ОСУМ ПОУКИ ЗА ИСУСОВАТА МОЛИТВА

GRBOTNAMVPC
Со благослов на неговота Светост
Патријарх на
МАКЕДОНСКА ВИСТИНСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
†††Јован – Хаџи
Наслов на книгата
„ОСУМ ПОУКИ ЗА ИСУСОВАТА МОЛИТВА“
Издава:МВПЦ
Превод и технички уредник:
Сестра Луиза
Скопје, Република Македонија
2013 година Господова
ПРВА ПОУКА
„Господи, Исус Христе, Сине Божји, помилуј ме.“
Човекот е надворешен и внатрешен, телесен и духовен. Надворешно е видлив – телесен; а внатерешно е невидлив – духовен, или според зборовите на Апостол Петар:„Во сокриениот човек на срцето, во непропадливиот украс на кроткиот и мирен дух…“(1Пет. 3,4). И Апостол Павле ја објаснува двојноста на човековата природа велејќи: „Но ако нашиот надворешен човек се распаѓа, внатрешниот се обновува секој ден“. (2Кор. 4, 16). Овде Апостолот јасно говори за надворешниот и внатрешниот човек. На тој начин надворешниот човек се уредува од многу делови, а внатрешниот доаѓа до совршенство со ум, внимание кон себе, страв од Господа и благодатта Божја. Делата на надворешниот човек се видливи , а на внатрешниот не се видливи. Апостолот говори: „Зошто кој од луѓето знае што е во човекот освен духот човеков кој живее во него?“ (1Кор. 2, 11). Само Единиот Кој ги испитува срцата и утробата ги знае сите тајни на надворешниот човек.
Обучувањето, исто така, е двојно – надворешно и внатрешно: надворешно во книгите, а внатрешно во богомислењето; надворешно во љубовта кон мудроста, внатрешно во љубовта кон Бога; надворешно во убавото зборување, внатрешно во молитвите; надворешно во остроумието, внатрешно во топлината на духот; надворешно во уметностите, внатрешно во замислите; надоврешниот разум се вознемирува, внатрешниот се смирува; надворешниот е љубопитен, сака се да знае, внатрешниот самиот себе се набљудува и ништо друго не сака, туку само да знае за Бога, со Давид велејќи:„Срцето мое зборува пред Тебе што рече: барајте го лицето Мое; го барам лице Твое, Господи!“ (Пс. 27, 8). И потоа: „како што еленот бара потоци, така и душата моја Те бара Тебе, Боже!“ (Пс. 42, 1).
Така молитвата е двојна, надворешна и внатрешна; која се врши јавно и тајно, соборна и насамо; зададена и произволна. Зададената молитва се врши според црковниот устав. Соборната молитва има свои времиња: полуноќница, утринска, часови, Литургија, вечерна и повечерје и на овие молења луѓето се повикуваат со ѕвонење зошто тие се должни секој ден, како данок, да Му даваат на Царот небесен.
А произволната молитва, која се врши тајно, е без одредено време, кога кој ќе посака, без никакво повикување, туку според движењата на својот дух. Црковната молитва има одреден број псалми, тропари, канони и други песни и архиерејски дејствија; произволната молитва е безвремена, неодредена во број на молитви, зошто секој се моли колку сака – некогаш кратко, а некогаш долго. Првата се произнесува гласно, со уста и глас, а другата со умот. Првата се произнесува стоејќи, а другата не само стоејќи или во одење, туку и при одмор во кревет, со еден збор, секогаш кога нашиот ум се воздигнува кон Бога. Првата, соборната, се врши во храм, црква, или пак во некој дом каде се собрал народ, а другата осамено, се врши во затворена соба, според зборовите на Господ: „Кога се молиш. Влези во својата соба и откако ќе ја затвориш вратата, помоли се на својот Отец во тајност“. (Матеј, 6, 6).
Сепак и собата може да биде надворешна и внатрешна, материјална и духовна: материјална од дрво или камен, а духовна е срцето или умот или тајната мисла. И според ова материјалната соба секогаш стои на едно место, а духовната човекот секаде со себе ја носи: каде и да оди човекот таа секогаш е со него, во неговото срце, во кое тој може со својот ум, собирајќи ги мислите свои, да се затвори и да се моли на Бога тајно, без разлика дали тој е меѓу луѓе или да разговара со многумина.
Внатрешната молитва не бара ни уста ни книги, не употребува движење на јазикот, ниту гласот, туку само кревање на умот кон Бога и самовдлабочување, што е возможно да се прави на секое место.
Материјалната одаја затвора во тишина само еден човек, додека внатрешната, духовната, Го сместува во себе и Бога и целото небесно царство, според евангелските зборови на Господ: „Царството Божје е внатре во вас“. Ова според зборовите на Макариј египетски се објаснува вака: срце-сасуд мал, но во него може да се сместат сите нешта; таму е Бог, таму се Ангелите, таму е животот и царството, таму се небесните градови, таму е ризницата на благодатта. Во внатрешната соба човек треба да се затвора почесто отколку меѓу ѕидови и собирајѓи ги сите свои мисли да го сконцентрира умот кон Бога, да Му се моли во тајност со сета топлина на духот и живата вера и со ова да се поучува во богомислење, за да може да израсне во совршенство.
ВТОРА ПОУКА
Пред се треба да биде познато дека христијаните треба на секој начин и секогаш да се обидуваат да се соединат со Бога Создателот, Љубителот, Благодателот од Кого е и за Кого е создаден, зошто за душата создадена од Бога, не треба да има за крајна цел ништо друго освен Бог од Кого таа го добила својот живот и заради Кого таа треба вечно да живее. Зошто она видливото на земјата, љубезно и посакувано: братство, слава, семејство, со еден збор се што е убаво на овој свет не е својствено на душата, туку на телото и бидејќи сето тоа е минливо, тоа брзо поминува како сенка; а на душата, како вечна по природа, можно е вечно да се успокои само во еден вечен Бог како во повисоко свое добро, најубаво од сите убавини, сладости и љубови, најслатко и најљубезно и како во свое природно место од каде таа произлегла и каде треба повторно да се врати, зошто како што телото произлегува од земјата, во земја се враќа, така и душата произлегла од Бога и при Бога се враќа и при Него живее. И затоа во овој привремен живот треба да се бара соединување со Бога за да може да се удостои да биде со Него и во Него, вечно во идниот живот.
Секој може да се соедини со Него, но не на друг начин, туку само со крајна срдечна љубов, зошто и евангелската грешна жена затоа и добила голема милост во простувањето на нејзиниот голем грев и цврсто соединување со Него „бидејќи Го возљубила многу“. Бог ги сака оние кои Го сакаат Него, се приближува на оние кои се покрај Него, се дава Себе на оние кои Го бараат и обилно дава наслада на оние кои сакаат да се насладуваат со Неговата љубов.
За да може човекот во своето срце да разбуди таква божествена љубов, за да се соедини со Него со неразделна врска на љубовта, неопходно е често да се моли, вознесувајќи го својот ум кон Бога. Како што огнот го зајакнува својот пламен од дрвата кои во него се ложат, така и молитвата која се обавува често со вдлабочување на умот кон Бога, побудува во срцето божествена љубов кој кога се разгорува го загрева целиот внатрешен човек, го просветува и научува, му се јавува се она што е скриено и тајно со нејзината премудрост и го прави како огнен серафим кој секогаш Му претстои на Бога со својот дух, вперен кон Него со умот, кој црпи сладост во овој дух.
ПОУКА ТРЕТА
Тука ќе се сетиме на некои потешко разбирливи апостолски изреки за молитвата која се врши со дух и ум и со тоа ќе се направи почеток на расудувањата.
Во посланието до Ефесјаните, свети Апостол Павле советува да се молиме со дух: „И со секоја молитва и молење, молете се на Бога со духот без престанување“ (Еф. 6, 18). Истиот Апостол во посланието до Коринтјаните говори:„Мојот дух се моли, а мојот ум е без плод“. (1Кор. 14, 14).
Како тоа е можно човек да се моли со дух, а неговиот дух останува бесплоден?
Зборот „дух“ во Светото Писмо се подразбира различно кај човекот. Понекогаш зборот се става наместо дишење, понекогаш наместо самата душа, понекогаш наместо некоја желба или намера, добра или лоша, а исто така наместо некоја доблест или порок, како што се: дух на смиреност, дух на љубов, дух на милосрдие и спротивно на нив: дух на гордост, дух на омраза, дух на среброљубие и т.н. Понекогаш зборот „дух“ се става наместо некој дар на Светиот Дух, како на пример, дух на премудрост, дух на разум, дух на проницливост и т.н. а понекогаш и наместо самиот ум, како што е напишано кај истиот апостол: „И да се обновете со духот на умот свој“ (Еф. 4, 23).
Кога апостолот ги советува Ефесјаните да се молат со дух, на местото на духот тој мисли на умот кој треба кај човекот, кога се моли, да се стреми кон Бога. Во посланието до Коринтјаните, тој говори за духот кој се моли и за умот кој останува бесплоден, во дадено место тој го става духот наместо гласот и дишењето на човекот, како да им вели: каква ви е ползата ако се молите само со гласот на вашето дишење, а вашиот ум не ја прима молитвата, туку мисли на нешто друго? Каква е ползата јазикот да зборува многу, ако со умот не се обрнува внимание на она што се говори. Каква е ползата ако од сето грло пееш, а твојот ум не стои пред Бога и не Го гледа Бога, туку скршнува со мислите на друга страна? Таквата молитва нема да ти донесе никаква полза, нема да биде услишана од Бога и ќе остане бесплодна. Свети Кипријан расудувал вака:„како ти сакаш Бог да те услиша кога ти самиот себе не се слушаш?“ сакаш Бог да се сети на тебе кога се молиш, а самиот не се сеќаваш на себе?
Апостолот им се дава на Коринтјаните, а воедно и на сите нас, себе како за пример велејќи: „Ќе се молам на Бога со дух, а ќе се молам и со ум, ќе Го фалам Бога со дух, а ќе Го фалам и со ум“(1Кор. 14, 15). Кога ова го кажува, тој покажува: јас се молам со јазик и со глас кој произлегува од моето дишење и треба да се молам и со разум.
ПОУКА ЧЕТВРТА
Од искусните во богомислението дознав дека молитва која се врши со умот и од срцето е потопла и пополезна која се врши кратко, но често, отколку некоја друга. Всушност и друга молитва е многу полезна, но само за совршени, а не за почетници. Во друга молитва, ненавикнат на неа, човечкиот ум не може долго да престои пред Бога, туку обично совладан од немоќта на непостојаноста и интересот за надворешното, топлината на духот брзо се лади. Таквата молитва веќе не е молитва, туку смутеност на умот сред завртување на мислите на една или друга страна, како што тоа се случува кај црковното соборно пеење и во долго читаните ќелијни правила. Кратката и честа молитва повеќе е издржлива, зошто умот кој се вдлабочил во Бога за кратко време, може да се изврши со повеќе топлина. Затоа Господ говори: „Кога се молите, не говорете многу како незнабошците, зошто тие мислат дека со многу зборови ќе бидат услишани“. И Свети Јован Лествичник поучува: „Не се обидувајте со многу говорење за умот да не се расее во барање на зборови. Само еден збор на митарот го умилоствил Бога и еден збор со верба го спаси разбојникот. Крајната многуговорливост во молитвата го расејува умот во фантазирање, додека едноречивоста помага умот да се прибере“.
Но, можеби некој ќе рече: зошто апостолот во првото послание до Солунјаните вели: „Молете се на Бога постојано“. Обично во Светото Писмо, делото кое често се врши се нарекува да биде вршено постојано, на пример: Влегуваа свештениците секогаш во првата скинија и ја вршеа службата Божја, т.е. во сите одредени часови за тоа, а не непрестајно дење и ноќе, често и без излегувања. Ако свештениците биле постојано во црква без излегување, чувајќи го огнот кој паднал од небото, додавајќи му гориво за да не се угаси, сепак ова го вршеле не сите заедно, туку сменувајќи се во редови, како што се пишува за свети Захариј: „И се случи кога тој служеше по својот ред пред Бога“ (Лк. 1, 8).Слично на ова треба да се мисли и за молитвата која апостолот ја заповеда да се врши непрестајно, зошто е невозможно за човекот да биде во молитва без прекин и дење и ноќе. Зошто е потребно време и за други работи, неопходни грижи за своето домаќинство, време за работа, за разговори, земање храна, одмор и сон. Значи треба често да се молиме. А молитвата која често се врши се смета како непрестајна. И така нека твојата честа, но кратка молитва да не се зголемува со непотребни зборови, како што за тоа учат светите Отци. Свети Теофилакт во толкувањето на Матеевото Евангелие пишува вака: „Не треба да се продолжува молитвата, а подобро е малку, а често да се моли“ (Гл. 6). Кај свети Јован Златоуст, во беседите на посланијата на Павле, напишал. „Кој говори непотребно во молитвата, тој не се моли, туку празнослови“. Убаво кажа апостолот: „Сакам пет зборови со својот ум да ги кажам, отколку илјада зборови со јазикот“ (1Кор. 14, 19), т.е. подобро е да сотворам кратка молитва пред Бога, но со внимание, отколку да изговорам безброј зборови без внимание и само залудно да го исполнувам воздухот со своите зборови и глас. Освен ова, претходно наведените апостолски зборови: „Молете се непрестајно“ треба да се протолкуваат во смисла на молитва која се врши со ум, зошто умот може секогаш да биде насочен кон Бога и може да Му се моли непрестајно. И така почни сега, душо, помалку да преземаш од одреденото ти обучување, почни во име на Господ, согласно советот на апостолот кој вели: „И се што правите со збор или дело, се правете во името на Господ Исус Христос, фалејќи го Бога Отецот преку неа“ (Колос. 3, 17), т.е. сака да каже да твориме се со добра намера и не толку заради своја полза, колку заради славата Божја, за со сите ваши зборови и дела и помисли се прослави името на нашиот Господ Исус Христос.
Пред се, разјасни си себе, со кратки толкувања, што е молитва?
Молитвата е обраќање на умот и мислите кон Бога; да се молите значи да престојувате со умот пред Бога, да гледате со милста кон Него и да беседите со Него во побожен страв и надевање. И така, соберете ги сите мисли и отфрлете ги сите надворешни животни грижи и насочете го својот ум кон Бога.
ПОУКА ПЕТТА
Постојат степени на молитвата. Прв степен-телесна молитва, повеќе во читање, стоење и правење метании. Вниманието се оддалечува, срцето не чувствува, нема волја: тука треба да се има трпение, труд и пот. Необрнувајќи внимание на тоа, одреди ја границата и твори ја молитвата. Втор степен – внимателна молитва: умот се навикнува во часот на молитвата да се собере и целата ја изговара со сознание, без губење. Вниманието се растворува со пишаните зборови и се говорат како свои. Третиот степен – молитва на чуваства: од внимание, срцето се загрева и она што е во мислите станува чувство. Кој преминал кон чувството, тој се моли без зборови, зошто Бог е Бог на срцето. Затоа ова е и граница на молитвеното воспитување – застанувајќи на молитва, преминува од чувства на чувства. При ова, читањето може да се прекине. Кога молитвеното чувство се воздигне до непрекинатост, тогаш почнува духовна молитва која е дар на Духот Божји, кој се моли за нас – тоа е последниот степен на молитвата кој може да се постигне. Но, кажуваат дека има уште и молитва која со ум не може да се постигне, или која ги преминува границите на сезнаењето ( свети Исак Сирин).
Најлесно средство да се воздигнеш до непрекинатост во молитвата е навикнувањето на Исусовата молитва и нејзиното вкоренување во себе. Најискусните монаси во духовниот живот, од Бога вразумени, нашле едно просто и воедно семоќно средство за утврдување на духот во сите духовни делувања, исто како и во целокупниот подвижнички живот и во своите поуки оставиле подробно.
Трудејќи се и подвизувајќи се, ние бараме очистување на срцето и воздигнување на духот. Кон остварување на ова има две патеки: дејствување –подвизи и обраќање на умот кон Бога. Душата се очистува и Го прима Бога; Он ја гледа секоја нечистотија и ја уништува и доаѓа да се всели во очистена душа.
За Исусовата молитва Григориј Синаит говори: „Бога Го придобиваме или со делување и труд, или со убаво призивање на името Исусово“, и при тоа додава дека првата патека е подолга од втората – втората е побрза и со поголемо дејство. Некои прво место меѓу подвизите и давале на Исусовата молитва. Таа просветува, зацврстува, оживува, сите непријатели видливи и неводливи ги победува и го воздигнува Бога. Така таа е семожна и семоќна! Името на Господ Исус е ризница на блага, сила и живот во дух.
Од ова следува дека на секого, кој се покајал или кој почнал да Го бара Господа, му е можно да Го најде и треба уште во самиот почеток да ја предаде потполната поука за делувањето на Исусовата молитва и со неа да ги воведува и сите други затоа што со овој пат може побрзо да се зацврсти, побрзо да се прогледа духовно и да се дојде до внатрешен мир. Незнаејќи го ова, многумина се запираат на телесното и душевното делување и залудно го трошат трудот и времето.
Ова делување е наречено „художество“ и е многу просто. Стоејќи со сознание и внимание во срцето, непрестајно изговарај: Господи Исусе Христе, Сине Божји, помилувај ме, грешниот“ без никаква икона или изобразување, верувајќи дека Господ гледа во тебе и дека те слуша. Треба да се одржи сознанието во срцето и за време на делувањето малку да се успори дишењето како знак на напрегање со кое тоа се извршува. Но поголем услов е верата дека Бог е близу до тебе и дека те слуша. Во почетокот оваа молитва е како и секое делување, потоа преоѓа во умност и на крај се вселува во срцето.
Се случуваат скршнувања од патеката при оваа молитва. Затоа е потребно да се поучиш кај оној кој ја знае. Заблудите се случуваат од тоа каде е чие внимание насочено – во главата или во градите. Оној кај кого е во срцето, тој е безопасен. Уште побезопасен е оној кој болежливо припаѓа на Бога во секој час во скрушеност со молитва за избавување од прелест.
Кај оној кој нема умна внатрешна молитва, кај него нема никаква молитва зошто само умната молитва е вистинската молитва, на Бога угодна и пријатна. Таа треба да ја сочинува душата на домашното и црковното молитвословие, зошто штом неа ја нема, тогаш и тоа молитвословие има само изглед на молитва, а не се молитви. Што е молитва? Таа е воздигнување кон Бога со ум и срце на славословие и благодарење на Бога и измолување од Него потреби, душевни и телесни блага. Според тоа суштината на молитвата е умно воздигнување кон Бога од срцето. Умот во срцето со сознание стојат пред лицето на Бога и, исполнувајќи се со достојна побожност, почнува да го излева своето срце пред Него. Ете тоа е умна молитва. Но таква треба да биде и секоја молитва. Надворешното молитвословие, домашно или црковно, му дава само збор или форма; душата или суштината на молитвата ја носи секој сам во себе, во својот ум и срце. Целокупниот наш црковен чин, сите молитви, составени заради потреба во домот, се исполнети со умно обраќње кон Бога. Оној кој ги врши, ако е малку внимателен, не може да го избегне умното обраќање кон Бога, освен ако потполно не обрнува внимание на делото кое го врши.
Без умна молитва никој не може да опстане. Не можеме, а да не се вознесуваме молитвено кон Бога бидејќи нашата духовна природа тоа го бара. Да се вознесуваме кон Бога не можеме различно освен со умна молитва зошто Бог е умствен. Постои умна молитва, говорна или надворешна, домашна или црковна, и постои умна молитва сама по себе, без никакви надворешни форми или телесни положби, но суштината на работите, во еден или друг облик, е иста. И во едниот и во другиот облик таа е задолжителна и за световните луѓе. Спасителот заповеда: влези во својата соба и моли се таму на Бог Отецот свој тајно. Собата на душата, како што толкува свети Димитриј Ростовски, го означува срцето. Заповедта Господова задолжува да се молиме тајно во срцето на Бога. Оваа заповед се однесува на сите христијани. Ете и Апостол Павле што заповеда кога говори дека треба „во секоја молитва и молење да се молиме на Бога со дух непрестајно“. Заповеда умна молитва –духовна – и заповеда на сите христијани без разлика. Истиот апостол им заповеда на сите христијани: „Молете се на Бога непрестајно“. А непрестајно да се молиш е невозможно освен со умна молитва во срцето. Кога ќе станеш наутро, застани пред бога во својата утринска молитва и потоа оди на својата работа која ти е од Бога одредена, не одвојувајќи ги го од Него своето чувствување и своето сознание. И тогаш со силата на душата и телото ќе ги извршуваш работите, а со умот и срцето ќе пребиваш со Бога.
„Со псалми, химни, духовни песни, пеејќи Му на Господа со благодат во вашите срца“. (Колос. 3, 16). Зборовите: со псалми, химни и духовни песни, ја одредуваат молитвата, со зборови на молитвословие; а зборовите: пеејќи Му на Господа со благодат во вашите срца-означува внатрешна молитва, умносрдечна.
Свети Јован Златоуст говори:„ Што означуваат зборовите: пеејќи Му на Господа во срцата ваши?“ Тоа означува: со внимание пристапувај на ова дело, зошто невнимателните пеат и читаат без полза, изговорувајќи само зборови, додека нивното срце чука на друго место. Од благодата на духот пејте, вели, не само со устата, туку со внимание, стоејќи мислено пред Бога во срцето. Таква била молитвата на пророкот Мојсеј кога се молел пред Црвеното море. – Зошто ова значи да се пее на Бога – инаку пееме во ветер, бидејќи гласот се губи во воздухот. Ти може и да се наоѓаш на пазар, можеш во себе внатрешно да се обратиш на Бога и да пееш, а при тоа никој да не те слушне. Не пречи и за време на патување да се молиш со срцето и да бидеш горе. И молитвата која е гласна е навистина молитва ако во неа се моли со ум и срце.
Чувството кон Бога и без зборови е молитва. Како да се сочува овој дар на милоста Божја? Повеќе од се со смиреност, припишувајќи ги на Бога сите благодети, а на себе ништо. Штом се потпрете само на својата мисла, благодатта се намалува и ако не го отргнете тоа, таа престанува да делува.
Молитвата е проба на се; молитвата е извор на се; молитвата е двигател на се; молитвата дава правец на се. Доколку молитвата е правилна, се е правилно, зошто таа не сака да дозволи било што да биде неправилно.
Молитвата е првото дело во морално-религиозниот живот. Коренот на овој живот го сочинува свесно-слободниот однос кон Бога, таква е и молитвата; и каква е молитвата, таков е нашиот однос кон Бога. А бидејќи овие односи се нееднакви, и обликот на молитвата е нееднаков. Различни се односите кон Бога кај оној кој не се труди за своето спасение; различни кај оној изостанал од гревот и ревнува за доблести, но се уште не влегол внатре во себе и заради Господ од надвор; на крај различни кај оној кој влегол внатре во себе и во себе Го носи Господа и Му претстои. Првиот, како што за животот не се грижи, така не се грижи ни за молитвата и ја врши во црква и дома според заведениот обичај без внимание и чувствивање. Вториот многу чита молитви и често оди во црква, трудејќи се да го сочува вниманието и да има чувства кои одговараат на молитвите кои ги чита иако ова многу ретко му успева. Третиот, сосредоточувајќи се целиот во себе, умно Му претстои на Господ и со внимание Му се моли во срцето, без други молитви и при долго стоење на молитва, дома и во црква. Ако од вториот му го земете молитвословието, вие од него ќе му ја земете секоја молитва; наметнете му на третиот молитвословие, вие во него ќе ја изгаснете молитвата со ветерот на многуговорливоста. За секој чин на луѓе или за секој степен на приближување кон Бога постои своја молитва и правила. Колку е скапоцено укажувањето при ова искуство и колку многу може да наштети самоволното распоредување!
ПОУКА ШЕСТА
Апостолот рече: „Сакам да кажам пет зборови со мојот ум, отколку илјада со јазикот.“ Со овие пет зборови пред се треба да се очисти умот и срцето, непрестајно зборувајќи во длабочината на срцето: Господи Исусе Христе, помилуј ме; и на тој начин да се вознесуваш на разумно пеење. Затоа што секој нов почетник со страсти, може оваа молитва да дејстува за чување на срцето, додека пеењето не може, додека претходно не се очисти со умна молитва.
Прашањето за молитвата:„Како е подобро да се молиш-со уста или ум?“ „Молете се некогаш со уста, а некогаш со ум“. Само треба да се објасни дека е невозможно да се моли со ум без зборови, само што овие зборови не се слушаат, туку внатре во срцето мислено се изговараат. Треба да се погрижиш и звучната и безвучната молитва да излезе од срцето.
Делото на молитвата е просто: застани со умот во срцето пред лицето на Господ и повикај: Исусе Христе, Сине Божји, помилуј ме; или само: Господи, помилуј…Милостив Господи, помилуј ме грешниот…или со други зборови. Силата не е во зборовите, туку во мислите и чуваствата.
Молитвата:Господи Исус Христе, Сине Божји, помилуј ме; е молитва како и секоја друга. Самата во себе нема ништо особено, туку целата сила ја позајмува од тоа со какво расположение се ивршува. Еден начин е постојано задолжителен: „со внимание да се стои во срцето“. Другото е само додаток. За плодовите на оваа молитва толку се зборува што повеќе од ова нема ништо на светот – но само низ едно стремење кон Бога со ум и срце. Значи главно е да се оди пред Бога или под окото Божје со сознание дека Бог ве гледа, ја гледа вашата душа, во вашето срце се гледа. Ова сознание е најсилната алка во придвижувањето на внатрешниот духовен живот.
Можно е да се соедини Исусовата молитва со дишењето. Ова го кажал некој од старците…Дишењето наместо бројаницата. Во Исусовата молитва вдлабочувајте се колку што имате снага. Таа ќе ве прибере, ќе ви даде да почувствувате сила во Господа и ќе направи неотстапно да бидете со Него и кога сте сами и со луѓе, и кога работите дома, читате или се молите. Само силата на оваа молитва не ја положувајте во повторувањето на одредени зборови, туку во обраќањето на умот и срцето кон Господа при овие зборови.
Исусовата молитва е како и секоја друга. Таа е посилна од сите сесилни со името на Господ Исус Христос, Спасителот, кога таа се призива со полна вера, топлина, која не се колеба – дека Он е близу, дека се гледа и слуша и она што од Него се моли со сета душа посветува внимание – и спремен е да исполни и подари она за што се моли. Таквото надевање не посрамотува. Ако понекогаш доцни со исполнувањето, тоа зависи дали оној кој се моли не е уште готов да прими она што моли.
Да се молиш со помисла што кажуваат зборовите на молитвата, и тоа е молитва, само е хрома на една нога. Молитвата престанува да биде молитва кога вниманието се оддалечува од зборовите на молитвата. Кога сознанието е со молитвата, тогаш тоа е молитва, иако не целосна. Чувството ќе дојде, но за тоа треба и да се даде труд.
Исусовата молитва не е некоја амајлија. Нејзината сила потекнува од верата во Господ и длабочината на врската на срцето и умот со Него. При такво расположение, Господовото име, кое се повикува, има многу дејства. Само повторувањето на зборовите ништо не значи и Бог нема ништо да ви даде ако не се потрудите со сите сили. Таквиот закон е неодложен.
А каков труд токму тука треба да се употреби до сега спомнав неколку пати: не дозволувајте мислите да ви бидат расеани, а кога и преку волја бегаат, веднаш враќајте ги назад, укорувајќи се себеси, жалејќи и боледувајќи за оваа нескладност. Свети Јован Лествичник за ова говори: „потребно е со усилба да се заклучува умот свој во зборовите на молитвата.“
Никакво духовно делување не треба да се смета како воспоставено за секогаш, а уште помалку молитвата, туку секогаш себе да се ставаш во положба како кога првпат си почнувал да ја вршиш. Она што се прави за првпат му се дава вистинска усрдност. Ако вие, пристапувајќи на молитвата, се ставате себе во положба како да никогаш не сте се молеле како треба и сега првпат сакате да го направите тоа, така секогаш ќе ја вршите својата молитва со вистинска усрдност. И таа ќе оди добро.
Ако во молитвата не успевате, не очекувајте успех во ништо друго. Таа е корен на се.
Кога се воснесувате кон Господа и со скрушеност кажувате: Господи, помилуј! Господи, благослови! Господи, помогни! – тогаш тоа е молитвен возвик. А ако се јави и остане во срцето чувството кон Бога, тогаш тоа ќе биде непрестана молитва без зборови и без застанување на молитвата.
Се сеќавам кај Василиј Велики прашања за тоа како можеле апостолите да се молат непрестајно. Тие во сите свои работи помислувале на Бога и живееле во непрестајна верност кон Бога. Ова расположение на духот била нивната непрестајна молитва.
Понекогаш целото време, одредено за правилото, може да се посвети на читање на еден псалм на памет, составувајќи од секој стих своја молитва. Уште понекогаш целото правило се посветува на Исусовата молитва со правење метании. Или од двете по малку да се зема. Срцето е потребно на Бога и штом тоа побожно стои пред Него, тоа е доволно. Непрестајната молитва се состои во ова: да се стои секогаш побожно пред Бога. А правилото на ова е само додавање на потпала и ставање на дрва во ќумбето.
Од непрестајната молитва подвизникот доаѓа до сиромаштво на духот, навикнувајќи се да моли за Божја помош, тој постапно губи доверба во себе и ако нешто направи добро, во тоа не го гледа својот успех, туку милоста Божја за која тој непресттајно се моли на Бога. Непрестајната молитва води кон здобивање на верата, затоа што оној кој непрестајно се моли почнува постепено да го чувствува присуството на Бога. Откако ќе се почуваствува Неговото присуство, не може, а да не се поверува во Него со жива вера која се јавува со дела. Непрестајната молитва го уништвува лукавството со надеж на Бога, воведува во света едноставност, одвикнувајќи го умот од разни помисли, од составување на замисли за себе и ближните, секогаш одржувајќи го умот во оскудност и смирение, и мисли кои ја сочинуваат неговата поука. Оној кој непрестајно се моли, постепено губи навика за мечтаење, расејаност, суетна загриженост, и се повеќе ја губи таа навика како што посвета и посмирена поука се повеќе се задлабочува во својата душа и во неа се вкоренува. На крај, таа може да дојде во состојба на дете-кое го заповеда Евангелието, да стане луда заради Христа, т.е. да го изгуби лажноимениот разум на светот и од Бога да добие разум духовен. Со непрестајната молитва се уништува љубопитноста, вообразувањето и подозривоста. Од ова, сите луѓе почнуваат да изгледаат добри, а од таков срдечен залог кон луѓето се раѓа љубов кон нив. Оној кој непрестајно се моли пребива непрестајно во Господ, Го познава Господ како Господ, стекнува страв Господов, со страв влегува во чистота, со чистота во Божествената љубов. Божјата љубов го исполнува храмот свој со даровите на Духот.
Можно е со умот во срцето да се спроведува Исусовата молитва без движење на јазикот. Ова е подобро од говорна молитва. Нека говорната молитва биде како помошно средство за умот. Понекогаш говорната молитва е потребна заради цврстината на умната молитва.
Кажи:Исусе Христе,Сине Божји, помилуј ме – овие зборови се орудие кое е многу силно и многудејствено зошто името на Господ Исус е страшно за непријателите на нашето спасение, а благословено за оние кои Го бараат. За се молете се на Господа, на Пречиста Богородица, на Ангелот Хранител и тие ќе ве научат во се‘, или самите или преку други.
ПОУКА СЕДМА
Исусовата молитва која се состои од призивање на Спасителот е: Господи Исусе Христе, помилуј ме! Таа е и молитва и обред и исповедување на верата, подателница на Светиот Дух и божествените дарови, очистување на срцето, изгонување на ѓаволот, вселување на Исус Христос, извор на духовни разбирања и божествени помисли, отпуштање на гревовите, лекар на душата и телото, дародавател на божественото просветување, извор на милоста Божја, отпуштање на гревовите, лекар на душата и телото, дарителка на божественото простветување, извор на милоста Божја, застапница во откривањето на тајните Божји, единствена спасителка зошто името на Спасителот, нашиот Бог во себе го носи името Исус Христос, Син Божји, според кој ние се нарекуваме: „Зошто име друго нема под небото дадено на луѓето со кое можеме да се спасиме“, како што говори Апостолот. И затоа на сите верници надлежни ова име непрестајно да го исповедаат и заради проповедувањето на верата и заради сведочење на љубовта кон Господ наш Исус Христос, од која никогаш и ништо не може да не раздели, и заради благодатта од ова име, отпуштањето на гревовите, лечењето на душата, чувствата, просветувањето и пред се заради спасението. Божествениот евангелист говори: „овие се запишани за да верувате дека Исус е Христос, Син Божји“. Ова е вера! „И верувајќи да имате живот во Негово име“ (Јов. 20, 31).
Нека никој не мисли, браќа христијани, дека само лицата со свештен чин имаат должност непрестајно да се молат, а мирјаните не. Не! Сите ние христијани имаме должност секогаш да пребиваме во молитва. И свети Григориј Богослов ги учи сите христијани и им говори почесто да Го спомуваат името Божје во молитвата од вдишувањето на воздухот. Обрнете внимание и на начинот на молитвата, како е можно да се моли непрестајно – ете, молете се со умот. А тоа можеме да го правиме секогаш ако сакаме. Зошто и кога седиме со рачна работа и кога одиме и кога јадеме, секогаш можеме умно да се молиме и да вршиме умна молитва, богоугодна и вистинска. Со тело ќе работиме, а со душа ќе се молиме. Надворешниот човек нека ги исполнува телесните задачи, а внатрешниот нека целиот биде посветен на служба на Бога и никогаш нека не се откаже од овој духовен дел на умна молитва, како што ни заповеда и Богочовекот Исус, говорејќи ни во светото Евангелие: „А ти кога се молиш, влези во својата соба и затворајќи ја својата врата, помоли се на Отецот свој кој е во тајност“ (Мат. 6, 6). Собата на душата е телото, а вратата се нашите пет телесни сетила. Душата влегува во својата соба, кога умот не скита таму и ваму по светски дела и работи, туку се наоѓа внатре, во срцето наше. Нашите чувства се затвораат и остануваат такви кога не им даваме да се прилепуваат кон надворешните чувствителни нешта и нашиот ум на тој начин останува слободен од секоја светска прирстрасност и со притаена умна молитва се соединуваме со Бог Отецот свој.
Учи се на умна и срдечна молитва зошто Исусовата молитва е светилник на нашите патеки и ѕвезда патеводилка кон небото, како што учат Светите Отци во „Добротољубие“. Исусовата молитва која непрестајно се загрева во умот и срцето, е бич против телото и неговите зли похотливости (особено блудни и стомакоугодливи). На: Господи, Исусе Христе, Сине Божји-додади: по молитвите на Богородица, помилуј ме мене грешниот. Една надворешна молитва не е доволна: Бог го слуша умот; и затоа оние христијани, кои не ја соединуваат надворешната молитва со внатрешната, не се христијани. Оној христијанин кој не ја знае или ја заборавил Исусовата молитва нема Христов печат. Книгата не може да научи на молитва, само го покажува правиот пат, како со неа треба да се делува; треба да се има големо практикување на молитвата.
Некој брат со име Јован дошол од приморските краишта кај светиот и велик отец Филимот и откако паднал пред неговите нозе, рекол. „Што да правам оче мој, за да се спасам? Гледам дека умот се губи и скита по предметите таму-ваму, каде не треба“. Тој малку замолчел и му рекол: „Ова се случува со тебе затоа што немаш совршена љубов кон Бога и затоа во тебе уште не се појавила топлината на љубовта и познавање на Бога“. Братот го прашува: „Што треба да правам?“ Тој му одговорил: „Оди, за сега во срцето имај скриено практикување; тоа може да го очисти од ова твојот ум.“ Братот, не разбирајќи што му било кажано, му вели на старецот: „Што е тоа скриено практикување?“ Тој му одговри: „Појди, трезни се во своето срце и во твојот ум трезвено, со страв и трепет говори: Господи Исусе Христе, помилуј ме!“ Така блажениот Дијадох препорачува да постапуваат почетниците. Братот отишол од него и при содејство Божје и со молитвите на отците почнал да молчи и ја почувствувал сладоста на ова занимање, но тоа траело кратко време. Кога веќе не можел трезвено да се моли, повторно отишол кај старецот и му раскажал што се случило. Тој му рекол. „Ете, ти веќе ја позна патеката на молчењето и внатрешното практикување и си ја почувствувал сладоста. Затоа имај во срцето свое: ако земаш храна и пиеш нешто или пак си во некаков разговор надвор од својата ќелија или си на пат, не заборавај со трезвена мисла и со внимателен ум да ја принесуваш оваа молитва, да пееш и да се занимаваш со молитви и псалми. Дури и при извршување на некои неопходни потреби, умот постојано да ти работи и нека се занимава тајно и нека се моли. Секогаш и кога лежиш во постела за спиење и кога ќе се разбудиш, чувај го своето срце во скриено и умно практикување на молитвата: Господи Исусе христе, помолуј ме!
Постепено, кога ќе почнеш да се навикнуваш на молитвата како треба, по туѓите молитви, во тебе ќе почне да се буди молитвено обраќање и повикувања кон Бога. Никогаш не пропуштај ги воздишките кон Бога и моли се со своја молитва. Не мисли дека кога така се молиш и наштетуваш на молитвата-не, туку ти се молиш токму како треба и оваа молитва е поблиска до Бога. Затоа и постои правило кое на сите се предава: било во црква или дома, твојата душа ќе посака да се моли со свои, а не со туѓи зборови – дај и слобода, нека се моли, макар и за цела служба се молиш, а дома заостанеш од молитвеното правило и не стасаш да го извршиш.
И едниот и другиот начин на молитва по молитвениците со внимание и со соодветни побожни мисли и чувства или без нив со свои зборови, се пријатни за Бога. Нему Му е непријатно само кога некој чита молитва во домот свој или во црква без внимание; јазикот чита или увото слуша, а мислите скитаат кој знае каде.
Тогаш и нема молитва. Но молитвата која не се чита, туку е своелична, е поблиска до суштината на работите и е многу поплодна. Затоа се советува да не се чека додека се јави желба самиот човек да се моли, туку треба да се приморуваш себеси – така се моли, а и не само за време на црковната служба и домашните молитви, туку и во секое време. Заради навика во овој самопринуден молитвен труд, искусните молитвеници избрале една молитва кон Господ Спасителот и воспоставиле правила како да се врши за со нејзина помош во себе да се развие самолична молитва. Тоа е едноставно, застани со умот во срцето пред Господ и моли Му се: „Господи, Исусе Христе, Сине Божји, помилуј ме!“ Така дома пред молитва, во размаци меѓу молитвите и на крај, така и во црква, така и во текот на целиот ден за сите моменти на денот нека бидат исполнети со молитва.
Оваа спасоносна молитва во почетокот обично е трудбена, работна. Но ако оној кој на неа се труди, не е мрзлив, таа ќе стане самоподвижна, сама ќе се извршува исто како поточе кое жубори во срцето. Ова благо е големо и вреди да се погрижиш да го постигнеш.
Треба да се знае дека точната ознака на подвигот и воедно условот за напредување преку него е болежливоста. Оној кој неболежливо се движи, нема да добие плод. Срдечната болежливост и телесниот труд доведува до појава на дарот на Светиот Дух кој се дава на секој верник во своето крштевање, кој со смерност во исполнувањето на заповедите се закопува во страсти, но по неискажливата Божја милост, повторно воскреснува во покајание. Значи, не отстапувај од трудот заради нивната тежина, за да не бидеш осуден за бесплодност и да не слушнеш: „Земете го од него талантот“. Секој подвиг, телесен или духовен, кој не е проследен со болежливост и кој не изискува труд, не донесува плод: „Царството небесно трпи насилство и насилниците го земаат насила“ (Мат. 11, 12). Многумина со години се труделе и се трудат без болежливост, но заради оваа неболежливост биле и останале туѓи на чистотата и непричасни на Светиот Дух, како оние кои ја отфрлиле лутината на болеста. Во негрижливоста и раслабувањето, кои по изглед многумина се трудат, но не жнеат никаков плод заради неболежливоста. Ако според зборовите на пророкот, не се скршат бедрата наши изнемоштени од болежливи чувства на скрушеност и не преживуваме болки, нема да можеме да породиме дух на спасение на земјиштето на своето срце.
ПОУКА ОСМА
Преподобен Ава Исаија Отшелник говори за поучението: „благоразумниот богат чогат човек го крие своето богатство внатре во својот дом; богатството кое е оставено надвор е изложено на кражба од крадци и него го напаѓаат насилниците на светот:така и смиреномудриот христијанин, исполнет со доблести, ги крие своите доблести како што богатиот го крие своето богатство и ги извршува желбите на паднатата природа. Тој се прекорува себеси секој час и се посветува на тајното поучување, според зборовите во Светото Писмо: Во мене се загреа срцето мое и во поучението мое се разгоре оган“. За каков оган се зборува тука во Светото Писмо? За Бога. Со огнот се растопува восокот и се суши тињата на поганата нечистотија; така и со тајното поучување се сушат скверните помисли, се истребуваат страстите од душата, се просветува умот, станува појасна и попрефинета мислата, се излева радост во срцето. Тајното поучување смртно ги ранува нечистите сили, ги истерува лошите помисли, со него се оживотворува внатрешниот човек. Оној кој се наоружува со тајно поучување Бог го зајакнува. Ангелите му даваат сила; луѓето го прославуваат. Тајното поучување и читање ја прават душата дом кој е заграден и заклучен од сите страни, столб неподлижлив, тивко пристаниште. Тоа ја спасува душата, чувајќи ја од двоумења. Нечесните сили се бунтуваат кога христијанинот се наоружува со тајното поучување кое се состои во Исусовата молитва: Господи, Исусе Христе, Сине Божји, помилуј ме – читањето во самотија помага во практикувањето на поучението. Тајното поучување ја суши блудноста, го истерува гневот, ја одзема жалоста, ја оддалечува дрскоста, ја уништува тагата. Од тајното поучување се раѓа умиление, во нас се вселува стравот Божји, тоа донесува солзи. Преку тајното поучување на христијанинот му се дава смирение, мнгоумилно бдение, молитва бес смутување. Тајното поучување е молитвена ризница. Тоа ги отфрла помислите, смртно ги ранува нечистите сили, го очистува телото. Тајното поучување учи на долготрпеливост, воздржување; на оној кој во него учествува му го навестува огнениот пекол. Тајното поучување го оддржува умот да не мечтае и го тера да размислува за смртта. Тајното поучување е исполнето со сите добри дела, украсено е со сите доблести.
Прибери се во срцето и врши го тајното поучување.
GRBNACRKVATA
Makedonska Vistinska Pravoslavna Crkva
Post Box 6678, Rodelokka, 0502
Oslo, Norway

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.