МУДРОСТА НА ГОСПОД ИЛИ РАЦИОНАЛНОСТА НА ЧОВЕКОТ,ЦРКВАТА ИЛИ ПАРИЗ-КРЕСТВУД

pedesetnica
„ Но, ете, Ти ја сакаш вистината и внатре во мене ми ја објави непознатата и тајната премудрост Твоја“ (Пс. 50, 6).
„ Зашто е напишано: „Ќе ја погубам мудроста на мудрите и ќе го отфрлам разумот на разумните.”… Не ја обезуми ли Бог мудроста на овој свет? Зашто светот со својата мудрост не Го позна Бога во Неговата Премудрост; Бог благоволи со безумството на проповедта да ги спаси оние што веруваат. Оти и Јудејците сакаат знаци, а Елините бараат мудрост, ние, пак, Го проповедаме Христа распнатиот, Кој е за Јудејците соблазан, а за Елините безумство; но за повиканите… Христос е Божја сила и Божја Премудрост (1Кор. 1, 19-24).
ВОВЕД
Пред се, би сакал да се заблагодарам на Корнелија и на сите вас што ме поканивте. Навистина ми е чест да бидам меѓу вас. Бидејќи поднасловот на мојот краток говор е „Црквата или Парис – Крествуд“, дозволете ми само да кажам, како вовед, дека студирав во Институтот по Теологија „Свети Сергиј“ во Париз и дека познавам многумина кои студираа во Семинарот „Свети Владимир“ во Крествуд. Исто така дозволете ми да кажам дека сретнав меѓу тие поранешни студенти многумина длабоки православни верници. Затоа, кога зборувам за Париз – Крествуд, не зборувам за луѓе, туку за идеологии, не за грешници (јас сум првиот меѓу нив), туку за гревови. Исто колку Отци на Црквата, толку и еретици студирале во Атина или Александрија, така да самото место не ја создава ереста, туку самата ерес може да го инфицира местото. Насловот на моето обраќање навистина е Мудроста против Рационалноста, за кои верувам дека се два фактора кои стојат зад сите современи, како и древни, дебати внатре во Црквата.
МУДРОСТ
Никогаш не ми се допадна зборот “филозофија”. Тоа, според мене, има многу негативни, апстрактни конотации, како и зборот “филозофираме„ што укажува на залудно ситничарење. Многу повеќе би сакал да го преведам зборот “филозофија” на англиски јазик и да кажам “љубов на Мудроста” и би сакал да мислам дека ние тука не сме “филозофи”, туку љубители на Мудроста. Нашето име е Софија / Сапиентиа / Сагесе / Вајсхајт/ Виздом / Мудрост. Ние сме посветени на мудроста. Мудроста, како во книгите на мудроста во Стариот Завет, во Книгата на Изреки и во мудроста на Соломон, како и во мудроста на пословиците на сите народи, значи разбирање преку искуство, разбирање на срцето.

Овде, се разбира, не мислам на срцето во емоционална смисла, туку срцето како ум, очите на срцето, вратите на перцепцијата, прозорецот на небото, духовната суштина на нашето битие што нè поврзува со Божественото. Кога срцето е под влијание на некој настан, следува дејство, бидејќи седиштето на волјата е во срцето, а не во мозокот, умот или разумот. Непознавањето на овој факт ги дефинира основните грешки на западната цивилизација, каде лежи семето на сопственото самоуништување, кое толку трагично го гледаме денес. Овој факт се разбира, е зошто еден учен професор може да вика гласно против Семоќниот, но друг подеднакво учен професор може да Го фали Семоќниот како Извор на целото наше постоење: учењето не носи никакви заклучоци во врска со верата.

Бидејќи Мудроста не зависи од развојот на умот, од тоа колку знаеме или сме прочитале, не од парискита “Софиологија”, туку од галилејската мудрост на срцето. И тоа е причината зошто еден “несофистициран” селанец, со бела брада, како рибар од Галилеја, може да биде далеку помудар од било кој париски филозоф. Ако срцето не е допрено, тогаш сите знаења ќе останат теоретски, апстрактни и без дела, бидејќи само искуството на срцето води до дела. Како што знаеме, “делата зборуваат погласно од зборовите”, само личното искуство и пример може да доведе до реализација. Како што Псалмистот вели: “Будалестиот вели во своето срце: не постои Бог” (Пс 13, 1). Тука ние напоменуваме дека е напишано ‘во своето срце’ не ‘во неговиот ум’.
Мудроста на тој начин може да биде во спротивност со знаењето, науката и разумот. Апостол Павле ги опишува знаењето, науката и разумот како “телесна мудрост” и е спротивно на Божјата благодат (2 Кор 1, 12), или, како што пишува на друго место, “телесното мудрување е смрт, а духовното мудрување е живот“ (Римјаните 8, 6). Тука, се разбира, зборот “телесно” не се мисли на телото, но има светоотечка смисла на “паднатата човечка природа“. Телото не греши само по себе, тоа е само инструмент на нашата падната волја да се користи за добро или за лошо, на пример, да создадеш светец или да создадеш чудовиште; исто како што можеме да ги користиме нашите раце да благословиме или да проколнеме. Телото само не се управува, туку е управувано од волјата, желбата е управувана од искуствата и разбирањето на срцето.
Ова е причината зошто целта на нашиот православен христијански живот не е развивањето на умот, туку развивањето на срцето, при што самите ќе “го видиме Бога”. Ова се случува преку покајание и доведува до просветлување со стекнувањето на Светиот Дух, односно обожението. Знаењето, науката и разумот се оние кои и припаѓаат на паднатата човечка природа, тие потекнуваат од петте сетила, тие се рационалистички. Сепак, мудроста припаѓа на инспирираната човечката природа, таа доаѓа од она што некои го нарекуваат шесто сетило. Мудроста е знаење добиено не од книги, туку од чистотата на срцето. И тоа ја мотивира волјата и води кон дела, а тоа се нашите дејства, а не нашите теоретски знаења, на кои ќе им се суди на Страшниот суд.

ПРОМЕНА ОД МУДРОСТ КОН РАЦИОНАЛИЗАМ: ПРВИОТ МИЛЕНИУМ НА ЗАПАД И ВТОРИОТ МИЛЕНИУМ НА ЗАПАД
Приближно до крајот на првиот милениум, Западна Европа се уште во голема мера беше православна и се залагаше за мудрост, додека во вториот милениум таа се врати, во безброј “ренесанси” или повторни раѓања, во предхристијанскиот рационализам. Ова беше тој пагански рационализам или гностицизам, обожавање на знаењето, против што Црквата се бореше во седумте Вселенски собори. Кои биле Ориген, Ариј и Несториј? Кои биле иконоборците? Сите тие биле рационалисти кои никогаш не можеле да ги прифатат својствените антиномии дека Еден е Трица, дека Бог стана човек, дека Бог ја уништи смртта со смрт, или дека насликана табла не е само обична слика која може да го носи Светиот Дух и да прави чуда, плачејќи, крварејќи, излевајќи од неа миро и исцелувајќи.

Подоцна Мудроста на Свети Григориј Палама повторно ќе се спротивстави во антиномија на рационализмот на Варлаам од Италија со објаснување како енергиите или славата Божја може да го преобрази човештвото, додека Божјата суштина е непознат на самата креација. На било која возраст рационалистилстот никогаш не може да прифати контрадикција, бидејќи тој е окован на земјата со неговиот паднат ум и не може да види подалеку од својот нос, онолку далеку колку што може да види неговото срце. Главниот знак за оваа трансформација во Западна Европа е начинот како во единаесетиот и дванаесетиот век Мудроста во подвижничкиот манастир, каде срцето требало да се очисти и умот да се просветли, беше заменета со науката на Схоластичкиот Универзитет, каде потенцијалот на срцето беше занемарен и паднатиот ум беше идеализиран.

Како што Абелар во прологот на неговиот „Sic et Non” кажа: “Отците беа водени од Светиот Дух, но тоа недостига меѓу нас”. Филип Волф, во својата книга „Будење на интелектуалната Европа“, стр. 196, го опишува почетокот на XII век: “Делата ги напуштија старите манастири и станаа предводени, во проширена форма, од катедралните училишта и урбаното свештенството“. Ова беше почетокот на схоластиката, рационалната анализа и дискурзивниот разум, со употреба на интелектот наместо на умот, со примена на дијалектиката на паганецот Аристотел до Откровението, како што направи Анселм од Кантербери во единаесетиот век. Тој го преферираше човечкиот ред отколку Божјиот ред, заменувајќи го местото на потрагата по светост со потрагата за студирање, на заменувајќи го местото на манастирот со местото на универзитетот.
Сепак, Анселмовата “вера која бара разбирање” за само неколку децении стана невозможно „разбирање кое бара вера “, што во својата крајна фаза се сведе на „отсуство на разбирање предизвикано од отсуство на вера”. Како што Р.И. Мур напиша во својата книга „Прва европска револуција”, стр 190-1:. (До почетокот на XII век), харизмата беше заменета со институционална власт, или со поедноставен јазик, интелектуалниот статус и пристап до моќта, се пренесува надолу од врвот, наместо нагоре од дното. И како што Хаскинс напиша во своето дело “Ренесансата на XII век”: “Во 1100 година училиштето го следело учителот и во 1200 година учителот го следел училиштето“. Тука воопшто не се спомнати срцето или манастирот.

Подоцна, за време на Соборот во Фиренца, кога еден грузиски пратеник беше прашан чија власт ја прифатил, тој одговори: “Свети Петар, Свети Павле, Свети Василиј, Свети Григориј Богослов“. Расудувањето на силогизмот, расудувањето на Елините, доведе во деветнаесеттиот век до дијалектиката на Хегел, како и на Маркс, но не до јазикот на Црквата Божја. Православниот Киреевски во деветнаесеттиот век напиша: “Рим го избира апстрактниот силогизам наместо Светото Предание … Рим ја напушти Црквата затоа што сакал да се воведе во верата нови догми, непознати за Светото Предание, догми кои се по природа случајни производи на западната логика “(Собрани дела, том I, стр. 226).
ЦРКВАТА ИЛИ ПАРИС-КРЕСТВУД
Во текот на последните илјада години неопаганскиот рационализмот се прошири низ целиот свет и се вика “глобализација”, со други зборови, свет чиј кнез е сатаната. Црквата се противи на овој рационализам со Нејзината Мудрост. Во овој момент битката меѓу прастарата Мудрост на Црквата и рационализмот на овој свет во вториот милениум, кој е оживеано паганството, го достигнува врвот. Ова е кулминација на битката меѓу Црквата и германско-инспирираната, гностичкика, хуманистичка филозофија која ја зарази руската мисла во 20-от век, од Булгаков до Афанасиев, од Шмеман до Зизиулас. Денешната суштинска опозиција што се наоѓа на еден остров во Средоземното Море е исто така меѓу Мудроста и рационализмот.

Не е прашање на негирање на употребата на рационализмот, повеќе се работи за тоа дека треба да се погрижиме употребата на рационализмот, на човековиот разум, да биде онаму каде што е потребно и соодветно и да не се користи за да се решат проблемите, каде што, не рационализмот, туку употребата на Мудроста е потребна и соодветна. Ако сакаме да се реши проблемот на електрична енергија, или протекувањето на цевките, или клиповите на моторот, или некаков софтверски инженеринг, тогаш треба да го користиме рационализмот. Меѓутоа, ако сакаме да се реши проблемот на човечките односи, за подобрување на карактерот, односно духовниот проблем на стекнување на Светиот Дух преку молитвата, постот, подвизувањето и покајанието, или, ако сакаме да ја искажеме вистината на Верата во догматска форма, треба да ја употребиме Мудроста која е уметност на уметностите и наука на науките.

Сите контроверзи околу конференцијата во Крит се врти околу користењето на Мудроста и употребата на рационализмот. Можеме да го видиме тоа во
една од точките за која поканетите не сакаат да се зборува – а тоа е календарот. Рационалното ја гледа Земјата само како се врти околу Сонцето, но мета-рационалното ја гледа Земјата како се врти околу Света Троица. За да се избегне оваа опозиција, оваа точка беше изоставена од дневниот ред. Сепак, ние исто така може да ја видиме опозицијата во она за што се зборуваше, на пример, за односите со инославниот свет надвор од Црквата. Тука видовме голема употреба на духовно празно размислување, но ми се чини, многу малку користење на духовно кориснината Мудрост, голема употреба на знаење, но мала употреба на разбирање.

Навистина, на оваа конференција на Крит уште еднаш ја гледаме прастарата дискусија меѓу Мудроста на Црквата и рационализмот на Париз-Кресвуд, меѓу Ерусалим и Атина, меѓу царскиот пат и световниот пат. Оваа конференција на Крит сè уште може да стане Собор, но само ако Светиот Дух слегува врз него. Во тој случај, ќе стане Велик и Свет. Ако не е, тогаш ќе остане само мал и секуларен. Ние веруваме дека бидејќи сите седум Вселенски Собори всушност го поразија рационализмот со Мудроста, ја порази малоумната логика на создадениот ум со љубовта на Создателот, денес по еден милениум на рационализам, ние не можеме да направиме ништо подобро во овој трет милениум освен да ги повториме вистините прогласени на Седумте собори.

Да ја разгледаме иконата на слегувањето на Светиот Дух. Таа ги прикажува учениците како стануваат апостоли, мажи инспирирани од јазиците на огнот на Светиот Дух, како што се спушта од небото. На дното на иконата е крунисан човек , Космосот, знаењето на светот од сите времиња. Тој е засенет, надигран, од огнот, од Мудроста која доаѓа од Бога, бидејќи Христос е Словото и Мудроста Божја. Ова не е изразено во црковнословенскиот јазик само со зборот Мудрост, но со зборот Премудрост, што значи Врховна Мудрост, на Мудрост Божја, толку многу поголема отколку рационализмот на човекот, бидејќи ” во Премудрост се си направил” (Псалм 103,24).
ЗАКЛУЧОК
Премудрост, Врховна Мудрост, Словото и Мудроста Божја, е извор на секоја Мудрост, за Создателот е извор на сето создание, Божественото е извор на сите луѓе. Секој друг став е идолопоклонство. Ова е причината зошто ние не го нарекуваме осумнаесеттиот век или пак високото образование “просветлување”, бидејќи светата тајна на крштевањето и на празникот на Христовото Крштение се Просветлување. Ова е, исто така, причина зошто во деветтата молитва пред причест Свети Јован Златоуст пишува “Ти ќе дојдеш и ќе го просветлиш мојот помрачен ум“. Ова е причината зошто на првата молитва на благодарност по причестувањето се молиме дека телото и крвта може да биде “за расветлување на очите на срцето мое” и “за исполнување на мудроста”. Бидејќи без оваа прочистување од страна на Светиот Дух, нема да има Мудрост, туку само знаење, наука и рационализам. И покрај тоа што овие вторите имаат своја употреба, тие се на пониско ниво од Мудроста, која е на пониско ниво од Врховната Мудрост, Изворот на секоја Мудрост.

МВПЦ-администрација

This entry was posted in Архива. Bookmark the permalink.

Comments are closed.