ги открие. Доколку се случи исповедникот да ги довери тајните кои ги слушнал при исповед, може да биде лишен и од свештеничкиот чин.
Доверувајќи ги тајните на својата душа, оној кој се исповеда, посредно се тоа го признава пред Бога. Свештеникот е само „проводна жица“ преку која доаѓа Божјата струја на благодатта.
Доколку исповедта е објавена по сите правила, оној кој се исповедал мора да почувствува олеснување на душата и себе да се смета за повреден пред Бога отколку што бил до исповедувањето.

СВЕТАТА ТАЈНА НА ПРИЧЕСТ
Врвот на љубовта и заедништвото меѓу Бог и човекот е Светата тајна на причеста. Во таа тајна, во вид на леб и вино, христијанинот го прима вистинското тело и вистинската крв на Господ Исус Христос. Како што обичниот леб и обичното вино се потребни за закрепнување на човечкото тело, така и причеста во вид на леб и вино е закрепнување на душата на христијанинот. Христос вели: „Вистина, вистина ви велам, ако не го јадете телото на Синот Човечки и не ја пијете крвта Негова, тогаш немате живот во себе. Кој го јаде моето тело и ја пие мојата крв – има живот вечен и јас ќе го воскреснам во последниот ден. Зошто моето тело е вистинско јадење и мојата крв е вистинското пиење. Кој го јаде моето тело и ја пие мојата крв – останува во мене и јас во нему…Тоа е леб кој слезе од небото. Не како што татковците јаделе и умреле; кој јаде од овој леб ќе живее во векови“ (Јн. 6, 53-58).
За да може верникот да се причести со светите дарови, мора за тоа да биде целосно спремен. Ако верникот е здрав, тогаш неговата подготовка е построга. Денеска обично се причестуваат верници во текот на постот (Божиќен, Велигденски, Апостолски и Успенски). Пред причестување верникот пости недела дена строго, т.е. на вода, не користејќи зејтин. За лицата кои се болни, потготовката е поблага, што се однесува до храната. Ним исповедникот им дозволува со нешто појака храна да го одржуваат ослабениот организам.
На причест се пристапува дури тогаш откако верникот се исповедал. Ако исповедникот го разрешил од гревовите и утврдил дека е спремен за Светата причест – ќе биде причестен.
Пожелно е верниците почесто да се причестуваат за да бидат во постојана заедница со Господ Исус Христос, на корист за своето душевно и телесно здравје. Во првите векови така правеле христијаните, затоа и живееле под посебна Божја благодат и во љубов и заедништво, не плашејќи се дури ни од мачење од страна на незнабошците. Христос, кого тие го примале во причеста во вид на леб и вино им давал сила за храброст и свет живот.
Има случаи кога потребните подготовки за причест можат да се изостават. Тоа се однесува на тешко болни лица или чија болест е од таков карактер која бара брзо причестување, за болниот пред смртта да се соедини со Бога. Тоа причестување обично се врши во самиот дом. Свештеникот ги донесува светите дарови во домот на болниот, претходно го исповедал болниот и го причестува.
Секогаш кога верникот е во прилика да го прими телото и крвта на Господ Исус Христос, треба да се поклони како пред најсвета тајна, настојувајќи за тоа време мислите и чувствата да ги посвети исклучително на Бога и Неговата љубов кон човекот.

СВЕТАТА ТАЈНА НА БРАКОТ
Како и останатите така и Светата тајна на бракот во нашата Црква ја воспоставил и осветил Господ Исус Христос со своето присуство на свадбата во Кана Галилејска кога, со силата на својата Божествена природа, го направи првото чудо – ја претвори водата во вино (Јн. 2) а на фарисеите, кои го искушуваа со прашањето: „Може ли човек да ја отпушти својата жена за секоја вина?“ – Тој им одговори: „Зарем не сте слушнале дека Оној кој го создаде човекот на почетокот и жената ја создал? … Затоа човекот ќе го остави својот татко и мајка и ќе се прилепи за својата жена и ќе бидат двајца во едно тело. Така веќе не се двајца, туку едно тело; а што Бог составил човек да не разделува“ (Мт. 19, 3-7). Така бракот како Божествена установа, води потекло уште од првите луѓе (Адам и Ева) во рајот, кои Бог ги создаде, благослови и им рече: „Раѓајте се и множете се и наполнете ја земјата и владејте со неа…“ (Бит. 1, 28).
Во новозаветната Црква, бракот прераснува во Света тајна на царството Божје која го води човека во вечна радост и вечна духовна љубов и се склопува не само за овој привремен живот, туку и за вечност. Во неа младенците, со Божјата благодат која на нив се излева како безгранична љубов, расте како чудесно и свето здание кое е духовно соединето со една мисла, една волја, едно чувство во нераскинливо единствено сопружништво чија цел е продолжување на човечкиот род и славење на Бога. Така во светоста на бракот мажот и жената се едно и стојат над роднините, додека синовите и ќерките се во првиот степен на роднинство, а внуците во второ.
Вистина е жива: бракот е свет и најстара установа во човештвото. Со неа се укажува на небесната љубов меѓу Христа и Црквата. Таа е камен темелник на човештвото. Затоа каков брак – такво семејство; какво семејство – таква држава; каква држава – такво човештво.
Затоа нашата Света Црква не престанува да ги повикува своите деца својата брачна заедница да ја осветат со венчавање во Црква каде сопружниците стануваат едно духовно единство и ги учи светоста на бракот да ја чуват како зеницата во окото, а развод на брак се дозволува само во краен случај, заради докажано браколомство – прељуба.
Момчето и девојката кога ќе одлучат да стапат во брак, одат кај својот свештеник кој прво го извршува предбрачниот испит. Ова е неопходно дека за склопување на бракот нема никакви пречки (малолетство, крвно сродство, согласност на родителите и т.н. ). После три Свети Литургии (на огласување) тие одат во храмот со кумовите и роднините за да се изврши Светата тајна на бракот. На венчавањето му претходи прстувањето кое се врши пред олтарот со запалени свеќи. Светата тајна на вечавањето се врши на средина на храмот, пред Крстот и Евангелието. Свештеникот прво ги прашува младенците дали имаат слободна желба да стапат во брак и дали не се ветиле на некој друг. Венчавањето е завршено кога свештеникот, откако на младенците им стави венци на главите, што е знак на победа против похотливоста, ги благословува велејќи им: „Господе, Боже наш, со слава и чест венчај ги“. Потоа младенците пијат вино од заедничка чаша како знак дека цел живот меѓусебно ќе делат и добро и зло.

СВЕТАТА ТАЈНА НА МАСЛОСВЕТ
И покрај грижата на лекарот, болниот човек, кој верува, се моли на Бога за своето здравје зошто Бог често прави она што на човекот-лекарот е невозможно.
Често на болниот му се потребни молитви од „црковните старешини“ – свештенството кои со усрдни и долготрајни молитви, според чинот од Требникот, ја повикуваат Божјата милост на болниот и се молат за негово исцелување помазувајќи го со осветен маслосвет – заради што овој чин се вика маслосвет.
Таму каде човечките моќи затајуваат, треба да се повика семоќта Божја која се појавува и преку Светата тајна на малосвет.
Кога ќе дојдат болести и несреќи, Светата Црква, како грижлива мајка, ја воспоставила за тешко болните лица – Светата тајна на маслосвет.
За оваа света тајна светиот апостол вели: „ Ако некој меѓу вас боледува, нека ги викне црковните старешини за да читаат молитва над нив и нека го помазат во Господово име. И молитвата на верата ќе му помогне на болниот и Господ ќе го крене, а ако направил гревови, ќе му бидат простени…Молете се на Бога еден за друг за да оздравете, зошто непрестајната молитва на праведниот може многу да помогне“ (Јак. 5, 14-16).

СВЕТАТА ТАЈНА НА СВЕШТЕНСТВОТО
Свештенството го сочинуваат: ѓакони, презвитери (свештеници) и епископи (владици). Епископите (ВЛАДИЦИТЕ) ИМААТ ПРАВО ДА ГИ ИЗВРШУВААТ СИТЕ Свети Тајни, да ги учат верните и да управуваат со епархијата која им е доверена од страна на Црквата; презвитерите (свештениците) имаат право да ги извршуваат сите Свети тајни освен Светата тајна на ракоположување. Тие можат да управуваат со својата парохија, која епископот му ја доверил на ракоположувањето, а ѓаконите немаат право самостојно да вршат ниту една Света тајна. Тие им помагаат (сослужуваат) на владиците и свештениците во вршењето на Светите тајни. Има три степени на свештенство: ѓаконски, презвитерски и епископски.
Во оваа Света тајна избраните, школувани, призвани, примаат Божја благодат, која им дава право да вршат свештенички дејства, да ги учат верниците и управуваат со Црквата. Тоа трикратно право на свештенството на Црквата Христова го дал самиот Спасител наш Господ Исус Христос тогаш кога апостолите, пред самото вознесение на небото, ги испратил во светот да ја проповедуваат Неговата Нова божествена наука на љубовта, милосрдието и простувањето велејќи им: „Одете и научете ги сите народи крстејќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух, учејќи ги да исполнат што ви заповедав“ (Мт. 28, 19 и 20).
Свештеничката служба во Христовата Црква е продолжена апостолска служба. Тоа од Спасителот го добило правото кое го нема ниту една служба ни во земската ни во небесната Христова Црква.
Свештенството (епископите и презвитерите) имаат право да ја вршат Светата литургија на која лебот и виното невидливо се претвораат во пречистото Тело и пречистата Крв на Спасителот за причестување, т.е. заради соединување на верниците со својот Спасител и Господ. Оваа Света тајна не можат да ја вршат ни ангелите небесни. Безрој хорови на ангели во неа невидливо, како ѓаконите видливо, само сослужуваат со свештенството на Христовата Црква. И царевите земски и силниците на овој свет можат само да ги спуштат главите пред неизмерната големина на оваа тајна и ако од свештениците добиле простување на гревовите во Светата тајна на исповед и покајување, за смирено и скрушено ипријдат на светата чаша и се причестат од рацете на свештенослужителите.
На апостолите (и нивните наследници – епископи) Господ Исус Христос им рекол: „Што ќе врзете на земјата ќе биде врзано на небото, и што ќе разрешите на земјата ќе ви биде разрешено на небото“ (Мт. 18, 18). Таквото право на простување – разрешување од гревовите, го немаат ни земските цареви и небесните ангели. Свештенската служба е, значи, поголема и од царската на земјата и од ангелската на небото.
Преку сите Свети тајни струи Божјата благодат за спасување на човечкото. Но од луѓето, од нивната слободна волја, зависи дали благодата Божја ќе проструи и низ нивниот духовен живот или не. Божјата благодат го спасува човекот, но не без човекот. Затоа има крстени и миропомазани и верни православни души, чиј духовен живот е запален со благодатта Божја во Светата тајна на крштевањето кои Божјата благодат ја обновуваат во останатите Свети тајни, личат на запалени кандила во кои постојано се долева масло и не се гаси,тие светат со силна светлина на побожен и богоугоден живот низ сите денови кои Бог им ги дарувал. Оние пак православни души кои само се крстени и миропомазани, а не живеат во благословен црковен брак како во светиња, не ги посетуваат богослуженијата, не ги слушаат проповедите на свештениците и не ја знаат Евангелската вистина на нашата вера, ниту го исполнуваат законот на живиот Бог, личат на запалени кандила, а потоа угасени. Човек без благодат е како кандило без масло и светлина! Тоа да не се случи со христијаните од православната вера. Тие се удостоиле да го понесат најсветото и најчистото име под Сонцето и треба чесно да го носат.

СВЕТАТА ЛИТУРГИЈА
Богочовекот Исус Христос го откупи човечкиот род со својата доброволна смрт на крст. Ова откупување станал вечен и неисцрпен извор на благодатта и оправдување за сите оние кои веруваат во Света Троица. За ова Христово дело да трае понатаму и плодовите на спасението да се даваат на сите народи и секој поединец до крајот на светот, Христос ја воспоставил Божјата Црква.
Во Православната Црква Христос живее вечно. Во неа непрестајно се продолжува првосвештенската служба на искупување на Исус Христос. Ова продолжување се врши на видлив начин, со надворешни обреди. Збирот на сите облици ја прави содржината на православното богослужење. Темелот на православното богослужење го положил самиот Исус Христос зошто ја воспоставил Светата Евхаристија и нејзиното вршење во вид на леб и вино.
Светата Евхаристија е Света литургија, а значи благородност, благослов, причест, вечера Господова (Тајна вечера). Таа е центар на православното богослужење и најважен чин од сите богослужења кои се вршат, зошто тогаш доаѓа Спасителот и Откупителот на светот кај своите верници на реален и видлив начин за секој поединец. Се покажува целото дело на овоплотување, раѓање, живот, страдање, смрт, воскресение и вознесение на Исус Христос и се повторуваат сите чуда на неговиот дар и љубов.
Ова служба ја воспостави Исус Христос на својата последна Тајна вечера вака: „Исус го зема лебот, благослови, го прекрши и им даде на учениците и им рече: Земете јадете, ова е телото мое. Тогаш зема чаша и се заблагодари, им ја даде и рече – пијте од неа сите, зошто ова е мојата крв на Новиот Завет , која се пролева за многумина заради простување на гревовите“ (Мт. 26, 26-29). „Ова да го правите за мој спомен“ (Лк. 22, 19).
По својата суштина Светата литургија е:
1. Жртва на совршена послушност. Затоа што Исус Христос – Синот Божји се поклони на безграничната слава и светост на својот Отец и беше послушен толку што ја претрпе и смртта на крст.
2. Жртва на потполно измирување на човечкиот род со Бога, затоа што Синот Божји со својата крсна смрт ги зема гревовите на себе и така ја исполни секоја правда.
3. Жртва на совршена молитва затоа што луѓето преку Светата литургија постојано ја изразуваат својата благодарност на Бога заради Христовите дела на искупување и спасение.
После претворањето на лебот и виното во Тело и Крв Христови, свштеникот така и постапува со нив. Не смее да падне или пак да се загуби ниту една честица, туку побожно се чува.
Кога ќе дојде време, свештеникот се причестува со Телото и Крвта на Христа. Доколку служат повеќе свештеници, сите мора да се причестат, зошто ако некој не е спремен да се причести, тогаш не смее ниту да служи Света литургија. Нема исклучоци за ова прашање.
Сите луѓе кои се спремиле за Света причест, на секоја Света литургија можат да се причестат. Пред причеста мораат да се исповедаат. И нив свештештеникот ги причестува со телото и крвта од истиот путир (чаша), од истиот Агнец, со специјално лажиче.
Не се плашете од ништо (болести, епидемии) заради ова едно лажиче. Ние се причестуваме со вистинското Тело и вистинската Крв на Господ Исус Христос, единствен и семоќен Бог. Бидете сигурни дека на оваа земја нема ништо друго што е почисто и посвето. Потребна е само верата во Христа и потоа нема да има страв. Всушност, кога ќе се заврши Светата Литургија, свештеникот мора оваа Света тајна од путирот да ја испие. Во неа не смее ништо да додава или пак на некој друг начин да ја употреби. Така се прави од времето кога Христос им заповеда на апостолите да ја вршат Светата евхаристија (Литургија), и никогаш не се случило тоа да му наштети на било кој верник кој од иста чаша се причестил, како и останатите. А ако нешто друго сте слушнале, знајте дека тоа е само лага и измама.
Од просфората од која е направен светиот Агнец и другото на Проскимидијата, се сече нафора која се дели на сите верници во храмот. Нафората треба да се изеде побожно, молејќи се на Бога, веднаш во храмот. Може, во исклучителни ситуации, да се однесе на немоќни и болни.

НАФОРА
По завршувањето на секоја Света литургија свештеникот им дели на верниците нафора. Тоа се ситно исечени делови од просфората од која зе земаат делови за вршење на Светата литургија. Ова е оживување на споменот на христијанската агапе, вечерата на љубовта. Христијаните во почетокот заеднички делеле и јаделе она што имале. Тоа бил израз на љубов и заедништво во Господ Исус Христос кон кого тие повеќе припаѓале отколку кон било кој друг или нешто друго. Таквите христијански заедници се викале парохии. Денеска, примајќи ја нафората, ние учествуваме во едно сеопшто агапе, кое ги врзува присутните христијани, но и сите оние кои во името на Господ Исус Христос живееле во христијанско заедиштво и љубов, од почетокот.

МОЛИТВИ ЗА УПОКОЕНИТЕ
Основната вистина на христијанската вера е вистината дека човекот треба и со своето тело и со својата душа да стане бесмртно битие. Со благодат на Воскреснатиот Христос, најмногу преку причестување – христијаните ја примаат во себе енергијата на вечниот живот од Бога. И телото на умрениот верник го задржува во себе семето на воскреснувањето. Затоа православните свештеници го кадат телото на упокоениот, зошто тоа осветено, како и душата, на крштевањето, со миропомазанието и при причестувањето. Но, Бог даде слобода и Тој никого со сила не го влече во Рај. Покајувањето зависи од нашата слобода. „После смртта нема покајување!“ – гласи нашата народна мудрост. Непокајаната, грешна душа во задгробниот живот, иако е сосема свесна за својата несреќа зошто постои како личност, нема сопствени сили да се извлече од неа, иако тоа неизмерно го сака. Времето на спасението или осудата е во текот на овоземски живот. Кој во него сее ветар тој ќе жнее бура во вечноста. Но според човекољубието на Бога, Кој сака сите луѓе да се спасат, зошто сите се Негови деца, она што е невозможно за човековата душа после разделбата од телото, е семоќно за Бога и Неговата Света Црква, која е воспоставена заради спасување на луѓето од грев и вечна смрт. Силата со која се остварува крајната цел на човечкиот живот – спасението – меѓу останатото е и молитвата за упокојување. Во Светото Писмо пишува: „Непрестајната молитва на праведниот може многу да помогне“(Јак. 5, 16).
Најчиста и најсвета молитва за спасување на човечката душа е онаа која Божјата Црква, преку своите свештенослужители, ја принесува на Светата литургија, во текот на нејзиниот прв дел, на проскомидија, кога свештеникот од просфората ги вади честиците за мртвите и ги реди на светиот дискос на кој е претставена целата Божја Црква – и торжествената и воинствената, и небесната и земската на чело со Агнецот – Господ Исус Христос, кој е глава на Црквата. Таму читаме: „Сети се Господи на упокоените слуги твои … и сите православни оци наши и браќа, кои се упокоиле во Твојата заедница со надеш на воскресение“. Или пак во ектенијата за упокоените каде се молиме:…„благиот и човекољубив Господ да им го прости секој грев, волен или неволен, направен со дело, збор или помисла и нивните очистени души да ги всели во место светло, сончево, мирно каде нема болести, тага и воздишки“. Затоа верниците, од самиот почеток на Христијанството, своите приноси на Црквата: лебот – просфората, виното и маслото ги наменувале не само за свое здравје и напредок во во добродетел, но и за покој на душите на своите упокоени роднини, а свештениците служеле и по 40 Литургии за упокоени, што и денес во многу места се практикува. Покрај тоа, Црквата воспоставила и одредени денови посветени исклучително за покој на упокоените христијани.

ЗАДУШНИЦА
Како Божјо битие човекот е бесмртен, а тоа значи дека неговит живот не престанува со физичката смрт. Додуша смртта е неизбежна, но не е апсолутен крај, зошто човечката душа е бесмртна и ќе воскресне заедно со телото. Врската со умрените не се прекинува зошто љубовта е посилна од смртта. Таа врска се одржува со молитви и добри дела кои ги правиме за покој на душите на упокоените христијани. Молитвите за упокоените, како нераскинлива врска со нив, ги практикуваме во храмови или на гробишта (при закоп треба да се внимава лицето на покојникот да биде завртено кон исток), со подготовка на варено жито (пченица, зошто е зрно, а тоа е семе кое расте и претставува символ на воскресението и вечниот живот), и со палење на свеќи (символ на вечната светлина). Додуша, за упокоените роднини носиме црнина, иако апостол Павле ни советува: „не тагувајте како оние кои немаат надеж. Зошто ако веруваме дека Исус умрел и воскреснал, така Бог и оние кои заспале (умреле) во Исуса, ќе ги доведе со Него (1Сол. 4, 13-14).
Болниот на смртна постела по правило, треба свештеникот, каде е можно, да го исповеда и причести. Древен обичај е при упокојување да се запали свеќа, на упокоениот да му се прекрстат рацете на градите, а претходно да се избања и облече во нова облека, да се стави во ковчег и така да се спреми за опело и погреб. При закопот – полагањето во гроб-ѕвоната на црквата ѕвонат и ги повикува верниците на молитва за блажен и вечен покој на душата на умрениот христијанин.
За умрените христијани, освен опело во моментот на погребот, се кажуваат и следниве молитви: молитва или помен во третиот ден, потоа деветиот ден, во четириесетиот ден парастос и годишен парастос. За парастос се спрема варено жито, свеќи и мед. Се разбира молитвите се кажуваат во денови кои Црквата ги воспоставила за умрените, а тоа се: сабота како ден на умрените, во саботата пред Митровден, Задушница во месопусната сабота (пред Великиот пост), Духовска сабота (саботата пред Духови), а пред тоа во понеделник на Томината недела.
Со молитвите, помените и парастосите за упокоените, како и добрите дела, ние ја олеснуваме состојбата на душата на упокоените. Истовремено ние самите се потсетуваме на крајот на сопствениот живот кој е секој ден се поблизу, што повторно придонесува да се каеме и исповедаме зошто не знаеме, според зборовите на Светото Писмо, ни денот ни часот на нашата смрт.

НЕКРОЛОЗИ
Тоа во суштина се стари диптиси – црковни поменици на мртвите, првобитно од дрво или пергамент, кои прешле во приватна употреба, а се нарекуваат некролози и од нив се читаат имињата на мртвие за молитвата за упокоените, во храмот или на гробишта.
Денес во многу православни домаќинства има вакви некролози кои, се разбира не се од дрво или пергамент, туку тоа се листови хартија на кои е нацртан крст и се запишани имињата на сите упокоени роднини со дата на смртта, а некаде дури и со главните карактеристики на личноста, или важни случки од неговиот живот, така да претставуваат мали семејни истории. На нив им се посветува специјално внимание и грижа. Обично се чуваат зад славската икона од каде се земаат за време на задушници или при упокојување на член од семејството, се носат во црква или на гробишта, и на парастос се предаваат на свештеникот и им се читаат имињата. Некрологот е посебна света работа во семејството. Во него се имињата на најмилите. Тие се отвораат со стравопочит прекрстувајќи се, со целивање и молитва. Тие не потсетуваат на нашите предци, кои ни дале живот, безгранично не сакале и се грижеле за нашиот живот до самопожртвување. Некрологот го чува нашето потекло од заборав.

ПАРАСТОСИ
Други моменти посветени исклучително на молитиви за покој на душите на упокоените христијани се парастосите, кои се приредуваат во четириесетиот ден по смртта, на шест месеци и на годишница од упокоениот. Во тие денови, после славното воскресение, Господ Исус Христос им се јавувал на своите ученици и им ги открил тајните на царството небесно.
Овие денови кај нашиот народ се нарекуваат:
„Прво утро“ – тоа е првото утро после закопот.
„Седмица“ – седмиот ден после смртта.
„Четириесетница“ – четириесетиот ден после денот на смртта.
„Полугодишница“ и „годишница“ се парастоси кои се приредуваат кога се навршуваат шест месеци или една година по смртниот час на упокоениот.
За парастосите верниците спремаат:
Жито –што е симбол на воскреснието на телата (1 Кор. 15, 36);
Свеќи – симбол на вечната светлина во невечерниот ден на славата Господова (Отк. 2, 22, 25);
Вино – симбол на крвта Господова пролиена на Крстот на Голгота заради нас луѓето и заради нашето спасение. (1Пет. 1, 19).
Сабота – посветена е на сите свети славни маченици, преподобни и богоносни оци наши, кои уште на земјата биле овенчани со венец на мачеништво и биле украсени со христијански доблести: вера, надеж и љубов; се преселиле во вечен живот за нивната радост, која Спасителот им ја оставил, да биде исполнета во нивните духовни личности низ целата вечност.
И Господ Исус Христос во сабота, меѓу распетието во петок и Неговото славно Воскресение во недела, бил во адот како Бог и на упокоените, од Адам, им го проповеда евангелието на спасението од гревовите, злото и вечната смрт. Затоа нашиот Спасител Господ Исус Христос е Спасител на човештвото.
Затоа од сите денови во христијанската седмица, седмиот ден – саботата – е ден на упокоените во Господа.
Затоа и сите задушници, од вселенски и помесен карактер, во нашата Света Црква се поврзани со саботата, а не за некој друг ден во христијанската седмица.
Значи саботата е ден на упокоените во Господа.

СРБИТЕ И ХРИСТИЈАНСТВОТО ПОКРСТУВАЊЕ НА СРБИТЕ
Првата позабележлива средба на Србите со христијанството била во времето на кнезот Мутимир во 879 година. Тогаш се случило првото покрстување на Србите. Меѓутоа вистинското и пресудно влијание Србите да го примат христијанството го направиле Светите браќа Кирил и Методиј, големи просветители на словенскиот народ. Нивното просветителско дело го продолжиле нивните ученици. Светиот српски крал Јован Владимир бил голем Христов сведок меѓу Србите и прв маченички пострадал за Христовата вера. Потоа преподобниот Јован Рилски, Гаврило Лесновски, Прохор Пчињски, потоа Јоаким Осоговски, со своите дела и животот ја утврдувале православната вера на паганскиот Балкан, не само меѓу Србите, туку и меѓу останатите словенски народи. Треба да се нагласи дека покрстувањето на Србите не било воопшто лесно, особено што христијанството доаѓало од, за нив во тоа време, непријателската Византија. Дури со појавата на династијата Немањиќ на српскиот престол, благородните зраци на православното христијанство почнале да ја загреваат српската земја.

ЗЛАТНОТО ДОБА НА ДИНАСТИЈАТА НЕМАЊИЌ
Немања е родоначалник и оснивач на оваа светородна српска династија. Тој воедно ја основал и српската држава. Ја исчистил својата земја од разни паганско-хритијански секти и Србите потполно ги завртел кон Православниот Исток како духовен извор од каде треба да се прими Христовата вера.Пред крајот на животот се откажал од престолот и се замонашил, при што го добил името Симеон, потоа се повлекол на Света Гора кај својот најмлад син, монахот Сава. Со Свети Сава на Света Гора ја подигнал големата царска лавра, манастирот Хиландар.
Длабокозаораната бразда на Немања ја продолжил неговиот син Свети Сава. Уште како момче, исполнет со љубов кон монашкиот живот, кон аскезата и молитвата, си заминал од царскиот дворец и отишол на Света Гора каде се замонашил. Царскиот дворец и земското изобилие ги заменил со пост и молитви, бденија и подвизи, одејќи бос по камењата и трњата на Атос, служејќи им на монасите отшелници (монаси кои не живееле во манастир туку во непристапни ќелии расфрлени по Атос, а духовно припаѓале на некој од Светогорските манастири). Собирал духовно богатство и искуства од мудрите и искусни светогорски духовници и испосници. Затоа и можел да стане и засекогаш остане духовен отец, учител и просветител на српскиот народ. Тоа духовно богатство го втемелил во длабочината на српската народна душа и од него веќе осум векови живеат Србите и не можат да го потрошат.

ДОБИВАЊЕ САМОСТОЈНОСТ НА СРПСКАТА ЦРКВА
Свети Сава внимателно ги следел случувањата во целиот христијански свет. Историјата му донела улога да стане пограничен камен меѓу православието и римокатолиците за својот народ. Вкоренет во животот на Црквата, знаел дека православната вера и Црквата не може долго време да стои на тоа место ако Србите не добијат самостојна помесна Црква. Затоа ја започнува својата работа на добивање на автокефална Српска Црква. Во тоа време на Византискиот престол се наоѓал царот Теодор Ласкар, а на патријаршкиот престол бил Манојло Сарантен. И двајцата пред налетот на Латините, побегнале во Никеја. Сава презел мисија и со неколку хиландарски угледни и образовни монаси стасал во Никеја. Царот и Патријархот ги дочекале со големи почести и ги исполниле сите молби на Свети Сава. Прво тие доделиле самостојност на Српската Црква и ја воздигнале на степен на Архиепископија, а потоа за прв Архиепископ ги избрале и хиротонисале Сава. Потоа тој ги замолил во иднина Србите да ги избираат епископите од редовите на српското монаштво и тие да не мораат да доаѓаат во Цариград на посветување. И таа молба била прифатена. Така Српската црква добила целосна самостојност во 1219 година.
Со развојот на политичките прилики во српската држава и Српската црква доживувала промени во својата организација. Така за време на владеењето на царот Душан, Српската архиепископија била воздигната до степен на Патријаршија во 1346 година, а за прв патријарх бил избран дотогашниот архиепископ Јоаникиј.
Со губењето на политичката независтост на српската држава, со падот на Деспотовината во 1459 година, се гаси и црковната независтост. Таа официјално не била укината, но не постоела. Охридската архиепископија, чии апетити кон српските територии не се смалувале, го легализирала својот статус во Турција. Со ширењето на турската држава ја ширела својата црковна власт на Балканот, поставувајќи свои епископи на испразнетите српски епископии. Епископите кои биле поставувани во Србија доаѓале од Фанар и затоа тој период во историјата е познат како време на фанароитите. Така Српската црква неофицијално потпаднала под власт на Охридската архиепископија и ја изгубила својата самостојност.
Со залагање на големиот турски везир, потурчениот Србин Мехмед – паша Соколовиќ, на Српската црква и била вратена самостојноста и во 1557 година била објавена Пеќката патријаршија. За српски патријарх бил избран неговиот брат Макариј Соколовиќ. Обновената Пекќа патријаршија била многу поголема од претходната Душанова патријаршија. Во неа било духовно обединето целото тогашно српство. Таквата состојба во црквата траела се до Големата преселба на Србите.
За време на Големата преселба на Србите под патријархот Арсениј Чарниевиќ во 1690 година, голем број на србското население, бегајќи од турските освети, се иселиле од Србија во краевите преку Сава и Дунав. Со народот имало голем број на свештеници и монаси. Во новите краишта , кои биле под австриска власт, била формирана Карловачката митрополија, додека Пеќкиот патријарски престол останал под Турците. За да ги смират непокорните Срби, Турците ја укинале Пеќката патријаршија во 1776 година. Поголемиот дел од српските земји потпаднал под власта на Цариградската патријаршија. На Карловачката и Цетинската митрополија и била призната самосталноста во внатрешното устројство и управа. По желба на народот во 1848 година, Карловачката митрополија била воздигната на степен на патријаршија.
Со ослободувањето на Србија од Турците и со стекнувањето на политичка независтост, постепено се добивала и самосталноста на црквата во кнежевството Србија. Во 1832 година Црквата добила автономија но во одредена зависност од цариградската патријаршија. Потполната автокефалност била добиена во месец октомври во 1879 година со степен на Митрополија. Била прогласена за самостојна, независна, самостојна и рамноправна во се со сите останати автокефални цркви. Од тогаш па се до денес Српската црква не ја загубила својата самостојност.
После Првата светска војна и соединувањето на Србите, Хрватите и Словенците во 1918 година, во новосоздадената држава имало повеќе самостојни покраински цркви: Карловачката митрополија, Цетинската митрополија, Буковинско-далматинската митрополија, четирите епархии во Босна и Херцеговина кои од 31 март 1880 година имале своја авономија во Црквата во Стара Србија и Македонија со епархиите Скопска, Рашко-призренска, Велешко-дебарска, Пелагониска, Преспанско-охридска, Поленска, Срумичка и делови на Митрополија воденска. Претставниците а сите овие покраински цркви, на конференцијата одржана на 31 декември 1918 година во Сремски Карловци под председателство на архиепископот белградски и митрополит Србски Димитрија, изразиле подготвеност и согласност да се обединат во една црква и донеле одлука да се воспостави Српска патријаршија.
На Соборот на сите архиереи од територијата на Кралството на Срби, Хрвати и Словенци во Белград, од 24 до 28 мај 1919 година, било извршено духовно, морално и административно обединување на сите српски црковни области во една автокефална Српска православна црква со достоинство на Патријаршија. Кралската влада на 17 јули 1920 година издала декрет со кој државата се согласува со одлуката на Соборот на сите православни архиереи за црковно обединување. Свеченото прогласување на црковното обединување било објавено на 12 септември 1920 година на празникот на сите српски светители, во соборната сала на патријаршкиот двор во Сремски Карловци, а за прв патријарх бил избран дотогашниот митрополит Димитриј.
Со обединувањето на Српската црква и нејзиното воздигнување до степен на патријаршија, поглаварот на Српската црква ја добил титулата: архиепископ пеќки, митрополит белградско-карловачки и патријарх српски, која се носи до ден денес.

СВЕТИ САВА
Тој бил роден во 1175 година како најмал син на Стефан Немања, голем српски жупан. При крштевањето го добил името Раско. Од малдост го спремал за владеачка улога и му дал да управува со Хум. Но, политичката улога на младиот Раско не му лежела на душа. Тој имал поголеми замисли и различни животни тежнеења. Маладиот Раско повеќе размислувал за делата кои ја преминувале привременоста, за делата кои се вечни и блиски на Бога. Во тоа му помогнала Божјата промисла испраќајќи му светогорски калуѓери во дворецот на неговиот татко Стефан Немања. Тие го упатиле во Божјите тајни и му овозможиле во целост да се предаде на Бога. Тоа било остварено со бегството на Раско во Света Гора. Таму научил да стои пред лицето Божје во правата висина и животот да го исполнува во целата негова сериозност. Тука се спрема за она духовно служење на Бога и на српскиот народ. Тука Раско се замонашува и го добива името Сава. Се разбира дека тој му помогнал на својот брат, кралот Стефан, во државните работи. Откако Српската Православна црква доби независност во 1219 година, тој веднаш организирал црковен живот во полза на Црквата и народот. Ги удрил темелите на просветата воопшто, а особено црковната, проповедувајќи вера и морал засновани на Библијата. Во несложната млада српска држава внесувал мир. Браќата Вукан и Стефан лично ги смирил. Таа иста млада српска држава успеал да ја одбрани од надворешни непријатели, но не со силата на војската, туку со силата на својата вера, и од тактичните и сериозни личности.
Двапати го посетил Господовиот гроб. Подигал манастири. Најзначаен манастир е оној кој го подигнал со својот татко Стефан Немања – Хиландар на Света Гора. После и својот татко го повлекол во монашкиот живот и го довел на Света Гора тука да ги помине своите последни денови угодувајќи му на Бога.
Свети Сава се претставил на Бога 12 јануари 1236 година во Трново во Бугарија. Тука, по своето враќање од Гробот Господов, служел Света литургија и набрзо се упокоил. Од таму телото му било пренесено во Србија во манастирот Милешево.
Би било природно да се очекува, што се однесува на неговото тело, биографијата за Свети Сава да заврши тука. Но, после неговата смрт неговото дело се повеќе растело во српскиот народ. Неговото име станувало симбол на нацијата и на се она што таа во себе носи како голема вредност. Верата, културата, историјата – добивале изглед на светосавје. Колку повеќе растела потребата за политичка слобода, се повеќе името на Свети Сава станувало посветло како патоказ во борбата за ослободување од Турците. Заради тоа неговите мошти во 1594 година Турците го запалиле на Врачар, мислејќи дека така ќе успеат да го уништата влијанието на Свети Сава на волјата на Србите за ослободување. Но, после тоа, тој за Српскиот народ станал не само Светец посветол од порано, туку и духовен обединител на сите Срби собрани околу Христа и Божјата правда. Тој е совршен Србин според кој ја мериме и својата верност кон Бога, вистината и Православната црква.
Свети Сава станал симбол на српската нација. Тој ја облагородил душата на Србија со доблести карактеристични за изворното Христијанство од Исток кое тој го проповедал на разбирлив начин и така настанал посебен вид на православие – светосавско. Го научил својот народ што е љубов, помирување, простување, знаење, вистинољубие, чест, достоинство. Се тоа што го направил при облагородувањето на српската народна душа не припаѓа само на српскиот народ, туку на ризницата на Црквата Божја.
Во секое поколение Свети Сава се јавува како жед за вистината, како истраен борец за „отворени очи“, како усмерувач на нашите духовни стремежи и мил духовен отец под чии закрила очекуваме ведра и чесна иднина.
Основните преокупации на човечкиот дух еднакво се јавуваат во времето на Свети Сава и во наше време. Свети Сава во своето време се јавил на Божјиот предизвик – за да го победи времето и ограниченоста и за да го отвори патот на своите потомци кои тежнеат кон вистински духовни вредности зачувани во светињите на Црквата Христова, во Православието. Тој не охрабрил за напорна трка до победа. Тој на вистински начин не вовел во редот на крстените и просветените народи. Затоа и го носиме неговиот благослов се додека сме крстени и просветени со неговата правослвна вера.

КРСНА СЛАВА
Во нашиот народ е обичај да се слави крсна слава.Тоа е светител кој се слави по црковниот календар како заштитник на нашата лоза или семејство повеќе од илјада години. Тој ден се крстени нашите предци.
Нашиот народ е побожен и верува во Бога од дамнешни времиња. Кога ја примиле христијанската вера, тие ја покажале својата вера по пример на светите и побожни луѓе. Кога се случувало нешто важно или спасоносно, се славел светителот на тој ден според календарот, како празник. Исто така поединци кога доживувале некоја животна радост, избавување, исполнување на желбата, го славеле тој ден со благодарност на Бога и светителот како посредник и застапник пред Бога.
Нашите предци го памтеле тој свет ден кога биле крстени и го предавале на потомцие како аманет секоја година да го прославуваат тој светител кој бил сведок пред Бога. Нашите стари искрено го примиле чесниот крст, крсната слава, а преку тоа и светителот.
Во нашиот народ се слават многу светители, а најмногу Свети Никола, Свети Архангел Михаил, Свети Јован Крстител, Свети Ѓорѓи, Свети Димитар, Света Петка…

СЛАВСКА ВОДА, КОЛАЧ, СВЕЌА, ЖИТО, ВИНО
За молитвената прослава на крсната слава, светителот кој е наш молитвен посредник пред Бога, се спрема колач, кој во молитва се пресекува и полева со вино. Колачот е леб од пченично брашно со квасец. За неговото месење се употребува вода која претходно свештеникот ја благословил. Лебот е она што е за животот на човекот најнеопходно, тоа е знак на нашето тело и виното е знак за нашата крв, а тоа е она што го условува и го прави човекот живо битие. За славата се спрема и жито. Тоа се вари во слатка вода и со колачот се става на благослов. Пченичното зрно е симбол на смртта и воскресението: зрното фрлено на земја се распаѓа, но од него никнува клас кој донесува многу повеќе зрна.
На денот на славата свештеникот го сече лебот во црква или во домот на домаќинот. После тропарот или песната во чест на светителот, свештеникот чита молитва привикувајќи ја благодатта на Светиот Дух за здравје и напредок на домаќинот и неговото семејство, го подига колачот, го пресекува накрсно и го прелива со вино и со домаќинот или со член од семејството го врти колачот пеејќи: Свети маченици, кои страдајќи се овенчавте, молете се на Господа да се смилува на нашите души. – Слава Тебе Христе Боже, на апостолите пофалбо, на мачениците радување, чија проповед на Троицата едносушни – Исаија ликувај, Девата зачна во утробата и го роди синот Емануил, Бог и Човек, Исток му е името, Него величајќи го Дева ја величаме“. Колачот потоа се прекршува на два дела и се целива трипати велејќи: „Христос посреди нас“ и се одговара „Јест и будет“. Потоа свештеникот упатува молитва на Господ Бог за здравје и секое добро на домаќинот и неговото семејство.
На денот на славата домаќинот и домаќинката примаат гости и домот им е отворен за сите, дури и за патник намерник како на ангел.
На денот на славата на храмот, светителот или празникот на кого е посветен храмот, се слави како слава на сите парохјани кои припаѓаат на тој храм. После Светата литургија се врши опход околу црквата и се сече славскиот колач со учество на сите присутни.
Исто така кај нашиот народ, едно место има своја слава и се врши литија и на неколку места се застанува и се чита молитва за мирен живот и плодоносна година, да биде без неволји и несреќи. Тогаш сите парохјани одат по свештеникот во одежда, а напред се носи црковно знаме и се пеат побожни песни. Се застанува покрај некое дрво, се читаат молитви и на него се засекува крст и тоа се вика запис. Кога литијата ќе се врати на појдовното место, се одржува подолга молитва и се пресекува колачот за добро и напредок на целото место и на сите жители во него.

ПРАВОСЛАВЕН ДОМ
Во еден вистински православен дом има: Свето Писмо, славска икона, Христова и Богородична икона, и икони на други светители, крст, кандило, кадилница, свечник, босилек, темјан, православно календарче.
Членовите во едно православно семејство читаат: Светото Писмо, Православие, Мисионер, Житијата на светителите, други врески списанија, дела на други христијански писатели.
Во тој дом се празнува: сите празници што се наведени во православното календарче.
Тие членови учествуваат во сите неделни и празнични богослужења.
Целото православно семејство се моли: за здравје на членовите, своите кумови, роднини, пријатели; за богопознание на своите непријатели, за мир во целиот свет; за живот по Божја волја во целиот свет. За спокој на душите на своите предци, браќа, сестри, деца, роднини, кумови, пријатели и познаници.
Таму се чува: духовното богатство на своите предци, а славата како најголемо светилиште.
Се грижи: за верското и морално воспитување на своите членови, а особено децата.
Сведочи со: христијанска доблест преку својот чесен и одговорен живот.
Живее: во солзи и љубов.
Го проповеда: Христа како Алфа и Омега на своето битие.
Помага: во градење на храмови и сите мисии на својата црква.
Го дочекува парохискиот свештеник во својот дом заради вршење на разни верски обреди.

ЗАВЕТ
Заветот значи ветување. Може секој христијанин да се завети, да речеме да го празнува светителот кој паѓа во денот кога му се случило нешто важно, добро или лошо, кога тој светител му помогнал. Човек може да се вети дека ќе помаѓа на сиромашните, да пости одреден ден или временски период, да дава одреден износ годишен прилог за добро на својот дом и здравје на сите во тој дом. Христијанинот се заветува сам пред себе и пред Бога. Кога еднаш се дава завет, не е добро ветувањето да не се одржи. Обично тогаш на човекот му се случува да биде казнет. Се разбира може да се заветува само за некоја позитивна работа. Не може човек да се завети дека ќе убива, краде, пали, се осветува и друго.

АМАНЕТ
Аманет е ветување или тестамент. Аманетот се остава писмено или усмено. Обично тоа го прави таткото кога умира. Тогаш тој му остава на своето семејство одредени совети, упатства, желби и наредби. Сето тоа е аманет. Аманетот на родителите кај нас многу се почитува и тоа во согласност со христијанскиот морал. Меѓутоа, ако аманетот е насочен против некого или на штета на некого, тогаш тој не мора да се почитува и исполнува. Најдобро е тогаш да се посоветува со свештеник.

ЗАКОЛНУВАЊЕ
Заколнувањето не е во согласност со христијанскиот морал. Христос рекол: „Не се заколнувајте. Вашиот збор нека биде да-да, и не-не, што е повеќе од тоа од злото е“. Ова се однесува на секојдневниот човечки живот. Но има моменти кога црквата го одобрува заколнувањето. На пример во војска, заклетвата на свештените лица, на суд и слично. Тоа се однесува само на повисоки интереси на една заедница и тогаш во тоа учествува и црквата на начин кој е прописен и одреден.

КЛЕТВА
Клетвата или проколнувањето не е одобрено од страна на црквата. Пред се затоа што проколнувањето излегува од душа која е полна со гнев и омраза, желба за освета, оправдана или неоправдана, сеедно. Во Светото Писмо е кажано: благословувајте ги оние кои ве колнат. Треба секогаш да се молите на Бога за сите луѓе, дури и за своите непријатели. Своето срце не треба да го труете со омраза и освета. Божјата правда е секогаш достижна.

БАЕЊЕ
Црквата уште од најстарие времиња најенергично го осудува секое баење и магии. Баењето секогаш се прави со помош на лошите духови-ѓаволите. Такви примери има многу во Светото Писмо. Секое суеверие, празноверие, верување во хороскоп, гатање во филџан, карти, во дланка, грав, прорекување на судбина, црна и бела магија, разни пророци, сето тоа Црквата најостро го осудува и црковните канони предвивуваат дури и исклучување од црквовната заедница на оние Христијани кои во тоа учествуваат.
Денес човекот е опкружен со разни несреќи, неволји, болести и физички и психички, и насекаде и од секого бара лек. Треба да се знае дека Црквата е неизмерна ризница на лекови, пред се духовни и благодатни и дека има две илјади години долго искуство како да помогне на своите членови. Во богослужбената книга Требник постојат молитви за разни прилики и случаи. Затоа во секоја прилика треба да се обрати на својата Црква и од неа да бара помош. Тоа го знаат дури и бајачите и гатарите, и тие ги испраќаат луѓето во црква да палат свеќи, да дадат прилог и т.н. Зошто да чекаме тие да ни кажат, кога би било многу подобро да се обратиме директно на својот свештеник и својата црква.

НОСЕЊЕ НА МЕДAЛЈОНИ, МАЛИ КРСТОВИ И ИКОНИ
Бидејќи човекот во овоземски живот е изложен на напади од лоши духови и сили, потребно е покрај верата која ја носат во своето срце и душа, да имаат и видливи христијански знаци и свети предмети како одбрана од злите сили. Затоа Христијаните околу врат на ланче носат: мал крст, медалјон со ликот на Господ, Мајката Божја или некој светител. Треба да се знае дека тоа не се носи заради некаква мода или како украс, туку со длабока вера дека светиот предмет помага и го штити човекот во секојдневниот живот. Не е христијански да се носат големи крстови преку нападна облека, кои повеќе делуваат соблазно и ја губат светоста на целата смисла на носењето на мали крстови и икони.

ПОКЛОНИЧКИ ПАТУВАЊА – АЏИЛАК
Покрај почитувањето и одењето на богослужења во својот храм или манастир, добро е барем еднаш годишно секој Христијанин да посети некое свето место – поблиско или поодалечено. Познато е дека постојат големи свети места каде верници доаѓаат на поклонување. Доколку е можно, најдобро е да се посети најголемото христијанско светилиште – Ерусалим, кога поклоникот го добива називот Хаџи.

ОДНОСОТ НА ВЕРНИКОТ КОН СЕКТАШИТЕ
И ПРИПАДНИЦИТЕ НА ДРУГИТЕ ВЕРИ

Нашиот народ од секогаш бил толерантен кон припадниците на другите вери. Од друга страна никогаш со сила не сме прекрстувале други народи и сме им ја наметнувале нашата вера. Ние секогаш сме се однесувале кон другите топло и учтиво за да не почувствува непријатност кога другиот е меѓу православни верници. Но, заради својата широка душа често пати бил мета на напади од страна на други вери, вероисповеди, секти и верски заедници кои се појавувале во денови на големи духовни несигурности и потешкотии и кои настојувале нашиот народ да го одвратат од своето учење. Тоа го правеле Турците пет века, а во најново време тоа го прават бројни христијански секти чии седишта се на Запад.
Каков однос треба нашиот верник да има кон припадниците на разни секти? Пред се, со нив не треба да се водат никакви расправии, ниту да се карате. Едноставно со нив треба да се избегнува секаков конфликт и не треба да се земаат нивните книги и да се читаат, кои најчесто се делат бесплатно бидејќи тие се финансиски многу јаки. Нивните книги не трба да се читаат зошто поради недостаток на веронаука нашето знаење за верата е недоволно, па на некого може да му се причини дека учењето на некои секти е подобро од нашата православна вера. Не постои таква вера или религија која на нашиот народ може да го пружи она што го дава православната вера. Се друго е неприродно и вештачко калемење, кое се губи веќе во второто колено.

ОДНОС НА ВЕРНИКОТ КОН БЕЗБОЖНИЦИТЕ
Верата е моќ на човечката душа – тврдел еден голем француски филозоф. На секој човек не му е подарена во доволна мерка таа моќ и способност. Како што некој нема слух за музика, талент за сликање, дар за книжевност или некоја друга уметност, така некој нема доволно духовна моќ да верува во Бога. Затоа неверниците и безбожниците (тие себе се викаат атеисти) не треба да се осудуваат, и со нив да се расправа и кара. Ним треба да им се помогне таа мала искра на способност за вера, без која не е ниту еден човек, да се распали и својата душа да ја осветлат со пламенот на љубовта и верата. Кон нив треба да се однесуваме како кон браќа. Да се молиме на Бога да им ја разбуди верата за и тие да станат верници. Со топлината на нашата христијанска душа да настојуваме да ја загрееме нивната оладена душа за и тие да бидат под покривот Божји и својата бесмртна мајка-Православната црква.
Денес може често да се слушне од поедини наши верници дека сега тие не можат да влезат во црква од оние кои до вчера ја гонеле црквата, биле неверници и зборувале против Бога. Тоа не смее да го кажува еден вистински и искрен православец и христијанин. Нема поголема радост за Црквата и за Бога кога некој грешник се кае и поправа. Затоа со радост мора да ги примаме оние кои до вчера не биле во црквата, и треба да им помагаме за и тие да бидат прави христијани и Божји деца. Секој христијанин мора непрестајно да се моли на Бога за секој човек кој е надвор од Црквата и својата вера, да се врати на Бога за сите да бидеме заедно Божји деца и бараќа и сестри меѓу себе.

УСТРОЈТВО НА ПРАВОСЛАВНАТА ЦРКВА

Поглавар на една автокефална Правсоалвна црква е патријарх или архиепископ. Него го бира Светиот архиерејски собор кој се состои од архиерејот на православната црква од своите редови.
Светиот архиерејски собор се среќава секоја година и на своето заседание меѓу себе бираат четири архиереи кои на чело со патријархот/архиепископот го создаваат Светиот архиерејски синод, кој заедно со патријархот управуваат со православната црква.
Православната црква е поделена на епархии. Секоја епархија има свој архиереј (епископ – владика) кој е нејзин непосреден поглавар.
Епархијата ја создаваат градови и села на една историска покраина.
За православните кои живеат и работат во странство исто така се основани епархии.
Епархиите се поделени на архиерејски намесништва, црковни општини и парохии.
Архиерејсткото намесништво се состои од неколку црковни општини и парохии.
На чело на намесништвото е архиерејскиот намесник кого го поставува надлежниот архиереј од редовите на свештенсвтото.
Црковната општина сочинува една или повеќе парохии. Ако во местото има повеќе парохии тогаш тие сочинуваат една црковна општина која има свој Управен одбор на чело со претседател.
Парохијата е заедница на лица кои стојат под духовно раководство на еден парох (свештеник).
Манастирите имаат свои старешини и стојат под непосредно раководство на епархискиот архиереј.
Во едно место може да има повеќе парохии, а повеќе мали места сочинуваат една парохија и црковна општина.

СТЕПЕНИ НА АРХИЕРЕИ ВО ПРАВОСЛАВНАТА ЦРКВА
Како што во секоја установа или организација постои одреден ред по кој членовите управуваат, така и во Црквата, како Божествена установа, постои архиерерска поделба и степени во неа. Ерархијата во Православната црква се дели на:
1)Хиерархија на хиротонија (ракоположување – хиротонија-грчки збор =полагање на рака) и
2) Хиерархија на јурисдикција (управа).
Власта на учењето припаѓа на членовите и на едните и на другите архиереи, но во различен обем според висината на степенот кое одреденото лице го зазема.
Ерархијата на хиротонијата има само три степени: епископски, презвитерски и ѓаконски, а ерархијата на јурисдикцијата може да има неограничен број на степени.

ХИЕРАРХИЈА НА ХИРОТОНИЈА
РАКОПОЛОЖУВАЊЕ
Хиерархијата на хиротонијата (ракоположувањето) или свештенослужењето го сочинуваат три степени на свештенство: епископски, презвитерски и ѓаконски.
ЕПИСКОПСКИ СТЕПЕН
Епископскиот степен (чин) е највисок во Православната Црква зошто епископите се непосредни неследници на апостолите. Епископот (од грчкиот збор епи =над и скопео = гледам, значи оној кој надгледува) има полнота на свештена благодат и е врховен старешина на верниците, главен учител на верата и моралот, и нему му припаѓа првенството во вршењето на на богослужењето и Светите тајни. Едниствен кој има право да ракоположува презвитери и ѓакони, да го осветува светото миро и антиминсот. Епископот е неприкосновен управител на црковната област која му е доверена – епархијата. Целото свештенство и верниците треба да се покоруваат на неговите наредби и по негов благослов и одобрение да вршат црковни работи. Епископскиот чин е толку важен во Црквата што поедини учители на Црквата тврделе дека без епископите нема Црква. Свети Кипријан вели: „Епископот е во Црквата и Црквата е во епископот“, а Свети Игнатиј Богоносец: „Сите почитувајте ги епископите, како заповед од Исус Христос; Епископот како Исус Хрисотс, Син на Бог Отецот, а презвитерите како собир Божји, како собир на апостолите. Без нив нема Црква.“Како што апостолите биле рамни меѓу себе, така и епископите, како нивни наследници сите се еднакви по чин и права, без разлика каде се: во Москва, Цариград, Ерусалим, Рим или било каде во друг град. Затоа и хиротонијата ја вршат два или повеќе епископи и на епископот не може да му суди еден епископ, туку само собор на епископи. Повисока власт од епископот е соборот на епископи на дотичната автокефална црква, а највисоката власт е Вселенскиот собор (собор на сите епископи на целиот православен свет).
Првите епископи ги бирале и ги поставувале апостолите. Подоцна, епископите ги бирале сите епископи на помесните цркви со учество на свештенството и народот. Во времето на царот Јустинијан, кандидатите за епископи ги бирал одреден изборен колегиум составен од свештенство и поважни граѓани, а епископскиот собор од тројцата предложени кандидати бирале еден за епископ. Заради важноста на овој чин кој го одликува единството и суштината на Црквата, кандидатот за епископ мора да ги исполнува сите морални и човечки квалитети.
ПРЕЗВИТЕРСКИ ЧИН
Во времето на апостолите, епископскиот и презвитерскиот чин не се разликувал толку многу. За двата чина се употребувало дури и заедничко име. Сепак кај епископот имало најмногу богослужбено достоинство и власт.Додека епископите се непосредни наследници на сите апостоли, Христови ученици, презвитерите се наследници на седумдесете апостолски ученици и во првите векови на Црквата биле помошници на епископите. Од третиот век, кога бројот на верниците се зголемил и кога во поголемите градови, освен епископските цркви, биле изградени и други цркви, а исто така и во помалите градови и села – епископите не можеле да стасаат секаде, туку во тие места и цркви себе си поставиле помошници, кои по нивен налог и овластување вршеле богослужења и воделе грижа за душите на верниците и за животот во Црквата. Тие помошници биле презвитерите и ѓаконите.
Самиот збор презвитер доаѓа од грчкиот збор презвитерос и значи постар. Очигледно е дека овој назив се појавил додека уште немало разлика меѓу епископскиот и презвитерскиот чин.
Презвитерите денес се свештеници кои ја обавуваат парохиската служба на парохиите ширум црквата. Свештеникот е поставен од епископот на света архиерејска литургија и потоа директно го поставува на одредена парохија. Тој има право да ги врши сите богослужења, обреди, молитвословија и Свети тајни, освен Светата тајна на свештенството (не може да ракоположува), и осветување на светото миро што е исклучително право на патријархот.

ЃАКОНСКИ ЧИН
Постанувањето на овој чин опишан е во Делата апостолски (Дап. 1-7). Имено, за апостолите да не губат време околу служењето на гладните и сиротите покрај трпезата и да не го запоставуваат проповедувањето на Божјите зборови, тие избраа седумина, полни со Светиот Дух и мудрости, и ставајќи ги рацете на нив ги поставиле на служба за грижа околу сиромашните. Меѓу првите седум ѓакони бил и Светиот архиѓакон Стефан кој се празнува на 27 декември според јулијанскиот календар, на третиот ден на Божиќ, како прв маченик за Христовата вера. Должноста на ѓаконот била да помага на апостолите, т.е. на епископите и презвитерите при вршење на боголсужења и при проповедување на Божјиот збор. Потоа, служеле на трпезата на агапите ( вечерите на љубовта – заедничка братска вечера на христијани во апостолското доба на Црквата), затоа и добиле назив ѓакон (диаконос =грчки збор за =служење). Ѓаконите на почетокот ја вршеле и светата тајна на крштевањето, им носеле причест на болни луѓе во нивниот дом, ги проучувале кандидатите за примање во Црквата (катихумени), во времето на гонењето на Црквата ги посетувале затворениците, мачениците и исповедниците. Без ѓаконот не можело да се изврши ниту едно поважно богослужење, така да ѓаконите не само што имале цркви во поголемите градови, туку и во помалите места. Со укинувањето на разните институции во Црквата (катихумени, агапи, јавно покајување и крштевање на возрасни) намален е и бројот на ѓаконите.
Денес во Православната црква секој епархиски архиереј има ѓакон, како и црквите во поголемите градови.
Ѓаконскиот чин е првиот на архиерејската скала. Ѓаконот самостојно не може да изврши богослужење (без епископ или свештеник), освен крштевање по потреба, т.е. ако лицето кое треба да се крсти е во смртни опасност, а нема свштеник. Тоа право на крштевање во нужда, го има и секој верник кој знае како правилно да ја изговори формулата на светата тајна на крштевањето. Ако се случи вака крстено лице да оздрави, свештеникот потоа врши дополнување на крштевањето, но се изоставува формулата на крштевањето, која гласи: се крштева слугата Божји (име) во името на Отецот, амин, и Синот, амин, и Светиот Дух, амин.

ХИЕРАРХИЈА НА ЈУРИСДИКЦИЈАТА –(УПРАВА)
И ЦРКОВНИ ОДЛИКУВАЊА

Додека хиерархијата на хиротонијата (свештенодејството) има само три степени: епископски, презвитерски и ѓаконски, во хиерархијата на јурисдикцијата (управата) може да постои неограничен борј на епископски , презвиторски и ѓаконски степени. Степените или чиновите во хиерархијата на хиротонијата имаат траен карактер додека степенот во управната хиерархија (или должноста) има само привремен карактер. Степените во хиерархијата на јурисдикцијата се добиваат со назначување, а не со хиротонија. Затоа лицето кое се наоѓа, да речеме, на должност на архиерејски намесник, членот на Црковниот суд или архиерејскиот заменик може да биде разрешен од таа должност со декрет, може да му биде одземено и црковното одликување, но неговиот свештенски чин останува. Затоа хиерархијата на хиротонијата се нарекува хиерархија, а хиерархијата на јурисдикцијата е според човечкото устројство.
1) Хиерархијата на јурисдикцијата во епископски чин
Во Православната црква во овој чин постојат три степени: епископ, митрополит и патријарх (архиепископ).

МИТРОПОЛИТ
Сите епархиски и викарни архиереи носат титула епископ, но некои носат титула митрополити. Титулата митрополит доаѓа од грчкиот збор митрополис-метрополис = главен град на земја, и тоа во првите векови биле епископите во главните градови на римската провинција кои вршеле одредена црковна власт над околните епископи. Мирополитот, освен одредени почести и првенства на соборните богослужења каде учествуваат повеќе епископи и одредени права во Светиот архиерејски синод кога патријархот е отсутен, немаат други права над останатите епископи.

ПАТРИЈАРХ
Највисокиот степен во хиерархијата на јурисдикцијата е патријархот. Патријарсите, кои на почетокот се нарекувале архиепископи (архи=прв), а и некаде се уште постојат, биле првите епископи на поголемите области – патријахати, и имале право да ги свикуваат епископите и митрополитите на патријаршкиот собор и синод и да претседаваат на соборите. Треба да се нагласи дека паријархот нема поголема власт од епископот во свештенослушењето освен што ја има таа чест да го осветува светото миро за целата црква, и тој е само првиот меѓу рамните. Неговата власт, правата, должностите и почеста се забечежуваат во работите на црковната управа.
СТЕПЕН И ОДЛИКУВАЊА ВО ПРЕЗВИТЕРСКИОТ ЧИН
Во Православната црква кај свештениците кои имаат семејства-се женети- постојат следните одликувања и степени:

ПРАВО НА НОСЕЊЕ НА ЦРВЕН ПОЈАС
Ова прво црковно одликување во презвитерскиот чин се дава на млади свештеници кои се истакнуваат со ревносна работа во вршење на свештеничката служба. Свештеникот после ракоположувањето има право да носи син појас. Со ова одликување синиот појас го заменува со црвен и го носи во свечени прилики. Право за носење на црвен појас може да биде одликувано лице со најмалку пет години на свештеничка служба. Треба да се напомене дека синиот и црвениот појас не се носи во текот на Чесниот пост и во денови на жалост. Тогаш се носи црн појас. Одликувањето со право за носење на црвен појас го дава надлежниот епархиски архиереј на предлог на старешината на црквата или архиерејскиот намесник или пак по лична проценка.

ПРОТОНАМЕСНИК
Ова црковно одликување исто така го дава епархискиот архиереј на лица кои имаат до дваесет години свештеничка служба, а се истакнале со својата работа и залагање во црковната работа. Преведено протонамесник значи заменик на протоерејот, односно, одликување кое е пониско од протоереј и го заменува. Протонамесникот има право да носи црвен појас.

ПРОТОЕРЕЈ
Со ова високо црковно одликување епархискиот архиереј ги одликува свештениците со преку дваесет години свештеничка служба, кои се истакнале со својата ревносна работа и служењето на својата Црква и кои покажале очевидни резултати во својата работа. Ова одликување се врачува на Света архиерејска литургија и архиерејот чита молитва над главата на одликуваниот и му врачува надбедреник (ромбоидно платно обично со величина од 30смХ 30см,) кој протоерејот постојано го носи на Светата литургија. Самиот збор протоереј на грчки значи прото=први и ереј = свештеник , значи прв свештеник. Овој чин во исклучителни случаи (кога некој свештеник на пример изгради црква), може да се додели на свештени лица кои не навршиле дваесет години служба. Таквите лица се нарекуваат со оче прото и може да носат кадифена камилавка.

ПРОТОЕРЕЈ – СТАВРОФОР
Со ова највисоко црковно одликување во презвитерскиот чин во свештенскиот ред, се одликуваат угледни постари свештеници, обично при крајот на својата пастирска служба кои со својот живот и работа особено се истакнале и својот живот го вградиле во Црквата. Ова одликување го доделува Светиот архиерејски синод по предлог на епархиски архиереј, а свечено се врачува на одликуваниот за време на Света архиерејска литургија со пригоден говор и честитка. Ова одликување значи право да се носи крст на градите. Од таму и називот протоереј – стафрофор – протоереј кој носи крст (на грчки=стафрофор).

ОДЛИКУВАЊЕ И СТЕПЕНИ ВО ЃАКОНСКИОТ ЧИН
Во ѓаконскиот чин од свештенски мирски ред постојат две одликувања:

ПРАВО НА НОСЕЊЕ НА ЦРВЕН ПОЈАС
Ова одликување се дава на ѓакони кои се одликуваат со исти особини кои се спомнати кај ова одликување во презвитерскиот чин.

ПРОТОЃАКОН
Ова одликување е симетрично на одликувањето на протоерејскиот чин кај презвитерот и се дава на лица со преку десет години служба. Протоѓакон значи прв ѓакон, т.е. одликуван ѓакон (прв по чест).

СТЕПЕНИ НА ОДЛИКУВАЊЕ НА СВЕШТЕНСТВО ОД МОНАШКИОТ РЕД
Свештеник во монашки ред се вика свештеномонах или јеромонах што преведено од грчки значи исто (јереј-на грчки-свештеник). Одликувањата и степените во презвитерскиот чин кај монасите се следните:

СИНЃЕЛ
Во првите векови на христијанството епископите можеле да бидат и оженети. Дури во 629 година на VI Вселенски собор донесена е одлука епископите да не се женат. Лицата кои се грижеле и им помагале на епископите во домашните работи се нарекувале синѓели. Тие живееле со епископите во нивните куќи каде имале една соба (ќелија) и од таму називот сингел- од грчкиот збор синкелиот – син =со или покрај и келион =ќелија.

ПРОТОСИНЃЕЛ
Ова одликување одговара на чинот на протоереј кај свештенскиот мирски ред. Нив надлежниот епархиски архиереј ги одликува свештеномонасите со примерен и чесен живот кои со својата работа придонеле за напредокот на црковниот живот. Со ова одликување обично се одликуваат свештеномонасите кои живеат надвор од манастирот во разни црковни служби. Пторосиѓел значи прв синѓел (прв меѓу синќелите по чест).

ИГУМАН
Зборот игуман доаѓа од грчкиот збор игуманос =настојател. Во овој случај настојател, старешина на манастир. Епархискиот архиереј со овој чин одликува свештеномонашко лице кое живее во манастир и врши должност на старешина на манастирот. Затоа исе кажува за старешината на манастирот – игуман на манастирот. Со ова одликување се добиваат сите одлики како кај протоерејскиот чин.

АРХИМАНДРИТ
Ова е највисокото одликување на презвитерскиот чин во монашкиот ред. Одговара на одликувањето на протоереј-ставрофор. Архимандритот има право да носи напрсен крст. Зборот архимандрит доаѓа од грчкиот збор архи =над, и египетскиот збор мандра =стадо. Архимандрит е оној кој го надгледува стадото (Христос често за верниците го користел зборот стадо како симбол на невиноста и чистотата). Ова одликување се дава на заслужни свештеномонаси во постари години од нивниот живот во знак на благодарност за жртвата која ја принеле за напредок на црковниот живот и Црквата.

СТЕПЕНИ НА ОДЛИКУВАЊЕ НА ЃАКОНИ ВО МОНАШКИОТ РЕД

Ѓаконот во монашкиот ред се нарекува ероѓакон (свештенѓакон) и може да биде одликуван:

СО ПРАВО ЗА НОСЕЊЕ НА ЦРВЕН ПОЈАС
Тука се е исто како за ѓакон од мирски ред.

АРХИЃАКОН
Истото важи како и кај протоѓакон во мирскиот ред. Архи =над, значи ѓакон кој е по чест над останатите ѓакони.
Сите одликувања ги доделува надлежниот епархиски архиереј за што издава посебна Грамата.

ПАТРИЈАРХ
АРХИЕПИСКОП
МИТРОПОЛИТ
ЕПИСКОП
АРХИЕРЕЈСКИ (ЕПИСКОПСКИ) ЧИНОВИ
АЕХИМАНДРИТ ПРОТОЕРЕЈ СТАВРОФОР
ПРОТОСИНГЕЛ ПРОТОЕРЕЈ
ИГУМАН
СИНГЕЛ ПРОТОНАМЕСНИК
ЈЕРОМОНАХ ЕРЕЈ
ПРЕЗВИТЕРСКИ (СВЕШТЕНИЧКИ) ЧИНОВИ
АРХИЃАКОН
ПРОТОЃАКОН ПРОТОЃАКОН
ЈЕРОЃАКОН ЃАКОН
ЃАКОНСКИ ЧИНОВИ
МОНАШКО СВЕШТЕНСТВО МИРСКО СВЕШТЕНСТВО
СХИМОНАХ ИПОЃАКОН
МОНАХ ЧТЕЦ
МОНАШКИ РЕД ЦРКОВНОСЛУЖИТЕЛ

ПРАВОСЛАВЕН СВЕТ
ПАТРИЈАРШИИ ВО ПРАВОСЛАВНИОТ СВЕТ

ЦАРИГРАДСКАТА ВСЕЛЕНСКА ПАТРИЈАРШИЈА има седиште во грчкиот дел наречен Фанар во Цариград. Поглаварот има титула „архиепископ на Константинопол, Новиот Рим и вселенски патријарх“. Под нејзината управа има пет епархии во Турција, дел од Грција, некои грчки острови, манастирите на Атос со околу 1250 калуѓери и сите грчки епархии надвор од Грција – во Америка, Австралија, Средна и Западна Европа, со неколку милиони верници.
АЛЕКСАНДРИСКАТА ПАТРИЈАРШИЈА има пет епархии во Египет и девет ширум Африка. Брои околи 400 ијлади верници. Најмногу има во Кенија – околу 250 илјади. Богослужбени јазици се грчки, арапски или некој од африканските јазици. Поглаварот носи титула „папа и патријарх на градот Александрија, Либија, Пентаполис, Етиопија и цела Африка“; тој е отец на отците, пастир на пастирите, велики свештеник на великосвештенството, тринаесети меѓу апостолите и судија на вселената“.
АНТИОХИСКАТА ПАТРИЈАРШИЈА
Поглаварот носи титула „патријарх на градот Антиохија, Сирија, Арабија на Цицилија, Грузија, Месопотамија и цел Исток“. Верниците се православни Арапи од Сирија, Либан, Ирак, Иран, Кувајт, Саудиска Арабија и делови од Турција. Ги има околу 500 илјади. Православни Арапи во Америка и Австралија има околу 800 илјади. Богослужбените јазици се грчки и арапски.
ЕРУСАЛИМАСКА ПАТРИЈАРШИЈА
Поглаварот носи титула „патријарх на светиот град Ерусалим, цела Палестина, Сирија, Арабија, Трансјорданија, Кана Галилејска и светата планина Сион“. Православните Арапи и неоженетите грчки свештеници припаѓаат на Братството на Светиот Гроб и води грижа за светите места во Палестина. Во составот на патријаршијата е и Автономната архиепископија Синај, чие седиште е во манастирот Света Екатерина, и вкупно имаа околу 800 илјади верници, од кои во Јордан околу 60 илјади.
МОСКОВСКАТА ПАТРИЈАРШИЈА
Поглаварот ја носи титулата „патријарх на Москва и цела Русија“. Пред револуцијата имала 50 илјади отворени цркви, а сега околу 20 илјади. Не се знае точниот број на свештени лица и верници. Сегашната духовна и материјална обнова на Црквата во Русија веројатно ќе донесе промени. Пред револуцијата, Црквата имала преку илјада манастири, а сега се само дваесетина каде има функционален монашки живот. Патријаршијата има две духовни академии и три богословии.
СРПСКА ПАТРИЈАРШИЈА
Има дваесет епархии, преку 2000 парохии, 155 манастири, два богословски факултети (еден во Америка и еден во Белград) – православен институт, четири богословии. Поглаварот ја носи титулата „архиепископ пеќки, митрополит белградско-карловачки и патријарх српски“. Богослужбени јазици се црковнословенски, српски и во Америка-англиски.
РОМАНСКА ПАТРИЈАРШИЈА
Црквата има 13 епархии во земјата и три во странство, два богословски факултети и седум богословии. Поглаварот носи титула „патријарх романски, управител на Цезарија и Кападокија, митрополит влашки и архиепископ букурештански“. Богослужбениот јазик е романски.
БУГАРСКА ПАТРИЈАРШИЈА
Поглаварот носи титула „митрополит софиски и птаријарх на цела Бугарија“. Црквата има 11 епархии во земјата и една во Америка. Од училишните установи има само една духовна академија и една богословија. Богослужбениот јазик е старословенски.
ГРУЗИСКА ПАТРИЈАРШИЈА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Мчета, митрополит на Тифилис и католикос –патријарх грузиски“. Во IV век оваа Црква потпаднала под духовна власт на Антиохија, додека во петиот век имала свој католикос. Во единаесетиот век, поради тесните врски со Византија, после расколот, се приклучила на православните цркви. Заради надоаѓањето на исламот, христијанското кралство Грузија, пред крајот на XVIII век, се ставила под заштита на Русија. Русија, пак, во 1801 година го укинала кралството Грузија и набрзо и нејзината Црква ја загубила самостојноста. На местото на католикосот е поставен егзарх, зависен од рускиот синод. По Октомвриската револуција, Грузиската црква го обновила католикатот. Московскиот патријарх Алексеј во 1944 година ја признал нејзината автокефалност. Од 15 епархии на оваа црква 7 се испразнети. Богослужбените јазици се старогрузиски и старословенски.
АРХИЕПИСКОПИИ ВО ПРАВОСЛАВНИОТ СВЕТ
КИПАРСКА АРХИЕПИСКОПИЈА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Нова Јустинијана и цел Кипар“. Нејзиното седиште е во Никозија (Нова Јустинијана). Има шест епархии и околу 500 илјади верници. Богослужбениот јазик е грчки.
ПРАВОСЛАВНА АВТОКЕФАЛНА ЦРКВА НА ГРЦИЈА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Атина и цела Грција“. Седиштето е во Атина. Има 77 епархии, осум милиони верници, два теолошки факултети во Атина и Солун и 11 богословии. Богослужбениот јазик е грчки.
ПОЛСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
Поглаварот носи титула „митополит варшавски и цела Полска“. Црквата има четири епархии, пола милион верници, главно Украинци, Руси и Белоруси. Богослужбените јазици се старословенски и полски.
МИТРОПОЛИИ ВО ПРАВОСЛАВНИОТ СВЕТ
ПРАВОСЛОВНА ЦРКВА ВО ЧЕХОСЛОВАЧКА
Московскиот патријарх и дал на оваа Црква автокефалност во 1951 година. Нејзиното седиште е во Прага. Има 4 епархии, околу 150 илјади верници – Чеси, Словаци, Руси и Украинци. Богослужбениот јазици се старословенски, чешки, словачки и украински.
ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА НА АМЕРИКА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Њујорк и митрополит на цела Америка и Канада“. Оваа црква во 1970 година се одвоила од Руската митрополија. Во 12 епархии во Америка, Канада и Мексико живеат милион верници. Православната црква на Америка има „Академија Св. Владимир“ во Њујорк.
АВТОНОМНА ЦРКВА НА ФИНСКА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Карелија и цела Финска“. Има две епархии, околу 80 илјади верници и една богословија. Богослужбените јазици се страословенски и фински.
АВТОНОМНА ЈАПОНСКА ЦРКВА. Поглаварот носи титула „архиепископ на Токио и митрополит на цела Јапонија“. Има околу 35 илјади верници, а во состав е на Московската патријаршија. Рускиот мисионер Св. Никола Касаткин ја основал минатиот век.
ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА ВО АЛБАНИЈА
Поглаварот носи титула „архиепископ на Тирана и цела Албанија“. Последниот поглавар Дамјан, кој умрел во затвор во 1973 година. Црквата имала 250 илјади верници, четири епархии, 29 манастири и 2 богословии. Денес, службено, не постои. Меѓутоа во Бостон постои Албанска православна црква на Америка со десет илјади верници.
АВТОНОМНА ЦРКВА ВО КИНА
Слична е нејзината судбина како црквата во Албанија. Пред културната револуција имала околу 20 илјади верници.
ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА НА УНГАРИЈА
Потпаѓа на јурисдикцијата на Московската патријаршија. Работите ги води еден протоереј со седиште во Будимпешта. Оваа Црква има околу четириесет илјади верници.
Кон крајот на шеесетите години на 20-от век и дел од Српската православна црква во Македонија самоволно се одвојува и се нарекува –македонска православна црква. На таа црква не и е призната автокефалноста.
ГЛАВНИ РАЗЛИКИ ВО ХРИСТИЈАНСКОТО УЧЕЊЕ МЕЃУ
ПРАВОСЛАВНАТА И РИМОКАТОЛИЧКАТА ЦРКВА

До 1054 година Црквата, освен некои помали недоразбирања, живеела во благодатен мир. Источната и Западната црква биле едно. Заедно учествувале на Веселенските собори, заедно донесувале свети догми и канони и живееле во меѓусебна братска љубов. А тогаш заради воведувањето во Западната црква дека Светиот Дух излегува и од Бог Синот, дошло до кобна поделба во една, света, соборна и апостолска Црква, која до денес не е надмината. Со текот на времето во Западната (римокатоличка) црква вовела и други погрешни учења кои се во спротивност со одлуките на Вселенскиот собор и така се јаз меѓу двете цркви уште повеќе се продлабочил. Заради најелементарните запознавања со тие погрешни учења воведени во Римокатоличката црква, еве го нивниот краток преглед:
ФИЛИОКВИ
Спред древното учење на Христовата Црква, Светиот Дух, третото лице на Светата Троица, излегува од Бог Отецот. Тоа учење го санкционира Вториот вселенски собор во осмиот член на Символот на верата на кој присуствувале сите претставници на целата Црква. Со текот на времето на Запад почнало да се јавува ново учење, прво во Шпанија, дека Светиот Дух излегува и од Синот (латински филиус = син, кве = и). Таквото учење било осудено и на Иток и на Запад. Меѓутоа тоа учење од Шпанија се ширело по целата Западна црква и во почетокот на XI век, околу 1014 година, во времето на папата Бенедикт VIII, а по настојување на германскиот цар Хенрик I, тоа учење е воведено во Символот на верата во Римокатоличката црква. Тоа предизвикало огорченост на Исток и во времето на цариградскиот патријарх Михаил Керулариј во 1054 година дошло до раскол (поделба) и отцепување на Римокатоличката црква од Источната пПравославна црква.
ЗА БЕЗГРЕШНОТО ЗАЧНУВАЊЕ
Според учењето на Црквата, гревот кој го направиле нашите прародители Адам и Ева во рајот заради што од Бога биле казнети, е наследен и сите луѓе се раѓаат со тој грев. Со крштевањето човекот се ослободува од тој грев. Само Господ Исус Христос безгрешно е зачнат во утробата на Пресвета Богородица на натприроден начин со благодатта на Светиот Дух. Православната црква учи дека, во согласност со тоа, и Пресвета Богородица која е родена по природен пат од Јоаким и Ана, била подложна на прародителскиот наследен грев. Во IX век, повторно во Шпанија, се јавува ново учење дека Пресвета Богородица, иако зачната на природен начин, во утробата на мајка и е очистена од прародителскиот грев. Во почетокот имало спротивставување на ова учење, дури и официјална осуда. Меѓутоа ова учење го прифатил моќниот езуитски ред во Римокатоличката црква и папата Пие IX, со својата папска була од 8 декември 1854 година го прогласил ова учење за догма: „Утврдуваме дека учењето кое смета дека преблажената Дева Марија во првиот момент на своето зачнување со особена благодат и повластица на семоќниот Бог, со оглед на заслугите на Исус Христос, Спасителот на човечкиот род, била сочувана од секоја дамка на прародителскиот грев – од Бога откриено и затоа сите верници мора цврсто и постојано да веруваат во тоа“.
ЗА НЕПОГРЕШЛИВОСТА НА ПАПАТА
Според учењето на Православната црква Господ Исус Христос е глава на Црквата, а епископите како наследници на светите апостоли управуваат со Црковната благодат на Светиот Дух. Римокатоличката црква учи дека Христос е невидливата глава на Црквата на небото, а римскиот епископ –папата, како наследник на катедрата на апостолот Петар, кој бил првиот апостол Христов, е видлива глава на Црквата на земјата. Така, според нивното учење, папата е намесник (заменик) Божји на земјата – (викарус Фили Деи = заменик на Синот Божји). Како таков тој мора, се разбира, да биде непогрешен (како Бог). Ова учење на Запад долго време траело неофицијализирано. Папата Пие IX на Ватиканскиот собор во 1870 година на ова учење дал сила на догмат и свечено го објавил: „Кога римскиот папа зборува од својата катедра, т.е. кога ја врши својата служба, како пастир и учител на сите христијани… кога решава дека ова или она учење односно вера и морал треба да го признае целата Црква тогаш папата ја имаа онаа непогрешливост со која Спасителот ја обдарил својата Црква“. Ова учење има противници на Запад, а после спомнатиот Собор еден дел од верниците не ги прифатил неговите одлуки, туку се издвоиле од Римокатоличката црква. Тоа се старокалендарците.
ЗА СВЕТИТЕ ТАЈНИ
Римокатоличката црква има и ги признава седумте Свети тајни како и Православната црква. Разликата во учењето за светите тајни е во тоа што Римокатоличката црква учи за механичкото дејство на благодатта на оној над кој се врши Света тајна. Според ова учење Светата тајна е проповедник или канал низ кој благодатта доаѓа на примателот без разлика на неговите чувства, верување и морал. За да го објаснат ова свое учење, тие благодатта ја споредуваат со лек ставен на рана. Како што дејството на лекот не зависи од волјата или верата на болниот, така и дејството на благодатта не зависи од човековото внатрешно расположение. За разлика од ова учење, Православната црква бара целосно учество на примателот на Светите тајни и бара од него да биде соработник на Светиот Дух во примањето на благодатта.
ПАПСКИТЕ ИНДУЛГЕНЦИИ
Според учењето на Православната црква, секој човек има задача со својот живот, вера и добри дела расте духовно до мерка и висина на својот Творец. Господ Исус Христос станал врховен идеал: Бидете совршени како што е совршен Отецот ваш небесен“. Со заминувањето од овој свет човекот ги носи само своите праведни дела кои се негов единствен капитал и со кој пред Бога ќе даде одговор за проживеаниот живот на овој свет. Вистина, Црквата се моли за своите упокоени членови Бог да биде кон нив милостив и да им ги прости гревовите, но главниот критериум на Божјиот суд е човековиот личен живот. Спротивно на ова учење, Римокатоличката црква учи дека поедини луѓе, како што се светителите, па дури и Исус Христос, со својот живот и работа стекнале поголеми заслуги отколку што нив им се потребни. Тие заслуги се чуваат во ризницата на Црквата. Со таа ризница раководи папата како поглавар на Римската црква. Таа може од ризницата, на оние на кои им недостасуваат добри дела, да им се додаде потребната количина и тој ќе биде спасен и оправдан пред Бога. Тој вишок на добри дела се продава за пари и во Римската црква станала вистинска трговија. Од тие пари, папата Лав X изградил голема црква на Свети Петар во Рим. На оваа трговија и осквернување во Црквата се спротивставил Мартин Лутер и направил раскол во Римокатоличката црква одвојувајќи од неа голем дел на своите следбеници (протестанти). Со индулгенцијата, што на латински значи: снисходување, простување, олеснување; се простуваат не само направените гревови, туку и оние кои ќе бидат направени.Индулгенцијата важи и за живите и за мртвите членови на црквата, т.е. со купувањето на индулгенцијата, живите роднини може да ги откупат гревовите на своите упокоени блиски кои во овој живот тоа не го направиле. Кога ваквото учење би било правилно, многу малку луѓе би се труделе во овој земен живот да достигнат духовно совршенство и да заслужат вечен живот. Ваквото учење е во спротивност со древното учење на христијанската црква кое останало во Православната црква.
ЗА ЧИСТИЛИШТЕТО
Според православното учење: душата после смртта излегува пред Божји суд каде според своите заслуги добива место на свое живеалиште – рај или пекол. После смртта, човекот нема можност да се покае или да се поправи. Римокатоличката црква, меѓутоа, учи дека освен рајот и пеколот постои и чистилиште (на латински пургаториум). Тоа е средна состојба за оние души кои не се доволно праведни да одат во рај, ниту пак смртно згрешиле за да одат во пеколот. Тие одат во чистилиште за да се чистат од своите гревови и тука да поминат онолку време колку што е потребно за нивното очистување. Заради тоа се вашни индулгенциите. Ако живите роднини откупат од ризницата на Римокатоличката црква потребна мерка на добри дела за умрениот, тој ќе биде ослободен од маките во чистилиштето.
Општиот и кус коментар на сите овие учења и новотарии на Римокатоличката црква би бил дека сите тие се последица на склоноста на западниот човек да се решава со разум потпирајќи се на својата семоќ, па дури и во најсуптилните прашања на теологијата кои можат да се поимат само со длабока вера. Дебелите завеси на тајната Бог ги разоткрива пред очите на оние кои цел живот Му се посветиле Нему, кај кого се клучевите и решенијата на сите загатки, кои ја скокоткаат обичната човечка љубопитност.

ЛАЖНИ МЕСИИ И ПРОРОЦИ
По повод се помасовната појава на разни секти, лажни пророци и јасновидци, Православната Црква се обраќа на верниците и им укажува дека нивното делување е многу штетно.
Не е случајно што тие се појавуваат најмногу на големите празници како Божиќ. Историјата на Христијанската црква ни сведочи дека тие се појавувале тогаш кога Црквата била нападната и прогонувана. Зад нив стојат одредени моќни центри кои располагаат со големи материјални средства што им овозможува се повеќе да се шират. Тие се настроени антихристијански и антиправославно. Голема опасност виси над нашиот народ. Ним им одеше во прилог што на овие простори гласот на Црквата воопшто не се слушаше повеќе од половина век или пак одвај можеше да се слуша. Тоа секако остави длабока трага и последици на душите на нашиот народ. Денеска многумина сакаат да ја потполнат празнината во својата душа, да го заситат својот духовен глад и жед. На тој пат се наидува на разни секти, лажни пророци и јасновидци. Многумина од нив се повикуваат на Светото писмо, толкувајќи го како ним им одговара. За жал многу од нас слабо го знаат Светото писмо, така да наивно го прифаќаат она што им го зборуваат новите „учители и пророци.“
Сите тие посебно ја напаѓаат Православната црква, зошто знаат дека единствено таа е историски чувар на вистинското учење кое е содржено во евангелската наука. Тие добро знаат дека единствено Православната црква е жив Богочовечки организам, Телото Христово на кого Христос е главата. Самиот Господ Исус Христос прорекол дека ќе се појават многу лажни пророци и дека тие ќе покажат многу знаци и чуда за да ги измамат дури и избраните. Но вие чувајте се; еве се ви кажав однапред“ (Мк. 13, 21-23).
Меѓу разните христијански секти постои различен пристап во толкувањето и разбирањето на Светото писмо. Меѓутоа, тоа е помалку важно. Како што веќе напоменав, на сите нив им е потребна заедничката борба против Православната црква. Познатиот современ теолог др. Лазар Милин, зборувајќи за овој проблем вели: „Суштината на секатата состои во нејзината опозиција кон Црквата, во порекнувањето на црковната вера, црковната организација и црковната власт. Секатата тоа обично го прави во име на „духовноста“, во име на „правиот Христос“, во име на „вистината“ при толкувањето и сфаќањето на Светото писмо. Всушност секатата и прави голема услуга на атеизмот, било свесно или несвесно. Атеистите и нехритијаните може да бидат надворешни противници на Црквата, а сектите се нејзини внатрешни противници. Материјалистичката философија и ја порекнува вистинитоста божем во име на нучни факти, а всушност сектите ја порекнуваат вистинитоста на Црквата божем во името на Светото писмо. Методот е различен, а резултатите се исти: оспорување и соборување на Црквата“.
Важно е да се напомене дека за душата на нашиот човек подеднакво се погубни и разните христијански секти, но исто така и источните кои се повеќе се шират на нашите простори. И едните и другите не нудат и не даваат права духовна храна и вода, туку затруена; не даваат вистински лек за лечење на духовните болести, туку нудат отров. Сето тоа го прават смислено за полесно да ги намамат лесноверните.
За жал нашиот Устав им оди во прилог зошто се уште не прави разлика меѓу Црква и секта. Тоа на сектите им овозможува како разни здруженија на граѓани да се регистрираат и организираат. Исто така многу лажни пророци, гатачки и јасновидци имаат свои емисии на телевизија или голем простор во списанијата, што им овозможува да се промовираат и уште повеќе да ја трујат душата на нашиот народ. Нашата Црква тоа се не го добива. Ако се појавува на телевизија, тоа не е во некакви ударни термини, зошто многу од разните секти располагаат со поголеми материјални средства. Затоа можеме да се прашаме дали се е во парите, зарем не постои нешто што е поважно? Секако дека постои, а тоа е проповедувањето на вистината, правата Христова наука и спасението на луѓето. Некои ни приговараат дека не сме толерантни и дека понекогаш сме многу остри кон сектите. Можеме да ви кажеме дека сме дури многу благи. Критичарите кои заговараат некоја лажна верска толеранција можеме да ги прашаме дали сектите се толерантни. Многу од нив се служат со разни измами за колебливите и наивните да ги придобијат. Никој не смее и не треба насилно и нападно да ја наметнува својата вистина. Ние, православните, тоа можеме слободно да го кажеме зошто Православната црква тоа никогаш не го правела во својата историја.
Да бидеме истрајни во нашата вера, да ја чуваме од лажни месии, пророци и учители и да не се плашиме зошто нашиот Господ Исус Христос, нашиот Спасител, рече: „Еве, јас сум со вас во сите денови до крајот на векот“ (Мт. 28, 20).

ЈЕХОВИНИ СВЕДОЦИ
Живееме во тешки времиња. Сведоци сме на една навала на разни секти, лажни пророци, јасновидци и гатачи. Сите тие настапуваат нападно и ја трујат душата на народот. Меѓу сектите кои многу се активни на нашите простори, се истакнува секатата позната по името Јеховини сведоци.
Како и кај другите, така и кај оваа секта треба веднаш да се истакне дека нејзиниот основач Чарлс Чејз Расел се прогласил себеси за „пророк„ Божји, а своето учење за „откриено“ од Бога.Оваа секта од своето формирање повеќе пати го менувала името. Во почетокот нејзините припадници носеле име раселовци според својот основач Расел, а потоа „сериозни иструвачи на Библијата“, а од 1931 година се нарекуваат „Јеховини сведоци“. Чарлс Расел бил роден во 1852 година во Питсбург, Пенсилванија, САД. Се занимавал со трговија, но набрзо се прочул како толкувач на Светото писмо. Од младост го занимавале есхатолошки прашања и проблеми. Толкувајќи ги се претставувал себеси како „пророк“ кој откритието го добил од Бога. Неговите следбеници го почитувале и го нарекувале “пратеник“ Божји. Расел се занимавал и со пишување. Неговото најпознато дело е „Библиски студии“. Ви 1879 година Рсел го започнал полумесечното списание „Стражарска кула како весник на присуството Христово“, кое го уредувал се до својата смрт во 1916.
Неговата работа ја продолжиле неговите следбеници, така да Јеховините сведоци се рашириле и го пропагирале своето учење на сите континенти.Тоа го прават многу наметливо и на јавни места и по приватни станови.
Јеховините сведоци ја отфрлаат христијанската догма за Светата Троица зошто, како што велат тие, за тоа не се зборува во Светото писмо. Но ние може многу лесно да го оспориме тоа нивно тврдење зошто е познато дека оваа догма се навестува уште во Стариот завет, а целосно се открива во Новиот, зошто Стариот завет бил само „навестување на добрата кои ќе дојдат“ (Евр. 10, 1). Во ова може да се увери секој кој го познава текстот на Светото писмо.
Тие го оспоруваат и православното учење за Господ Исус Христос. За Спасителот велат дека е Син Божји, син на отецот Јехова, но не е Бог, туку е Слово Божје, прво Божје суштество. Ова свое име го имал додека живеел кај својот небесен отец Јехова Бога, пред да стане човек. Како човек е распнат и погребан. Не воскреснал телесно, туку духовно. Бидејќи Господ Исус Христос според нив не е Бог, тоа значи дека ниту Неговата Мајка не е Богородица. Јеховистите отишле уште подалеку така што го оспориле Божеството и третото лице од Светата Троица = Светиот Дух, кого го нарекуваат Божја сила.
Тие ги оспоруваат и исфрлаат и христијанските симболи, празници и обичаи, зошто според нив, тие имаат многубожечко потекло. За да го оправдаат ова свое сфаќање се повикуваат на разни енциклопедии, а не на докази од Светото писмо или Историјата на Црквата. Светите тајни ги нарекуваат обреди и само го признаваат обредот на крштевање и Господовата вечера, пичестувањето. Според нив „крштевањето не е заради простување на гревовите, туку тоа е само надворешен знак на поништување на гревовите“. На Господовата вечера (причеста) според нив лебот и виното не се претвораат во тело и крв Христови. За разлика од адвентистите (саботерите) не ги делат јадењата на чисти и нечисти, но забрануваат употреба на крв. Дури се и против трансфузија. Така едно момче минатата година умрел зошто неговиот татко на лекарите не им дозволил да му дадат трансфузија.
Сепак, главната точка на нивното учење е хилијазмот, односно вера во скоро доаѓање на Христовото земско илјадугодишно царство. Според нив вечниот живот на небото е „резервиран“ само за 144 илјади праведници кои се одбрани. Додека андвентистите зборуваат дека второто Христово доаѓање ќе биде видливо, јеховините сведоци велат дека ќе биде невидливо. Расел „пресметал“ дека Христос невидливо дошол на Земјата во 1924 година. Тогаш го основал своето илјадугодишно царство со кое невидливо владее од небото преку избрани „кнезови“. Според Расел животот на ова царство на Земјата „ќе биде првиот рај, без никакви материјални и социјални недостатоци“. Ете, за сето ова зборува Расел, а од Светото писмо знаеме дека самиот Господ Исус Хрисотс рекол дека за времето на Неговото второ доаѓање не знаат ниту Неговите ангели.
Движењето Јеховини сведоци е, како жто кажува нашиот современ теолог др. Лазар Милин, „концентрат на сите стари христијански ереси исполнет со духот на јудејството“. Јеховистите се сложуваат со јудејството во тоа што ја отфрлаат христијанската догма за Светата Троица и што го порекнуваат Божеството на Господ Исус Христос. Меѓутоа од јудејството се разликуваат во тоа што го признаваат Исус од Назарет за Месија, со што ги отфрлаат старозаветните празници со саботата и старозаветните обреден закон и што за разлика од Евреите, слободно го спомнуваат Јеховиното име.
Ние, православните христијани, треба да се чуваме и од јеховистите и од сите останати секти кои делуваат на нашите простори, зошто сите тие нудат затруена духовна храна и пијалок. Исто така постојано треба да имаме на ум дека единствено Православната црква е единствениот вистински чувар на спасоносната Христова наука.

АДВЕНТИСТИ (САБОТАРИ)
Покрај Јеховините сведоци, адвентистите (саботарите) денес исто така се многу активни на нашите простори. Нивното име доаѓа од латинскиот збор adventus = доаѓање. Тие велат дека го очекуваат скорешното Христово доаѓање на Земјата, кога ќе суди и на живите и мртвите според нивните заслуги и по тоа се разликуваат од другите христијани кои исто веруваат во второто доаѓање на Господ Исус Христос. Додуша во тоа тие не се исклучок зошто имало и други кои се занимавале со пресметување кога ќе дојде Христос. Сите тие забораваат на Христовите зборови за Неговото второ доаѓање:„За тој ден и час никој не знае, ниту ангелите небесни, освен Отецот (Мт. 14, 35). Кога апостолите, после воскресението, повторно го прашале за тоа, Тој им рекол: „Не е ваше да го знаете времето кое Отецот го задржува во својата власт“ (Дап. 1, 7). Меѓутоа, на секташите не им се важни овие Христови зборови, што е уште една потврда на „исправноста“ на нивното учење.
Основачот на адвентизмот бил Вилијам Милер кој живеел од 1782 до 1849 години. По занимање бил фармер, но многу читал. Проучувајќи ја Библијата, тој врз основа на книгата на пророкот Даниил „пресметал“ дека крајот на светот требало да биде меѓу 21 март 1843 и 21 март 1844 година. Многу луѓе поверувале во ова негово тврдење, така да се спремале за овој настан. Но, кога времето истекло, многумина биле разочарани. Милеровиот пријател Семјуел Сноу ја „пронашол“ грешката и го означил 22 октомври како датум на крајот на светот. Но, нивните следбеници и овој пат биле разочарани. Баптистичката заедница, на која припаѓал Милер, го исклучила од своето членство. Заради тоа тој основал нова, адвентистичка заедница. По неговата смрт, продолжувачите на неговото дело биле Хајрем Едсон, Џозеф Бејтс и Елен Вајт.
Основата на новото адвентистичко учење се состоела во тоа дека Христос во 1844 година влегол во небесното светилиште да им суди за гревовите на живите и мртвите, дека седмиот ден треба да го славиме како сабат (сабота – ден на одмор) и да се верува дека Елен Вајт е вистинска пророчица. До 1855 година седиштето им било во Бетл Крик, Мичиген, а од 1860 година официјално се викаат Адвентисти на седмиот ден. На нашите простори се појавуваат на почетокот на 20-от век. Се собираат и се молат во своите „домови на молитва“. Имаат и свои богословски школи, а од пред неколку години и свој Теолошки факултет во Белград.
Тие го усвојуваат Ниеко-Цариградскиот Символ на верата без додаток на „Филиоквата“, но го толкуваат на свој начин. Главниот извор на верата се Библијата и делата на „пророчицата“ Елен Вајт. Според нив Библијата самата по себе се толкува, човек се спасува со вера во Христовата искупителна жртва. Христос е едниствениот посредник, и заради тоа не треба да се моли ни Богородица, ниту светителите. Од Светите тајни го признаваат само обредот на крштевање и „вечерата Господова“ (причест). Меѓутоа, тие не веруваат дека лебот и виното се претвораат во Тело и Крв Христови. Не ги почитуваат иконите, реликвиите и крстот. Учат дека воскресението на мртвите ќе се случи во две етапи: прво ќе воскреснат праведниците, а потоа грешниците. Веруваат во илјадагодишно Христово царство-хилијазам. Според нив Христос ќе дојде и ќе ги воскресне праведниците кои со него ќе се вознесат на небото, каде ќе останат илјада години. За тоа време земјата ќе биде пуста, а сатаната врзан. После илјада години ќе воскреснат и грешниците, сатаната ослободен и ќе ги вари. Понатаму Христос се симнува со праведниците на Земја и се бори против сатаната и грешниците. Откако ќе ги победи, ги фрла во огнено езеро. Значи, тие ќе бидат уништени, а не фрлени на вечни маки, како што учи Црквата.
Како што рековме, адвентистите ја празнуваат саботата наместо неделата која, според нив, ја вовел папата кого го нарекуваат антихрист. Јадењата ги делат на чисти и нечисти. Не јадат свинско месо и се воздржуваат од алкохол и цигари. За „вечерата Господова“ (причест) употребуваат слатко вино или шира.

ДВИЖЕЊЕ ХАРЕ – КРИШНА
(Движење за развивање на „Кришнинска свест“)
Како и многу други источни секти и движења, така и ова движење дошло од Америка во Европа и на нашите простори. Основач на ова движење е Свами Прахупада, кој во 1966 година од Индија дожол во Америка. Во Њујорк почнал да се дружи со хипиците и да им го проповеда своето учење. Им зборувал дека треба да се откажат од дотогашниот начин на живот, т.е. да се одрекнат од бесцелното скитање, дрогирање, разврат и оргии. Ги учел дека треба да развијат свест за Кришна. (Кришна е едно од аватарите, т.е. овоплотување на индискиот бог Вишнуа). Прахупада зборувал дека тоа се постигнува единствено со постојаното пеење: „Хари Кришна, Хари Кришна, Хари, Хар, Хари Рама, Хари Рама, Рама, Рама, Хари, Хари…“ Членовите на ова двишење се вегетаријанци, веруваат во карма (делување, чин, подвиг) и реинкарнација (повторно овоплотување). Култовите им се идолопоклонички. Носат индиски имиња и облека, ја бричат главата, иако од нив многумина и не се Индијци (Индуси).
Кај нас своето учење го шират со продажба, па дури и бесплатно делење на книги, организирање на предавања и концерти, и сето тоа го прават многу организирано и упорно. За што полесно да придобијат нови членови, зборуваат дека Исус Христос е еден од нивните учители.
Ние не можеме да го прифатиме учењето на ова движење, а особено дека Господ исус Христос е еден од нивните учители. Што се однесува до нивното учење за кармата и реинкарнацијата, мора да кажеме дека тоа е спротивно на учењето на нашата Црква, зошто е вперено против почитувањето на светителите. Ако ова учење би било правилно, како тогаш би можеле да почитуваме и славиме светителите, кога не знаеме во кој и каков облик до сега се појавувале и во каков ќе се појавуваат во иднина. Тие сигурно не би биле такви какви ги замислуваме и почитуваме. Исто така кога учењето за реинкарнација би било правилно, тогаш не би требало нашето сеќавање на нашите умрени претци, молитвите за покој на душите би биле излишни. Ова учење е вперено и против моралниот закон за човековите одговорности за направените дела. Зошто некој би бил одговорен за нешто што во некој друг облик го направил? Мора да кажеме дека учењето за реинкарнацијата е навистина апсурдно.
Православната црква не бара од своите членови да бидат вегетаријанци, но бара умереност во се, па и во јадењето. На прв поглед принципите на ова движење можат со својата смиреност, проповедување, воздржување, тежнеење за познавање на Бога, вистината, правдата, да ги измамат оние кои се лесноверни и не ја познаваат доволно својата вера. Заради тоа е потребно тие да се образуваат во духот на својата православна вера, да доаѓаат во храмови на богослужења и да живеат онака како Господ Исус Христос, нашиот Спасител, бара од своите следбеници.

САТАНИСТИ
Меѓу многуте секти и движења кои делуваат на нашите простори, се повеќе во своето делување и погубно влијание се истакнуваат сатанистите. За разлика од другите, тие не се официјално регистрирани и заради тоа тајно се собираат по приватните станови на своите членови, по гробишта и други места. И тие во Европа и нашите простори дошле од Америка. Во Америка имаат дури и своја црква!!!, која ја основал Антон Лавеј во Сан Франциско во 1966 година. Покрај него, сатанистите го почитуваат и Алистер Кроули, кој зборувал за себе дека името му е 666, т.е. Антихрист.
Сатанистите вршат црни миси на кои ритуално жртвуваат животни. Тоа го прават и тука кај нас, на своите собири. На овие собири исто така се дрогираат, пијанат, оргијат, и сето тоа со величање на Луцифер – Сатана. Тогаш го навредуваат Христа и зборуваат дека сатаната е поголем и помоќен од Него.
Сатанистите кај нас најмногу следбеници имаат меѓу младите. Заради тоа е потребно да ги опоменуваме за штетното и погубно делување на сатанистите и да ги упатиме на правиот пат на верата и правиот и единствен исправен начин на животот. Господ Исус Христос преку своите апостоли не предупреди дека ќе имаме неволји, но ни кажа да не се плашиме ако веруваме во Него, зошто Тој е со нас „во сите денови со свршетокот на векот“ (Мт. 28, 20). Нашиот народ има една прекрасна изрека, која извира од овие зборови на Спасителот, а таа гласи: Ако Бог е со нас, кој ќе биде против нас?

ТРАНСЦЕНДЕНТАЛНА МЕДИТАЦИЈА
Основач на ова движење е Махариши Махеш Јоги. ТМ според него е техника која помага за развој на физичките и менталните способности. На посетителите на повисоките курсеви се ветуваат натприродни дарови (левитација). ТМ има свои следбеници по многу градови на нашите простори. Нивната метода на работата се состои во пропагирање на идејата по пат на предавања и печатот, но инсистираат на тоа дека не се религиозно движење, туку школо за усовршување. За мантрање и медитација, покрај источните магиски формула користат „Оче наш…“ и Исусовата молитва.

БАХАЈСКА ВЕРА
Основач е персијанецот Бахаулах. Во 1863 година објавил дека тој е последниот учител на религискиот препород. Пред него биле: Авраам, Мојсеј, Буда, Заратустра, Исус и Мухамед. Сектата во светот брои, според ниваната статистика, околу 4 милиони членови. Главниот центар е во Хаифа во Израел. Проповедаат обединување на светот и една светска религија. Тврдат дека верската вистина не е апсолутна. Главната цел на живеењето на земјата е воспоставување на светска федерација. Сектата работи на принципот на тајност, а новите членови ги врбуваат преку своите проверени чланови. Структурата и седиштето за сега се непознати.

ОРДО ТЕМПЛИ ОРИЕНТИС
За оваа група задолжени се Владимир и Маја Мадиќ од Белград. Тоа е окултистичка и црномагиска група заснована на учењето на англискиот сатанист Алистер Кроули, чие магиско име било „Голем ѕвер 666“. Учат дека единствениот закон за човекот е да работи што сака. Практикува најгнасни облици на сексуални магии. Се занимаваат со повикување на демони. Имаат развиена издавачка дејност и објавуваат луксузни изданија на магиска литератуа, особено книгите на Кроули кои можат да се купат во сите белградски книжарници. И тие се тајна организација. Настојуваат да прелажат млади луѓе од богати кругови и со нив се служат за своите гнасни обреди.

РОЗЕНКРОЈЦЕРИ
(Меѓународно школо на крстот на розата, седиште во Земун)
Настанале во 17-от век кога протестанскиот теолог Јохан Валентин Андреа го напишал делото „Алхемиска гозба на Кристијан Розенкројц“. Постојат повеќе функции на ова движење. Нивното главно учење е дека човекот станува бог со усвојување на окултното знаење, а тврдат дека христијанството – Црквата, тоа знаење го извртела. Се фалат дека се ученици на гностиците, манихејците, богумилите и сличните еретици. Проповедаат реинкарнација и учат дека човечката телесност сама по себе е грев. Издаваат книги и брошури. Главната метода на работата се предавања и разговори. Постојат разработени розенкројцески ритуали. Тие се привлечни за интелектуалната и полуинтелектуалната публика.

БИХАРСКА ШКОЛА ЗА ЈОГА
Основач на ова движење е Свами Сатјананда Сарасвати, кој во 1963 година основал меѓународна школа за јога. Неговото учење е пантеистичко и слично на останатите индијски учења. Се обидел да создаде синтеза на сите јога техники. Неговите следбеници се занимаваат со медитација и цел им е да придобијат што повеќе млади луѓе.

ЊУ ЕЈЏ – НОВО ВРЕМЕ
Движењето се појавило од теозофијата и го основала Алиса Бејли во 1945 година. Обединува магија, окултизам, вештерство, паганство, божемни христијански откритија и т.н. Многу се познати во светот. Само во Германија имале 500 илјади следбеници во 1988 година. Целта на движењето е создавање една светска религија. Следбениците веруваат во одреден окултист кој се претставува како Христ Метреја, а живее во Лондон. Метреја го сметаат за конечен месија и тврдат дека наскоро ќе се воспостави рај на земјата. Учат дека сите религии се еднакви, како и тоа дека е завршена епохата на христијанството која во хороскопот била во знакот на рибата. Според нив, започната е епохата на водолијата која ќе донесе промена во свеста и светски мир. Во рамките на Њу Ејџ делуваат голем број на движења, од еколошки до антивоени, што изгледа многу позитивно. Имаат своја музика (рок група „Ејсид хаус“), а заради постигнувања на некои мистични состојби ја користат опасната синтетичка дрога „ејсид“.

ДВИЖЕЊЕТО НА САИ БАБА
Саи Баба бил индуски гуру со големи магиски моќи со кои ги привлекувал своите следбеници. За себе тврдел дека е овоплотен бог и дека ќе ги обединил сите религии зошто тој бил месијата на сите религии. (знаеме дека умре во 2011 година). Симболот на ова движење е крст во чиј центар е срце, зошто според нив, „стариот крст“ симболизира страдање, а добата која доаѓа е доба на сеопшта љубов и среќа. Инсистираат на отстранување на ликот на Господ од крстот. Во неговиот центар во Индија постои макета на храмот на Свети Сава на Врачар кои му ја донеле поклоници од Србија.

БЕЛА ГНОСТИЧКА ЦРКВА
На чело на оваа организација се наоѓа псохологот и окултистот Живорад Славински, писател на најтиражни и окултистички книги: „Симболи на херметизмот“,„ Психонаути на внатрешните светови“ и др. Се бават со окултна техника која се нарекува „интензив на просветлување“. Симболот им е змија над која лета гулаб.
Со ова известување за окултните групи и источните религиозни групи не се опфатени многу помали групи кои секојдневно никнуваат, ги кријат своите живеалишта и местата за состаноци и не можат да се регистрираат. Воглавно учат за реинкарнација, медитација, магии и Христа го спомнуваат како еден од „учителите во космичката хиерархија“. Неговото откривање е „непотполно“ според нив, зошто „божеството еволуира“. Музиката од исток – која се користи во ритуалите на хиндуистите, магиски е сугестивна и има деструктивно влијание на човечката душа. А мантрите и „Хари Кришна“ предизвикуваат уште попогубни ефекти.
Преку печатот и другите медиуми се повеќе се шират особено меѓу младите за кои учењето за реинкарнацијата и парапсихолошките способности се многу привлечни.

ПРОТЕСТАНТСКИ СЕКТИ УНИВЕРЗАЛЕН ЖИВОТ
Учењето на оваа секта се заснова на „откритијата“ која ги добила „пророчицата“ Габриела. Божем тие признаваат дека Христос е Бог, но според нивните зборови, дошло време за ново евангелие. Нивното учење е синкретистичко и гностичко. Тврдат дека нашите канонски евангелија се изменети од страна на официјалната Црква на Вселенските собори, а светите отци ги сметаат само за гностици и еретици. Учат за реинкарнацијата и се монофизити. Центарот им е во Вирцбург, во Германија, каде го создаваат, т.н. „Нов Ерусалим“. Членовите им се од сите возрасти.

ХРИСТИЈАНСКА АЛИЈАНСА
Формирана е во Америка од повеќе протестански секти. Го усмериле делувањето на источна православна Европа, каде по политичките промени гледаат слободен простор. Заеднички обучваат и обилно ги финансираат мисионерите. Нивната работа е насочена на младите. Обично се исораќаат групи од по 4 девојки и 4 момчиња. Главно се собираат по приватни станови. Водечката улога ја имаат баптистите.

СЛОБОДНА ЦРКВА
Сектата се појавила во Црна Гора во 80-те години од 20-от век. Учењето е засновано на „откритија“ и визии на основачите.
Не ги признаваат ниту црковната хиерархија ниту обредите, ниту учењето на Православната црква, но имаат свој обред на „кршење на лебот“ и „венчавање“. Единствената света книга е Светото писмо, кои се држат на свој начин. Други книги немаат.
Ги собираат младите. Членовите се млади луѓе, тивки и со добро однесување.

АПОКАЛИПТИЧКА СЕКТА
Точното име на оваа сека не е познат, а себе се нарекуваат христијани. Тврдат дека христос не припаѓа на ниту една црква посебно. Бог е љубов без оглед на вероисповедта. Имаат учење за рајот и пеколот, а сметаат дека до Бога се стасува само по пат на молитва. Тврдат дека живееме во последните времиња.
Сектата потекнува од Америка. Местото на собирање е пред црква, но не влегуваат во црква. Пропагандата ја шират средношколци од двата пола.
Постои цела група на синкретистичко – протестантски секти кои меѓусебе се добро поврзани. Тие на 7 март 1992 година одржале заедничка молитва. Тоа се групите: Маслинова гранка, Исус Христос, Су Адат, Големо бело братство и т.н.
Протестантските заедници се многу активни и нивните успеси во придобивање на членови се несомнени. Очигледно е дека се добро финансирани од странство, од каде им се обезбедуваат пропагандни материјали. Сметаат дека тлото на православните земји е погодно за нивната мисионерска работа. Во Белград се многу агресивни особено Јеховините сведоци и адвентистите. Овие секти делуваат по студентските домови и намерата им е духовно да ја поробат студентската младина.
Од пред одредено време во овие простори се појавиле и мормони кои веќе почнале со печатење на своите брошури.
ЛАЖНИ ПРОРОЦИ, ЈАСНОВИДЦИ И БИОЕНЕРГЕТИЧАРИ
Лажните пророци денес се масовна појава меѓу нашиот народ. Токму поради нивната масовност, нивното влијание е многу негативно. Нивните „откритија“ ги објавуваат телевизиите, радиото и печатот. Дека таа појава може да има пошироки размери покажува случајот на „главата на кнезот Лазар“. Заради тврдењата дека Србите се под проклетство затоа што главата на св. Кнез Лазар е одвоена од неговото тло, морал да делува и српскиот патријарх. Лажните пророци влијаат на формирањето на јавното мнение на просечните верски необразовани лица, а со своето толкување на „вистината на верата“ ги мамат дури и делумно оцрковените верници.
КЛЕОПАТРА,ВАВА,БУБА…
Сите тие се медиумски „ѕвезди“. Се појавуваат на телевизија и други јавни гласила. Се занимаваат со „прорекување“ на судбината на поединци, но тие исто „предвидуваат“ и политички настани. Заради постојаните реклами во средставата за јавно информирање нивното влијание е забележливо. Немаат врска со православието, но се трудат, според приликите, така да се прикажат.
АСТРОЛОЗИ
Астрологијата, денес е многу популарна на Запад, како и на овие простори. Верувањето во хороскоп е најмасовна појава меѓу луѓето, особено младите, а разните хороскопи (кинески, индијански, индиски) се омилена литература. Астролошката пракса потекнува од асиро-вавилонската магија и кај оние кои веруваат во астролошките прорекувања може да развие нездрав фатализам. Пропратните појави се други гатачки вештини: геомантија, хиромантија, гатање по „ји џинг“. Една од најактивната писателка на хороскоп е Оља Бакиќ која се претставува како православна. На своето име ја додала титулата „хаџи“ за да го зајакне тој впечаток. Тука е и Миља Вујановиќ, наречена Регулус, некогашна актерка и ТВ водителка, а денес учител на астрологија и една од клучните личности во центарот на Саи Баба во Белград. Има емисија на ТВ Политика, рубрика во ТВ Ревија, а повремено се појавува во популарни женски и семејни списанија.
БИОЕНЕРГЕТИЧАРИ
Учењето за биоенергијата се заснова на неколку теории: живот и магнетизам, учење за аурата, постоење на парапсихолошки феномени, телекинеза и телепатија. Иако навидум „научно втемелена“, учењето за биоенергијата е една од многубројните трансформации на источните окултни ментални техники. За пошироко запознавање на се што е негативно во оваа област може да послужи книгата на презвитерот Родион од Санкт – Петерсбург: „Луѓе и демони – начин на кој лошите духови го искусуваат модерниот човек“. Биоенергетичарите ветуваат „чудотворни“ исцелувања од најтешки болести и имаат широка популарност. Карактеристичен е случајот на рускиот „исцелител“ Алан Чумака, чија пластифицирана фотографија со „чудотворн“ моќи повеќе пати била објавена на телевизија и во најтиражните списанија. Се тврдело дека таа сликичка може да „осветува„ вода и да отстранува болки.
Како и секогаш кога е во прашање неправославната духовност мора да се обрне внимание на горе опишаните појави затоа што оние кои, иако не се насочени против црквата и нејзините верници, сепак го ослабнуваат и онака обезбожениот организам.
ОПШТИ НАПОМЕНИ
Нашиот извештај, како што веќе напоменавме, е нецелосен заради тоа што сектите и групациите за кои зборувавме, се во голем број, а нивното влијание заради медиумските пропаганди е огромно.
Верското воспитување на народот го презема сомнителниот печат кој не само што го израмнува Православието со останатите религии, туку и погрешно го толкува. За жал многу православни верници лесноверно се поведуваат за привлечната надворешност на она што е далечно на светоотечките преданија. За тоа придонесуваат некои поединци, но и некои институции блиски на Црквата (имаше случаи во некои продавници на свештенски задруги да се продаваат „Пророштвата на Нострадамус“ и Вечни календари.
Очигледно е дека нашите православни простори се на директен удар на секти и движења кои се во директна спротивност со нашиот Символ на верата. Земајќи се во предвид, покрај фактот дека сите тие се добро снабдени и финансирани од странство, како нивен прилог е целокупната општествена ситуација на овие простори. Длабокото навлегување на окултизмот е погубен за младите души. Едно мало истражување во едно основно училиште покажало дека ученици од седмо одделение на големо се занимаваат со спиритизам не сфаќајќи го неговото вистинско значење. Во многу книжарници може да се најдат и сатански книги.
Магиските култови и источните религии кои доаѓаат меѓу нас, припаѓаат на примитивна религиска свест и по својата „длабочина“ далеку се од полнотијата на православното исповедување на Богочовечката вистина. Но, бидејќи се прилагодени на начинот на мислењето на денешниот човек (обезбожен и нецрковен) и можат да се пропагираат, тие имаат успех и во нашата средина. Затоа оваа појава воопшто не е безопасна како што изгледа на прв поглед. Потребна е голема внатрешна и надворешна мисија за нашите верници да се заштитат од влијанието на овие секти.
ЗА МАЈКИТЕ
Си легна многу уморна, но никако не можеш да заспиеш. Те загрижува необичниот изглед и однесување на твоето дете веќе подолго време. Се сеќаваш дека редовно му купуваш многу работи кое тоа ги бара. Секогаш кога поминуваш покрај пазар купуваш овошје и зеленчук; често застануваш покрај продавници и купуваш некоја убава играчка и ја носиш дома за да го израдуваш своето дете. Но, тоа и понатаму е необично. Не изгледа онака како што би сакала.
Си заборавила, мајко, дека неговата душа е порасната за практикување на духовен живот. Дали си се прашала дали твоето дете го забележува сиромаштвото на твојот духовен живот. Дали те гледа дека во молитви разговараш со Бога?
Немој да доцниш, почни да го воведуваш во вистината на верата; твојата должност е да му ја вратиш веселоста – заради твојата и неговата иднина; врати му ја радоста зошто Бог така сака. Ти, мајко, си златната нишка меѓу небото и твоето дете.
ЗА ТАТКОВЦИТЕ
„Синко мој, не ги отфрлај Господовите науки“ (Пр. 3, 11)
Татковци, знаеме дека сте горди на улогата која ви ја дал Бог, но ги разбираме и вашите грижи кои светот ви ги наменува. Вие сте хранители, старатели, бранители, домаќини…Оние кои милуваат и оние кои караат; оние кои во сигурните и несигурните времиња разумно проценуваат за светот и живото и бдеат над телесното и духовното растење на своите деца.
Вие сте внимателни. Не ги пуштате децата во животните проблеми без да им дадете совет и поуки. Се трудите да ги изберете најмудрите и најпостојаните.
Не заборавете: сите мудрости и целата наука на човекот е привремена. Само Господовата наука е вечна.
Вие не треба на своите деца да го замените Бога, туку со својот живот да го откриете и посведочите. Ако сте пропуштиле на своите деца да им го оставите во наследство дарот на верата, со ништо не ќе може да ја надокнадат. Ќе бидете одговорен за новното духовно сиромаштво.
Нека вашите деца, за време на вашиот живот, на време ја препознат и засакаат Господовата наука.
Дали се плашите од сиромаштво на душата без Бога? Дали ве плаши иднината на безгрижните деца? Ги гледате ли патиштата на безбожниците?
Заради вас и вашите деца, советувајте ги со мудроста Соломонова: „Синко мој, не ги отфрлај науките Господови!“
ЗА ВТОРОТО ДОАЃАЊЕ НА ГОСПОД ИСУС ХРИСТОС
ЗАДГРОБЕН ЖИВОТ

Целокупната евангелска благовест за човекот и за спасението, за обогочовекување на човекот, за Богочовекот Господ Исус Христос се заснива на вистината: човекот е боголик и затоа бесмртно битие, создадено за вечен живот. Се во Евангелието се сведува на тоа, како на човекот да се осигура бесмртност и вечен живот. Тоа е основната благовест на Богочовекот.
Може да се каже: Христовото Евангелие е Евангелие за вечниот живот на човекот, живот кој почнува на земјата, а продолжува во другиот свет. Сасителот дошол на нашиот свет да ја уништи смртта и да го осветли животот човечки во двата света, и во земскиот и во задгробниот. Според божественото учење на Спасителот: овој живот на земјата е темел на кој се ѕида вечниот живот. Да се верува во Богочовекот Христос значи постојано да се бори и мачи за вечен живот, на кој е повикан човекот кога Бог го создал со Божји лик. Сите напори, подвизи и врлини на еден христијанин имаат за цел: со нивна помош да се достигне воскресението на мртвите, за себе да се осигура вечен живот. Господ Исус Христос дошол на овој свет „на се да даде вечен живот.“
Со своето Евангелие Господ Исус Христос го опфатил човечкиот живот во овој и во задгробниот свет. Христовото Евангелие не е само блага вест за човекот во овј свет, туку и во другиот. Човековиот живот зад гробот е природна и логична последица на својот живот во овој свет. Тоа е една од главните евангелски вистини. Благовеста на Спасителот за задгробниот живот на човекот ни кажува што се случува со човекот кога со тело умре, а со бесмртната душа се крене во оној свет, каква е нејзината тамошна судбина и каква е нејзината вечност.
СМРТТА НА ТЕЛОТО И БЕСМРТНОСТА НА ДУШАТА
Со смрт се нарекува таинственото раздвојување на душата од телото, привремено разделување на душата од телото. При тоа телото ја губи животворната сила и се предава на распаѓање, а душата останува да живее сама во своето бестелесно битие. Затоа во Светото писмо смртта се нарекува заминување на душата од телото, спиење во кое телото заспива, враќање на телото во земјата и бесмртната душа оди кај Бога.
Во Откровењето многу е јасен и очигледен начинотна кој е покажана и посведочена и смртноста на телото човечко и бесмртноста на човечката душа. Човечката душа е бесмртна зошто е боголика, зошто е по образ на бесмртниот Бог. Добивајќи дух од Бога, секој човек е со душата бесмртен. Како бесмртен духот по смртта на телото се враќа кон Бога кој го дал.
Со својата бесмртност човечката душа е единствената апсолутна вредност во човечкиот свет; на неа се ѕида целиот богочовечки домострој на божествената вистина и спасение.Доколку човекот смртен со душата, целиот подвиг на Спасителот би бил утопија и измама и христијаните би биле најнесреќни луѓе, бидејќи нивниот живот на земјата е постојано страдање заради вечниот живот на небото. Ако душата е смртна, тогаш нема воскресение на мртвите; ако нема воскресение на мртвите, бесмислен е и Хрисос и верата во Него. Спасителот токму на бесмртноста на душата човечка ја заснова и можноста и самата стварност на воскресението на мртвите, зошто душата не може да се убие. Душата живее во тело, а по смртта излегува од него и влегува во небесниот свет каде царува и владее вечноста. Со својата приказна за богатиот и Лазар, Спасителот покажува дека бесмртна е не само праведната душа на Лазар, туку и грешната душа на богатиот.
ВРЕМЕ И ЗНАЦИ НА ВТОРОТО ХРИСТОВО ДОАЃАЊЕ
Како што времето го почнало своето постоење со Христос, така ќе го заврши со Него: последниот ден ќе биде во исто време и ден на второто Христово доаѓање. Во тој необичен ден ќе престане да постои времето. Тогаш ќе се слуќи чудниот збор на Светото откровение: „Нема да има повеќе време.“ На некој таинствен начин времето ќе потоне во вечноста. Но, додека во Светото писмо ни е откриено што ќе се случи во последниот ден, не ни е откриен самиот момент кога ќе настапи тој ден. Тоа остана сокриено во неиспитаните длабочини на Божественото молчење и ја содржи недостапната Божја тајна. Таа е скриена и од ангелите и од луѓето и живее во недостапната светлина на Божјето сезнаење. На непосредното прашање на апостолите за тоа, Спасителот одговори: За тој ден и часот никој не знае, ни ангелите небесни, освен Мојот Отец. Оваа тајна не им ја кажа ниту тогаш кога во времето меѓу Своето Воскресение и Вознесение ги откривал тајните за Богочовечкиот домострој на спасението и им зборувал за Божјото царство. А кога го прашале: Господи, дали сега ќе воспоставиш царство Израелево? Тој им одговори: Не е ваше да знаете за времето и роковите кои Отецот ги задржува во своја власт. Ниту на големиот Апостол на народите, на кого „по Откровењето“ кажана тајната на Христовото Евангелие и тоа кажано од самиот Господ Исус Христос, не му е откриена тајната за тоа кога ќе дојде моментот на последниот ден, денот на второто Христово доаѓање. Тој им пишува на Солунските христијани: За часот и времето, браќа, не е потребно да ви се пишува зошто сами знаете дека денот Господов ќе дојде како крадец во ноќта.
Благовеста на Светото Откровение е дека Господ ќе дојде по втор пат; а кога-тоа не знаеме. Тоа е скриено од нас за деноноќно стражариме над себе со помош на светите доблести очекувајќи го доаѓањето на Спасителот. На тоа укажува предупредувањето на Господ на Неговите следбеници: Стражарите, зошто не знаете во кој ден ќе дојде вашиот Господ; стражарете, зошто не го знаете ни часот во кој Синот Човечки ќе дојде.
Таквата промислителска ненадејност на второто доаѓање на Господ е корисна за вистинските христијани, но не за оние кои својата душа ја раслабиле, ја помрачиле со пороци, ја загадиле со страсти и на тој начин станале плен на „скаменета нечувствителност“. Безгрижноста и скаменетата нечувствителност на луѓето пред второто Господово доаѓање ќе биде слична на онаа на луѓето во времето на Ное, зошто, според зборовите на нашиот Спасител, како што пред пототпот јаделе и пиеле, се женеле и мажеле до оној ден кога Ное влегол во арката и не почувствуваа додека не дојде потпот и однесе се, – така ќе биде и доаѓањето на Синот Човечки. Затоа бидете готови, советува Спасителот, зошто во кој час не мислите, ќе дојде Синот Човечки. Живеејќи со тој совет, Апостолите со голема ревност го предаваат на христијаните: Браќа, се приближи доаѓањето на Господ, се приближи крајот на се; последниот час.
Но иако Господ, заради нашето спасение, не остави во неизвесност за часот на Своето второ доаѓање, не не остави во неизвесност за знаците кои ќе претходат на Неговото второ доаѓање и за сигналите кои ќе го навестат тоа. Тие знаци се: проповедување на Евангелието на сите народи, целата твар; обраѓање на Израел на Христос, појава на антихрист, големи потреси меѓу луѓето и во природата, војни, револуции, глад, несреќи, земјотреси, големи знаци на небото.
Посматрајчи ги последните времиња ос својата богочовечка небесна стражарница и изобилството од зла во нив, апостол Павле му пишува на Тимотеј: Знај дека во последните денови ќе настанат тешки времиња. Зошто луѓето ќе станат самољубиви, среброљубиви, ќе се фалат себеси, горди, хулници, непокорни на родителите, неблагодарни, неправедни, без љубов за другите, клеветници, невоздржани, бесни, предавници, избувливи, кои повеќе се грижат за сластите отколку за Бога, кои имаат облик на побожност, а од нејзината сила се одрекле. Злото силно ќе се размножи, ќе уништува народи и царства и ќе стане народ против народ, и царство против царство, ќе настанат глад и несреќи и земјотреси и стравотии и буни и неволји големи какви немало од постоењето на светот, ниту ќе бидат, и заради зголемениот број на безаконија, на многумина ќе се олади љубовта и многумина ќе се соблазнат, опустушувањето ќе биде на свето место и – Синот Човечки кога ќе дојде, дали ќе најде вера на земјата?
ВОСКРЕСЕНИЕ НА МРТВИТЕ
Воскресението на мртвите ќе се случи на второто доаѓање на Господ Исус Христос. Затоа сведочи самиот Спасител: Доаѓа часот во кој сите кои се во гробовите ќе го слушнат гласот на Синот Божји и ќе излезат оние кои правеле добро во воскресение на животот, а оние кои правеле зло во воскресението на судот. Воскресението ќе се состои во тоа што телата на сите умрени луѓе повторно ќе се соединат со своите души и ќе станат духовни и бесмртни. За тоа апостол Павле благовестува: Се сее тело телесно, а станува телото духовно. Зошто распадливото треба да се облече во нераспадливост и ова смртно да се облече во бесмртност. „Воскресението, без сомнение, е повторно соединување на душата и телото и повторно воспоставување на распаднатото и паднато живо битие“.
Воскресението на мртвите е темел на христијанското учење за вечниот живот и целта на човечкото битие, на кое се ѕида вечното постоење на човечката личност. Воскресението на Господ Исус Христос, Богочовекот, неопходноста на воскресението на мртвите станало сосема природно и логично. Воскреснувајќи од мртвите, Господ како Богочовек, како родоначалник на новото човештво, го ставил во човечката природа зачетокот на воскресението, начелото на вослресението и на тој начин станал првороден од мртвите – нешто што ќе им следува на сите мртви во последниот ден.
Новиот завет е без сомнение, новиот фактор на христовото воскресение, кое со својата природа, карактер и стварност е единствен настан во историјата на човештвото. Воскресенијата која се случиле во Стариот и во Новиот завет, не се совршени зошто воскреснатите луѓе требале повторно да умрат. Само воскреснатиот Господ Исус Христос станал „првиот по совршено воскреснување кое повеќе не подлегнува на смртта“. Тој воскресна победувајќи ја смртта за целиот човечки род; Неговото воскресение е бесмртно, после него нема веќе смрт, таа веќе не може да завладее со Него. Така Спасителот своето учење за воскресението на мртвите го посведочи и потврди со Своето бесмртно, Своето вечно воскресение.
СЕОПШТ И ПОСЛЕДЕН СУД
При своето второ доаѓање Господ Исус Христос, откако ќе ги воскреснат сите мртви, ќе изврши Општ и Последен суд. Овој суд ќе ги опфати сите луѓе од сите времиња-никој од луѓето нема да го избегне. За тоа светиот апостол Павле пишува: Сите ние ќе се јавиме на судот Христов за да го прими секој она што во тело го правел, добро или зло. – Сите луѓе, сакале или не, се упатуваат кон капијата на смртта за да застанат пред Сеопштиот суд и Вечниот Судија – Христос. Зашто Тој е Вечен Судија? Затоа што Тој е во целиот човечки род е Единствен Безгрешен и затоа Единствен Непогрешен. На Својот Суд нема да погреши, ниту некому ќе му згреши, или пак некому неправда ќе му нанесе. Затоа што се знае и се гледа. Се, од најкрупното до најситното во нашиот човечки живот, во нашата човечка душа, во нашиот човечки свет. А Неговата единствена сеправедност и семилосрдност е гаранција дека Неговиот суд ќе биде сеправеден и семилосрден и безгрешен и непогрешлив. Нашата голема среќа е што Судот е во рацете на Господ Исус Христос, Богочовек.
Како Седржител, Господ Исус Христос ги држи сите светови под своја власт, па дури светот на злото: пеколот и ѓаволите. Злото не може да се излее надвор од границите кои Тој ги поставил. Во тие граници злото слободно делува и сите разумни битија се определуваат, слободно според својата волја, за злото или доброто. Така и луѓето на земјата се определуваат за злото или доброто. А Бог никого не го приморува ниту на добро, ниту на зло. Исто така ниту ѓаволот никого не примора на зло. Затоа и Судот ќе се изврши над сите без исклучоци: секој да го прими она што во тело го правел, или добро или зло.
Целата наша вечност зависи од нас самите, од нашите дела. Господ само ќе ги оцени со завршна оцена, ќе даде Свој завршен суд за секого.
ВЕЧЕН ЖИВОТ
После сеопштиот суд ќе започне вечен живот како за праведниците, така и за грешниците. За праведниците овој живот ќе се сосоти во вечно блаженство, а за грешниците – во вечни маки.
Вечното блаженство на праведниците ние ни одблиску не можеме да ги замислиме, ниту почувствуваме. Светиот апостол благовестува: Што окото не гледа, што увото не слуша и во човечкото срце не дојде, тоа Бог им го отвара на оние кои Го љубат. А тоа е се Божје, од најмало до најголемо, од највидливо до најневидливо. Во Господ и Спасителот наш живее целата полнота на Божеството телесно. Да, Богочовекот Христос и се што со себе донел на човечкиот свет е она што окото не гледа и увото не слуша и во човечкото срце не доаѓа. До доаѓањето на Христа, човечкото око не го гледа животот на Бога во тело, ниту делата на Бога во тело. Не ги гледаат ни вечната божествена Правда, ниту вечната божествена Љубов ниту останатите божествени Совршенства. Не ја гледаат целата таа Божја мудрост скриена во тајна. Затоа божествениот Спасител им говорел на своите ученици: „Блажени се очите кои гледаат она што вие гледате. Зошто вам ви кажувам навистина дека многу пророци и праведници сакале да го видат она што вие го гледате, и не видоа, и да го слушнат она што вие го слушате, а не слушнаа.“
Како што ни е кажано во Светото Откровение, блаженството на праведниците во вечниот живот ќе доаѓа од нивната близина со Бога, со општењето со Него, од живеењето во Богочовечкото тело на Црквата Христова, од заедничарењето во светлината и славата на Едниот Победник на смртта и гревот и ѓаволот. Зошто Тој е непресушен извор на совршено и вечно блаженство. За тоа Спасителот благовести: Тогаш праведниците ќе засветат како сонце во царството на својот Отец. Нашиот вечен живот ќе се состои во тоа што ќе „бидеме секогаш со Господ“, ќе живееме во Него и со Него и со тоа ќе се охристовиме, охристоличиме, ќе станеме христолики и „ќе бидеме како Него“. Пребивајќи во светите тајни и светите доблести, ние ќе пребиваме во самиот Господ зошто: „Бог е љубов и кој живее во љубов, во Бога живее и Бог во него“. Во вечниот живот совршено ќе се оствари молитвената желба кон човекољубивиот Господ сите едно да бидат, како Ти Оче, што си во мене и јас во Тебе; да и тие во нас бидат едно. Јас во нив и Ти во мене, да бидат сосема во едно.
header-monastvo13
СВЕТА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ПАТРИЈАРШИЈА НА МАКЕДОНИЈА, НОРВЕШКА, СКАНДИНАВИЈА, ПАЛЕСТИНА И ЦЕЛ СВЕТ
GRBNACRKVATA
Makedonska Vistinska Pravoslavna Crkva
Post Box 6678, Rodelokka, 0502
Oslo, Norway

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.