ТОЛКУВАЊЕ НА СВЕТАТА ЛИТУРГИЈА

cabasilas
Прва беседа:
КАКВА Е ВООПШТО СМИСЛАТА НА ЦЕЛОКУПНАТА СВЕТА ЛИТУРГИЈА

Чинот на вршењето на светите Тајни е содржен во претворувањето на евхаристиските Дарови во Тело и Крв Христови; целта на ова претворање е осветувањето на верните кои преку тие Дарови примаат отпуштање на гревовите, стануваат наследници на Царството небесно и стекнуваат други добра.
2. Подготовката и придонесот на верниците за вршењето на овој чин и за постигнувањето на кажаната цел се молитвите, пеењето, читањето на Светите посланија и воопшто се она што на свечен начин се изговара пред и по осветувањето на чесните Дарови. Зошто иако Бог сите Свои светини ни ги дава на дар – а ние Нему ништо претходно не сме Му пружиле, туку тие навистина се Негови дарови – Он сепак бара од нас да бидеме спремни да ги примиме и да ги сочуваме; и не ни го предава Своето осветување ако немаме во себе соодветно расположение. На таков начин Он не крштева, помажува, храни и ни ги предава даровите од Својата Страшна Трпеза.
3. Господ тоа го покажал во параболата за сејачот: „Излезе сејач“, вели Он, не да ја ора земјата, туку „да ја сее“, зошто орањето во секоја друга подготовка ние самите сме должни да ја принесеме.
4.Бидејќи е неопходен условот за стекнување на даровите на светите Тајни во тоа да им пристапуваме со добро расположение и соодветно подготвени, потребно е таква подготовка да постои и при вршење на светата Евхаристија; така и навистина се случува. Таа подготовка може да ни ја дадат молитвите, пеењето и се она што на свечен начин се прави и изговара при Евхаристијата, зошто сето тоа нас не осветува и приготвува за на соодветен начин да ги примиме Даровите, да го сочуваме осветувањето и да станеме негови поседници.
5. Ова не осветува на два начина. Еден начин е тој што од самите молитви, пеење и читање имаме полза, зошто молитвите не вртат кон Бога и ни донесуваат отпуштање на гревовите; а пеењето на сличен начин ја предизвикуваат Неговата наклоност кон нас и ја привлекуваат Неговата поддршка. Зошто псалмот вели: „Принеси на Бога пофалба како жртва….ќе те избавам и ти прослави Ме“. (Пс. 50, 14-15). Читањето на делови од Светото Писмо кои ја објавуваат Божјата добрина и Неговото човекољубие, но и Неговата правда и суд, воведуваат во нашите души страв Божји и ја разгоруваат љубовта кон Него и така всадуваат во нас голема спремност за исполнување на Неговите заповеди. Бидејќи душата на секој свештеник и душата на секој од собраните христијани ова читање ги прават подобри и побожествени, и нив самите ги оспособува за примање и за зачувување на чесните Дарови – што и претставува цел на оваа света служба. На овој начин свештеникот станува достоен за принесување на жртви во која е смислата на овие свети тајни. Токму ова се наоѓа на многу места во молитвите каде свештеникот се моли да не се покаже недостоен за чинот кој претстои, туку светата тајна на Евхаристија да ја послужи со чисти раце, чиста душа и чист јазик. На тој начин за оваа света тајна ни е полезна силата на зборовите кои во самата служба се изговараат и пеат.
6. Другиот начин на кој пеењето и читањето на Светото Писмо не осветува и кој не осветува, се‘ она што во светата Евхаристија се врши, е тој во нив да Го гледаме изобразениот Христос, како и Неговите дела и страдања кои заради нас ги претрпе, зошто и во пеењето и во читањето и во се она што свештеникот во текот на целата служба го врши се отркива домостројот на Спасителот: имено првиот дел од свештенослужбата го покажува почетокот на Неговиот Домострој, вториот дел го покажува она што подоцна следи, а последниот дел она што на крајот се случувало. Заради тоа тие кои го гледаат вршењето на свештенослужбата ги имаат пред своите очи сите дела на Христовиот домострој; додека осветувањето на Даровите, како и самото жртвување, ја објавуваат Неговата смрт (Кор. 11, 26), Воскресението и Вознесението, зошто тие чесни Дарови ги претвора во самото Тело на Господа кое сето тоа го претрпело: и Распетието и Воскресението и Вознесението на небото. Свештеничките дејства кои во службата претходат на жртвувањето го откриваат се она што се случило пред смртта на Господа: Неговото доаѓање, Неговото првобитно јавување и Неговото конечно покажување. А она што во службата доаѓа по принесувањето на жртвите, тоа го објавува ветувањето на Отецот, како што Он Самиот рече, односно слегувањето на Светиот Дух врз Апостолите, како и враќањето на незнабожечките народи при Бога и нивната заедница со Него, што е остварено преку Апостолите.
7. Целата оваа света Тајна е како некаква единствена икона на едно Тело, т.е. икона на животот на Спасителот. Таа пред нашите очи ги доведува сите делови од Неговиот живот, од самиот почеток па до крајот и тоа во нивниот вистински распоред и поредок.
8. заради тоа, псалмите кои се пеат на почетокот на службата, како и се она што пред нив се изговара или објавува при предложувањето на чесните Дарови, укажуваат на првиот период на Христовиот домострој. Она што следува по појавувањето на псалмите, т.е. читањето на Светото Писмо и се останато, укажува на следниот период.
9. Но, иако е речено дека постои и различна полза од читањето на Светото Писмо и пеењето , нема никаква препрека тие да делуваат и на еден и на друг начин, односно верниците да ги управуваат кон доблестите, а да истовремено укажуваат на Христовиот домострој. Да ја земеме, на пример, облеката: таа ја исполнува својата намена – го облекува и покрива телото, а според тоа што е оваква или онаква, понекогаш открива и занимање и начин на животот и професионалната ориентација на оној кој ја носи; така да и тука истото се случува. Имено, бидејќи Светото Писмо е Боженствено и бидејќи содржи химни кон Бога и поттикнува на стекнување на доблести, тоа ги осветува оние кои ги читаат и кои ги пејат псалмите. Бидејќи е направен таков избор на четива и бидејќи нивниот распоред е примерен, тие имаат и друга моќ, т.е. можат да го покажат Христовото доаѓање и Неговиот живот меѓу луѓето, зошто такво својство нема само она што се чита на Литургија и она што се пее, туку и се што се случува за време на Литургијата, секое од овие дејства се врши заради цел која ја има во овој живот, но истовремено симболизира и некое од делата или постапките или страдањата Христови како што е, на пример, влегувањето на Евангелието во Жртвеникот или влегувањето на Чесните Дарови. И едното и другото влегување се врши заради целта кое секое од нив ја има: првиот за да се прочита Евангелието, а вториот дел за да се изврши принесување на жртвата. И едното и второто влегување го претставува јавувањето на Спасителот и Неговото покажување во светот: првото покажува се уште нејасно и несовршено покажување на почетокот на Неговиот живот, а второто го претставува Неговото посовршено и конечно покажување. Постојат и некои дејства кои тука се извршуваат, а кои немаат некоја практична цел, туку се извршуваат заради одредено значење, како што е прободувањето на Лебот и испишувањето на Крстот врз него или пак тоа што ножот за прободување на Лебот е направен во вид на копје или тоа што во светите Дарови се става топла вода.
10. Во останатите свети Тајни исто така може да се пронајдат многу слични примери: така при крштевањето, новокрстените се должни да ги соблечат обувките и да гледаат кон запад, да ги испружат рацете и да плукнат. Овие постапки не учат колку голема треба да биде нашата омраза кон лукавиот и колку треба од него да се одвраќа оној кој сака да стане вистински христијанин. Се што наликува на тоа, а што постои во светите тајни, има и некое друго значење.
11. Но, се она што се случува во светата Тајна на принесување на Чесните Дарови се однесува на домостројот на Спасителот; според тоа посматрањето на тој домострој, кој се одвива пред нашите очи, ги осветува душите и на тој начин стануваме способни за примање на Чесните дарови, бидејќи како што божествениот домострој, во времето на своето остварување, ја воскресна вселената, така и сега, додека се одвива пред очите на верниците, се прави душите на набљудувачите да бидат подобри и побеженствени. Заради тоа е проповедан и заради тоа Бог употребил безбројни средства за луѓето да Му поверуваат. Имено, боженствениот домострој не можел да се оствари и не можел на луѓето да им донесе спасение ако останал непознат на оние кои треба да бидат спасени. Тогаш тој, преку проповед, во душите на благоразумните луѓе разбудил вера и љубов кон Христа, нешта што порано не постоеле. А сега, кога трудољубиво го набљудуваат оние кои веќе поверуваа, домостројот не полага во нив толку блажени чувства, туку оние кои веќе во нив се наоѓаат ги оддржува и ги обновува и зголемува; на тој начин тој прави луѓето да бидат попостојани во верата и поврели во благочестивоста и љубовта. Кога веќе бил во состојба во нив да ги разбуди оние чувства кои тие претходно ги немале, секако дека сега му е многу полесно да ги задржи, оддржи и обнови. Чувствата кои мора да ги имаме за да пристапиме кон светите Тајни, а без кои е непобожно и да се завртиш кон нив, се овие: благочестие, вера и силна љубов кон Бога.
12. Заради тоа во чинот на светата Литургија морало да биде присутно и такво набљудување кое е во состојба да разбуди во нас валидни чувства за да не размислуваме само со умот, туку и на некој начин и со очите да го гледаме големото сиромаштво на богатиот (2. Кор. 8, 9), доаѓањето во светот на Оној Кој го зазема секој простор, пониѓувањето на Блажениот, страдањето на Нестрадалниот; да видиме колку Го мразеле, колку не сакал; колкав бил и колку се понизил Себеси; што претрпел и што се направил за да ја приготви пред нас оваа Трпеза. Така восхитени со новоста за спасението и воодушевени со обемот на милосрдието да Го почитуваме Оној Кој така не помилувал и Кој така не спасил; за Нему да Му ги довериме нашите души, да Му го предадеме својот живот и своите срца да ги запалиме со оганот на Неговата љубов. Кога ќе станеме такви, тогаш можеме безбедно и слободно да пристапиме кон огнот на светите Тајни.
13. За да станеме такви, не е доволно одеднаш се да дознаеме за Христа, туку е потребно очите на нашиот ум и сега да бидат вперени кон Него и да набљудуваме се што е во врска со Него, а тоа ќе го оствариме ако ја остраниме секоја друга помисла и ако, како што веќе реков, навистина сакаме својата душа да ја направиме способна за она осветување. Имено, кога го имаме словото на побожноста, тогаш ќе дадеме добар одговор ако некој не запраша за неа, но кога се наоѓаме пред примањето на светата тајна, тогаш не ги согледуваме сите работи на правилен начин, туку својот ум го насочуваме во друг правец и немаме никаква полза од таквото знаење. Тоа знаење не може во нас да разбуди ниедно од чувствата кои ги спомнавме, зошто тогап нашите расположенија одговараат на мислите со кои сме обземени и не обземаат онакви чувства какви овие мисли можат да произведат.
14. Од таа причина е воведена оваа симболика – од една страна таа не укажува само со зборови на настаните од божествениот домострој, туку самите тие настани ги поставува пред нашите очи, а од друга страна е видлива во текот на целокупната света Тајна. Така таа, на оној прв начин полесно делува врз нашите души и тоа не само како некоја слика, туку во нас буди чуваства – зошто видливите претстави врз нас оставаат посилен впечаток – а на оној друг начин делува така што не остава места за заборав и што не дозволува нашите мисли да бидат насочени кон нешто друго, се додека не не‘ доведе до оваа боженствена Трпеза. А тогаш, кога ќе се исполниме со такви мисли и кога нашиот ум биде трезен, ќе се причестиме со боженствените Тајни, внесувајќи во себе осветување, односно внесувајќи осветување на светата служба на осветување на виденијата „преобразувајќи се …од слава во слава“ (2Кор. 3, 18 „А ние сите со откриено лице ја одразуваме Господовата слава и се преобразуваме во ист лик, од слава во слава, како што го прави тоа Господовиот Дух“) – од пониското кон повисокото.
15. Првично гледано, во тоа е смислата на целокупната света Литургија. Но, во продолжение треба да ја испитаме од самиот почеток, ако тоа е можно, и тоа дел по дел. Прво ќе ги испитаме подготвителните молитви, свештените возгласи, светите псалмопеења и читања, а потоа самиот свет чин, самата жртва; потоа ќе го испитаме самото осветување со кое се осветуваат душите на христијаните, живи и упокоени. Исто така ќе ги испитаме и пеењата и молитвите кои народот и свештеникот ги упатуваат кон Бога, ако воопшто е потребно да бидат испитувани и согледувани. Пред се и над се, ќе го испитаме домостројот на Спасителот кој е јасно воочлив во текот на целата света Литургија; со други зборови ќе испитане кои се деловите на тој домострој изобразен во службата и што од она што се врши во оваа служба го изобразува Него.
Втора беседа:
ЗОШТО ЧЕСНИТЕ ДАРОВИ НЕ СЕ ПОСТАВУВААТ НА ЖРТВЕНИКОТ ВО САМИОТ ПОЧЕТОК НА СЛУЖБАТА

Прво да го согледаме се она што се врши на светото Предложение од донесувањето и принесувањето на светите дарови.
2. Зошто тие прво не се донесуваат на Жртвеникот и не се жртвуваат, туку прво како Дарови се принесуваат на Бога? Бидејќи нашите предци Му принесувале на Бога жртва заклано теле и крв од бесловесни животни; но биле принесувани и дарови како златни и сребрени предмети.
3. Се чини дека Телото Христово поседува и едно друго својство, зошто Неговата жртва се случи подоцна, кога бил заклан заради славата на Отецот; а повторно од почетокот се наоѓало покрај Бога и претставувало бесценет Дар Нему наменет затоа што е земен како првина на нашиот род, но и затоа што бил Првороден и според законот Му припаѓал на Бога.
4. Заради тоа овие твари кои сега се приложуваат и кои го означуваат она Тело Христово, прво не се принесуваат на Жртвеникот за да бидат принесени како жртва, туку тоа се случува подоцна откако претходно Му се принесуваат на Бога и откако ќе станат и се наречат чесни Дарови.
5. Така и Христос постапил. Имено, кога во Своите раце го зел лебот и виното и ги покажал на Бога и Отецот, ги покажал принесувајќи ги и посветувајќи ги како Дарови на Бога. Од што тоа може да се види? Од тоа што и Црквата истото тоа го прави и што лебот и виното ги нарекува дарови, зошто Црквата не би го правела тоа кога не би знаела дека и Христос го направил истото. Таа Го слушнала како заповедува: „Ова правете го за Мој спомен“ (Лук. 22, 19; I Кор. 11, 24) и таа не би го правела тоа доколку Он направел нешто друго.
Трета беседа:
ЗА ТОА ДЕКА ТИЕ ДАРОВИ СЕ ПРИНЕСУВААТ НА БОГА КАКО ПРВИ ПЛОДОВИ НА ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ

Во што е смислата на таквата форма на даровите?Старите ги принесувале своите први плодови или својата стока или говеда или други добра. А ние, како први плодови на својот живот на Бога Му ги посветуваме овие Дарови кои ја претставуваат човечката храна со која се оддржува телесниот живот. И не само да се оддржува животот преку оваа храна, туку и преку неа да се покажува, зошто апостолите говореле за Христа: „Јадевме и пиевме по Неговото воскресение“ (Дап. 10, 41) за да покажат дека Го виделе жив. Господ, исто така, заповедал да принесат јадење на оној кого Он го воскреснал од мртвите за со храната да покаже дека овој е жив. Природно е да сметаме дека оној кој принесува први плодови од храната, тој ги принесува првините од својот живот.
2. Но, можеби некој ќе рече дека се она што старите принесувале на Бога може да служи како храна за човекот, зошто тоа биле плодови кои земјоделците со својот труд ги произведувале и тоа биле животни кои биле за храна на човекот. Но дали се било првина на човечкиот живот? Не, зошто ништо од тоа не било исклучиво човечка храна, туку тоа било заедничка храна и за останатите животни: птици, тревопасни, ѕверови и месојадци. Човечката храна ја нарекуваме онаа која приликува за човекот, а подготвувањето на лебот заради јадење и преработката на виното заради пиење е својствено само за човекот.
3. Значи таква е смислата на принесувањето на Даровите.
Четврта беседа:
ЗОШТО ОВИЕ ДАРОВИ ТРЕБА ДА БИДАТ ПРВИ ПЛОДОВИ НА ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ

Каков е тој причинител и која е таа причина заради кои требало овие Дарови да ги принесуваме на Бога како првини од својот живот? Причината е таа што Бог, како возврат за тие Дарови дава живот, а било природно возратот да не биде сосема во несклад со даровите, туку да биде сродно бидејќи возратот е животот, така и дарот треба да биде живот и тоа особено што еден е Оној Кој го востановува законот на дарот и Оној Кој е Давател на возвратот, т.е. Оној Кој праведно суди и „се на вага по мерките поставува“ (Ис 28,17; 40,12 и Прем. Сол. 11, 20 и т.н.). Он заповедал да Му принесуваме леб и вино и Он за тоа ни возвраќа со жив Леб и Чаша на вечен живот. Оттаму, како што на апостолите за рибарството им возвратил со рибарство, т.е. за ловот на рибите им возвратил со лов на луѓе и како што на богатиот кој Го прашал за Царството, наместо земско богатство му ветил небесно богатство, така и тука на оние на кои ќе им подари вечен живот (т.е. Своето животворно Тело и Крв), заповедал претходно да принесат храна од овој привремен живот; така наместо живот да стекнеме Живот; односно наместо овој привремен-оној вечен и благодатта да се покаже како награда, а неизмерната милост да има нешто од праведноста и да се исполнат зборовите: „Ќе ја поставам милоста Своја по мерка“ (Ерем. 9,24 и Прем. Сол. 11,20-24).
2. Но, тоа не се случува само во оваа света Тајна, туку и при крштевање каде животот го заменуваме со Животот зошто прво предаваме еден живот и наместо него се здобиваме со друг. Но предавањето на нашиот живот при крштевањето е изобразување на сликата на смртта, додека нашето обновување во бањата на крштевањето претставува вистински живот. Имено, бидејќи Спасителот, Кој умре и воскресна, посака и нам да ни го предаде тој нов живот, заповеда и ние претходно Нему да Му принесеме нешто од тој голем дар. А тоа е подражавање на Неговата смрт. Како? Откако своето тело го потопиме во вода како во некој гроб, и откако тоа го направиме три пати, Господ тогаш не прифаќа како да веќе сме причесници на Неговата смрт и неговото погребение и не прави достојни на Неговиот нов живот.
Петта беседа:
ЗОШТО НЕ СЕ ПРИНЕСУВА ЦЕЛИОТ ЛЕБ, ТУКУ САМО ДЕЛ

Потребно е да разјасниме и ова: зошто свештеникот не ги принесува како жртва сите лебови кои се предложени, туку го принесува како дар и посветува на Бога само оној леб кој ќе го исече и го полага на Жртвеникот и свештенослужи?
2. И тоа е својство на Христовиот принос, зошто останатите дарови нивните сопственици ги избрале меѓу истородни и ги донеле во храмот и ги предале во рацете на свештениците; а свештениците ги примиле и ги принеле на Жртвеникот и ги ќртвувале или пак со секој од нив направиле ова што приликува.
3. Телото Господово, Он Самиот, како Свештеник, го избрал меѓу останатите и го посветил и вознел и го принел на Бога и конечно го жртвувал, зошто Самиот Син Божји за Себе го прифатил Своето тело издвијувајќи го од целоста, а пак, Он Самиот го дал на Бога како Дар, положувајќи го во скутот на Отецот како да никогаш од тој скут не се одвојувал, туку таму тоа Тело го создал и го зел на Себе, така да во истиот момент тоа е и создадено и предадено на Бога. Конечно, Он Самиот Го довел до Распетието и Го жртвувал.
4. Од таа причина лебот кој ќе биде претворен во она Тело, самиот свештеник го одвојува од сродните лебови и го принесува на Бога, полагајќи го на свештениот дискос, а потоа го донесува на Жртвеникот и го жртвува.
Шеста беседа:
ЗОШТО СВЕШТЕНИКОТ ГИ ВТИСНУВА НА ЛЕБОТ СИМВОЛИТЕ НА ХРИСТОВОТО СТРАДАЊЕ

Се додека се наоѓа на Предложението, издвоениот леб е само обичен леб; го прима само тоа својство дека е посветен на Бога и дека станува Дар, тогаш Го симболизира Христа во оној Негов раст кога и Самиот станува Дар. А стана Дар од Своето Раѓање, како што тоа веќе е кажано бидејќи според Законот, со самото Свое Раѓање Он бил Дар како Првороден.
2. Бидејќи сите страдања, Распетие и смртта, кои Он ги претрпе заради нашето спасение, биле прво пророчки опишани од страна на древните пророци, затоа и свештеникот тука, пред да го положи лебот на Жртвеникот и пред да го жртвува, настојува да ги изобрази врз него тие символи на страдањето. Како го прави тоа? Откако ќе издвои еден леб од повеќе и откако ќе го направи Дар, тогаш врз него го изобразува страдањето и смртта на Господ и се што свештеникот прави – нешто од практични потреби, а нешто од по своја волја, е потчинето на значењето на тие симболи. Се што тогаш се случува претставува раскажување за Христовото спасоносно страдање и Неговата смрт.
3. Одамнина постои обичај понекогаш настаните да се раскажуваат преку дела, да се претставуваат и пророкуваат. Имено, сакајќи да го покаже заробеништвото на еврејскиот народ, Пророкот и самиот себе се врзал (Езек. 3, 25 и 4, 8), и Агав подоцна на ист начин постапил за да укаже на ланците на Павле. (Дел. Ап. 21, 10). Кога еден од богоносните Отци бил запрашан што е тоа монах, тој не дал никаков одговор, туку ја соблекол облеката и ја изгазил со нозете.
4. Така и самата смрт на Господа и севкупниот Негов домострој древните пророци не ги објавувале само со зборови, туку и со дела; а на тоа се учеле од Божјите дела, како што Мојсеевиот стап, кој го раздели морето на две и капината која и сред пламенот била јадра, и Исак кого таткото го повел на жртва и толку други знаци преку кои од самиот почеток укажувало на светата Тајна.
5. Јасно е дека и свештеникот прави така. Она што го знае за Жртвата Христова тоа и со зборови го соопштува и со дела го покажува, онолку колку е тоа можно да се прикаже со такви вештаствени средства. Како да кажува: Вака Господ стаса до страдањата, вака умрел, вака ребрата Му се прободени, вака тогаш од прободените ребра истекла Крв и Вода.
6. Сето тоа го прави за да покаже дека на оваа вистина и на оваа стварност и претходеле праобрази и праслики преку кои на луѓето им било објавено однапред. Така и свештеникот, пред да го принесе лебот на Жртвеникот и пред да го жртвува, на него ги испишува знаците на Жртвата така покажувајќи дека овој леб ќе биде претворен во оној вистинскиот, распнатиот и жртвуваниот Леб. Но и покрај сето тоа, бидејќи треба да објавиме смртта на Господа), свештеникот ја соопштува и со зборови и дела за да не биде изоставен ниеден начин на објава или разкажувања за она за ѓто би ни било потребно безбројни усти.
Седма беседа:
ШТО Е ТОА СПОМЕН ГОСПОДОВ

Откако ќе го земе лебот од кој ќе ја извади светата честичка, свештеникот прво вели: „Во спомен на Господ и Бог и Спасителот наш Исус Христос“, што е во согласност со она што Он Самиот ни заповеда, зошто вели: „Ова правете го во Мој спомен“ (Лука, 22, 19 и 1 Кор. 11, 24).
2. Свештеникот ова го кажува не само за тој леб, туку за целата служба како да од тој момент започнува свештенодејствувањето, зошто после извршувањето на целата света Тајна и Господ ги додал овие зборови: „Ова правете го во Мој спомен“.
3. Но, во што е тој спомен? Како во текот на службата ќе се сетиме на Господа? Со кои активности и во какво расположение? Со други зборови, на што да се потсетиме во врска со Него и што да раскажуваме за Него? Можеби за тоа дека воскреснувал мртви, дека на слепите им дарува вид, дека ги укроти ветриштата, дека со неколку лебови наситил илјадници луѓе – се она што покажало дека е Бог е дека е семоќен? Секако дека не. Он пред се ни заповеда да се сеќаваме на оние настани кои ја покажуваат Неговата слабост, т.е. Неговото Распетие, страдањето и смртта. Во што тоа јасно можеме да го видиме? Така тоа ни го пренел Апостол Павле кој добро познавал се што се однесува на Христос.
4. Имено пишувајќи им на Коринтјаните за Тајната на Евхаристијата и спомнувајќи дека Господ рекол: „Ова правете го за Мој спомен“, тој додава: „Зашто, секојпат кога ќе го јадете овој леб, и ќе пиете од оваа чаша, ја навестувате Господовата смрт, додека дојде Он“ (1 Koр. 11, 26). Тоа и Самиот Господ го објави предавајќи ни ја оваа света Тајна. Имено кога рекол: „Ова е Телото Мое“ и „Ова е Крвта Моја“, Он со тие зборови не додал на значењето на чудото и не рекол дека тоа е она што мртвите ги воскреснува и што ги чисти лепрозните, туку ги спомнал само страдањето и смртта: „кој за вас се крши“ и „која за вас се пролева“ (Лук. 22, 19 и 1 Кор. 11, 24).
5. Зошто Он не ги спомнува чудата туку ги спомнува страдањата? Затоа што страдањата Господови се попотребни од чудата бидејќи во поголема мерка придонесуваат за нашето спасение и затоа што без нив човек не може да воскресне; чудата само ја покажуваат силата Негова – зошто чудата се случија само со цел да поверуваме во Господа, како и во вистинскиот Спасител.
Осма беседа:
ЗА ОНА ШТО СЕ ВРШИ НА ЛЕБОТ НА ПРЕДЛОЖЕНИЕТО

Бидејќи на тој начин треба да се објавува споменот на Господа, изговарајќи ги зборовите: „Во спомен на Господа“, свештеникот го додава она што го објавува Неговото Распетие и смрт. Имено, засекувајќи го Лебот, тој го изговара пророштвото на старите пророци за спасоносното страдање: „како овца на колење беше воден“ ( Иса. 53, 7; Дел. Ап. 8, 32) и понатаму се што следува, така и со зборови и со одредени дејства, колку е тоа можно, зборува за тоа. Правејќи го неопходното засекување на Лебот, за од него го извади Дарот, тој тоа засекување го прави со симболот на заминувањето на Христос од светот, Неговото пристапување кон Отецот остварено преку смртта, како што иСамиот кажа: Го оставам светот и одам при Отецот“ (Јн. 16, 28).
2. Кога го отсекува Лебот забодувајќи го копјето неколку пати во него, свештеникот дели зборови од пророците на исто толку делови и секој дел на текстот се поврзува со одреден дел на чинот на сечење за да покаже дека сите сите тие дејства се толкуваат изговорените зборови. Зошто како што тој Леб е издвоен од целината на истородниот леб за да биде посветен на Бога и на него да се изврши свештената служба, така и Господ се одвои од луѓето со кои заради своето човекољубие ја делел истата природа, и „бил воден како овца на колење“ и „земен е од земјата животот Негов“. Потоа свештеникот ги додава пророштвата кои следат.
3. Положувајќи го Лебот на Предложението врз светиот дискос, свештеникот објавува и изговара се она што се објавува самата жртва и смртта Христова. „Се жртвува“, вели тој, „Јагнето Божје кое ги зема на Сбе гревовите на светот“. Изговара и прави она со што го изобразува начинот на смртта Христова. Имено, го врежува знакот на Крстот врз Лебот и со тоа покажува како Неговата жртва се случила, т.е. покажува дека тоа се случило со Распетието; а после тоа свештеникот го прободува Лебот од десната страна и на тој начин ја покажува раната на ребрата на Христа. Заради тоа тој нож, со кој се нанесуваат бодежи, се нарекува копје, а и направен е во облик на копје за да не потсетува на копјето со кое беа пробиени ребрата на Господ. Истото се прави и кога се во прашање Крвта и Водата, кои истекоа од раната; сето тоа е покажано со зборови и дејства, влевајќи во светата чаша вино и вода и говорејќи: „И веднаш излезе крв и вода“.
Во тоа е споменот на Господа и раскажувањето за Неговата смрт.
Девета беседа:
ЗОШТО ГОСПОД ЗАПОВЕДАЛ ТОА ДА ГО ПРАВИМЕ ВО НЕГОВ СПОМЕН

Зошто Господ го заповедал тоа и што имал на ум кога го побарал тој спомен од нас? За да не бидеме нблагодарни, зошто навистина оние што примија добродетелство возвратија на своите добродетели и тогаш кога се сеќаваат на нивните дела низ кои тие добродетели ги примиле. За таков спомен луѓето смислиле многу начини: гробови, кипови, споменици, празници, славења, борби; сите тие имаат една цел, а тоа е важните луѓе да не бидат предадени на бездната на заборавот.
2. Така е и со Спасителот. Он како да вели: „Луѓето бараат некои груги лекови против заборавот за да се сеќаваат на оние кои им правеле добро, „а вие ова правете го за Мој спомен“. Како што во градовите на своите споменици ги запишуваат имињата на своите јунаци и нивните победи кои им донеле спасение и благосостојба, така и ние на тој чин на чесните Дарови ја запишуваме смртта Господова со која е остварена целокупната победа над лукавиот. Во изобразените ликови градовите имаат само телесен лик на своите добротвори, додека ние преку овој принос немаме само телесен лик, туку и самото Тело на својот Добродетел.
3. Истото и Бог во Стариот Завет преку законите одредил – преку прасликата да се остварува; сега заповеда да се случува во вистина и во стварноста, зошто Пасхата и колењето на јагнето претставуваа спомен на колењето на овците и на крвта која во Египет ги спасила еврејските првенци.
4. Во тоа е смислата на споменот.
Десета беседа:
ЗА ОНА ШТО НА ПРОСКОМИДИЈАТА ПО СПОМЕНОТ СЕ ИЗГОВАРА И ЗА ТОА ДЕКА ПРИНЕСУВАЊЕТО НА ДАРОВИТЕ ИСТОВРЕМЕНО ПРЕТСТАВУВА И БЛАГОДАРЕЊЕ И ПРОЗБА

Свештеникот продолжува со приносот и вадејќи по една честичка од секој леб, ги користи како Дарови. Но, не говори и не прави, како на почетокот, она што ја изобразувало смртта на Господ; зошто се смета дека она што еднаш е изговорено, тоа важи за цела служба. Имено, целокупното принесување на Даровите е во спомен на Господ и тоа во целост ја објавува Неговата смрт.
2. Кои зборови сега се изговараат? „Во слава на Пресветата Божја Мајка,…во чест или спомен на ова или она свето,…за спомен и отпуштање на гревовите на душите на живите и умрените“.
3. Што значи сето тоа? Благодарност на Бога и прозба, а тоа се причините за принесување на Даровите.
4. Вака стојат работите: ниеден дар не се дава залудно – без разлика дали со него Му се угодува на Бога или тој се дарува на луѓе – туку се принесува заради некое добро кое се случило или кое се очекува. Навистина, со даровите или му возвратуваме на својот добротвор за она што сме примиле или со нив му угодуваме на оној кој е во состојба да ни подари она што се уште не сме примиле.
5. Се чини дека овие Дарови се принесуваат на Бога од две причини: затоа што веќе сме примиле и затоа да примиме, т.е. и да заблагодариме на Бога и да Го молиме – да заблагодариме за се добро кое ни го направил и да Го молиме и понатаму да ни прави добро. Според тоа Даровите се израз на благодарност и молба.
6. Кои се тие добра што веќе ни се дадени? И кои се тие добра што ги бараме? Секако едни исти: отпуштање на гревовите и наследување на Царството. Тоа се оние добра за кои Он ни заповеда да ги бараме пред се останато; тоа се оние добра кои Црквата веќе ги добила, а тоа се и оние добра за која Црквата моли. Како таа веќе ги здобила тие добра? И како се уште не ги здобила и се моли на Бога за да ги добие?
7. Ги здобила затоа што ја стекнала можноста да ги прими бидејќи примиле „власт да бидат Божји деца“ (Јов. 1, 12), а тоа е на сите христијани заеднички дар кој ни е даден со смртта на Спасителот. Тоа се боженственото крштевање и останатите свети Тајни преку кои го примаме всиновувањето од Бога и стануваме наследници на Царството небесно.
8. Потоа Црквата веќе го наследила Царството небесно и тоа преку брзбројното мноштво на своите членови кои како мислија ги испратила на небото; тие членови блажениот Павле ги нарекол „Црква на првородните запишани на небесата“ (Евр. 12, 23). На тој начин Црквата ги стекна тие големи добра.
9. За оние свои деца кои се уште итаат по наградата и воопшто за сите оние кои живеат во овој живот, а чие окончување е неизвесно, како и за оние кои се претставиле, но не со некои големи и особени надежи, Црквата се уште не им обезбедила Царство. Заради тоа таа се сеќава на смртта на Господа и се сеќава на светите кои достигнале до совршенство, но се сеќава и на оние кои се уште не се совршени – за оние првите се заблагодарува, а за другите се моли.
10. Отаму првиот дел на принесување на Даровите, а слично на него и вториот дел претставува заблагодарување, додека она што потоа следи претставува прозба во спомен на Господа, во спомен на Неговата Блажена Мајка и во чест на нашите свети застапници.
11. Ти благодариме, вели Црквата, што со својата смрт ја отвори вратата на Животот, што од нас ја прими Твојата Мајка, што толкава слава стекна човек меѓу нас, што имаме застапници од нашиот род и што толкава слобода им даде на луѓето како што сме ние.
12. Бидејќи зборовите: „во слава и во чест“ значат: „заради слава и заради чест“, како што зборовите: „за отпуштање на гревовите“ значат: „заради отпуштање на гревовите“. А зборовите: „заради нешто“ имаат двојно значење: или заради она што веќе е присутно или заради она на што се надеваме. Кој е тој кој не знае дека славата на Блажената Дева и честа и застапништвото на светителите претставуваат добра кои веќе сега се присутни? Принесувањето на даровите за добрата кои веќе се присутни не е ништо друго освен чисто благодарење. Од ова што веќе е речено, јасно е дека и зборовите: „во спомен на Господа“ значат некакво возвраќање и благоданост кон Него заради Неговата смрт. Заради тоа при принесувањето на Даровите се изговараат зборови кои укажуваат на тоа дека смртта на Господа била причинител на сите наши добра.
13. На крај свештеникот упатува прозба молејќи се за отпуштање на гревовите, за упокојување на душите и слично. Бидејќи на благодарноста и е својствено следново: кога се обраќаме кон Бога, веднаш не изнесуваме какви ни се потребите, ниту бараме она што ни недостасува, туку прво се присетуваме на она што веќе сме го примиле и заради тоа се заблагодаруваме о славословиме; на тој начин славата Божја ја поставуваме над нашите потреби.
Единаесета беседа:
ЗА ТОА ЗОШТО ДАРОВИТЕ СЕ ПОКРИВААТ И ЗА ЗБОРОВИТЕ КОИ СВЕШТЕНИКОТ ГИ ИЗГОВАРА ПРИ ТАА ПРИЛИКА

Се што е изговорено и направено при Жртвувањето на лебот, а со што е претставена смртта на Господа, ја имало само силата на изобразување и символи, додека лебот и понатаму останува леб. Имено, единственото што лебот го примил е тоа што станал дар на Бога и затоа го претставува симболот на Телото Господово во Неговиот првобитна возраст, зошто и тоа Тело од самиот почеток бил Дар, како што веќе е кажано. Затоа свештеникот ги набројува и ги прикажува на лебот оние страдања кои Христос ги претрпел додека уште бил новороденче и додека лежел во повој. Додека ја поставува таканаречената ѕвездичка, тој вели: „Додека не дојде и не застана над местото каде беше Детето.“ (Мат. 2, 9), а потоа го додава она што пророците уште од дамнешни времиња говореле, а што Нему како на Бог Му приликува, за луѓето, заради Неговото Тело и заради се што во врска со Него можат да видат, да мислат за Него приземно и на начин кој е недостоен за Неговото Божество. „Со Словото Господово небото се создаде“, „Господ се зацари и во величество се облече“ (Пс. 93, 1) „Доблеста Негова го покри небото и земјата се наполни со пофалпи кон Него“.
2. Изговарајќи ги овие зборови, свештеникот го покрива Лебот и Чашата со скапоцена покривка и ги кади од сите страни, зошто и силата на оволпотениот Бог отпочетокот била сокриена се додека не дојде времето за чуда и сведоштва од небото. Но оние кои за Него умееле да кажат: „Господ се зацари и во величество се облече“ и кои умееле да ги кажат сите оние останати богодолични зборови, тие Го признале, Го почитувале како Бог и го барале своето прибежиште при Него. Имајќи го тоа на ум, над покриените Дарови свештеникот ги изговара овие зборови: „Засолниме во сенката на Своите крила“ (Пс. 17, 8) и ги кади од сите страни.
3. Откако сето тоа ќе го изговори и направи и откако ќе се помоли сите добра на свештената служба да се остварат во согласност со нејзината света цел, свештеникот влегува во Жртвеникот, застанува пред светата Трпеза и ја започнува Литургијата.
Дванаесета беседа:
ЗА СЛАВОСЛОВИЕТО НА ПОЧЕТОКОТ НА СВЕТАТА ЛИТУРГИЈА

Светата Литургија започнува со славословието: „Благословено Царство на Оца и Синот и Светиот Дух“.
2. Разговорот со Бога е благодарење, славословие, исповед, молитва.
3. Прво е славословието затоа што е својствено на благодарните слуги при пристапувањето пред господарот, да не го изнесуваат веднаш на почетокот она што ним им припаѓа, туку само она што е прилега само на господарот. Ткаво нешто, всушност, е славословието.
4. Имено, оној кој бара го прави тоа зошто сака својата состојба да ја направи подобра; кој се исповедува се обвинува себеси зошто така сака да се ослободи од злото; а оној кој благодари е јасно дека се радува заради своите добра и затоа се заблагодарува на оној кој му ги подарил; но оној кој славослови оставајќи ги настрана себе и сите свои – тој Го славослови Господа поради Него Самиот и заради неговата сила и слава.
5. И самата природа и поредокот на нештата бараат тука славословието да биде на прво место, зошто штом ќе пристапиме на Бога веднаш стануваме свесни за непристапноста на Неговата слава и сила и Неговото величенство и од таму доаѓа нашето чудење, воодушевување и слични чуваства; затоа е сосема природно самото славословие.
6. Продолжувајќи сознаваме за Неговата добрина и за Неговото човекољубие, на тоа следува благодарност.
7. Потоа ја согледуваме преобилноста на таа добрина и богатството на Неговото човекољубие и наоѓаме дека нашата злоба претставува доволен показател на тоа преобилство и тоа богатство – зошто, икао сме такви, Он не престанува да ни прави добро. Навистина овој факт, и пред сите останати, може да не поучи колку Бог е човекољубив, затоа што тој факт ни е ни е најблизок, што е во нас и што ни е пред очите. А кога пред Бога се се присетуваме на своите гревови, тоа е она што се нарекува исповедување.
8. Четврта по ред е молитвата. Навистина после овие мисли со кои укажуваме колку е голема добрината Божја кон нас и колку големо е Неговото човекољубие, сосема е оправдано да се смета дека ќе го добиеме се она за што се молиме. Бог е добар кон нас дури и кога сме грешни – каков ли кон нас би бил кога би се промениле и кога, исповедувајќи ги своите гревови, се здобиеме со оправдување! Зошто зборовите на пророкот велат: „Зборувај ми за да се оправдаш“ (Ис. 43, 26).
9. Отаму славословието зазема прво место во разговорот со Бога. Затоа свештеникот, пред било која друга молитва и свештенодејствие, Го славослови Бога.
10. Но зошто ја слави троичноста Божја, а не Неговото единство? Зошто тој навистина, не вели: „Благословен Бог“ или „Благословено Царство Божје“, туку одвоено Ги спомнува боженствените Лица велејќи: „Благословено царство на Оца и Сина и Светиот Дух“. Така зборува бидејќи луѓето, преку очовекувањето на Господа, за првпат спознале дека Бог е во три Лица. Имено, се што се врши за време на Светата Литургија претставува воведување во тајната на Христовото очовекување. Затоа и било потребно во самиот почеток на службата да заблеска и да биде објавена Светата Троица.
Тринаесета беседа:
ЗА ПРОЗБИТЕ И ЗОШТО ПРВО БАРАМЕ МИР

После славословието, свештеникот ја започнува прозбата говорејќи: „Во мир на Господа да се помоли ме“.
2. Зборовите на Светото Писмо: „Ние не знаеме за што да се молиме како што треба“ (Рим. 8, 26) и да не „празнословиме“ (Мт. 6, 7), не учат на она што треба да го знаеме за молитвата, а пред се ни го покажуваат начинот на молитвата, т.е. дека треба „во мир“ да се помолиме.
3. Зошто, веднаш по славословието, не повикува да се помолиме, а претходно не сме се исповедале, ниту пак сме се заблагодариле на Бога? Затоа што со спомнувањето на зборот „мир“, се опфатени и тие две работи, што и може да се сфати ако внимателно се набљудува. Зошто не може да има мир во себе оној кој не е задоволен со она што со него во животот се случува, туку само оној кој е благодарен и кој, според законот на блаженствата на апостол Павле, „на се се заблагодарува“ (1 Сол. 5, 18), ниту може да има мир оној кој нема „чиста совест“ (1 Тим. 3, 9), а не може да има чиста совест без претходно исповедување. Според тоа, душата на оној кој се моли во мир претходно веќе се нашла во состојба на благодарност и исповедување.
4. Освен тоа, молитвата со која верниците тука се молат на Бога покажува дека тие и благодарат и се исповедуваат. За што тие, всушност, се молат? Да бидат помилувани. А тоа е прозба на веќе осудени, кои, немајќи веќе никакви оправдувања и немајќи веќе никакви зборови во своја одбрана, за крај го оставаат тој повик кон Судијата и очекуваат да бидат услишени во она што го бараат – но не по својата праведност, туку по Неговото Човекољубие. На таков начин тие ја признаваат големата добрина на Судијата, но и својата грешност; така тоа што е право е благодарност, а второто е исповедување.
5. Од самиот почеток свештеникот го поттикнува народот на молитва, иако за молитва тој самиот е одреден и со тоа станува предводник на народот како негов предводник и посредник. Тој ги поттикнува на тоа за неговата молитва да биде успешна и ефективна, како што рече апостол Јаков (5, 16). Прозбата на праведникот е ефективна тогаш кога сите оние во чие име таа се упатува, принесуваат се што е во нивна моќ: добрина, молитви, праведност и се за што знаат дека на Бога е угодно.
6. Која е првата прозба? „За вишен мир и спасение на нашите души“.
7. Откако свештеникот прво не поучи со какво расположение треба да се помолиме, сега не учи и што прво треба да побараме, а тоа се мир во висините и спасение на нашите души. Имено и Христос ни заповеда да бараме “прво Царство Божје и Неговата правда“ (Мат. 6, 33). Секо дека зборовите „за спасение на душите“ се однесуваат на тоа Царство, а зборовите „мир во висините“ се однесуваат на Божјата праведност за која апостол Павле рекол: „Мир Божји кој го преминува секој ум“ (Фил. 4, 7). Но, како што зборот „праведност“ таму не значи само расподелба на подеднакви делови, туку укажува на секоја доблест воопшто, така и тука зборот „мир“ има некое општо значење, зошто мирот е плод на сите доблести заедно, и сите духовни филозофии. Затоа е невозможно да се стекне совршен мир доколку една доблест недостасува, туку оној кој сака да стекне мир е должен да до него дојде преку сите доблести.
8. Прво, значи, треба да се подвизуваме стекнувајќи мир – оној кој на луѓето им е достапен- а потоа од Бога да го бараме Неговиот мир, како што правиме и со секоја друга доблест. Зошто постои разумност до која може да се дојде преку подвиг, а постои и разумност која Бог ја дарува на човечката душа; истото тоа ваши и за љубовта, за премудроста и за сите останати доблести. Заради тоа свештеникот ни говори прво за оној мир кој од нас зависи, кои ние самите можеме да го постигнеме и не повикува во тој мир да ги упатиме своите молитви кон Бога. Потоа говори за мирот кој го добиваме од Бога и не поттикнува да се помолиме на Бога за него, велејќи: „За вишен мир…на Господа да се помолиме“. Спомнувајќи мир, тој го нема на ум само мирот кон луѓето, кога никому ништо не злопамтиме, туку и мир кон самите себе – кога сопственото срце за ништо не обвинува. Ползата од мирот е голема; т.е. оваа доблест ни е неопходна секаде, зошто сосема е невозможно вознемирен ум да достигне до Бога и тоа прво заради самата природа на метежот. Како што мирот прави многумина да бидат едно, така и метежот прави едното да биде многумина. Освен тоа, оној кој се моли немајќи во себе мир, тој ниту може правилно да се моли, ниту може да ужива во било какво добро од својата молитва. Зошто доколку некоја грижа го вознемирува човека или ако злопамтењето го истерува мирот од неговата душа, тогаш молитвата нема да добие ни простување за своите согрешенија, а не да се здобие со некоја друга благодат. Ако совеста го пече за некои други гревови и ако сопственото срце го обвинува и на тој начин се вознемирува, тој во потполност се лушува од секоја слобода кон Бога, согласно со зборовите: „а кога се моли, се моли без слобода“, што значи дека се моли без вера. А кој се моли без вера, тој залудно се моли и без никаква полза.
9. Заради тоа свештеникот не повикува да се молиме со мир, а пред се да бараме вишен мир.
10. После тоа свештеникот не повикува со добрина да ги упатиме прозбите и за останатите и тоа не само за Црквата, за државата и за поглаварите или пак за оние кои се наоѓаат во опасност, кои се во тешкотии и во несреќи, туку воопшто за сите луѓе на целата вселена.
11. Тој вели: „За мир на целиот свет“. Затоа што христијаните знаат дека нивниот Господ е заеднички Господ на сите луѓе и дека за сите се грижи како што создадтелот се грижи за своите суштества. Ако некој за нив се грижи, така повеќе на Бога Му угодува, отколку да Му принесе жртва (Мат. 9, 13).
12. Така, по зборовите на блажениот павле, ќе можеме „тивок и мирен живот да поживееме во секоја побожност и чесност“(1 Тим, 2, 2).
13. И не се молиме само за оние добра која и користат на душата, туку и за неопходни телесни добра: „За благорастворување на воздухот, за изобилие на плодови земни“; за така да увидиме дека Бог е Причинител и Давател на се и за само на Него да се обрнуваме зошто Христос заповеда заедно со сите останати нешта, од Него да го бараме и секојдневниот леб.
Четринаесета беседа:
ЗОШТО ВО СЕКОЈА ПРИЛИКА БАРАМЕ МИЛОСТ БОЖЈА

Потребно е да разгледаме зошто свештеникот ги повикува присутните верници да се молат за многу и различни добра, а овие се молат само да бидат „помилувани“ и во секоја прозба само овој збор го упатуваат кон Бога.
2. прво затоа што тој збор, како што веќе е напоменато, со себе ги опфаќа и благодарноста и исповедувањето и затоа што да се бара милост Божја значи да се бара Царството Негово кое Христос вети дека ќе го даде на оние кои го бараат, како што ќе ни додаде и се друго што ни е потребно (Мат. 6, 33); затоа верниците се задоволуваат со таа прозба зошто таа има моќ за сите прозби заедно.
3. Некој може да праша: како може да знаеме дека милоста Божја го означува Неговото Царство? Од она што Христос го има на ум кога говори за наградата кои милосрдните ќе ја добијат и за платата која од Него ќе ја добијат заради својата добрина: на едно место кажува дека „ќе бидат „помилувани“, а на друго дека ќе го добијат „Царството“ и тоа дека исто е да се прими милоста Божја или да се добие Неговото Царство, зошто вели: „Блажени се милосрдните зошто ќе бидат помилувани“ (Мат. 5, 7).
4. на друго место како да ги толкува Своите зборови и како да објаснува што значи изразот „помилува“, Христос вели: „Тогаш Царот ќе им рече на оние што Му седат од десната страна: ‘Дојдете благословени од Отецот Мој, примете го Царството кое ви е подготвено од постанокот на светот“ (Мат. 25, 34).
5. Со други зборови, ако некој посака, преку делата која ги прават милосрдните луѓе, да го согледа делото на боженствената милост, ќе најде дека боженствената милост е истородна со Царството. Навистина, што прават оние кои се милосрдни? „Огладнев“, вели, „и ми дадовте да јадам; ожеднев и ме напоивте“ (Мат. 25, 35). Според тоа, на оние кои ги милува, Христос ќе им даде оброк од Својата Трпеза. А која е таа трпеза? „Да јадете и да пиете“, вели Он, „на Мојата Трпеза во Моето царство“. Па да видиш колку е блескава таа Трпеза и дека тоа не е Трпеза на слуги, туку Трпеза на цареви! Ќе видите дека и слугата на таа Трпеза не е никој друг туку Самиот Господ, зошто вели: „Ќе се препаше, ќе ги прилегне до трпезата и ќе дојде да им служи“ (Мат. 12, 37).
6. Ќе го облече и сиронавиот ако е гол. Но, дали ќе му даде царска одора? Сигурно ќе го облече во облека која Нему е блиска и која е Негова, зошто нема во Христа ништо ропско бидејќи е Цар, како што ни во нас нема ништо царско бидејќи сме робови. А тоа е она свадбено руво кое треба да го носат оние кои ќе бидат во Царството, зошто тогаш Царот нема да пронајде ништо за што би ги прекорел и за што би ги прогонил.
7. А потоа? Ќе им отвори Свој дом и ќе ги внесе внатре и таму ќе им даде спокој, зошто вели: „Бев странец и ме примивте“ (Мат. 25, 35). Но оние, кои ќе се удостојат на таква благодат, не се веќе слуги, туку синови. Така „робот не останува во куќата за секогаш, синот останува за секогаш“ (Јн. 8, 35). А синовите наследници не го наследуваат само царството, туку и оној кој тоа Царство го поседува зошто апостол Павле вели: „Наследници Божји, а сонаследници Христови“ (Рим. 8, 17).
8. И така, да се бара милост од Бога е исто што и да се бара да го добиеме Неговото Царство.
Петнаесета беседа:
ЗА ПРЕДАВАЊЕТО НА СЕБЕСИ НА БОГА

Откако ќе се помолиме за се, свештеникот не повикува самите себе на Бога да се предадеме велејќи: „Спомнувајќи ја Пресветата, Пречиста, Преблагословена, славна Владичица наша Богородица и Приснодева Марија со сите светии, самите себе едни и други и цел живот свој на Христа Бога да го предадеме“.
2. Но, не им припаѓа на сите себе да се предаваат на Бога. Зошто не е доволно тоа да се каже – потренбо е и Бог тоа да се сложи. Но, за такво нешто секако е неопходна слобода и храброст пред Бога, а таквата храброст се раѓа од чистата совест, кога нашето срце не не обвинува, кога се грижиме за она што е Божје, кога заради грижата за она што е Божје, го презираме она што е наше, зошто тогаш и ние самите навистина ја напуштаме грижата за себе и со диверба се предаваме на Бога, верувајќи неколебливо во тоа дека Он ќе го прифати и зачува она што Му е доверено. Бидејќи ова бара толку мудрост и разумност, некогаш ја повикуваме на помош Пресветата Мајка Божја и целиот хор на светители (зошто глаголот „спомнува“ тука значи: „повикува, моли„), и така себе се предаваме на Бога; а понекогаш, откако ќе измолиме „единство на верата и заедница на Светиот Дух“ тогаш дури „самите себе и еден друг и цел живот свој го предаваме на Бога“.
3. Што е тоа единство на вера? „Дводушен човек“, вели Писмото, „е непостојан во сите свои патишта“ (Јак. 1, 8); а дводушен човек тука е наречен оној кој е колеблив, кој во ништо не е доверлив. Таквиот човек, кој се навалува на две страни, ни на едната страна не чекори цврсто. Со единство се покажува она што е сосема спротивно на ова: тоа е постојаност и извесност. Навистина оној кој постојано верува во нешто, тој знае една работа за тоа: дека нешто е или не е. Човекот кој се двоуми тежнее кон едната и другата страна; а за тоа каков е – самото име покажува.
4. Единството на верата означува нешто постојано, нешто што е ослободено од секое сомневање.
5. Заедницата со Светиот Дух ја означува Неговата благодат. А заедница се нарекува затоа што Господ со Своето Распетие ја урна „преградата“ (Ефес. 2, 14) која била меѓу Бога и нас бидејќи требало оние кои одамна биле раздвоени и кои ништо заедничко немале меѓу себе, да дојдат во заедницата и единството. Тоа е остварено со слегувањето на Светиот Дух врз апостолите. Отаму доаѓа и светото крштевање, како и циот извор на боженствена благодат, отворен за луѓето и станавме, според зборовите на блажениот Петар „причесници на боженствената природа“ (2 Пет. 1, 4).
6. Значи оној кој сака на добар начин себе да се предаде на Бога, потребно е да има постојана вера и помош од Светиот Дух.
7. Не само себе да се предадеме на Бога, туку и едни на други, зошто секој од верниците не треба само да се моли за сопствено добро, туку и за добро на сите останати – што е во согласност со законот за љубовта.
Шеснаесета беседа:
ЗА ТАКАНАРЕЧЕНИТЕ АНТИФОНИ И ЗА МОЛИТВИТЕ КОИ ГИ СЛЕДАТ

Додека ѓаконот ги упатува прозбите и додека свештениот народ се моли, во олтарот свештеникот тивко и за себе изговара молитва за присутниот народ и за светиот храм, на нив да се излее богата милост и добрина Божја. Наведува и причина зошто тоа го бара, а Бог, според Својот праведен суд, ќе даде се што од Него се бара. Но, нема да даде затоа што примателите се достојни за даровите кои ги примаат, ниту затоа што е праведно да ги примаме, туку затоа што Нему Му „прилега секоја слава, чест и поклонение“. Заради Твојата слава, вели, Те молам за сето ова, зошто кон нас недостојните покажуваш толку големо човекољубие, тоа е во Твоја слава. Таквиот начин на прославување Тебе Ти прилега, во согласност со зборовите на блажениот Давид: „Не нам, Господи, не нам, туку на името Твое дај Му слава, заради Твојата милост и вистина“ (Пс. 115, 1).
2.Заради тоа свештеникот, завршувајќи ја молитвата, гласно го чита овој возглас зошто тој претставува и завршеток на молитвата и славословието – го чита гласно за сите присутни да учествуваат во славословето и целата Црква да Го прославува Бога. И навистина, сите присутни слушајќи учествуваат во славењето на Бога.
Зошто кога свештеникот го изговара ова славословие, сите верници одговараат со „амин“; извикувајќи го тој збор, тие го присвојуваат сето она што свештеникот го изговара.
3. Потоа свештеникот започнува свети псалмопеења кои ги довршуваат присутните верници, пеејќи ги боговдахновените зборови на светиот Пророк: „Благословувај Го Господа, душо моја, и сè што е во Мене: Неговото свето име!“(Пс. 102, 1).
4. За време на пеењето на овие и други стихови, ѓаконот ги поттикнува верниците на молитва повикувајќи ги да се молат како и претходно.
5. Додека трае пеењето и додека верниците се молат, свештеникот во олтарот упатува молитви до Бога за полнота на Црквата воопшто, а особено за оние кои го украсуваат Неговиот свет дом и кои сакаат во се да Го покажат блескав за и тие со Него бидат прославени; и ја возгласува најважната причина: „Зошто твоја е моќта и Твое е царството“. Зошто, вели, на царевите им припаѓа славата и во нив е силата за да можат да ги направат блескави оние кои сакаат. А Ти си вечен Цар, и Твоја е власта и Твое е Царството.
6. Свештеникот тој доказа, како некое славословие, го возвикува на цел глас за тоа да допре до ушите на сите верници; а потоа, прифаќајќи ги како учесници во изнесувањето на химната кон Бога, како што било и пред тоа, од почеток го започнува пеењето, а верниците го дополнуваат. Потоа верниците се молат на Бога со оние прозби кои ѓаконот ги упатува со согласност со она што пред малку беше речено.
7. Откако свештеникот повторно се моли за верниците кои заедно со него се молат, односно секој од нив да добие она што бара од Бога и тоа да им биде од полза, а исто така и да добијат вечен живот во идниот век, тој како залог ги наведува добрината и човекољубието Божје и бидејќи тоа го сочинува завршувањето на молитвата, го изговара гласно за сите да можат да слушнат.
8. Потоа започнува третото пеење во кое го внесува Евангелието следено со свеќи и кадење, со свечена придружба на сите кои служат во отарот. Евангелието го носи ѓаконот, а ако нема ѓакон, тогаш свештеникот.
9. Пред да застане во Жртвеникот, свештеникот застанува близу до царските двери додека пеењето не заврши и се моли на Бога заедно со него во Жртвеникот да влезат и светите ангели и со него и тие да учествуваат во свештенослужењето и да станат заедничари во славословењето на Бога; и свештеникот наведува причина, а тоа е дека на Бога прилега секоја чест и поклонение и од луѓето и од ангелите. Зошто зборовите:„…секоја слава, чест и поклонение“ се однесуваат на сите кои знаат да Го слават Бога, да Му укажуваат чест и да Му се поклонуваат.
10. Откако се измоли за сето тоа, свештеникот влегува во Жртвеникот и го положува Евангелието на чесната Трпеза.
Седумнаесета беседа:
НАКРАТКО ЗНАЧЕЊЕТО НА ЛИТУРГИЈАТА

Потребно е уште еднаш, од самиот почеток, ги согледуваме зборовите кои ги среќаваме во пеењата. Но, прво треба да кажеме и тоа дека тајната на Христовиот домострој пројавува преку самото принесување на евхаристиската жртва, но се пројавува и преку се она што пред и после жртвопринесувањето се извршува и изговара.
2. Принесувањето на жртвата ја објавува Неговата смрт, Воскресението и Вознесението, кога чесните дарови се претвораат во самото Господово Тело , кое воскреснало и кое се вознело на небото.
3. Се она што претходи на самото принесување на жртвата ги открива фактите кои и претходат на Христовата смрт: Неговото доаѓање, Неговиот јавен живот, Неговото конечно покажување; а она што се извршува после принесувањето на жртвата, го открива ветувањето на Отецот, како што Самиот рече, слегувањето на Светиот Дух врз апостолите и обраќањето на народот кон Бога, остварено преку нивното посредство, како и заедницата со Него.
4. Целокупната мистагогија како да претставува некакво единствено тело на историјата кој од почетокот до крајот ја задржува својата хармонија и целост, така да се што при таа прилика е направено или изговорено, дава придонес на целината. Отаму сите химни кои се пеат на почетокот на Литургијата го означуваат првиот период на Христовиот домострој, а оние после нив, читањата од Светото Писмо и останатите пеења, го означуваат следниот период.
5. Додуша е кажано дека постои и една и друга причина за читање на Светото Писмо и за пеење, а тоа е очистување и подготовка за примање на светите Тајни. Но, ништо не спречува да се случува и едното и другото и тие да ги осветуваат верниците и да го покажуваат Христовиот домострој. Како што облеката, од една страна, ја задоволува потребата за облекување и покривање на телото, а од друга страна со својот изглед го покажува занимањето, општествената положба и звањето на оној кој ја носи на себе, тоа истото важи и тука. Во Боженственото Писмо и зборовите кои се пеат и читаат, со нив се осветуваат оние кои ги оеат и кои ги читаат; а со тоа што токму тие зборови се избрани и што се токму во тој поредок, тие имаат и друго својство и доволни се да го покажат доаѓањето Христово и Неговиот живот во светот. Всушност, тоа својство го нема само она што се пее и изговара на Литургија, туку и секое дејство кое се врши. Иако секоја од тие дејства исполнува некоја практична потреба, таа истовремено симболизира и некое од делата или постапките или Христовите страдања; како што, на пример, влегувањето на Евангелието или влегувањето на чесните Дарови во Жртвеникот и сите други свештени дејства за кои на почетокот веќе говоревме, а кои сега не ги спомнуваме за издвојувајќи повторно секое од нив, премногу да не ја оддолжиме беседата.
6. Бидејќи така стојат работите, сега детално да ја разгледаме целокупната Литургија како икона на домостројот на Спасителот. Прво да го разгледаме пеењето.
Осумнаесета беседа:
ОБЈАСНУВАЊЕ НА ПРВИОТ АНТИФОН

Воведното пеење претставува поттик за упатување славословие какво што прилега на самиот почеток: зошто „добро е“, вели псалмот, „да се слави Господа“ (Пс.92, 1). Химната се упатува кон Бога и Отецот, а се однесува и на Единородниот Син: „Добро е да се слави Господ и да Му се пее на името Твое, Севишен“. „Севишен“ се нарекува Отецот, а „Господ“ Единородниот Син: псалмот вели добро е да се пее Синот и Тебе, Отецот. Каква е смислата на овие зборови/ Тие претставуваат вовед во се она што во продолжение ќе биде кажано. Како? Така што ќе се објават делата на Синот преку кои е прославен и Отецот.
2. Што е вистинскиот повод за ваквото опејување? Тоа е понижување и осиромашување на Синот и сите Негови дела и страдања во телото, зошто нив псалмот ги нарекува милост и верност (Пс. 92, 1). Ги нарекува милост затоа што, иако сме се наоѓале во крајна беда и сме биле непријатели и Божји противници, сепак Он, заради својата преголема добрина и човекољубие, не не презрел и не само што сострадувал во нашата несреќа, туку станал заедничар со нашите неволји, распаѓањето и смртта.
3. И не само што не подигна од тој сташен пад, туку не направил достојни на своето Царство и на сите највозвишени добра. Заради тоа Павле вели: „Но кога се јавија: добрината и човекољубието на Бога, нашиот Спасител“ (Тит, 3, 4), како таа за првпат се открила таква каква е, а Господ вели: „Бог толку го засака светот“(Јн. 3, 16), покажувајќи со тие зборови колку е изобилна Неговата љубов.
4. Од таа причина Павле, боженствениот домострој, го нарекува „милост“. „Вистина“ го нарекува затоа што се она што припаѓа на Стариот Завет е кон неа завртено. Заради тоа пророкот, имајќи ја вистината на ум, вели: „Господ му се заколна на Давид во вистина“ (Пс.132, 11). Што е тоа што му ветил со заклетва? Доаѓањето на Господа и Неговото живеење во тело. „Од твојот пород“, вели, „ќе поставам на твојот престол“ (Пс. 132, 11), укажувајќи со тоа на Самиот Спасител. По што тоа може да се види? На тоа укажал Архангел Гаврил објавувајќи и го на Дева Марија неискажливото Раѓање и откривајќи и ја величината на Оној Кој ќе биде роден…„ Тој ќе биде голем и ќе се нарече Син на Сèвишниот. И Господ Бог ќе Му го даде престолот на Неговиот татко Давид. И ќе царува над Јакововиот дом довека, и Неговото Царство не ќе има крај.” (Лук. 1, 32-33).
5. Но, оваа вистина претставува и „суд и правда“ (Пс. 99, 4). Зошто? Бидејќи Спасителот, истерувајќи го со вистината гревот и усмртувајќи го ѓаволот, не го прави тоа со своја преголема моќ и победна сила, туку преку суд и правда во согласност со она што е кажано: „Праведност и судот се подножје на Твојот престол“ (Пс. 89, 14), како што и ние во судниците со одлуката на судијата ги победуваме своите противници. Заради тоа Господ вели: „Сега е судот на овој свет, сега кнезот на овој свет ќе биде исфрлен надвор“ (Јн. 12, 31).
6. Имајќи го тоа на ум, блажениот Дионисиј вели: Неограниченото човекољубие на богоначалната добрина ја укина власта која над нас ја имаа многу отстапници“, т.е. демони, „и тоа не со своја сила која е неспоредливо поголема, туку со суд и правда, согласно со учењето кое ни е предадено на таинствен начин“.
7. Бидејќи домостројот Божји, кои го славословиме со пеење, не е само милост и вистина, туку правда и суд, Псалмопејачот додал: „Праведен е Господ Бог наш и нема во Него неправда“ (Пс. 92, 15).
8. Вели:„Добро е да се навестува Твојата љубов наутро и Твојата верност ноќе“ (Пс. 92, 2). Ден и ноќ треба да Му пееме на Бога, зошто тоа значи „наутро и ноќе. А на друго место вели: „во секое време“ (Пс. 34, 1).
9. Толку за значењето на првиот антифон.
Деветнаесета беседа:
ШТО ЗНАЧАТ ПРОРОЧКИТЕ ЗБОРОВИ КОИ СЕ ПЕАТ НА ПОЧЕТОКОТ НА СЕКОЈА ЛИТУРГИЈА

Стиховите на вториот антифон го опеваат самото Царство и славата и силата на Синот Божји кои Он ги стекнал со Своето доброволно понижување и своето осиромашување. Но, каква е тука потребата по тие зборови? И што од целокупниот домострој на Спасителот тие назначуваат? Го назначуваат почетокот на Неговото присуство на земјата, односно времето кога веќе бил присутен, но на многумина се уште не се открил; кога „во светот беше…и светот не Го позна“(Јн. 1, 10) назначувајќи го времето пред Јован Крстител, пред вклучувањето на светилото (Јн. 5, 35). Тогаш Нему уште Му беа потребни зборовите на пророците. А потоа се појави и Прорекуваниот и веќе немаше потреба за пророците, туку Јован Го објавуваше, а пред Јован, Самиот Отец. Заради тоа се кажува: „Сите пророци… прорекуваа до Јована“ (Мт. 11, 13). Според тоа, времето пред Јован ги означува зборовите на пророците кои се пеат, зошто ни часните Дарови кои Го покажуваат Христа, се уште не се внесуваат, туку се ставени на страна и покриени.
2. Толку за тоа. Сега да ги согледаме зборовите на псалмот.
3. “Господ царува, облечен во величество“ (Пс. 93, 1). Познанието кои луѓето го добиле за Господ и Нему Му се потчиниле, псалмот го нарекува Царство, зошто Го познале како славен и убав и силен, како и што требало да Го познаат. Тоа значат зборовите Господови; „Ми се даде секоја власт на небото и на земјата“ (Мт. 28, 18), зошто, заедно со оние кои се на небото, Го познале Владиката и оние кои се на земјата. Но, ако некој ги погледне и следните стихови на псалмот, ќе го најде токму истото.
4. Толкувајќи го поимот на Царството и властите, пророкот кажува: „Ја зацврсти вселената и нема да се разниша“, (Пс. 92, 1), а со зборот „зацврсти“ мислел на верата. Имено, Господ ги зацврстил оние кои заради заблудите се двоумат и ги приврзал за себе, зошто оној кој талка, никаде не може да се запре. А Господ вели: „Одете и научете ги сите народи крстејќи ги во името на Отецот и Синот и Светиот Дух“ (Мат. 28, 19), што претставува поука за верата.
5. Но, верата не е доволна за стекнување на Царството, ниту на тој начин народите можат во потполност да се потчинат на Бога. Затоа Пророкот, знаејчи дека е потребно на ова да додаде и зачувување на заповедите, тој рекол: „Сведоштавата Твои се многу цврсти“ (Пс. 93, 5), а Господ во Својата беседа за крштевањето на народите ги додава и заборовите за заповедите: „Учејќи ги да пазат се што сум ви запобедал„ (Мат. 28, 19). Бидејќи она што Спасителот го нарекува заповеди, Пророкот го нарекува сведоштва. Во целото Свето Писмо ќе најдете дека Божјите закони се нарекуваат сведоштва.
6. Потоа Пророкот вели: „На домот Твој, Господи, му припаѓа светост“ (93, 5), а со зборот „светост“ ги нарекува жртвите, даровите, односно секое служење кое припаѓа на Бог. Говорејќи како сето тоа му приликува на Домот Божји, Пророкот кажува дека тој дом не е празен, ниту е без Бога, туку дека и Самиот негов Домаќин е во него присутен. Кога не би имало Бога во него, тогаш не би му прилегало она што само на Бога Му прилега. Истото тоа и Господ го рекол со зборовите кои претходно ги спомнавме, ветувајќи дека секогаш ќе биде со Својата Црква: „И еве, Јас сум со вас“ (Мат. 28, 20). Тоа што Пророкот го вели: „На долго време“ (Пс. 93, 5), истото и Господ го изразува во зборовите „Во сите денови до крајот на векот“ (Мат. 28, 20). А апостол Павле Црквата ја нарекува дом на живиот Бог кога вели: „Да знаеш како да се однесуваш во домот Божји, кој е Црква на Живиот Бог“ (1.Тим. 3, 15).
7. Оваа пеење го претставува точното пророштво на се она што Спасителот со Своето распетие и Својата смрт ќе оствари.
Дваесета беседа:
ОБЈАСНУВАЊЕ НА ТРЕТИОТ АНТИФОН

Се чини дека следниот антифон како да претставува некој вид на сретение – како Господ веќе дошол и се покажал. Заради тоа се пее пред моментот на внесувањето и појавувањето на Евангелието, кое Го изобразува Христа. А тоа дека пророкот оваа химна ја испеал имајќи пред очите на својата душа јасно видување за Христа, може прво да се види според радоста и веселбата заради него, со која тој самиот очигледно е исполнет, а во која и сите останати ги повикува: „Дојдете да му пееме на Господа“(Пс. 95, 1). Но немаше да има радост за човекот, ако Господ не дојдеше, зошто само Христос ни донесе радост, а секој кој се радувал пред Он да дојде на земјата, се радувал заради Неговите тајни во кои беше посветен, како што христос вели: „Авраам, вашиот татко, се радуваше да го види Мојот ден и го виде и се зарадува“ (Јн. 8, 56). А Давид вели: „Дај ми ја радоста на спасението Твое“ (Пс. 50, 12) – онаа радоста која ја имал во Христа пред да згреши и која со своето грешење ја изгуби; Го моли Бога неа повторно да ја добие.
2. Имено, кога би рекол: „Дојдете и примите светлина“, Пророкот со тие зборови би ни укажувал на присуството на светлината; а сега кога говори: „Дојдете да се израдуваме на Господа“, тој покажува дека се појавил Оној Кој ја донесува таа радост.
3. Понатаму Господа Го нарекува Спасител. Светото Писмо Христа Го нарекува Спасител, Спас и спасоносен, зошто од богоначалничните Ипостаси, само Синот земал непосредно учество во нашето спасение; и се Сам остварил, како што кажува и Павле: „…Кој го изврши очистувањето на гревовите наши“ (Евр. 1, 3). Тоа и Самиот Господ го покажа во примерот со Добриот пастир кој не испрати други да ја бараат загубената овца, туку Самиот ја барал и ја нашол и ја зел и ја кренал на своите рамења (Лук. 15, 46; Мат. 18, 12). Заради тоа Христос го добил името Исус, кое покажува такво својство.
4. „Да излеземе пред лицето Негово со славословие“(Пс. 95, 2); под зборот „лице“ тука се подразбира појавата на Христа во светот. Да не чекаме дома за да Го видиме, туку да Му излеземе во пресрет, „со славословие“, „и со псалми да Му воскликнуваме“; да Му покажеме почест која прилега на Бог. Зошто Он се согласи да се појави „…и зеде обличје на слуга“ (Филип. 2, 7), а ние да не си дозволиме самите на себе да не Го препознаеме Владиката, да не се соблазниме од тоа што е во тело, да не дозволиме да не измами она што е надворешно видливо, и да мислиме ниско за Возвишениот, зошто Оној Кој е покриен со тоа тело, тоа е „Господ е голем Бог и голем Цар, над сите богови“ (Пс. 95, 3).
5. Такви се зборовите на Пророкот и во такви прилики тие се пеат.
Дваесет и прва беседа:
ЗА ПОКАЖУВАЊЕТО НА СВЕТОТО ЕВАНГЕЛИЕ И ЗА ТРИСВЕТАТА ПЕСНА

Додека се пеат овие химни, свештеникот, стоејќи исправено во средиштето пред Жртвеникот, високо го крева светото Евангелие и го покажува изобразувајќи ја со тоа појавата на Господ, кога Он на сите им стана видлив. Зошто со Евангелието се објавува христос, како што пророчките книги се нарекуваат Пророци, во согласност со зборовите кои Авраам ги упати на богатиот: „Ги имаат Мојсеа и Пророците“ (Лук. 16, 29), при што ги имал на ум пророчките книги.
2. Кога се покажува Оној за Кого зборуваат пророштвата и кога Он лично се појавува, никој не смета дека е вредно да обрнува внимание на зборовите на пророкот; заради тоа со појавата на Евангелието престануваат пророштвата, а ние го опејуваме она што припаѓа на Новиот Завет. Зошто тогаш со песни ја величаме Пресветата мајка Господова или некои други светители, или пееме во слава на Самиот Христос бидејќи Он заради нас дојде на земјата и претрпе се. Тоа е она кое Црквата секогаш го слави.
3. Потоа пееме во слава на Самиот Бог како Троица; а тоа дека Бог е Троица не научи јавувањето на Спасителот. Оваа Трисвета песна е земена од ангелите и од книгите на свештените псалми на пророкот Давид. Но, Црквата Христова ја собрала и ја посветила на Света Троица. Зборот „свети“, извикнат триоату, припаѓа на ангелите (Иса. 6, 3; Откр. 4, 8), додека зборовите „Боже крепки и бесмртен“ припаѓаат на балжениот Давид кој вели: „Душата моја жеднува за Бога, за Живиот Бог“ (Пс. 42, 2). Прифаќањето на тие први зборови и спојувањето со овие другите, како и додавањето на прозбата „помилуј не“, е дело на Црквата на оние кои единиот Бог Го познаваат и проповедаат како Троица; а тоа открива, од една страна, дека постои согласување на Стариот Завет со Новиот, а од друга страна, дека со јавувањето Христово, небесното и земското, ангелите и луѓето станале една Црква и еден собор. Затоа, после покажувањето и внесувањето на Евангелието, ја пееме оваа Трисвета химна како да објавуваме дека Оној Кој дојде меѓу нас, не поставил покрај ангелите и не сврстил во тој собор.
4. Толку за ова.
Дваесет и втора беседа:
ЗА МОЛИТВАТА КОЈА ЈА СЛЕДИ ТРИСВЕТАТА ПЕСНА И ЗА СВЕШТЕНИТЕ ВОЗГЛАСИ

Пред пеењето на Трисветиот, свештеникот бара од Бога да ја прими оваа песна и Својата благодат да ја подари на оние кои пејат. Кава благодат? Онаква каква прилега на оваа песна: „да ги освети нашите души и тела“, дарувајќи ни простување на согрешенијата, за да Му „служиме во светост во сите денови“. И ја наведува причината: „зошто си свет и при светите живееш“. Имено, на оној кој вистински е свет, својствено му е да се радува со светите и да ги осветува. Возвикувајќи го тој возглас и придодавајќи му славословие, свештеникот како да со тоа на свештениот народ му дава знак за пеење на Трисветата песна; а народот, како што е обичај, возвраќа на ова славословие со зборот „амин“, а потоа започнува пеење на Трисветиот.
2. После оваа песна, свештеникот на сите им заповеда да не стојат немарно и безгрижно, туку со ум да се помолат за се што тука се извршува и пее; зошто во тоа е смислата на возвикот „да внимаваме“. Потоа бара сите да бидат во мир и ги потсетува на премудроста со која треба да вимаваат за светите Тајни. Каква е таа премудрост? Тоа се мисли кои прилегаат на богослужењето, со кои оние кои со вера се исполнети, треба да гледаат и да слушаат она што се случува и што се изговара и во кои нема ништо што е човечко. Зошто тоа е мудроста на христијаните и тоа го подразбира возгласот „премудрост“, кој свештеникот, во повеќе наврати во текот на Литургијата, го извикува кон верниците, потсетувајќи ги на такви мисли. Имено, на тој начин се потсетуваме едни со други и преку тој еден збор во душите на слушателите се обновува целокупната смисла на ова дејство на свештеникот.
3. Каква е потребата од тоа присетување? Гоелам е тиранијата на заборавеноста и ниту една од човечките слабости не го нагрдува човека толку лесно како оваа слабост. А потребно е да стоиме и со доследни мисли да учествуваме во богослужењето, односно во свештените дејствија; секако доколку не сакаме во нив залудно да учествуваме и беспотребно да го губиме времето. А тоа не е лесно. Заради тоа е потребно ние, од своја страна, да бидеме будни и трезни, но потребно ни е и потсетување од друг за да бидеме во состојба повторно да го собереме својот ум, кој постојано е отежнат со заборавеност и склоност кон залудни грижи.
4. Истото се однесува и на песната која се пее во моментот додека чесните дарови се положуваат на Жртвеникот: „….секоја животна грижа сега да ја оставиме“, се вели во песната. Таква е смислата на зборот „премудрост“.
5. Возвикот: „Смерно соиме“, исто така ја содржи оваа опомена. Зошто е таа опомена? Таа не поттикнува да бидеме спремни додека стоиме пред Бога и пред светите Тајни и нашето општење со нив да не биде немарно, туку ревносно и со секоја благочестивост (верност), без разлика дали е потребно да гледаме или да говориме или пак да слушаме некоја од свештените дејства. Првиот знак кој ја покажуваа таа ревност и таа верност е исправената положба на телото, односно стоењето, а не седењето. Тоа имено е положба на оние кои молат, тоа е положба на слуга во кои целиот ум е насочен кон господарот за веднаш, штом добијат заповед, да бидат спремни да поитаат на служење. Ние сме и молители пред Бога за своите најголеми добра и слуги за секој вид на служење.
6. таква есмислата на овие зборови.
Дваесет и трета беседа
ЗА ЧИТАЊЕТО НА СВЕТОТО ПИСМО И ЗА РАСПОРЕДОТ И ЗНАЧЕЊЕТО НА ТЕКСТОТ

После Трисветата песна, се чита Апостолската книга, а потоа и дел од Евангелието откако Црквата претходно отпеала химна на Бога (Алилуја).
2. Зошто пред читањето Светото Писмо пееме химна на Бога? Затоа што така треба да се прави за сите добра кои Он ни ги дарува во секоја прилика, а особено тогаш кога стекнуваме некое големо добро, како што е слушањето на боженствените зборови. Но, при читањето на Апостолите, химаната која ја пееме е исполнета со прозба, дури и се додава „Помилуј не“, додека пред читањето на Евангелието, упатуваме химна во која нема прозба за да научиме дека Евангелието Го изобразува Самиот Христос, та оние кои Го пронаоѓаат, имаат во своите раце се што побарале. Зошто Женикот е внатре и нема повеќе потреба да се моли за нешто друго бидејќи сега имаат се. Како што не е благоразумно синовите на Женикот да постат, зошто Женикот е со нив, туку само да Му служат и да пеат во Негова слава. Затоа и се пее ангелската песна Алилуја (како што ја нарекуваат пророците, од истата причина ја претставува само химната лишена од било каква прозба.
3. Зошто на ова место се чита Светото писмо? Ако сакаш да дознаеш во што е практичната причина, тоа веќе е кажано: тоа не подговтува и однапред не очистува пред големото осветување со Тајните. Но, ако трагаш по смислата на тоа читање, тоа го навестува јавувањето на Господа, онака како тоа постепено се одвивало по Неговото доаѓање. Зошто прво Евангелието се покажува затворено, изобразувајќи ја појавата на Господа, кога Отецот Го покажа Него Кој молчеше – тогаш Он не говореше и беше потребен гласот на прорповедниците за да го објави (Мат. 3, 14-17) и (Јн. 1, 29-34). Ова читање сега го претставува Неговото попотполно јавување, кога на сите јасно им говореше и кога Себе се откри и тоа не само од она што Он самиот го говореше, туку и од она што ги учеше апостолите да говорат, испраќајќи ги „меѓу изгубените овци на Израелевиот дом“. Заради тоа се читаат и апостолските посланија, и самото Евангелие.
4. Но зошто прво не се чита Евангелието, а потоа апостолите? Затоа што зборовите на Самиот Господ претставуваат посовршено јавување од она што го говореле апостолите. Господ на луѓето не им се покажа одеднаш, во сета Своја сила и во сета Своја добрина – зошто тоа припаѓа на Неговото Второ доаѓање – туку од потполна непознатост прејде во потполна објавеност; затоа, ако сакаме да покажеме дека Неговото објавување постепено се одвивало, природно е апостолските делови да ги читаме пред Евангелието. Имено, затоа она што го означува Неговото конечно јавување се чува за на крај, како што ќе се објасни во продолжението.
Дваесет и четврта беседа:
ЗА ПРОЗБИТЕ ПОСЛЕ ЧИТАЊЕТО НА ЕВАНГЕЛИЕТО

После читањето на Евангелието, ѓаконот го повикува народот да се помоли на Бога, а во олтарот свештеникот тивко се моли Бог да ги слушне молитвите на народот. Потоа, откако со силен глас упати славословие кон Бога, тој и верниците ги прима да заедничарат во славословието.
2. Која е таа молитва на целиот собран народ која приликува после читањето на Евангелието? Тоа е молитвата за оние кои ги исполнуваат евангелските заповеди, за оние кои се угледуваат на Христовото човекољубие, објавено во Евангелието. А кои се тие? Тоа се предводниците на Црквата, пастирите на народот, народните водачи. Зошто ако се верни на она на што се заветиле, тие на добар начин учат што е запишано во Евангелието и дополнуваат она што на Христа му недостасува, како што вели апостолот (Кол. 1, 24), напасувајќи го, после Христа, Неговото стадо во согласност со Неговата наука. Тоа се оние кои ги подигаат и уредуваат светите домови, како и учители на доблестите и сите оние кои на било кој начин прават добро за заедницата на Црквата и светите храмови. Сите тие имаат свое место во оној собир на светители и се достојни да бидат спомнати во заедничките молитви.
3. Откако свештеникот сега треба да пристапи кон принесување на жртва, на кое не можат да присуствуваат оние кои во светата Тајна на крштевање не се осветени, а кои ги нарекуваме огласени зошто го примиле христијанството само со слушање и како учење, тој ги отстранува од собирот на верниците откако прво прочита молитва за нив. Во молитвата тие бараат и тие да постигнат совршенство со тоа што во погодно време ќе бидат удостоени со крштевање; а причина за молитвата се славата Божја, зошто возгласот вели: „Да и тие со нас Го слават пречесното и величенствено име Твое“.
4. Откако ќе ја каже гласно оваа молитва како славословие и откако ќе го прими целиот собир на верници како учесници на тоа славословие, свештеникот упатува друга молитва со која прво Му благодари на Бога што е удостоен да застане пред Него и своите раце да ги подигне своите раце кон Негони за себе и за другите; потоа усрдно се моли да биде достоен тоа постојано да го прави со чиста совест. А повод за оваа молитва е славата Божја, зошто вели: „Зошто Тебе Ти прилега секоја слава“. Откако свештеникот, како што тоа е обичај, заедно со народот го вознесе славословието, тој повторно, од своја страна, се моли за себе и за целиот собран народ, за тој неосудено да стои пред светиот Божји Жртвеник, очистен: „од секоја нечистотија на телото и духот“ (2 Кор. 7, 1) и народот, кој со него заедно се моли, да биде удостоен невино и неосудено да се „причестува со светите Тајни“ за и тие да го наследат Царството небесно. Повод за молитвата е повторно славата Божја во чие име треба се да правиме како заповедал апостол Павле говорејќи: „Се во славата Божја правете“ (1 Кор. 10, 31). Тоа е нашата цел, вели тој, постојано да Го славиме Бога. Земјоделците како цел за својата работа го имаат собирањето на жетвата, за што бил вложен толкав труд, а на трговците целта им е заработувачката и така секој има своја цел. А вие, во се што правите, барајте ја славата Божја, зошто ние сме слуги и Му ја должиме на Бога оваа служба заради која и не создаде, а подоцна не искупи. Заради тоа и ќе видиш дека Црквата секогаш се грижи за славата Божја, дека тие зборови на сите страни ги извикува, дека славата Божја на сите начини ги опејува, дека смета оти таа е се и дека се прави во нејзино име: молитви, прозби, посветувања, заповеди и секоја друга свештеничка активност.
5. Толку за ова.
Дваесет и петта беседа:
ЗА ВНЕСУВАЊЕТО НА ЧЕСНИТЕ ДАРОВИ ВО ЖРТВЕНИКОТ

Откако свештеникот со возглас го упати славословието кон Бога, тој доаѓа до предложенијата, ги зема Даровите и, држејќи ги на висината на својата глава, понизно излегува. Носејќи ги на таков начин, тој поминува низ храмот, меѓу собраниот народ, чекорејчи полека и свечено и се упатува кон Жртвеникот. За тоа време верниците пеат и му се поклонуваат со секоја почит и побожност, молејќи го да ги спомне при принесувањето на даровите. Свештеникот проаѓа проследен со свеќи и кадење и така пристапува во Жртвеникот.
2. Ова се врши од практична причина: потребно е Даровите, кои ќе бидат принесени на жртва, да бидат донесени и положени на Жртвеникот и тоа на што може посмирен и подостоен начин, зошто така во почетокот биле принесувани даровите кон Бога; дури ни царевите, кога требало да се принесат даровите кон Бога, тоа не го препуштале на никој друг туку тие самите тоа го правеле, принесувајќи ги даровите со круна на главата.
3. Овој „вход“ може да претставува и последното Христово јавување, кога особено се разгорела омразата на Евреите кон Него и кога го презел патувањето од земјата на Своите предци кон Ерусалим во кој требаше да ја поднесе жртвата. Тогаш влезе во градот јавајќи на магаре со придружба и пеење на голем број народ.
4. Треба тогаш да паднеме на колена пред свештеникот и да го молиме да не спомне во молитвите кои следат, зошто нема други молитви кои може да имат толкава моќ и кои можат да ни пружат толку голема надеж како што е принесувањето на оваа страшна жртва, која, не барајќи ништо за возврат, ја очистила непобожноста и безконието на овој свет.
5. Меѓутоа, ако некои од нив се поклонуваат на свештеникот кој влегува со Дарвоите, тоа го прават сметајќи дека се поклонуваат пред Телото и Крвта Христови, тие се во заблуда заради Литургијата на Претходноосветените Дарови, не знаејќи ја разликата меѓу овие две Литургии. На оваа Литургија, чесните Дарови кои се носат на „големиот вход“ се уште не се претворени и принесени на жртва, додека на онаа Литургија тие веќе се претворени и осветени, односно тие веќе се Тело и Крв Христови.
6. Но, толку за ова.
Дваесет и шеста беседа:
ЗА МОЛИТВИТЕ И ОБРАЌАЊАТА НА СВЕШТЕНИКОТ КОН НАРОДОТ ПОСЛЕ ВНЕСУВАЊЕТО НА ЧЕСНИТЕ ДАРОВИ

Свештеникот ги полага Даровите на светата Трпеза, и тогаш, бидејќи се приближило времето за извршување на самото чинодејствите и откако се наоќа непосредно пред принесувањето на страшните жртви, тој потполно се подготвува себеси, се очистува со молитвите и се спрема за свештенодејството. Но не само себеси, туку и присутниот народ со молитва го приготвува и спрема за благодатта, за стекнување на взаемна љубов и за исповедување на верата. Имено, во овие три дејстав е содржана целокупната подготовка која Господ ја побарал од нас велејќи: „Бидете подготвени“ (Мт. 24, 44). Зошто тука се присутни и верата и делата: верата се открива преку исповедување, а делата се покажуваат преку љубовта која претставува крај на секое добро дело и врв на секоја доблест.
2. Но, за тоа ќе зборуваме нешто подоцна. Но, пред тоа свештеникот ги повикува присутните верници да се молат за она за што треба во тој момент да се моли. „за предложените часни Дарови“, вели тој, „на Господа да се помолиме“. Да се помолиме на Бога за овие Дарови кои се пред нас: тие да бидат осветени и нашето првоначелно назначување да достигне до својот крај. Потоа, додава и други прозби за она што треба да побараме од Бога, а на крај не повикува „самите на себе и едни на други и целиот свој живот на Бога да го предадеме“. Потоа тивко упатува молитва чиј крај, како што е обичај, го извикува гласно за сите да го слушнат; така и тој самиот да упати славословие на Бога, а истовремено верниците ги прави заедничари на тоа славословие. После тоа се моли за сите и повикува да имаат мир меѓу себе. Имено, после возгласот. „Мир на сите“, додава: „да се љубиме еден со друг“. Да се молиме за другите, тоа е апостолската заповед, заради тоа и народот се моли за мир на свештеникот, говорејќи: „и на твојот дух“. Бидејќи по нашата меѓусебна љубов следи љубовта кон Бога, по љубовта кон Бога следи совршена и жива вера во Него, затоа свештеникот, спомнувајќи ја љубовта и повикувајќи ги верниците да се љубат еден со друг, веднаш повикува на исповедување на верата, говорејќи: „за еднодушно да исповедаме“. И верниците Го објавуваат Бога Кого треба да Го исповедаме, а тоа е Светата троица.
Дваесет и седма беседа:
ЗА ИСПОВЕДУВАЊЕТО НА ВЕРАТА И ЗА МОЛИТВИТЕ КОИ СЛЕДАТ, ЗА ПОВИЦИТЕ КОИ СВЕШТЕНИКОТ ГИ УПАТУВА КОН ВЕРНИЦИТЕ, КАКО И ЗА ОНА ШТО ТИЕ НЕМУ МУ ОДГОВАРААТ

Потоа свештеникот ги повикува верниците да искажат се што научиле за Бога и во што веруваат; а тоа е онаа вистинска мудрост за која апостол Павле рече: „Мудрост говориме меѓу совршените“ (1 Кор. 2, 6). Таа мудрост не ја позна светот, односно мудреците од овој свет, кои ништо поголемо и повозвишено од познавањето на сетилните нешта ниту знаат, ниту веруваат дека постои. Свештеникот не повикува на таквата мудрост да ги отвориме своите двери, т.е. нашата уста и нашите уши.
2. За таа мудрост, вели тој, секогаш отворајте ги така што ќе говорите и слушате; и не правете го тоа немарно, туку усрдно и со големо внимание. И тогаш целиот народ гласно го изговара целокупното исповедување, односно Символот на верата. Потоа свештеникот укажува: „Да стоиме понизно, да стоиме со страв“. Да останеме, вели тој, и понатака во исповедувањето и да не дозволиме да не поколебаат учењата на еретиците. Да стоиме со страв, зошто голема опасност се заканува на оние во чија душа се всели некаков сомнеж во врска со оваа вера. Кога така неколебливо стоиме во верата, тогаш и нашето принесување на Даровите кон Бога ќе биде во согласност со тие зборови. А што тоа значи: во согласност со тие зборови! Тоа значи: во мир, зошто свештеникот вели: „…Да внимаваме светиот Принос во мира да го вознесеме“. Сетете се и на зборовите Господови: „Ако го принесеш својот дар на жртвеникот и таму се сетиш дека твојот брат има нешто против тебе,…прво помири се со братот свој, а потоа дојди и принеси го својот дар“ (Мт. 5, 23-24). На тоа верниците одговараат: Да принесеме не само во мир, туку да го принесеме самиот мир наместо друг дар и друга жртва. Зошто Му принесуваме милост Нему Кој рече: „Милост барам, а не жртвопринесување“ (Мт. 9, 13). Имено, милоста е плод на постојан и чист мир, зошто кога душата не ја вознемирува никаква страст, тогаш нема никакви препреки таа да биде исполнеста со милост. И ова е од Светото Писмо, зошто давид вели: „Принеси Му на Бога благодарствена жртва“(Пс. 49, 14).
3. Откако верниците го изговорат ова, свештеникот се моли на Бога да им подари она што е наљјбоженствено и наголемо: „Благодатта на нашиот Господ Исус Христос и љубовта на Бога и Отецот и заедништвото со Светиот Дух, да биде со сите вас“. А овие, молејќи се и свештеникот истото да го добие, одговараат: „И со духот твој“, што се согласно со заповедта да се молиме едни за други.
4. Оваа молитва, земена од послание на блажениот Павле (1 Кор. 13, 13) повикува на добра од Света троица, односно „секој совршен дар“ (Јак. 1, 17); тие добра ги нарекува со посебни имиња според секој од блажените Ипостаси: од Синот се здобиваме со благодат, од Отецот со љубов, а од Светиот Дух со заедница, зошто Синот се понуди Себеси како Спасител иако ние за тоа ништо не сме придонеле, туку сме дури и виновни пред Него: „зошто додека бевме безбожници, Христос умре за нас“ (Рим. 5, 6), а Неговата Промисла за нас е благодат. Откако Отецот преку страдањата на Синот се спријатели со човечкиот род и ги засака Своите непријатели, Неговиот однос кон нас се нарекува љубов. Но, кога Бог, Кој е „богат во младоста“(Ефес. 2, 4) требало Своите непријатели, со кои се спријателил, да ги направи заедничари на Своите добра, тоа го оствари Светиот Дух Кој слезе врз апостолите. Заради тоа добрината на Светиот Дух кон луѓето се нарекува заедница..
5. Меѓутоа, би можело некој да праша: ако овие добра, со доаѓањето на Спасителот во свет, се дарувани на сите луѓе, каква е ползата од ,олитвата за тие добра кои веќе ни се дадени? Јасно е дека се молиме зада не ги изгубиме бидејќи веќе сме ги добиле и до крај да ги задржиме. Заради тоа свештеникот не вели: Да се даде на сите вас; туку: „Да биде со сите вас“. Односно, да не се оддалечи од вас, на кои веќе е дадена.
6. Откако свештеникот ги удостои верниците со ваква молитва и откако на тој начин ги воздигне нивните души од земјата, тој го возвишува и нивниот ум говорејќи: „Горе да ги имаме срцата.“ „Мислите за она што е горе, а не што е на земјата“(Кол. 3, 2). А тие се согласуваат со тоа и одговараат дека нивните срца се „таму каде е нивното богатство“ (Мт. 6, 27), односно таму каде Христос седи од десната страна на Отецот и велат:„Ги имаме кон Господа“.
Дваесет и осма беседа:
ЗА ОСВЕТУВАЊЕТО НА ДАРОВИТЕ И ЗА ЗАБЛАГОДАРУВАЊЕТО КОЕ ПРЕТХОДИ

Откако со верниците ќе преовлада највозвишено и најпобожно расположение, што друго му преостанува на свештеникот освен да се заблагодари на Бога, Давателот на сите добра. Всушност, тој се угледува на Христа, Првосвештеникот Кој Му благодарил на Бога и Отецот пред да им ја предаде Тајната на Причестувањето на апостолите; така и свештеникот, пред молитвата со која се извршува осветувањето на Даровите, упатува благодарност до Бога и Отецот на нашиот Господ Исус Христос, говорејќи: „Да се заблагодариме на Господа“. Кога сите со тоа се согласат и гласно возвратат: „Достојно е и праведно“, свештеникот сам Му заблагодарува на Бога; откако ќе Му упати славословие и во негова слава заедно со ангелите ќе отпее химни и Му се заблагодари за сите добра кои ни ги дарувал од самиот почеток, и конечно, откако ќе го спомне неискажливиот и неопишливиот домострој на Спасителот остварен заради нас, тој тогаш ги осветува чесните дарови и така се извршува севкупното жртвопринесување.
2.На кој начин? Свештеникот кажува историја за онаа страшна Вечера: и како Христос пред Своето страдање ја предал на Своите свети ученици; и како ја земал Чашата во рацете; и како го зел Лебот и заблагодарувајќи, ги осветил; и како ги изрекол зборовите со кои ја објави Тајната. И откако ги повторува тие Христови зборови, свештеникот ја приклонува главата и се моли на Бога и Го преколнува оние боженствени зборови на Неговиот Единороден Син и Спасител наш да бидат применети и на овие предложени Дарови; а Даровите, откако Го примат Неговиот Пресвет и сесилен Дух, да бидат претворени: Лебот во самото чесно и свето Негово Тело, а Виното во самата пречиста и света Негова Крв.
3. Откако свештеникот сето ова го направи и изговори, со тоа целината на свештенослужењето се исполнува и извршува: даровите се осветени, жртвопринесувањето е завршено, а големиот жртвен Принос, свештеното Јагне кое е заклано заради светот, почива пред нашите очи на светата Трпеза. Зошто Лебот веќе не претставува обличје на Телото Господово, ниту дарот претставува образ на вистинскиот Дар, ниту тој, како на некаква слика, со себе ги изобразува спасоносните страдања Христови – тоа е самото Пресвето Тело на Владиката Христос, кое навистина ги поднело сите оние страдања, навреди и рани; кое било распнато и заклано; „кое посведочило пред Понтиј Пилат добро исповедување“ (1 Тим. 6, 13), кое било камшикувано, кое трпело плукања и страдања. Исто така и Виното станува Крв која истекла кога Телото било прободено.
4.Ова е Крвта и ова е Телото кое е зачнато од Светиот Дух, родено од Блажена Девица марија; кое е погребано, кое станало во третиот ден, се вознело на небесата и седнало од десната страна од Отецот.
Дваесет и девета беседа:
ОД КАДЕ ПОТЕКНУВА НЕПОКОЛЕБЛИВОСТА НА НАШАТА ВЕРА ВО СВЕТАТА ТАЈНА

Во што се содржи нашето верување во оваа света Тајна? Самиот Господ рече:„Ова е телото Мое“ и „ова е крвта Моја“. Он на апостолите, а преку нив и на целата Црква, заповеда истото тоа да го прават. Зошто вели: „Ова правете го за Мој спомен“; немаше да им го заповеда тоа да го прават да немал намера да им ја подари силата со која тие тоа ќе го прават.
Каква е таа сила? Светиот Дух е сила која од висините ги наоружала апостолите, согласно со зборовите кои Господ им ги упатил: „…а вие останете во градот, додека не се облечете во сила одозгора!”(Лук. 24, 49). Во тоа е делото на слегувањето на Светиот Дух. Зошто Он не слегол само еднаш, а потоа не напуштил, туку е со нас и ќе биде засекогаш. Спасителот затоа и Го испратил, да остане со нас во сите векови; зошто вели: „И Јас ќе Го молам Мојот Татко, и Тој ќе ви даде друг Утешител, за да биде со вас довека: Духот на Вистината, Кого светот не може да Го прими, зашто не Го гледа, ниту Го познава. Вие Го познавате, зашто Тој престојува при вас и ќе биде во вас.“(Јн. 14, 16-17). Он, преку рацете и зборовите на свештеникот ги дарува светите Тајни.
2. Господ не ни Го испрати само Светиот Дух да биде со нас, туку и Самиот ветил дека со нас ќе биде до крајот на векот (Мт. 28, 20). Но, додека Утешителот на невидлив начин е присутен, зошто не примил тело, Господ можеме да ѐго видиме и допреме преку страшните и светите Тајни; зошто Он прифатил човечка природа и ја носи до века.
3. Во тоа е силата на свештенството, а Он е Свештеник, зошто Себе не се принесе на Дар и Се жртвуваше само еднаш, а потоа престана со свештенослужењето, туку заради нас ја продолжува таа свештена служба и така вечно е наш застапник пред Бога; заради тоа е и кажано за Него: „Ти си свештеник довека“(Пс. 109, 4).
4. заради тоа меѓу верниците нема никакво сомневање во осветувањето на даровите, ниту во другите свети Тајни кои со волја и молитва на свештеникот се обавуваат.
5. Толку за оваа тема.
Триесета беседа:
ЗА ОБВИНУВАЊАТА КОИ ВО ВРСКА СО ОВА НИ ГИ УПАТУВААТ НЕКОИ ЛАТИНИ; ОДГОВОРИ И ПОБИВАЊА НА ТИЕ ОБВИНУВАЊА

Во врска со ова прашање некои од Латините се ваќаат во коштец со нашето учење. Тие, имено, велат дека после зборовите на Господа: „Земете, јадете“ и оние кои потоа следат, не е потребно да се додава никаква молитва за Даровите да бидат осветени зошто тие се веќе осветени со зборовите на Господа. Заради тоа, според нивното сфаќање, оние кои и после повторувањето на овие зборови, Даровите се уште ги нарекуваат леб и вино, како тие да се уште не се осветени, и се моли за нивно осветување, тие не само што боледуваат од неверие, туку и прават нешто што е залудно и излишно. Дека овие зборови Христови навистина ги осветуваат Даровите, за тоа, тврдат тие, сведочи блажениот Св. Јован Златоуст кој вели дека зборовите: „Раѓајте се и множете се“ Бог ги изговорил само еднаш и тие се уште дејствуваат; така и овие зборови Спасителот еднаш ги изговорил, а тие се за секогаш делотворни (Св. Јован Златоуст „За Јудиното предавство“ 1, 6, РГ. 49, 380.). Според тоа, оние кои имаат повеќе поверение во своите молитви, отколку во зборовите на Господ, со тоа Нему Му препишуваат немоќ, потоа се чини дека повеќе имаат доверба во себе; и трето-светата Тајна, една толку голема работа, ја доведуваат во зависност од нешто неизвесно како што е човековата молитва – и така она во што треба непоколебливо да веруваат, тие го покажуваат како нешто сосема неизвесно. Зошто не е сосема извесно дали оној кој се моли ќе биде и услишан, дури и тој да ги има доблестите на апостол Павле.
2. Но не е тешко сето ова да се побие. И тоа прво со зборовите на самиот боженствен Јован на кои тие се потпираат. Навистина да испитаме дали овие зборови:„Земете, јадете…“ дејствуваат на ист начин како и зборовите: „Раѓајте се и множете се“.
3. Бог рече: „Раѓајте се и множете се“. Што со тоа? Зарем после тие зборови немаме потреба за ништо друго, зарем не ни е ништо друго потребно за раѓање? Зарем не е потребна брачна заедница и соединување на маж и жена и сета грижа, нешто без кое не би можело да се оддржи и размножи човечкиот род? Според тоа, како што сметаме дека за раѓање деца е неопходна браќна заедница, а по соединувањето сепак се молиме на Бога да ни подари деца и не мислиме дека со тоа ги омаловажуваме Божјите зборови на создавањето, зошто знаеме дека Он е причинител на раѓањето, но тоа го остварува преку соединување на мажот и жената, преку храната и преку се останато. Така и тука, веруваме дека Божјиот збор е она ја извршува светата Тајна – но преку свештеникот, преку неговите прозби и молитви. Создателскиот збор на Бога не е делотворен преку сите средства и во сите околности, туку е потребно многу без кое тој не го остварува она за што е назначен. Кој не знае дека единствено смртта Христова на земјата донесе опростување на гревовите! Но, знаеме и тоа дека и по таа смрт се потребни и вера и покајување и исповед и свештенички молитви; и човек не може да се здобие со отпуштање на гревовите доколку сето ова не претходи. Зарем ние ја омаловажуваме Христовата смрт и со тоа и припишуваме немоќ затоа што сметаме дека таа самата по себе не е доволна доколку и ние не го исполниме својот дел? Воопшто не.
4. Според тоа, не е оправдано да се упатуваат такви обвинувања на оние кои се молат за осветување на светите Дарови зошто, ако имаат доверба во молитвата, значи дека не полагаат надеж во себе, туку во Бога Кој вети дека ќе им даде на оние кои ќе побараат. Смислата на молитвата е всушност обратна, зошто она што молителите ги поттикнува на молитви е тоа што своите надежи не ги полагаат на себе, туку веруваат дека она што го бараат од Бога ќе го добијат само од Бога. Токму тоа извикува оној кој се моли, оставајќи се себе и прибегнувајќи кон Бога, зошто ја спознал својата немоќ и заради тоа се Му препушта Нему. Ова не е мое, вели тој, ниту припаѓа на мојата моќ, туку Ти си потребен и на Тебе се оставам.
5. Пред се ова важи тогаш кога се молиме за она што е натприродно и што го надминува секое поимување, како што е се во врска со светите Тајни. Тогаш навистина е неопходно оние кои се молат, да ги полагаат своите надежи само на Бога, зошто светите Тајни човек не може ни да ги замисли, ако Бог во тоа не го научил, ниту една од нив не ќе посакаше ако Он на тоа не го поттикнал; ниту пак ќе очекуваше да ги добие да не се надеваше дека ќе ги добие од Него Кој не дава лажни ветувања. Според тоа, никој и немаше да се осмели да се моли за нив ако Бог не покажеше дека сака да ги бараме од Него и дека е спремен да ги дарува на оние кои ги бараат. Заради тоа тука ниту молитвата не е неизвесна, ниту исходот е непознат зошто Самиот Господ, Кој дарува, на многу начини покажа дека Он со задоволство го дава она што од Него се бара.
6. Заради тоа осветувањето на светите Тајни го поверуваме на молитвата на свештеникот не полагајќи надеж во силата на човекот, туку во Бога и во тоа дека осветувањето не го прават луѓето кои се молат, туку Бог Кој ги услишува нивните молитви – не затоа што свештеникот Го молел за тоа, туку затоа што Вистиснкиот Бог вети дека ќе даде.
7. Ако Христос покажеше волја да ни ја подари оваа благодат, тоа не ќе требаше да се докажува, зошто токму заради тоа дојде на земјата, се принесе Себе на жртва и умре. Затоа постојат Ќртвеници и свештеници и сите сретства за очистување и заповеди и учења и совети – за оваа света Трпеза да ни биде распослана. Затоа Господ и говореше дека посакал да ја јадат онаа Пасха зошто требало на Своите ученици да ја предаде вистинската Пасха; затоа и препорача: „Ова праветего за Мој спомен“, зошто сака оваа света Тајна секогаш да ја извршуваме.
8. Според тоа, какво сомневање уште може да имаат молителите во врска со тоа дали ќе го добијат она за кое молат ако Оној Кој тоа може да им го дарува, сака да дарува? Така оние кои осветувањето на Даровите го доверуваат на молитвата на свештеникот, ниту ги презираат зборовите на Спасителот, ниту светите Тајни ги доведуваат во зависност од неизвесните нешта како што е човечката молитва, за што непотребно латините не обвинуваат. Всушност и пресветото миро, кое блажениот Дионисиј го смета за рамноправно со божественото Причестување, се врши и осветува со молитва. А тоа дека светото миро претставува света Тајна и дека тоа осветува, во тоа верниците ни најмалку не се сомневаат.
9. Со молитвата се врши и ракоположување на свештеникот и архиерејот. „Да се помолиме за него да дојде врз него благодатта на Пресветиот Дух“, гласно извикува ракоположникот кон народот при полагањето на рацете. Откако ќе се излее мирото врз главата на оној кој се ракоположува и во Латинската Црква, служителот се моли на ракоположениот да слезе изобилна благодат на Светиот Дух. Преку молитвата свештениците даруваат и отпуштање на гревовите на оние кои се каат.
10. На крај, со свештеничките молитви се врши и светата Тајна на елеосветувањето; тоа е Тајна која дава исцеление на телесните слабости и простување на гревовите на оние кои го примаат, како што кажува апостолското предание: „ Боледува ли некој меѓу вас, нека ги повика старешините на црквата, и тие нека се помолат над него, и нека го помажат со масло во името на Господа, и молитвата на вера, ќе го спаси болниот и Господ ќе го крене, и ако направил гревови, ќе му бидат простени.“ (Јак. 5, 14-15).
11. Што на тоа ќе кажат оние кои не ги одобруваат молитвите во светите тајни? Зошто ако не е познат исходот од молитвата, како што тие велат, непознато е и тоа дали свештеникот е она за што го сметаме, непознато е и дали мирото може да осветува; а на таков начин ниту светата тајна на Причестување не може да се оддржи, зошто нема ни вистински свештеник, ни вистински Жртвеник. Но дури ни тие не можат да тврдат дека Господовиот збор ги извршува светите Тајни ако ја изговара Самиот Господ, а не свештеникот, или ако тоа се прави без Жртвеник, зошто Жртвеникот на кој се полага Лебот, се осветува со свето миро, а осветувањето на мирото се врши со свештенички молитви. Освен тоа, кој со сигурност ќе ни дарува отпуштање на гревовите ако се сомневаме во свештениците и во нивните молитви?
12. Не ни преостанува ништо друго туку во целост да го занемариме христијанството и да ги следиме нивните иновации. Се чини дека тие, ако така тврдат, попрво би ја ставиле под сомнеж и самата доблест, а тоа е многу опасно зошто измислуваат работи кои се непознати на светоотечкото Предание и извесноста која ја имаат доблестите.
13. Дека Бог ги услишува оние кои Му се молат и дека Го дава Светиот Дух на оние кои Го бараат, и ништо не е невозможно за оние кои со вера Му се обраќаат, тоа Самиот Бог го рекол и нема никаков начин ова да не биде вистина. Но, дека истото се случува и со оние кои само изговараат некои од свештените зборови, тоа никаде не се спомнува.
14. Извршувањето на светите Тајни преку молитвата и тоа сите свети Тајни, како што е веќе речено, а особено светата Евхаристија – ни го предале светите Отци кои тоа го презеле од апостолите и нивните наследници. А меѓу многумината се Свети Василиј Велики и Свети Јован Златоуст, големи учители на Црквата. Според тоа, оние кои ним им противречат, не треба ниту еден збор да ги удостојат верниците кои тежнеат кон благочестивост.
15. А дека Господвите зборви за свештените Тајни („Земете, јадете“) се изговорени во вид на раскази, доволни за осветување на Даровите, се чини дека никој, ниту од апостолите, ниту од учителите, тоа не го рекол. Но дека тие зборови, како и „раѓајте те се и множете се“, кои Господ ги изговори еднаш, се секогаш дејствувачки и тоа затоа што Он ги изговорил, тоа го кажува и Свети Јован златоуст. Но дека тие, сега изговорени од свештеникот, ја имаат истата моќ само затоа што тој ги изговорил, за тоа никаде не пишува, зошто ниту создателските зборови не се делотворни затоа што ги изговара некој човек за секоја работа која се случува, туку затоа што еднаш ги изговорил Бог.
СВЕТИ НИКОЛА КАВАСИЛА
превод МВПЦ администрација

This entry was posted in Книги. Bookmark the permalink.

Comments are closed.