ПОДВИЖНИ ПРАВОСЛАВНИ ПРАЗНИЦИ

ДЕНЕСКА,ЛАЗАРОВА САБОТА
На овој ден се споменува чудесното воскресение на четиридневно упокоениот Лазар, братот на Марта и Марија, кои како и нивниот брат биле Христови следбеници и цврсто верувале дека Тој е Христос, син Божји, кој дошол на светот. Како што сведочи Светото Евангелие, овој настан се случил шест дена пред предавството и убиството на Исус Христос на Голгота. Толкувачите гледаат во него предобраз и своевидна духовна подготовка на тогашните сведоци за претстојното Христово воскресение. Во секој случај, своевремено Лазаровото воскресение било доживеано како најсилен доказ за Божественоста на Господ Христос пред тогашните Јудејци и стана камен на сопнување за мнозина. Но од тој момент многумина и поверувале во Него како во Спасител. Некои богослови особено ја растолкуваа човечката и Божествената природа Христова кај Лазаровото воскресение, велејќи дека Господ плачел пред гробот на Лазар заради Својата човечка љубов кон него како мил пријател, а го воскреснал со Својата Божествена сила како Бог.
На Лазарева Сабота се берат млади врбини гранчиња кои после вечерната служба се осветуваар во црквата и се делат на народот.
Тропар, глас 1:
Обшчеје воскресеније, прежде твојеја страсти увјерјаја, из мертвих возвигал јеси Лазарја, Христе Боже, тјемже и ми јако отроци побједи знаменија носјашче, тебје побједитељу смерти впијем: Осана во вишњих, благолсовен грјадиј во имја Господње.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА,ВЛЕГУВАЊЕ НА ГОСПОД ИСУС ХРИСТОС ВО ЕРУСАЛИМ – ЦВЕТНИЦИ
Влегувањето на Господ Исус Христос во Ерусалим откако го воскресна четиридневно погребениот Лазар е мигот на најмногубројното и најрадосното препознавање во Него дека е Господ и Спасител. Господ влегол во престолнината на осле, според старозаветното пророштво. Ова е уште еден од многубројните знаци по кои можеле да Го препознаат, но сепак овој знак не го разбраа ниту Неговите ученици. Поголем број наслушнал дека ќе дојде и го дочекале со палмови гранчиња во рацете. Тие еден дел од своите облеки ги соблекле од себе и ги послале пред Него и во восхит возвикнувале вдахновено: Осана! Благословен е Оној што доаѓа во името Господово, Царот Израилев! Дури и некои од дојдените Елини на поклонение за Пасха пристапиле за да Го видат. Единствено свештенството и фарисеите се озлобиле готвејќи се да Го погубат брзо, а мислеле да го убијат и Лазар кој сведочеше за Неговата сила и за Неговото Божество. И повторно Господ се труди да им го открие Својот идентитет на насобраните и да ги подготви за најблиската иднина и за смислата на оваа мисија и нејзините искушенија. Всушност, кога им се обраќа со словото за Крстот, тие тогаш го губат знаењето за Него како за Цар и Христос, тогаш им се затвара умот за словото и за Писмата.
Празникот Цветници се празнува во неделата пред Воскресение. Претставува сигурно најдраматичниот празник меѓу Дванаесетте големи празници на Црквата. Го ознауваат почетокот на најтешката седмица во историјата на човештвото, којашто аскетското трезвеноумно познание на човековата природа ја нарекува „Страстна”.
Тропар, глас 1:
Обшчеје воскресеније прежде Твојеја страсти увјерјаја из мертвих из мертвих воздвигл јеси Лазарја, Христе Боже, тјемже и ми јако отроци побједи знаменија носјашче. Тебје Побједитељу смерти вопијем: Осана во вишних, благословен грјадиј во имја Господње.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА,ВЕЛИКИ ЧЕТВРТОК
На Велики Четврток од Страдалната седмица главна одлика е дека Господ тогаш ги востанови двете суштествени тајни за нашето спасение: Светата Eвхаристија, на Тајната вечера: „Земете, јадете, ова е телото Мое кое за вас се прекршува за отпуштање на гревовите! Пијте од неа сите. Ова е крвта Моја која за вас и за мнозина се излева за отпуштање на гревовите! Правете го ова во Мој спомен”, како и Исусовата молитва:„…Вистина, вистина ви велам: што и да посакате од Отецот во Мое име, ќе ви се даде” (Јован 16, 23). „И што и да посакате од Отецот во Мое име, ќе ви го направам за да се прослави Отецот во Синот. Ако посакате нешто во Мое име, Јас ќе го направам…”, Јован 14, 13 – 14). Со други зборови, на Велики Четврток почнува светотаинскиот живот на Црквата. Тој ден започна со Христовите последни поуки за карактерот на љубовта што треба да ја стекнеме ако сме Негови, Неговото смирение; се памти миењето на нозете на апостолите што го направи Сам: „Ако Јас, Господ и Учител ви ги измив нозете, тогаш сте должни и вие еден на друг да си ги миете нозете” (Јован 13; 14), а заврши со предавството на Господ Исус Христос на првосвештениците и фарисеите, извршено од Јуда Искариот, еден од бројот на Дванаесеттемина најблиски Христови ученици.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА,ВЕЛИКИ ПЕТОК
Црквата на Велики Петок ги споменува смртта и погребувањето на Господ Исус Христос и Неговото слегување во адот. Ова е стожерна точка во Страдалната седмица, тогаш Богочовекот, Кој невино пострада за спасението на човечкиот род, ја стекна благодатта на искупувањето од прародителскиот грев, со што се обезвласти владеењето на смртта и на пеколот, на демоните, над природата на човекот. Од тој момент луѓето кои живеат богоугодно, ги очистуваат своите срца од страстите и повторно можат да стануваат слободни личности и како такви да бидат наследници на рајот. За овој ден Црквата пропишува најстрого постење, денот да помине без јадење и пиење,освен за немоќните и престарените, во знак на таговно сеќавање на настаните од она време. На Велики Петок тајниот Христов ученик Јосиф од Ариматеја го измоли од Пилат мртвото тело на невино распнатиот Господ Исус Христос, а јудејскиот кнез Никодим којшто и самиот тајно Го следеше Христовото Божествено учење, со смирна и алој Му го подготви телото за погребение. Погребот е извршен во петок пред Пасха, во свеж гроб во близината на Голгота, сопственост на Јосиф од Ариматеја. На погребението присутствувале само неколку луѓе. Долгата традиција на споменувањето на овој ден го исполнила со вонредни богослужбени дејства кои ги изобразуваат настаните што се случија на Велики Петок: ова започнува со утрената, којашто како бдение се служи уште вечерта во Четвртокот, во која се објавува евангелската историја за страдањата и смртта на Господ Исус Христос во дванаесет евангелија. Со оглед дека на Велики Петок Богочовекот Исус Христос Му се принесе Себеси како благодарствена и искупителна жртва на Бога Отецот во име на севкупната човечка природа, човечкиот род, во Црквата не се служи Светата Евхаристија, освен можеби литургијата на претходно осветени дарови.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА ВЕЛИКА САБОТА
Од времето кога Господ пострада на крст на Голгота, секоја Велика сабота е исполнета со исчекување на благодатта на Неговото Воскресение. Смртта на Господ веќе ги воскреснала упокоените праведници во Ерусалим кои им се јавиле на мнозина, а први што трепереле пред можноста да се објави како воскреснат биле непријателите Негови,првосвештениците и фарисеите што побарале да биде убиен. Тие побарале стража од римски војници за да го чуваат телото на Господа. Сепак, Он како оној што невино и неправедно а Божествен претрпел понижувања, страдања и смрт на крст, така и незадржливо воскреснал. Смртта и пеколот не нашле начин да воспостават власт над Таквиот. Воскреснатиот Господ им се јавил на Своите ученици онака како што сведочат Неговите апостоли и евангелисти. Долгиот богослужбен ден на Велика Сабота завршува длабоко во ноќта со бдението пред Пасха.
Со векови на живоносниот Гроб Господов во Ерусалим се празнува Светиот оган. Овој оган од Светиот гроб се пренесува по Светата Земја и ги осветлува сите домови. На денот на великата новозаветна жртва Сонцето на правдата – Христос, го разгорува Светиот оган. Овој празник е востановен со чудото во времето на патријархот Наркисос, кога во недостиг од масло кандилата биле налеани со вода и запалени од оган кој чудесно слегол од небото и за време на пасхалната служба горел како под масло. Древните христијански сведоштва говорат дека незгасливиот оган се чува на Светиот гроб од раните времиња на христијанството. На бдението пред Пасха (Воскресение) во Црквите ширум Православието, Епископот, бидејќи е на местото и во образот Христов, самиот ги благословува и ги пали кандилата, а сите други земаат светлина од неговата свеќа.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА ВОСКРЕСЕНИЕ ХРИСТОВО – ВЕЛИГДЕН
Велигден е најголемиот христијански празник. Тој ден Господ Исус христос воскресна од мртвите, ја победи смртта и на сите луѓе од Адан и Ева до последниот човек на земјата им дарува вечен живот. Заради значењето на овој празник, секоја недела во текот на годината е посветена на Воскресението и секоја недела е мало Воскресение.
Откако слугите на првосвештениците израилски го фатија Исус и Го предадоа на Пилат со барање да биде распнат, а Пилат за да им угоди конечно така и пресуди иако не Му најде вина, Господ пострада со смрт на Крст. Висеше меѓу двајца разбојници, од кои едниот Го похули а другиот Го прослави, спасувајќи се со ова себеси за живот вечен. Во оној страшен миг неговите ученици се разбегаа како што Самиот им предрече; освен апостолот Јован Заведеев и мајка Му под Крстот, малку подалеку стоеја и неколку жени коишто последните години Му служеа со своите имоти. Покрај Него тогаш немаше други, освен непријателите и минувачите во неверие. Евангелието подробно пишува за смртта. Потоа Јосиф од Ариматеја, кој Му беше ученик, се осмели и го побара од Пилат телото за да го погребе. Го положија во еден нов гроб којшто Јосиф го имаше скроено во карпа. Го затворија влезот со камен и заминаа. За воскресението дознаа во мугрите во неделата, кога оние верни жени појдоа со миризливи масла на гробот за да Го помазаат телото, кое не Го најдоа. Веста ја прими прва Марија Магдалина и побрза да им јави на апостолите и тие не ѝ поверуваа. Петар и Јован самите се стрчнаа до гробот и го најдоа каменот одвален, а од телото лежеа оставени само повоите. По ова, кога се собраа заедно во куќата, Исус им се јави и разбраа дека воскреснал. Но им го отвори умот и за да ги разбираат Писмата. Им се јави и на Лука и Клеопа додека одеа во Емаус, но не Го препознаа веднаш. Срцата им гореа на сите.
За Велигден исто така се поврзани и убави обичаи во нашиот народ. Во целиот христијански свет се бојадисуваат и даруваат јајца. Јајцето е симбил на обновување на природатата и животот. И како што бадникот горејќи дава посебна убавина на божиќната ниќ, така и велигденското црвени јајце значи радост и за оние кои го даруваат и оние кои го примаат.
Тропар, гл. 5:
Христос воскресе из мртвих, смертију смерт поправ и сушчим во гробјех живот дарова.
Стихира, глас 6:
Воскресеније Твоје, Христе Спасе, Ангели појут на небесјех, и нас на земли сподоби: чистим сердцем Тебе славити.
Кондак, глас 8:
Ашче и во гроб снизшел јеси, Бесмертне, но адову разрушил јеси силу и воскресл јеси јако Побједитељ, Христе Боже, женам мироносицам вјешчавиј: радујтесја, и Твоим Апостолом мир дарујај, падшим подајај воскресение.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА Е ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО
Славниот и светол ден на Вознесение Христово, скоро во целиот православен свет е наречен Спасовден ( празник на спасителот). Секогаш се празнува во четврток, точно на четириесеттиот ден од Воскресението на Господ Исус Христос. Тоа е стар празник, востановен уште од времето на апостолите. Во првите векови на христијанството се празнувал заедно со празникот Светата Педесеттница, а од четвртиот век започнал да се празнува посебно. Спасителот на светот, Господ Исус Христос, секогаш со зборови и дела ги поткрепувал Неговите ученици во ширењето на вистината за Неговата спасоносна наука. На своите апостоли по Воскресението им рекол: “… Јас сум со вас преку сите дни во свршетокот на светот. Амин!” (Свето Евангелие по Матеј)
Исус пак им се јавил на апостолите и заповедал да останат во светиот град Ерусалим, се додека не им го испрати Светиот Дух, кој излегува од Отецот. Во Новиот Завет, во Светото Евангелие според Лука е опишано Вознесението Христово: “И ги изведе надвор од Витанија, па кога ги подигна рацете, ги благослови. И кога ги благословуваше, се оддели од нив и се вознесе на небото; тие Му се поклонија и се вратија во Ерусалим со голема радост”.
Во Делата на светите апостоли, од светиот апостол Лука стои дека Исус им се јавил на своите ученици и им рекол дека ќе примат сила кога врз нив ќе слезе Светиот Дух и ќе му бидат сведоци до крајот на земјата: “И штом го рече тоа, додека тие Го гледаа, Он се подигна и облак го подзеде од пред очите нивни”. Кога гледале кон небото како се вознесува, пред нив застанале двајца мажи во бела облека и им рекле: “Луѓе Галилејци, што стоите и гледате кон небото? Овој Исус, кој од вас се вознесе на небото, ќе дојде пак на истиот начин како што го видовте да оди на небото”.
Затоа, овој Господов празник е голем. Ова прославување на Вознесението Христово на небото, на настанот од пред 2000-тата година, секоја година со векови е потврда на црковната вистина, потврда на вистините во Светото Писмо, кое ни е дар од Севишниот. Тоа е ден на минатото, сегашноста и иднината, радост на Христовата црква на небото и на земјата, чувство на слобода на христијанската душа, чувство на бескрајност, посилно од радост, посилно од восхит.
Тропар, глас 4:
Си се вознел во слава, Христе Боже наш, кој ги израдува учениците со ветувањето на Светиот Дух, откако беа утврдени со благослов, дека Ти си Син Божји, Избавител на светот.и никој не може против вас.
Кондак, глас 6:
Исполнувајќи го Божјето промислување за нас и обединувајќи го земското со небесното, си се вознел во слава Христе Боже наш, не одвојувајќи се, туку останувајќи присутен, Ти им зборуваш на оние кои Те љубат: Јас сум со вас.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

ДЕНЕСКА, СЛЕГУВАЊЕ НА СВЕТИОТ ДУХ – ДУХОВДЕН – СВЕТА ПЕДЕСЕТНИЦА
Новозаветната Педесетница е денот на славното исполнување на ветувањето за Христовото испраќање на Светиот Дух врз апостолите. Ова е крајно радосен, извонреден и утешителен настан. Куќата во која тие пребиваат еднодушни одеднаш е преисполнета со шум од небото, сличен на силен ветар, а разделени јазици, како огнени, се спуштаат врз секого од учениците. Од ова тие се исполнуваат со Дух Свети и почнуваат да го благовестат Евангелието на разни јазици, онака како што Светиот Дух им даваше да изговараат. За разлика од мистиката на Успението на Пресвета Богородица, на пример, при доаѓањето на славата на Господ и другите одондестрани и чудесни појави кое им се открива како видение на некои од присутните, настаните на Педесетница стануваат очигледни за сите, не само за достојните. За да ги видат, на ерусалимјаните не им беше неопходен духовниот вид, иако на виденото не дадоа сите еднаков духовен одговор. Значи, зборувањето на сите јазици на кои луѓето од Ерусалим зборуваа (бидејќи во него живееја дојденци од разни краеви) едни го гледаа како прекрасно чудо, други како знак на пијанство. Петар вдахновено го објаснува настанот и ги упатува на пророштвата за овој настан до Избраниот народ дојдени преку Пророкот Јоил. Благовеста на Петар допре до срцата на многубројните луѓе што го чуја и тие го примија покајанието заради името на Исуса Христа. Во тој ден се крстија и присоединија кон Црквата Христова околу три илјади души. Оттогаш наваму Педесетница се смета за роденеден на црквата Божја. За првпат по падот човекот ипостасно Го прима Светиот Дух и ја добива полната и реална можност да живее според благодатта.
Тропар, глас 8:
Благословен си Христе Боже наш, кој ги покажа Апостолите како премудри ловци испраќајќи им го Светиот Дух. Со нивна помош си ја задобил Вселената, Човекољупче, нека Ти е слава!
Кондак, глас 8:
Кога Господ, симнувајќи се, ги помеша јазиците, ги подели народите, а кога ги подели огнените јазици, сите ги повика во единство и сложно да го славиме Најсветиот Дух.
Нека Господ Бог Благослови, на многаја љета!

СИМНУВАЊЕ НА СВЕТИОТ ДУХ ВРЗ АПОСТОЛИТЕ – ПЕДЕСЕТНИЦА – ДУХОВИ – СВЕТА ТРОИЦА
img_2982_0
„ЈАС ЌЕ ГО ИЗМОЛАМ ОТЕЦОТ И ЌЕ ВИ ДАДЕ ДРУГ УТЕШИТЕЛ ДА ПРЕБИВА СО ВАС ЗАСЕКОГАШ, ДУХ НА ВИСТИНАТА…“
СО ХРИСТОВОТО ВОЗНЕСЕНИЕ „НАШАТА ПРИРОДА СЕ ВОЗНЕЛА“ НА НЕБОТО И НА ПЕДЕСЕТНИЦА СВЕТИОТ ДУХ СЕ „СПУШТИ ВРЗ НАШАТА ПРИРОДА“. ВОЗНЕСЕНИЕТО УКАЖУВА НА ПЕДЕСЕТНИЦАТА КОЈА Е ИСПОЛНУВАЊЕ НА ВЕТУВАЊЕТО ЗА ДУХОТ.
† † †
ДУХОТ КОЈ Е ДАДЕН НА ПЕДЕСЕТНИЦА НИ СВЕДОЧИ ДЕКА ИСУС НАВИСТИНА ВОСКРЕСНА ОД МРТВИТЕ И ДЕКА ЛИЧНИТЕ ОДНОСИ СО ХРИСТА СЕ МОЖНИ ЗА СЕ. ВО СВОЈАТА ПРОПОВЕД НА ДЕНОТ НА ПЕДЕСЕТНИЦАТА, СВЕТИОТ АПОСТОЛ ПЕТАР ГО ИЗНЕСУВА ОВА ЕДИНСТВО НА ИСУСОВОТО ВОСКРЕСЕНИЕ СО ПЕДЕСЕТНИЦАТА:
„ИСУСА НАЗАРЕЕЦОТ, ЧОВЕКОТ ПОСВЕДОЧЕН ПРЕД ВАС ОД БОГА СО СИЛИ, ЧУДА И ЗНАЦИ ШТО ГИ НАПРАВИ БОГ ПРЕКУ НЕГО МЕЃУ ВАС, КАКО ШТО И САМИТЕ ЗНАЕТЕ (ДЕЛА, 2, 22). ОВОЈ ИСУС ГО ВОСКРЕСНА БОГ ЗА КОЕ СМЕ СИТЕ НИЕ СВЕДОЦИ. И ТАКА ОН, ОТКАКО БЕШЕ ВОЗНЕСЕН СО ДЕСНИЦАТА БОЖЈА И ГО ПРИМИ СВЕТИОТ ДУХ, ВЕТЕН ОД ОТЕЦОТ, ГО ИЗЛЕА ОВА ШТО СЕГА ВИЕ ГО ГЛЕДАТЕ И СЛУШАТЕ“ (ДЕЛА, 2, 32-33).
СВЕДОШТВОТО НА ДУХОТ ЗА ХРИСТОВОТО ВОСКРЕСЕНИЕ ЗАВЗЕМА ИСТА ВАЖНОСТ КАКО И СВЕДОШТВОТО ЗА ПРАЗНИОТ ГРОБ И ХРИСТОВИТЕ ЈАВУВАЊА. „БОГ ГО ВОСКРЕСНА ОТКАКО ГО ОСЛОБОДИ ОД ВРСКИТЕ НА СМРТТА БИДЕЈЌИ ТАА НЕМАШЕ СИЛА ДА ГО ЗАДРЖИ“ (ДЕЛА, 2, 24). ПОТОА „ОН ИМ СЕ ЈАВУВАШЕ НА ОНИЕ ШТО СО НЕГО ДОЈДОА ОД ГАЛИЛЕЈА ВО ЕРУСАЛИМ И КОИ СЕГА СЕ СВЕДОЦИ НЕГОВИ ПРЕД НАРОДОТ“ (ДЕЛА, 13, 31) И НА ЗАВРШНИОТ ДЕН НА ПЕДЕСЕТНИЦАТА, СО ПОСРЕДСТВО НА САМОМОЖНИОТ БОЖЈИ ЧИН, КОЈ Е ПРЕДИЗВИКАН И ВОДЕН ОД СТРАНА НА СВЕТИОТ ДУХ, ЦЕЛАТА ЦРКВА СТАНАЛА НОСИТЕЛ НА СВЕДОШТВОТО ЗА ВОСКРЕСЕНИЕТО.

На почетокот на христијанскиот период, Педесетницата била една од клучните еврејски празници, годишно славење на давањето на законот на Синајската гора. Тоа бил празник на обновата на законот, така да во еврејската традиција ова бил празник кој го затвора пасхалниот период. Учениците кои по воскресението го напуштиле Ерусалим и тргнале за Галилеја, се вратиле во светиот град да го прослават последниот празник на пасхалниот циклус. Тие не биле подготвени за настанот кој се случил во првата христијанска Педесетница. Како што не го очекувале воскресението и вознесението, исто така тие не го очекувале ни симнувањето на Светиот Дух.
Значењето и универзалноста на Педесетницата јасно се открива кога овој настан се спореди со приказната за Вавилонската кула (2 Мојсеева, 11, 1-9) и со извештајот за Божјото Откровение на Синајската гора (2 Мојсеева, 19), а исто така и со рабинското предание. Наспроти Вавилонската кула, Педесетницата ја надминува конфузијата на јазиците и ја приведува кон јазикот на Духот кој прави секој јазик на кој евангелието се вознесува да стане освештен јазик. На Синајската гора е востановен Заветот меѓу Бога и Неговиот народ. Оние врз кои слезе Духот на денот на Педесетницата, се повикани да влезат во еден нов заветен однос (Дела, 2, 38-39). Според рабинската приказна која се појавила под влијание на 2 Мојсеева, глава 19, гласот на Бога божем е поделен на седум различни гласови или на јазиците на сите народи, а бројот седумдесет ја означувал целокупноста на народите. Тука, на денот на првата христијанска Педесетница, „пламени јазици“ се разделени врз секој член на првобитната христијанска заедница. Огнот го симболизира Божјето присуство кој на Синајската гора слегол во облик на оган (2 Мојсеева, 19, 18).
Светиот Дух предизвикува Педесетницата да стане празник на единството. Веќе во првиот век имаме алузии за Педесетницата како христијански празник. На крајот на своето трето мисионерско патување, светиот апостол Павле „брзаше, ако му биде можно за Педесетница да се најде во Ерусалим“ (Дела, 20, 16). Апостол Павле сакал да го помине овој ден со членовите на христијанската заедница во Ерусалим, за кои Педесетницата, која се случи по воскресението, имала посебно место во историјата и нивното сеќавање. Сето ова укажува на фактот според кој историските настани биле симбол на она што во Делата (2, 1-13) се опишува како посебен и единствен настан кој е сосема различен од давањето на Духот на единаесетмината апостоли.
Поради Педесетницата, Христовото воскресение станало присутна реалност, а не некој настан кој припаѓа на минатото. „Не смееме само да кажеме: Христос воскресна, туку Христос воскресе, зошто Он сега живее за мене и во мене“ – се зборовите на Калист Вер. Оваа непосредност и лично усмерување во нашиот одност со Исус е дело на Светиот Дух (Kallistos Ware, “The Ortodox Way“ /Crestwood, N. Y: SVS Press, 1979/, 125). Секое преобразување во човечкиот живот е сведоштво на Христовото воскресение и слегувањето на Светиот Дух на денот на Педесетница. Бог непрестајно делува и се прославува Себеси во Неговите светители за да познаеме дека Логосот (Словото) стана плот, дека доживеа смрт на крст и дека воскресна, за да можеме да Го примиме Духот.
Воскресението Христово е првиот и пресуден момент во животот на Црквата, момент кој четвртото евангелие го нарече „последен ден“ (Јован, 6, 39-40, 44). Преку силата на Светиот Дух живее и се движи кон воскресението. Визијата за конечната цел е дадена во книгата Откровение: „Ете ја скинијата на Бога меѓу луѓето, и Он ќе живее со нив; тие ќе бидат Негов народ, а Сам Бог ќе биде со нив“ (21, 3) и може да се протолкува единствено во контекст на богослужење и сведочење на христијанската заедница за која овоплотувањето („Логосот постана плот и се насели меѓу нас“, Јован, 1, 14) е почеток, а Неговото воскресение крај, што веќе е присутно во историјата. Педесетницата го прави сето ова присутно и дава значење на времето во историјата.
Давањето на Духот на денот на Педесетницата нема ништо заедничко со давањето на Духот на првата вечер на Воскресението. Духот кој е даден на Воскресението е нешто повеќе од духовната сила и благодат кои се дадени на апостолите, нивното „ракоположување“ или „посветување“. Тоа ги уклучува сите духовни дарови кои се дадени со целото Тело Христово, сите пророчки и харизматски дарови. Постојат два различни моменти на давање во два различни времиња на еден и ист Дух. На Педесетница излевањето на Духот е остварен заради исполнување на новиот живот кој започна со Христовото давање на Духот на Воскресниот ден. И кога Црквата влегува во последниот ден, тоа ќе биде исполнување на Педесетницата.
Духот е даден на Педесетница заради сеопштото објавување на Евангелието во светот. Со Педесетницата Црквата го започнува својот пат на служење и сведочење. Тука е значајно што во црковниот календар се бројат неделите „по Педесетницата“ до подготвителните недели за Великиот пост. Оваа пракса просто означува дека за Црквата Педесетница има клучно место – од нејзиниот почеток, преку неделите, годините, вековите…Се е видено и изразено во светлината на воскресението и Педесетницата бидејќи тие се завршните настани во историјата на спасението.
Кај апостол Јован, давањето на Духот се уште не предизвикува јавна универзална мисија. Апостолите се враќаат во своите домови во Галилеја каде продолжуваат да се бават со своите претходни работи (Јован, 21, 1-3). Нивната јавна мисија почнува со Педесетницата. Со првото давање на Духот кој е опишан кај Јован, месијската заедница е соединета со прославеното Тело Христово. Апостолите се промениле – новата заедница е заснована по пат на Христовото давање на Духот на нејзините членови. Во таа смисла Црквата е родена со нејзините служители – заедницата е основана со давање на Духот во ноќта на првиот Воскресен ден. Но сепак, единствено на Педесетница Црквата е „крстена“ и и‘ е дадена полнотата на духовните дарови за нејзино ширење (F. X. Durwell, “The Resurrection“, A Biblical Study /New York: Sheed&Ward, 1960/, 186).
Плодот на воскресението, вознесението и Педесетницата е Црквата во која овие завршни настани во Христовиот живот повторно се доживуваат и потврдуваат. Нивното значење е објавено во богослужењето и во Светите тајни на Црквата и трајните ефекти на животот, смртта и воскресението Христово се осведочени од членовите на Телото. Црквата непрестајно сведочи за вистината на овоплотувањето, смртта и воскресението Христово. Духот во Црквата го воспоставува новиот пат и ја придвижува „се до крајот на земјата“ (Дела, 1, 18).
Веселин Кесиќ: „Првиот ден на новата твар – воскресението и христијанската вера“
СВЕТИ ГРИГОРИЈ ПАЛАМА: ДУХОТ КОЈ ГИ РАЗБИВА ПРАНГИТЕ НА ГРЕВОТ И РОПСТВОТО
А кога се навршиле педесет дена по Воскресението, на што денеска се спомнуваме, и кога сите ученици беа заедно, еднодушно боравејќи во одајата на она свето место, а исто така и во одајата на својата душа, секој сосредоточен со духот, зошто сите во тихување се посветиле на молитвата и пеењето на свештени песни кон Бога, се слушна – вели евангелистот Лука – „шум од небото како дување на силен ветар и го наполни целиот дом каде тие седеа“ (Дела, 2,2).
Во последниот ден на големиот празник, т.е. на Педесетница, застана Исус, како што раскажува богословот и евангелист Јован и повика: Кој е жеден нека дојде при Мене и нека пие! А ова го кажа за Духот кого требаше да Го примат оние кои веруваат во Неговото Име (Јн. 7, 37-39). И по Воскресението, Он им дувна на Своите ученици и им рече: „Примете Го Светиот Дух!“ (Јн. 20, 22).
Така овој глас (Исусов) е предзнак на овој шум, а тоа што им дувнал на учениците е предзнак на овој здив кој сега бурно се раздели од висина и пушти од небото голем и моќен шум кој ја повикува целата земја под небесата, а на сите кои со вера пристапуваат, им дарува благодат и се вселува во нив. Се јавува со сила, се победува, ги гази ѕидовите на лукавиот, ги уништува градовите и сите тврдини непријателски, го смирува оној кој се премногу се вознесува, го вознесува оној кој е смирен во срцето, ги разбива прангите на гревот и ги одврзува прангите на ропството. Го исполни домот во кој тие се наоѓаа и така се исполни она ветување на Спасителот кое го даде кога се вознесе: Јован крштеваше со вода, а вие ќе крштевате до Светиот Дух, не долго после овој ден (Дела, 1, 6). Он исто така покажа оправданост на називот кој им го даде, зошто со силата на овој шум од небесата апостолите навистина постанале „синови на громот“. И им се покажаа разделени јазици како пламени и слезе по еден на секој од нив. И сите се исполнија со Светиот Дух и почнаа да говорат на други јазици, како што Духот им даваше да кажуваат (Дела, 2, 3-4).
Завршени се тие чудесни дела кои Владиката ги заврши во тело покажувајќи дека Он, според својот ипостас, е Син Единороден Кој на крајот на времето се соединил со нас. Сега почнува да се завршува она што пројавува Светиот Дух во Неговиот сопствен ипостас за да ја познаеме, а исто така и да ја усвоиме, големата и за поклонение достојна тајна на Пресветата Троица. Светиот Дух навистина делувал и порано – така што говорел преку пророците и го најавувал идното, а делувал преку учениците кога ги изгонуваа демоните и ги исцелуваа болните. Сега преку пламените јазици им се покажа на сите во својот ипостас и како Господар на престолот, отпочина врз Христовите ученици и ги направи орудие на Својата сила.
Протоереј Георгиј Флоровски: ЦРКВА – ТЕЛО НА ЖИВИОТ ХРИСТОС
Господ Христос е единствена Глава и единствен Учител на Црквата „врз Кого целата структура, хармонично споена, расте во свет храм во Господа во Кого и вие заедно се вградувате во Божје живеалиште во Духот“ (Еф. 2, 21-22).
Строго говорејќи, Месијската заедница која Исус Христос ја собра, се уште не била Црква пред Неговото страдање и воскресение, пред врз неа да биде испратено „ветувањето на Отецот“ кога се облекла во сила од висините и кога се крстила со Светиот Дух (Лк. 24, 49; Дела, 1, 4-5) во Тајната на Педесетницата. Пред откривањето на победата на Крстот во сеславното Воскресение, Црквата се уште била под сенката на Законот. Тоа се уште било навечерје на исполнувањето. Педесетницата се случила за да посведочи и да ја запечати победата на Крстот. „Силата од висините“ влезе во историјата. Навистина се откри и започна нова ера. И светотаинскиот живот на Црквата е токму продолжување на Педесетницата.
Слегувањето на Светиот Дух било најголемото Откривение. Духот – Утешител, во „страшната тајна“ на Педесетница, еднаш и засекогаш, влегува во светот во кој никогаш пред тоа не присуствувал на начин на кој сега започнува да живее и престојува. На денот на Педесетницата, преобилниот извор на Жива Вода почнува да жубори тука на земјата, во светот кој веќе е искупен и измирен со Бога преку распнатиот и воскреснат Господ. Доаѓа Царството Божје зошто Светиот Дух и е Царство (Јн. 16, 7). Но, „доаѓањето“ на Духот зависи од „заминувањето“ на Синот (Јн. 16, 7). „Другиот Утешител“ слегува да сведочи за Синот, да ја открие Неговата слава и да ја запечати Неговата победа (15, 26; 16, 7, 14). Навистина, во Светиот Дух, Самиот прославен Господ повторно доаѓа, односно се враќа на Своето стадо за со нив да престојува засекогаш (15, 18, 28)…Педесетницата била мистично осветување, крштевање на целата Црква (Дела, 1, 5). Ова пламено крштевање го извршил Господ бидејќи Он крштева со Светиот Дух и со оган (Мт. 3, 11; Лк. 3, 16). Он го испрати Духот како залог во нашите срца. Светиот Дух е Дух на обновување во Исус Христос, во „сила Христова“ (2 Кор. 12, 3). Делото на Духот кај верниците е токму во нивното вклучување во Христа со нивното крштевање во едно тело (12, 13), во Тело Христово. Како што вели Свети Атанасиј: „Напоени со Духот, ние Го пиеме Христа“. Зошто – „Христос беше Карпа“.
Христијаните со Светиот Дух се соединуваат со Христа, се соединуваат во Него и се образуваат во Негово Тело. Во Едно Тело, Тело Христобо: оваа извонредна аналогија, која светиот апостол Павле ја користи во разни контексти кога ја опишува тајната на христијанското битисување, истовремено е и најдобро сведоштво на најдлабокиот опит на Апостолската Црква. Тоа во никој случај не е некоја случајна слика, туку содржина на верата и опитот. Како што укажа свети Јован Златоуст, во толкувањето на Посланието до Колосјаните (3, 4), свети апостол Павле се труди да покаже дека тие што веруваат „заедничарат во Христа во се“ и „токму за да го докаже ова единство, тој говори за Глава и Тело“. Најверојатно овој израз бил плод на евхаристијскиот опит (1 Кор. 10, 17) и бил намерно употребен за да се изрази неговото светотаинско значење. Црквата Христова е една во Евхаристијата бидејќи Евхаристијата е Самиот Христос и Он светотаински престојува во Црквата која е Неговото Тело. Зошто Црквата навистина е тело, организам и тоа во многу поголема мерка отколку што е општеството или некое здружение. И можеми токму поимот „организам“ е најдобриот современ превод на зборот, во смисла во која тој збор светиот апостол Павле.
Освен тоа, Црквата е Тело Христово и Негова полнота. Овие два поими се заедно и тесно се поврзани во мислите на светиот апостол Павле и взаемно се објаснуваат: Кое е навистина Тело Христово, полнота на Оној Кој се исполнува во се (Еф. 1, 23). Црквата е Тело Христово затоа што таа е Негово потполнување. И свети Јован Златоуст токму во оваа смисла ја пренесува мислата на светиот апостол Павле: „Црквата е потполнување Христово на ист начин на кој главата го потполнува телото, а телото се потполнува со главата“. Христос не е сам. „Он подготви цел човечки род да Го следи, да Му се прилепи и да се вброи во Неговата војска“. Свети Јован Златоуст понатаму вели: „Погледнете како светиот апостол Павле Го претставува Христа како Оној на Кого Му се неопходни сите Негови членови. Тоа значи дека Главата ќе биде потполнета дури тогаш кога Телото ќе биде потполнето (усовршено), кога сите ќе бидеме заедно, соединети и взаемно поврзани“. Со други зборови, Црквата е продолжување и потполнување на Светото Овоплотување или, поточно, овоплотениот живот на Синот и на се она што заради нас се случило: Крстот, Гробот, тридневното Воскресение, Вознесение, Небесата и Седењето од десната страна (Молитва на осветување на Даровите од Литургијата на свети Јован Златоуст).
Црквата е единство на благодатниот живот. Изворот на ова единство е скриен во Светата тајна на Вечерата Господова и во Тајната на Педесетницата. Педесетницата е непрестајна во Црквата преку Апостолското преемство. Тука не се работи само за канонскиот скелет на Црквата. Свештенството, пред се, благодатно ги служи Светите тајни или Божествениот домострој. Свештенството не е само канонска задача, тоа не припаѓа само на институционалното ткиво на Црквата; свештенството, пред се, е неодминливо конституционално или структурно својство на Црквата, токму поради тоа што Црквата е тело, организам. Свештенослужителите не се само некакви „именувани службеници“ на заедницата, тие не се само предводници или делегати на „мноштвото“, „народот“ или „соборот“; тие не дејствуваат само во името на Црквата, туку во Христовото име, а не на верниците; и во нив и преку нив Главата на Телото, единствениот Првосвештеник на Новиот Завет, го извршува, продолжува и остварува Своето вечно пастирско и свештеничко служење. Он Самиот е единствен вистински Свештеник на Црквата. Сите останати само се служители на Неговите Свети Тајни. Тие, наместо Него, стојат пред заедницата и токму поради тоа што Телото е едно исклучително во својата Глава и што Телото се собира, воедно се собира во единство со Него и во Него – Свештенството во Црквата пред се е служба на единство. Во Свештенството органското единство на Црквата не е само претставено или покажано, туку во него е вкоренето, што ни малку не ја нарушува „еднаквоста“ на верниците, како што еднаквоста на ќелиите во организмот не е укината од нивната структурна различност: сите ќелии се меѓусебно еднакви, но тие, сепак, се разликуваат по својата функција, а овие разлики, од своја страна, служат на единството, овозможувајќи му на ова органско единство да стане сеопфатно и поблиско. Единството на секоја помесна заедница извира од единството на Евхаристијската трпеза. И свештеникот како извршител на Евхаристијата е служител и создател на црковното единство.
Но, постои различно и уште повозвишено служење, а тоа е остварување на вселенско и соборно единство на целата Црква во простор и време. Тоа е епископското служење и функција. Од една страна, епископот има ввласт на ракоположување, а тоа не е само јурисдикција на привилегијата, туку токму власт на светотаинското делување кое претходи на онаа моќ која ја има свештеникот. На тој начин епископот, како „оној кој ракоположува“ е создател на црковното единство на еден многу поширок план. Тајната вечера и педесетницата се неразделно поврзани. Духот Утешител слезе дури тогаш кога Синот веќе се прослави во Својата смрт и Воскресение. Но и понатаму постојат све Свети тајни (или Мистерии) кои не може да се измешаат една со друга. На ист начин меѓусебно се разликуваат свештенството и епископатот. Во епископатот Педесетницата постанува вселенска и непрестајна, а во неделивиот епископат на Црквата се обезбедува единството на Црквата во простор. Од друга страна, преку епископатот, или поточно, во својот епископат, секоја поединечна или помесна Црква се вклучува во соборната полнота на Црквата, поврзувајќи се со минатото и со сите векови. Во секој епископат секоја помесна Црква, ги надминува своите сопствени граници и органски се соединува со останатите помесни Цркви. Апотолското преемство не е толку канонска, колку што е мистична основа на единството на Црквата. Апостолското преемство е повеќе од чувар на историската непрекинатост и административната поврзаност, но секако Свештенството никогаш не може да се оддели од Телото. Свештенството е во Телото во неговата структура. Даровите на Свештенството се предаваат внатре во Црквата (спореди 1 Кор. 12).
Христологијата на Црквата никогаш не не‘ воведува во непроѕирни облаци на лекомислени шпекулации, ниту во фантазерски мистицизам. Напротив, таа ни дава едно цврсто и позитивно упориште за правилно богословско истражување. На тој начин учењето на Црквата го пронаоѓа своето право и органско место во општиот план на Божествениот домострој на спасението, бидејќи навистина е неопходно и понатаму да трагаме по сеопфатното поимање на тајната на нашето спасение и спасението на светот.
Треба да се направи и последното прецизирање. Животот на Црквата е двоен: истовремено и на Небото и на земјата. Црквата е видлива историска заедница, но истовремено е и Тело Христово. Таа истовремено е Црква на искупените и Црква на големите грешници. На историски план се уште не е достигната никаква конечна цел. Но, крајната стварност веќе се открила и се јавила. Оваа крајна стварност веќе е близу, таа вистински е достижна и покрај историското несовршенство, иако во предобразителски овлици бидејќи Црквата е заедница. Светотаинското тука значи токму есхатолошкото. Есхатонот не го означува првенствено она „последно“ во временскиот распоред на настаните, туку значи она „крајно“ (т.е. пресудно), а тоа „крајно“ се остварува во процес на историски збиднувања и настани. Она што не е од овој свет се наоѓа тука „во овој свет“ и не го укинува овој свет, туку му дава нова смисла и нова вредност. Секако, тоа се уште е само предслучување, само „залог“ на конечното исполнување. Но, Духот пребива во Црквата и тоа ја создава тајната на Црквата: видлива „заедница“ на слабите луѓе е организмот на Божествената Благодат.
Епископ Калистос Вер: ДАРОТ НА ХАРИЗМАТА, ЕДИНСТВОТО И ЕДИНСТВЕНОСТА
Во Библијата Светиот Дух се опишува како оган. На денот на Педесетницата Утешителот наидува на првите христијани во вид на „јазици разделени како пламени“ (Дела, 2, 3). Како ветер и оган е недофатлив: жив, слободен, постојано во движење, не може да се измери или да се загради во тесни граници. Ние ја чувствуваме топлината на пламените, но не можеме да ги затвориме и задржиме во нашите раце.
Поимот кој се користи за да се означи вечниот однос на Духот кон Отецот, имено, произлегувањето, исходувањето, не ни пренесува никаква јасна и разбирлива замисла. Овој израз укажува на тоа дека односот меѓу Духот и Отецот не е истоветен како што е односот меѓу Синот и Отецот. Сепак, нам не ни се соопштува каква е точно природата на таа разлика. Тоа е неминоцно бидејќи дејството на Светиот Дух не може да се одреди вербално. Тој мора да се живее и да се испитува непосредно.
Па сепак, и покрај овој таинствен квалитет на Светиот Дух, православното предание цврсто исповедува две нешта во врска со Него. Прво, Светиот Дух е Личност. Тој не е само „божествена екплозија“, не е само бездушна сила, туку е еден од Трите вечни Личности на Пресветата Троица. Второ, Светиот Дух, како трет член на Света Троица, е едносуштен и совечен со другите Двајца. Он не е само функција која зависи од Нив, ниту е посредник кој Тие го користат.
Три нешта се осонебо впечатливи во врска со дарот на Утешителот во денот на Педесетницата:
Прво, тоа е дар на сите Божји луѓе: „И сите се исполнија со Светиот Дух“ (Дела, 2, 4). Дарот на харизмата не се дава само на епископите и клирот, туку на секој од крстените. Сите се духоносители, сите се – во правата смисла на зборовите, „харизматични“.
Второ, тоа е дар на единство: „Сите апостоли беа еднодушно собрани“ (Дела, 2, 1). Светиот Дух прави многумина да бидат едно тело во Христа. Слегувањето на Светиот Дух на Педесетница го превртува ефектот на Вавилонската кула (Пост. 11, 7). Како што тврдиме во една од химните на празникот Педесетница:
„Кога највисокиот слезе и ги помеша јазиците, го подели народите; но кога ги раздели пламените јазици, Он се повика на единство. Затоа едногласно Го прославуваме Сесветиот Дух.“
Светиот Дух донесува единство и меѓусебно разбирање, ни овозможува да говориме со еден глас. За првата христијанска заедница во Ерусалим, во периодот кој непосредно следел по Педесетницата, се вели дека имале се заедничко и дека кај нив била една душа и едно срце (Дела, 2, 44; 4, 32). А тоа треба да биде знак на педесетничката заедница на Црквата во секое доба.
Трето, дарот на Светиот Дух е дар на различност: огнените јазици се „расечени“ или „разделени“ (Дела, 2, 3) и на секого се даваат непосредно. Не само што Светиот Дух не прави едно, туку не прави и различни. На Педесетница мноштвото на јазиците не е укинато, туку престанало да биде причина на поделба. Секој говорел како и пред тоа, со својот сопствен јазик, но со силата на Духот секој можел да го разебре секого. Да се биде духоносец значи да се остварат сите посебни одлики на својата личност.
Христо Јанарас: НОВАТА ТВАР НА БЛАГОДАТТА
Педесетницата, или слегувањето на Светиот Дух, е настан кој претставува основање и устројство на Црквата. Не се основа некоја институција, туку се раѓа „нова твар на Благодатта“, односно, можност за бесмртен живот кој на човекот му е даруван од Бога. Заради тоа Педесетницата и не е некој настан кој се одиграл „еднаш“, туку тоа е факт кој трајно ја сочинува и устројува Црквата.
Црквата е Вечера, чин на јадење и пиење. Меѓутоа, за да подари живот ( а не да служи на привременото преживување), тоа јадење и пиење претставува животворно делување на Светиот Дух, односно, претворање на распадливата храна во храна на нераспадливост, во можност за вечен живот, во „лек за бесмртност“. На секој евхаристиски собор Црквата Го повикува Светиот Дух Божји да го изврши тоа егзистенцијално претворање: „Испрати Го Духот Твој Свети врз нас и овие предложени Дарови. И направи го овој Леб чесно Тело Христово, а тоа што е во оваа чаша направи ја чесна Крв Христова, претворувајќи ги со Твојот Свет Дух“. А заедницата собрана околу чесната Трпеза го потврдува овој повик со извикување на согласност „амин“. Овој мал збор, ова „да“ со кој човековата слобода возвраќа на љубовта Божја, како литургиски израз претставува колективно обврзување на Заветот, потполно присоединување, но, истовремено, и благослов од страна на Оној на Кого човекот се потчинува. Согласноста на евхаристиската заедница со повикувањето на Светиот Дух е „во Христа“ кој е „Амин, Сведок верен и вистински“ (Откр. 3, 14); бидејќи сите Божји ветувања во Него се „да“ и во Него „амин“за слава на Бога преку нас“ (2 Кор. 1, 20). Од Отецот Го бараме Духот принесувајќи амин кое е Самиот Христос, односно, совршено послушание на животот на Божествената волја.
Егзистенцијалното претворање, кое во Евхаристијата се одигрува со легувањето на Светиот Дух, не се однесува само на предметите на принесување, туку на односот на индивидуата кон тие предмети, на односот на вознесување и принесување на тварите кон Бога од страна на човекот – однос кој го преобразува начинот на животот, претворувајќи го постоењето на личноста и предметите во евхаристиска заедница со Бога и учествување во троичната полнота на животот. Го повикуваме Светиот Дух „врз нас и врз овие предложени Дарови“ барајќи токму преобразување на животот и стекнување на непропадливост: да се претворат Даровите, а оние кои со нив причествуваат да се претворат во нова твар, ослободена од смртта – во Телото Христово.
ВО СВЕТАТА НЕДЕЛА НА ПЕДЕСЕТНИЦА
„А во последниот голем ден на Празникот Исус стоеше и повика говорејќи: ‘Кој е жеден нека дојде при Мене и пие! Кој во Мене верува, како што рече Светото Писмо, од утробата негова ќе потече река на жива вода’. А го кажа ова за Духот Кого требаше да Го примат оние кои веруваат во Неговото име, зошто Светиот Дух се уште не беше даден бидејќи Исус се уште не беше прославен“ (Јн. 7, 37-39).
Многу пати и на многу места во Светото Евангелие Господ говори, сведочи и Го најави Светиот Дух, Утешителот, Кој е од Бога Отецот и во полнотата на откривањето се јави на светот откако Исус беше прославен. Испраќањето на Светиот Дух е свршеток, круна, осмислување на се што Господ правеше (од Своето Раѓање, преку Крштевањето во реката Јордан, Распетието и Страдањето, па се до славното Воскресение и Вознесение на небото), живеејќи како Човек на земјата. Ако Воскресението е темел и основа на нашето спасение, Педесетницата е неговото исполнување, остварување и усовршување. Дури во светлината на присуството на Светиот Дух, Црквата која Христос ја основа на земјата (и поради која стана човек, пострада и воскресна победувајќи ја смртта) е во целост конституционирана, остварена, родена за вечност од Него и со Него Кој неа веќе сега и тука, на земјата, ја оросува со вечност и ја воздига од чисто човечка, општествена организација до богочовечка заедница на Телото Христово.
„И кога се навршија педесет дена, сите апостоли беа еднодушно собрани. И одеднаш настана шум од небото како дување на силен ветер и се наполни домот каде седеа и им се покажаа разделени јазици како пламени и слезе по еден врз секој од нив. И сите се исполнија со Светиот Дух и почнаа да говорат на други јазици, како што Духот им даваше да кажуваат. (…) И сите се одушевуваа и беа во недоумица, говорејќи еден со друг: Што ова би можело да биде?“ (Дела, 2, 1-4 и 2, 12).
На сите ни е познат библискиот настан кој опишува како луѓето (кои по создавањето говореле ист јазик), во своето високоумие толку се превознеле што посакале да изградат кула во Вавилон која ќе достигне до небото и со која ќе „стекнат име, за да не се раселуваат по земјата“ (1 Мојсеј, 11, 4). А Бог, сакајќи да ја спречи нивната безумна намера, слезе од Небото и ги замати јазиците на народите и ги расели по целиот свет. Денешниот ден, пак, е Ден кога Светиот Дух повторно ги обедимува народите, давајќи им „ со една уста и едно срце да Го слават….Отецот и Синот и Светиот Дух“ (еден од возгласите на Канонот на Евхаристијата). Значи, човечката гордост која, без Бога, сакала да го допре небото, станува темел на поделбата, неразбирањето и отуѓеноста, додека од друга страна, смирението Христово со кое Небото ја допира земјата, станува основа на повторно емство, мир и сеопшто обединување на народот во Црквата Божја со Светиот Дух.
Денешниот Празник-Педесетница, Духови, Света Троица, е прославување, но и актуализација, оприсутнување на настаните кои Пророците уште во Стариот Завет ги најавија. Со него се завршува (како големо финале) циклусот на празниците од овој период (Пентикостар), од Воскресението до Педесетницата, период кој го нарековме „вечност во времето“ и чие постојано празнување не е само движење во круг и сеќавање на нешто што се случило во минатото, туку наш влезен и постепен од кон вистинското богопознание. Зошто Светиот Дух, Кој во денешниот голем ден го сведува Небото на земјата, но и земјата ја воздига кон Небото, е јавување на убавината, длабочината и полнотата на Божествениот живот во овој свет. И затоа нашата Црква, раѓајќи се во овој Ден, стана заедница на овожението, живот во ново и тоа не само по свој богослужбен израз; таа го објавува и чува тоа доживување на новиот живот во овој „стар свет“, одејќи во него како „странец минувач“ (Ев. 11, 13) кој не е тука да решава социјално-политички проблеми во тој свет, туку за да го воздигне над нив отворајќи му нови видици на духовниот живот.
Вознесувајќи се на Небото, Господ – Кој Црквата ја основа за да биде животен простор на сите кој со вода и Дух, во светата тајна на Крштевањето, се родени за „нов живот“ – не ја оставил без Своето присуство, како нешто друго и одвоено од Него. Напротив, испраќајќи Го Светиот Дух во Црквата, Он во Духот останува присутен во самото нејзино битие, соединувајќи се со нас преку светите Тајни со посредство на истиот Свети Дух. И како што со Светиот Дух е исполнета и остварена целокупната икономија на нашето спасение (зошто ниедно Христово дело не било различно од „Отецот во Светиот Дух“, бидејќи Света Тоица е „Едносушна и Неразделива“ и каде е присутен Синот – присутни се и Отецот и Светиот Дух), така сега, во исчекување на Второто Христово Доаѓање, истиот Свети Дух во Црквата Ги оприсутнува Светата Троица. Доаѓањето на Светиот Дух секогаш е доаѓање, откривање и јавување на Царството Божје, предвкус на „идниот век“ и причестување со Небото. Да се биде во Духот, т.е. да се има во себе Духот Божји, значи да се биде – иако уште на земјата – жител на Небото бидејќи Царството Божје е „праведност и мир во Светиот Дух“ (Рим. 14, 17).
Во Стариот Завет се вели: „И Бог го создаде човекот и дувна во него животен дух и стана човекот жива душа“ (Пост. 2, 7). Преку ова „дување“ на Духот, човекот со благодат доби „божествен лик“ на Синот Божји, но во Адам, нашиот прататко, преку гревот и падот овој лик станува помрачен и човекот, кој, според зборовите на Свети Григориј Палама, „емигрирал“ од Рајот Божји во „сенката и областа на смртта“ (Мт. 4, 16), продолжува да живее еден нецелосен живот. Дури во Педесетницата, преку благодатта на Светиот Дух, тој божествен лик во нас повторно се воспоставува и човек од една смртна сетилност повторно стасува во царството на духот. Затоа Светиот Дух, Кој одново не оживува, Го нарекува Животворен Дух.
Прексрасната молитва Која е упатена кон Него, вели: „Цару Небесен, Утешителе, Духу на Вистината, Кој се насекаде и се исполнуваш, Ризницо на добрата и давателу на животот, дојди и всели се во нас и очисти не, Благи, од секоја нечистотија и спаси ги душите наши“. Значи, не само оживувањето, туку и очистувањето на нашето тело и душа не е можно без Светиот Дух. Човекот наликува на кандило во кое чашата е телото, а маслото е душата и оној фитил во него сам за себе не значи ништо, туку го запалува светлината која доаѓа одозгора, од Изворот на Светлината кој е Светиот Дух.
Никој не се спасува сам, туку спасението, т.е. простувањето и исцелението наше преку обновување на нашата падната природа секогаш е чин кој бара соработка и дијалог меѓу Бога и Неговите созданија. Човекот кого Бог, според Својот Лик, го создаде слободен, не е подложен на некои закони на потребност како што е случајот со останатите твари за кои е речено: „Постави граница преку која нема да поминат“ (Пс. 103, 10). Човекот е слободен да Му каже на Бога „не“ и да падне, но и од падот да се крене и себе да се надмине. Додека првото го прави сам, со својата волја, второто е секогаш и единствено плод со благодат на Светиот Дух.
„Со Светиот Дух живее секоја душа“. Со Светиот Дух се „излева љубовта Божја во нашите срца“(Рим. 8, 14). Во најдолните длабочини на нашето битие тоа си создава себеси одаја, обликувајќи Лик Христов. Бидејќи Он непрестајно го актуализира Своето присуство и слегува врз Црквата преку Светите Тајни, тоа значи дека со учествувањето во тие Тајни секој од нас секојдневно во Црквата ја доживува својата „лична“ Педесетница.
Светиот Дух Го нарекуваме „Дух Христов“ бидејќи по природа Му е својствен. И затоа единствено Он достојно Го прославува. Тоа го потврди и Христос велејќи: „Он ќе Ме прослави“ (Јн. 16, 14). Така Господ не учи да не се прославуваме самите себеси.
Светиот Дух е Дух на Премудроста Кој во Своето величество јасно Го објавува Христа – „Божјата Сила и Божјата Премудрост“ (1 Кор. 1, 24). Но Он е и Дух на Утехата Кој во Себе ја оцртува сета добрина на Оној Кој Го испрати (Јн. 14, 16). Тоа е Отецот од Кого Духот и исходи и Кого во Своето достоинство величенствено го пројавува. Затоа Светиот Дух не е само Дух Христов, туку и Дух на Отецот, Оној Кој е едно битие и суштина со Отецот.
Он Кој е едно Битие со Отецот и Неговиот Син Единороден и Самиот е Господар на светоста и Извор на осветувањето. Затоа сите ние, кои сме крстени во името на Света Троица и на Светото Крштевање сме запечатени со „печатот на Светиот Дух“, можеме да кажеме дека овој Дух на Отецот и Христовиот истовремено е и наш Дух и дека и ние сме Негови, т.е. Божји, „царско свештенство, свет народ, избран народ“. Он е Господар на нашите животи, Срце на нашите срца, Дух на нашите души Кој, живеејќи во нас не воведува во Самиот Себе во спознавање на Света Троица. Зошто, како што „никој не Го знае Отецот, освен Синот“ (Мт. 11, 27), исто така „никој не може да Го нарече Исуса Господ, освен преку Светиот Дух“ (1. Кор. 12, 3).
Познавајќи ја силата на благодатта на Духот, Светиот Цар Давид вели: „Светиот Твој Дух не одземај Го од мене“ (Пс. 50). А Христос вели: „Затоа ви велам: секој грев и хула ќе се прости на луѓето, но хулата кон Светиот Дух нема да се прости; и ако некој каже збор против Синот Човечки ќе му се прости, а кој каже против Светиот Дух нема да му се прости ни во овој век, ни во идниот“ (Мт. 12, 31-32).
Христос рече: „Он ќе Ме прослави зошто од Моето ќе земе и ќе ви јави“ (Јн. 16, 14). И како што Синот е прославен од Отецот Кој говори: „И Те прославив и пак ќе Те прославам“ (Јн. 12, 28), така се прославува и Духот преку заедницата со Отецот и Синот. Хулата кон Светиот Дух всушност е хула кон присуството на Света Троица во нашите животи и затоа тоа е единствениот грев кој не може да се прости. А патот кон вистинското богопознание е овој: од Единиот Дух, преку Единиот Син до Единиот Отец и обратно: природна Добрина и Осветување по природата и Царското достоинство се простира од Отецот, преку Синот Единороден, до Светиот Дух. Ако својот живот го преиспитаме во светлината на Христовите Празници, секако ќе сфатиме дека без Неговата Црква нашиот живот би бил само игра со трагичен крај. Влегувајќи во Црквата преку Светото Крштевање живеејќи во неа и дишејќи со нејзиниот Дух, ја откриваме големата тајна на смислата на нашето постоење. Сфаќаме дека ништо помало од Духот Божји не може да го исполни и успокои нашето срце, дека ништо освен Него не може да доврши, усоврши и породи за вечност зошто единствено Он е „Дух на Вистината, дар на всиновувањето, Залог на идното наследство, Првина на вечните добра, животворна Сила, Извор на осветувањето со Кој сето создание логоносно и умно му служи на Бога“ (молитвата на Евхаристијата во Литургијата на Свети Василиј Велики). Затоа на денешен Ден, во кој ја прославуваме Светата Троица Која не спаси и преку Црквата ни осигура спасение, „со една уста и едно срце“, во Еден Дух божествено извикуваме: Дојди, вистинска Светлино, дојди, Животу вечен, дојди, Тајно скриена, дојди, Моќен, Кој секогаш создаваш и претвораш и преобразуваш со Својата волја; зошто Ти си секое Добро и секоја Слава и секоја Радост и Тебе слава Ти вознесуваме, на Светата Троица, Едносушна и Животворна, сега и секогаш и во вечни векови. Амин.

This entry was posted in Синаксар. Bookmark the permalink.

Comments are closed.