ДУХОВНАТА ВЛАСТ НА ПАСТИРОТ И СЛОБОДАТА НА ЛИЧНОСТА НА ДУХОВНОТО ЧЕДО

duhovna-vlast-350x250
Јеромонах Јован Лудишчев
Апостол Петар не учи како треба да се одвива служењето на грижата за душата: „Чувајте го стадото Божје…не како да господарите со наследството Божје, туку бидете му за пример на стадото“ (1 Пет. 5, 2-3).
Светителот Григориј Богослов повикувајќи се на зборовите на апостол Петар („Оние, кои се меѓу вас свештеници, ги молам јас, кој сум и сам свештеник, и сведок на Христовите страдања и соучесник во славата, што ќе се открие: пасете го Божјото стадо, што го имате, надгледувајќи го не присилно, туку драговолно и според Бога; не заради неправедна корист, туку од добро срце.“ (1 Пет.5, 1-2) наведува: „нешто принудно е како растение кое насилно се свиткува со рацете: штом ќе биде оставено на себе, тоа обично се враќа во својата претходна положба. Наспроти тоа, она што се работи по слободна волја, тоа е законито и сигурно бидејќи е утврдено со врските на наклонетоста на срцето. Затоа нашиот закон и Самиот Основач на законот заповедуваат: „чувајте го стадото Божје…не принудно, туку доброволно.“
Суштината на духовната власт ни ја открива светиот праведен Јован Кронштатски: „Само Бог може да го обнови човекот од гревот или тоа може да го направат оние луѓе на кои Самиот Бог им ја дава Својата благодат и власт и сила самите да се обноват и да се просветат и зацврстат во новиот живот и другите да ги обновуваат, да ги советуваат и да раководат со нив со Божја власт, со духовна власт“.
Свети Димитриј Ростовски им се обраќа на пастирите: „Духовништвото им е дадено од Бога на јерарсите за да послужи во човечкото спасение, а не заради суета, гордост и прекумерно господарење со духовните чеда. Иако Бог му дал на јерархот власт да врзува и разврзува гревови, оваа власт делува само додека се извршува тајната на исповедувањето и покајанието, а по исповедувањето на гревовите, духовникот не треба да се сеќава на исповеданиот, како што и не му доликува да има власт на господарење над духовните чеда“.
Свештеникот секогаш треба да има на ум зошто Бог го повикал и соодветно на тоа да го извршува своето духовно служење: „Ние, свештенослужителите, немаме власт во Божјиот дом. Ние не сме господари на Црквата, туку само нејзини послушници; не командуваме, туку само со свештен и Божји страв располагаме според својот разум со благодатта која ни е дадена одозгора“.
Свети Игнатиј (Брјанчанинов) вистинското служење на духовникот го споредува со служењето на Свети Јован Предвесник: „Отсекогаш длабоко во срце ме допирале зборовите на Свети Јован Предвесник кој кажа за Господ и за себе и кои за нас се сочувани во Евангелието според Јован: Оној што има невеста, младоженец е; а пријателот на младоженецот, кој стои и слуша, многу се радува на гласот од младоженецот. Оваа, пак, моја радост се исполни. Он треба да расте, а јас да се смалувам!“
Секој духовен учител треба да биде само слуга на Небесниот Младоженец, треба да ги води душите кон Него, а не кон себе, треба да им ја објавува бесконечната и неискажлива Христова убавина, Неговата бескрајна добрина и сила: нека го засакаат Христос Кој навистина е достоен за љубов. И нека учителот, како великиот и храбриот Крстител, стои на страна, нека смета дека е никој и ништо, нека се радува на своето смалување пред учениците, смалување кое претставува знак за нивниот духовен напредок. Додека во учениците преовладува телесното чувство – нивниот наставник е голем пред нив; но кога кај нив ќе се појави духовното чувство и кога кај нив ќе се возвиши Христос, тие во својот учител гледаат само доблестно Божје оружје“.
Свештеникот своето служење, заборавајќи на себе, треба да го сфаќа токму како приближување на човекот кон Христос. Така Свети Игнатиј (Брјанчанинов) говори за своето духовно раководство: „На патот на побожниот живот, раководителот е Бог.‚Никој не може да дојде при Мене, – вели Спасителот, – ако не го привлече Отецот Кој Ме испрати (Јн. 6, 44). Би сакал внимателно да ја прочитате третата глава на Првото Послание на Светиот Апостол Павле до Коринтјаните. Во целост занемарете ме како валкан грешник и припаѓајте само на Бога, тогаш вашиот пат ќе биде правилен“.
Свети Игнатиј смета дека за духовниот учител исто така е важно следново: „Подобро е човекот да го признае своето незнаење, отколку да каже нешто штетно за душата. Да се чуваме од големи невољи – од лесноверен почетник да направиме човечки слуга наместо Божји слуга и упутувајќи го да твори човечка волја наместо сесветата Божја волја“.
„ДАР НА ДУХОВНА СЛОБОДА“: РАКОВОДЕЊЕ И СОВЕТУВАЊЕ, СЛОБОДА СПОРЕД ЗБОРОВИТЕ НА ДУХОВНИКОТ
Доколу го погледнеме наследството и искуството на светите отци и подвижниците на побожноста како духовници можеме да видиме дека тие не ги врзувале своите духовни чеда со обврски да ги исполнуваат советите кои им ги давале и дека не инсистирале на своето мислење во избор на оваа или онаа одлука, туку тоа го препуштале на духовното чедо на волја и слободно разгледување.
Може да се види дека токму таков бил ставот на Свети Игнаиј (Брјанчанинов) кон давањето на совети, кој се засновал врз учењето на апостолите и светите отци: „Скромниот однос на советникот кон оној кого го советува се разликува од односот на старецот кон безусловниот послушник, слугата во Господа. Советот не содржи во себе услов дека мора да биде извршен: тој може да биде исполнет, но не мора. Оној кој советува не е воопшто одговорен за својот совет доколку го дал со страв Божји и смерно, а не по своја погодност, туку ако човек го праша и замоли. Исто така, советот не го врзува и оној кој го добил, тој/таа треба да одлучи и да види дали сака да го исполни советот или не. Очигледно е колку патот на советувањето и придржувањето до Светото Писмо е во согласност со нашето слабо време. Ќе забележиме дека отците забрануваат советот до ближниот да се дава според свое мислење, ако ближниот не не запраша: самоволното давање на совет е знак дека човекот смета дека поседува знаење и духовно достоинство во што се гледа гордост и самоизмама“.
Свети Теофан Затвореник детално го разгледува прашањето за можноста на духовно раководење во едно од своите писма и при тоа го разликува од животот според расудување (советување): „Со мене можете само да расудувате. А расудувањето и раководењето се две различни нешта. Раководењето бара: направи вака и вака, и да не си се осудил да постапиш различно, а расудувањето само расудува, препуштајќи на човековата волја дали сака да го послуша или не. Раководителот превзема на себе одговорност за душата која ја раководи, а оној кој расудува може само да и посака добро. Не можам да ви ветам раководење во смисла да ве земам за рака и да ве водам. За тоа немам умешност и тоа не можам волно да го извршувам и заради моите и заради вашите околности. Повелете сами да одите, а јас ќе ви ги опишувам правлните и неправилните патишта. Повеќе од тоа не можам да ви ветам“.
Свети Теофан Затвореник, за советите кои се даваат, напиша: „Кога некој нешто ме праша јас му кажувам она што ми се чини дека одговара – а останатото го препуштам на оној кој прашал. И самите гледајте што треба да правите, со молитва и со поуките на отците“.
Схиигумен Јован (Алексеев), при решавање на разни прашања кои му ги упатувале духовните чеда, често говорел: Тоа…види сам, помоли се и постапи како ти кажува срцето“, истакнувајќи го главното: „Самите гледајте во зависност од вашите животни услови“.
При духовното раководење светите отци и подвижници на побожноста не барале бесприговорно исполнување на своите одлуки во ова или она нешто, туку многу внимателно говореле за советите и поуките кои ги упатувале на луѓето: „Ме молиш да ти дадам совет или да ти одредам правило и да го насочам твојот живот на вистински пат. Оваа твоја молба го надминува мојот ум и духовните способности, но ти заради послушание, заборавајќи на својата немоќ и неспособност, пишувам што Господ ми положува на срце…По Божја милост ти напишав она што ми беше на срце и тоа не го примај како закон или заповед, туку како совет“. Како што можеме да видиме, со подеднаква претпазливост и внимание кон слободниот човеков избор духовниците пристапуваат кога некој им упатува прашање: „Значи, до оние кои ми се обраќаат…го кажувам своето мислење, а потоа секогаш велам:‚Всушност, види сам или сама‚. Правилен совет може само да дадат свети луѓе како преподобен Серафим Саровски и Сергиј Радоњешки. А како јас можам да дадам правилни совети кога и самиот сум несигурен?“
Игуменот Никон ( Воробјов), во писмата до своите духовни чеда, истакнувал: „Ве молам да не го земате во предвид моето мислење. Јас ништо не знам, туку правете како е подобро и како Бог благослови. ‚Врз основа на околностите разберете ја волјата Божја‚- вели преподобниот Варсануфиј Велики“. Исто така истакнувал: „Веќе претходно сум ти говорел: кон моите зборови однесувај се сосема слободно. Јас изразувам одредено мислење, а дали ќе го прифатиш или не – тоа е во твоја власт, не се збунувај, само прави го тоа расудувајќи и без страст. И јас можам да грешам исто како и ти и како секој друг: ‚секој човек е лажец‚“ (Пс. 115, 2).
При тоа за игуменот Никон, главната работа била можноста духовното чедо да добие од него полезен совет сочувувајќи ја целосно својата духовна слобода: „Нека…не дава апсолутно значење на моите зборови. Ако види дека нешто е точно или полезно може да го прифати, а ако не е точно, нема ниту малку да се навредам ако моето мислење биде отфрлено. Зарем има малку бесполезни зборови кои ги кажуваме? Ни самиот на себе не си верувам премногу“. „Доколку се посомневаш во моите зборови, немој самата да се јадосуваш, туку веднаш пиши ми за своите сомнежи. Биди поотворена со мене во својот духовен живот не криејќи ништо….самата доаѓаш кај мене и целосно си слободна во својот однос кон мене: можеш да оддржуваш со мене духовни односи ако ти бидат од полза, а можеш и да отидеш доколку тие не се“.
Обраќајќи се на оние кои нешто го прашуваат, архимандрит Јован (Крестјанкин) истакнува: „Во духовниот живот не може да има наредби. Господ на човекот му дарувал духовна слобода и Он, Самиот во никој случај и никогаш не го лишува човекот од оваа слобода“, укажувајќи при тоа на потребата и подготвеноста секој самиот да одлучува размислувајќи за своите животни околности. Така во односот меѓу духовникот и духовното чедо нема место за „духовен диктат“, напротив, важно е и духовниот раководител и духовното чедо да „го оценат дарот на духовната слобода кој им го дал Бог и да го сметаат за драгоцен. Тоа во никоја мерка не ги нарушува духовните односи меѓу духовникот и чедото доколку се потполно здрави“.
ДУХОВНИКОТ НЕ ЖИВЕЕ НАМЕСТО ЧЕДОТО
Неопходен е и правилен однос во духовното водство како што дефинира Свети Теофан Затвореник: „Водичот е патоказ, а секој сам треба да оди по патот – и да гледа и пред нозете и на страна“. Исто така, во друго писмо пишува одговор на обраќање: „Повелете сами да одите, а јас ќе ви ги опишувам правилните и неправилните патишта. Повеќе од тоа не можам да ви ветам“.
Архимандрит Јован (Крестјанкин), во многу свои писма, истакнува дека во современиот живот луѓето често погрешно ја сфаќаат улогата на духовниот отец. Духовникот не живее наместо своето чедо, туку е само помошник, советник и молитвеник кој дава благослов на предлог за кој човек самиот добро размислил.
Во писмата на архимандрит Јован (Крестјанкин) се наоѓа пример за тоа дека свештеникот на човекот кој доаѓа кај него не смее да го одбие главното – молитвата, „а потребниот избор секој човек го прави сам“. „Нема да одбијам да се помолам за тебе, а изборот наместо тебе не може да го направи ниту твојата мајка, ниту духовникот. Само добро размисли и со молитва ѕирни во своето срце“. „Го примив вашето писмо, но нема да ги решавам вашите семејни проблеми, затоа што самите ќе ги решите со својот сопруг, па дури и вашиот духовник е повикан да ги благослови одлуките кои ќе ги донесете, а не само според свое мислење да им диктира на своите духовни чеда ваков или таков чекор“. „Мојата должност како пастир е да го благословам човекот на негова молба и труд да се помолам за него, но се останато е избор на самиот човек и само неговата одговорност е пред Бога и луѓето“. „Секој човек задолжително самиот треба да го бира својот животен пат. Тоа е така бидејќи никој не може да се крие зад туѓ грб…Првиот благослов по твојот избор треба да биде од твоите родители, а вториот – од твојот духовник“. „Духовниот отец не треба да размислува наместо тебе, туку тој само го благословува она што си го донел за благослов“.
НЕПРОМИСЛЕНА ГОСПОДАРНОСТ (САМОСТ) НА ДУХОВНИКОТ
Важно е свештеникот -духовникот да го има на ум следново: „Нека Господ ви помогне и нека ви даде разум и расудување; молете се за тоа и кога морате да делувате – делувајте во молитвено расположение воопшто не дозволувајќи да делуваат својата волја и господарност без размислување.
Свети Теофан Затвореник посебно предупредува на страста при донесување на одлуки: „Како од оган плашете се од делувањето според страста. Не очекувајте ни малку валидност таму каде постои и најмала сенка на страст…Кога морате да испитувате одредени нешта, избегнувајте такви движења во срцето според кои одредено неизвршување би го сметале за лична навреда. Како се осудил кога јас му наредив? Како смеел да постапи така пред мене? Треба да се отфрли ‘јас‘ во сите облици“.
Ниту една одлука не треба да биде донесена и ниту еден труд не треба да биде превземен според сопствениот каприц, туку заради исполнување на заповедите Божји: „Само никогаш не треба да дозволиме: ‘јас сакам‘, туку дека поредокот тоа го бара, а јас сум ваш слуга“.
Свети Теофан, одговарајќи на обраќање на еден свештеник, советува: „Не треба да се брза ( да се постапува избрзано), не треба да биде: реков и мораш…Луѓето се слободни, а командата не е нешто што одговара. Човек треба и да говори и да прави се што е потребно според должноста и совеста, а успехот треба да се очекува од Господа. Бидејќи кога го нема, треба само да се каже: нека биде волјата Твоја, Господи! Но човек не треба ниту да се откажува, туку треба да говори и да прави предавајќи се на волјата Божја. Лутењето заради неточноста претставува угодување на својата волја…како сте се осудиле, па ‘јас‘ реков“.
Со потпирањето на Бога поврзана е и довербата во Него и трпеливото прифаќање на се што му претстои на човекот да доживее кога раководи и управува: „Треба да се трпи и тоа да се трпи се без исклучок, примајќи го тоа како од рацете Божји. Не треба да очекуваме дека се ќе се одвива онака како што сакаме штом ќе издадеме наредба, туку напротив, во се треба да очекуваме спротивставување и да се спремиме да го прифатиме без збунување, со разумно подготвени средства за спротивставување“.
Архимандрит Јован (Крестјанкин) предупредува на претераната самодоверба при духовното раководење: „На духовникот му се потребни многу духовна тактичност и љубов, како и трпение, за да не постапи избрзано заради својата самост (егоизам) за да види жив плод на својот труд кај своето духовно чедо“.
Администрација на МВПЦ во Витлеем

THE SPIRITUAL AUTHORITY OF THE SHEPHERD AND THE FREEDOM OF THE SPIRITUAL CHILD’S PERSONALITY
Hieromonk Jovan Ludishchev

The apostle Peter teaches us how the service of the care of the soul should be carried out: “Keep the flock of God … not as if you are lords of the inheritance of God, but as an example to the flock” (1 Peter 5, 2-3).
Saint Gregory the Theologian, citing the words of the apostle Peter (“Those who are among you priests, I, who am a priest by myself and a witness to the sufferings of Christ and an accomplice in glory that will be revealed, ask you: grace the flock of God which you have, supervising it not forcibly, but dearly and in God’s sight; not because of an unjust benefit, but with good heart (1 Peter 5, 1-2) states: “Something forcibly is like a plant that is bent violently with the arms : once it is left to itself, it usually returns to its previous position. In contrast, what is done by free will, it is lawful and secure because it is determined by the connections of the heart’s inclination. Therefore, our law and the Founder of the Law command: “Keep the flock of God … not forcibly, but willingly.”
The essence of the spiritual authority was revealed to us by Saint Jovan of Kronstadt: “Only God can restore man from sin, or it can be made by those people to whom God Himself gives His grace and authority and power to renew themselves and to be enlighten and strengthen in the new life and to restore the others, to advise and guide them with God’s and spiritual authority.”
Saint Demetrius of Rostov addressed the shepherds: “The spirituality is given by the God of the hierarchs to serve in the salvation of man, and not for vanity, pride and excessive dominance over the spiritual children. Although God has given the hierarch authority to bind and unbind sins, this authority acts only while the mystery of confession and repentance is performed, and after confessing sins, the spiritual father should not remember the confessor, as it does not imply that he has authority of ruling over the spiritual children.”
The priest always has to keep in mind why God called him and appropriately to perform his spiritual ministry: “We, the priests, have no authority in the house of God. We are not the lords of the Church, but only her obedient; we do not command, but only with holy and God’s fear act according to our reason with the grace given to us from above.”
Saint Ignatius (Bryanchaninov) compares the true ministry of the spiritual father with the ministry of Saint John the Baptist: “The words of Saint John the Baptist have always touched me deeply in my heart which has been told about the Lord and about himself and which have been preserved in the Gospel according to John: “He that hath the bride is the bridegroom: but the friend of the bridegroom, which standeth and heareth him, rejoiceth greatly because of the bridegroom’s voice: this my joy therefore is fulfilled. He must increase, but I must decrease.” (John, 3, 29-30).
Every spiritual teacher should only be servant of the Heavenly Bridegroom, he should lead the souls to Him, and not to himself, should announce the infinite and ineffable Christ’s beauty, His endless goodness and power: let them love Christ Who is truly worthy for love. And let the teacher, like the great and courageous Baptist, stand on the side, let him think that he is nobody and nothing, let him rejoice in his decreasing in front of his students, decreasing that is a sign of their spiritual progress. While in the students prevail the bodily feeling – their teacher is great before them; but when the spiritual sense appears in them and when Christ elevates in them, they see in their teacher only virtuous God’s weapon.”
The priest must take his ministry, forgetting about himself, exactly as an approaching of the man towards Christ. Thus, Saint Ignatius (Bryanchaninov) speaks of his spiritual leadership: “In the path of the godly life, the head is God. Nobody can come to Me,” says the Savior, “if the Father, Who sent Me, does not draw him‘ (John 6: 44). I would like you to carefully read the third chapter of the First Epistle of the Holy Apostle Paul to the Corinthians. You completely ignore me as a dirty sinner and belong only to God, then your path will be right.”
Saint Ignatius considers that for the spiritual teacher also is important the following: “It is better for a man to recognize his ignorance than to say something harmful to the man’s soul. Let us guard ourselves against great troubles-from a simple beginner to make a human servant instead of a servant of God and leading him to do the human will instead of the will of God.”
“GIRFT OF A SPIRITUAL FREEDOM”: GUIDANCE AND COUNSELING, FREEDOM ACCORDING TO THE WORDS OF THE SPIRITUAL FATHER
If we look at the legacy and experience of the holy fathers and the ascetics of piety as spiritual men, we can see that they did not bind their spiritual children with the obligation to fulfill the advice they gave them and that they did not insist on their opinion in choosing this or that decision, but they gave it to the spiritual child of will and free consideration.
It can be seen that exactly this was the attitude of Saint Ignatius (Bryanchaninov) in giving advice, which was based on the teachings of the apostles and the holy fathers: “The modest attitude of the counselor to the one he advises differs from the attitude of the old man to the unconditional servant, the servant in the Lord. The council does not contain a requirement that it must be executed: it can be fulfilled, but not necessarily. The one who advises is not at all responsible for his advice if he has given it with the fear of God, not at his own convenience, but if he is asked. Also, the advice does not bind the one who received it, he / she should decide and see whether he/she wants to fulfill the advice or not. It is obvious how the path of counseling and adhering to the Holy Scriptures is in accordance with our weak times. We will notice that the fathers forbid the advice to the close one to be given according to the own opinion, if the close one does not ask: the arbitrary giving of advice is a sign that a person believes that he possesses knowledge and spiritual dignity in which one can see state of pride and self-deception.”
Saint Theophan the Recluse examines the question of the possibility of spiritual guidance in one of his letters, and distinguishes it from life according to reasoning (advising): “With me you can only reason. And reasoning and guidance are two different things. Guidance requires: do this and this, and do not condemn to act differently, but reasoning only discerns, letting the human will to decide if he/she will obey or not. The guide assumes responsibility for the soul that he guides, and the one who reasons can only wish him well. I cannot promise you guidance in the sense of taking you by the hand and leading you. I do not have the capability to do this, and I cannot do it willingly because both of my and your circumstances. Please go on your own, and I will describe the right and wrong roads. More than that, I cannot promise you.”
Saint Theophan the Recluse, for the advice given, wrote: “When someone asks me something, I tell him what seems to me to fit – and the rest I leave to the one who asked. See for yourself what you should do, with prayer and with the teachings of the fathers.”
The abbot Jovan (Alekseev), in resolving various questions that his spiritual children were addressing to him, often said: It … see yourself, pray and act like the heart tells you”, emphasizing the main one: “See yourself according to your life conditions”.
In the spiritual guidance, the holy fathers and ascetics of the piety did not demand a fulfillment of their decisions without any complaint in this or that thing, but very carefully spoke about the advice and lessons that they directed to the people: “You are asking me to give you advice or to set a rule for you and to direct your life on the right path. This plea exceeds my mind and spiritual abilities, but you, because of your obedience, forgetting my weakness and incompetence, I write what God lays on my heart … By the grace of God, I wrote you what was in my heart, and you do not receive it as a law or a command, but as a piece of advice.” As we can see, with equal care and attention to the free man’s choice, spiritualists approach when someone asks them: “So, to those who address to me … I say my opinion, and then I always say: In fact, see by yourself. Correct advice can only be given by holy people as venerable Seraphim of Sarov and Sergei of Radonezh. And how can I give the right advice when I am unsure myself?”
The abbot Nikon (Vorobyov), in his letters to his spiritual children, said: “Please do not take my opinion into account. I do not know anything but do what you think is better and how God bless. On the basis of the circumstances, understand the will of God,”-says the Venerable Barsanuphius the Great.” He also emphasized: “I have already spoken to you earlier: behave entirely freely to my words. I express a certain opinion, and whether you accept it or not – it is in your power, do not be confused, just do it with reasoning and without passion. I can sin as well as you and everyone else: every person is a liar,”(Psalm 115, 2).
In doing so, for Abbot Nikon, the main thing was the opportunity for the spiritual child to receive from him a useful piece of advice, preserving his spiritual freedom completely: “Let him … give no absolute significance to my words. If he sees that something is right or useful, he can accept it, and if it is not right, I will not be offended at all if my opinion is rejected. Are there only a few useless words that we say? I do not even trust myself too much.” “If you suspect in my words, do not get hurt yourself, but immediately write to me about your doubts. Be more open with me in your spiritual life, not hiding anything …. you come to me and you are completely free in your relationship with me: you can maintain spiritual relations with me if they are in favor, and you can go if they are not”.
Addressing those who ask him something, Archimandrite Jovan (Krestyankin) notes: “There can be no orders in the spiritual life. The Lord gave man a spiritual freedom, and He Himself in no way deprives man of this freedom” indicating the necessity and willingness of each person to decide upon their life circumstances. Thus, in the relationship between the spiritualist and the spiritual child there is no room for a “spiritual dictation,” on the contrary, it is important for the spiritual leader and the spiritual child to “evaluate the gift of spiritual freedom that God has given them and consider it to be precious. It does not in any way violate the spiritual relationship between the spiritual father and the child, if they are completely healthy.”
THE SPIRITUAL FATHER DOES NOT LIVE INSTEAD OF THE CHILD
The proper relationship in spiritual guidance is necessary as defined by Saint Theophan the Recluse: “The guide is a road sign, and everyone should walk on the road by themselves – and see both in front of their legs and on the side.” Also, in another letter writes an answer to someone’s letter: “Let yourself go by yourself, and I will describe to you the right and wrong ways. More than that, I cannot promise you.”
Archimandrite Jovan (Krestyankin), in many of his letters, points out that in modern life people often misunderstand the role of the spiritual father. He does not live instead of his child, but is only an assistant, counselor, and prayer-worker who gives a blessing to a proposal for which a person has thought well.
In the letters of Archimandrite Jovan (Krestyankin) there is an example that the priest of the man who comes to him must not reject the main thing – the prayer, “and the necessary choice is made by each person alone”. “I will not refuse to pray for you, and neither your mother nor your spiritual father can do the choice for you. Just think well and with prayer peek in your hearts.” “I have received your letter, but I will not solve your family problems, because you yourself will solve it with your husband, and even your spiritual father is called to bless the decisions that you will bring, not just in his own opinion to dictate to his spiritual children to do this or that step.” “My duty as a shepherd is to bless the man when he/she asks and to pray for him/her, but everything else is the choice of the man himself (herself), and only his/her responsibility is before God and people.” “Every person must compulsorily choose his own life. This is so because no one can hide behind another’s coat … The first blessing in your choice should be from your parents, and the second – from your spiritual father.” “The spiritual father should not think for you, but he only blesses what you have brought for blessing.”
THOUGHTLESS MASTERY OF THE SPIRITUAL FATHER
It is important that the priest-the spiritual father to have in mind the following: “May the Lord help you and give you reason and judgment; pray for it and when you have to act – act in a prayerful mood not allowing at all to act your will and mastery without thinking.
Saint Theophan the Recluse specifically warns of the passion in making decisions: “As of fire, fear from acting according to passion. Do not expect even a little validity where there is the slightest shadow of passion … When you have to examine certain things, avoid such movements in the heart that certain non-executions you would regarded as a personal insult. ‘How did he dаre when I ordered him? How did he dare to do so before me? ‘ It is necessary to reject ‘I’ in all forms.”
No decision should be taken and no labor should be taken according to its own caprice, but only for the fulfillment of the commandments of God: “We should never allow: ‘I want’, but that the order demands it, and I am your servant.”
Saint Theophan, responding to an address by a priest, advises: “You do not need to hurry (to act hurriedly), it should not be: I said and you have to… People are free, and the command is not something that suits. One should speak and do everything necessary according to duty and conscience, and success should be expected from the Lord. For when there it is not, you have only to say: let Your will be, O Lord! But man does not need to give up, but he also has to speak and to do by the will of God. Getting angry because of inaccuracy is a pleasure to your own will … how did you dare, ‘I‘ told you something else.”
By relying on God, trust in Him is linked, and the patient acceptance of everything that comes before a man to experience when he directs and manages: “You need to endure and endure everything without exception, receiving it as it is from the hands of God. We should not expect that everything will be in the way we want as soon as we issue an order, but on the contrary, in everything we should expect opposition and to prepare ourselves to accept it without confusion, with reasonably prepared means of opposing.”
Archimandrite Jovan (Krestyankin) warns of excessive self-confidence in spiritual guidance: “How much a spiritual father needs spiritual tactics and love, and patience, so that he does not act hastily for his own self (egotism) to see the living fruit of his labor in his spiritual child “.
The spiritual father needs a lot of spiritual tactics and love, as well as patience, so as not to act hastily for his egotism in order to see the living fruit of his labor in his spiritual child.”
Administration of MGOC in Bethlehem

Духовна власт пастира и слобода личности духовног чеда
Јеромонах ЈОВАН Лудишчев

Апостол Петар нас учи како треба да се одвија служење душебрижништва: Чувајте стадо Божије,… не као да господарите наследством Божијим, него будите углед стаду (1 Пет. 5: 2-3).
Светитељ Григорије Богослов позивајући се на речи апостола Петра (Презвитере који су међу вама молим, ја који сам сапрезвитер и сведок Христових страдања, и заједничар у слави која ће се открити: чувајте стадо Божије, које вам је поверено, и надгледајте га, не принудно, него добровољно, и по Богу, не због нечасног добитка, него од срца (1 Петр. 5: 1-2) и наводи: „[Нешто] принудно је попут растиња које се насилно савија рукама: чим буде препуштено себи, оно се обично враћа у свој претходни положај. Насупрот томе, оно што се ради по слободној вољи, врло је законито и врло је поуздано, пошто је утврђено везама наклоности срца. Стога наш закон и Сам Оснивач закона заповедају: чувајте стадо Божије <…> не принудно, него добровољно.
Суштину духовне власти открива нам свети праведни Јован Кронштатски: „Само Бог може да обнови човека развраћеног грехом, или то могу учинити они људи којима Сам Бог даје Своју благодат и власт и силу да се сами обнове, и просвете, и учврсте у новом животу, и да друге обнављају, да их освећују и да руководе њима влашћу Божијом, духовном влашћу.“
Светитељ Димитрије Ростовски се обраћа пастирима: „Духовништво је јерејима од Бога даровано како би послужили људском спасењу, а не ради таштине, гордости, сујетног надимања и прекомерног господарења духовном децом. Премда је Бог дао јереју власт да веже и разрешава грехове, ова власт делује само док се обавља Тајна Исповести и покајања, а после исповедања грехова духовник не треба да се сећа исповеђеног, као што му не доликује ни да има власт господарења над духовном децом.“
Свештеник увек треба да има на уму због чега га је Бог призвао и да у складу с тим обавља своје духовно служење: „Ми, свештенослужитељи, немамо власт у дому Божијем. Нисмо ми господари Цркве, већ само њени послушници; не командујемо, већ само са свештеним и Божијим страхом располажемо по свом разуму благодаћу која нам је дата одозго.“
Светитељ Игњатије (Брјанчанинов) истинско служење духовника пореди са служењем светог Јована Претече: „Увек су ме дубоко у срце дирале речи светог Јована Претече које је казао о Господу и о себи и које су за нас сачуване у Јеванђељу по Јовану: Ко има невесту, – каже свети Претеча, – женик је, а пријатељ жеников стоји и слуша га, и радошћу се радује гласу женикову. Ова, дакле, радост моја испуњена је. Он треба да расте, а ја да се умањујем (Јн. 3: 29).
Сваки духовни наставник треба да буде само слуга Небеског Женика, треба да води душе ка Њему, а не ка себи, треба да им објављује бесконачну и неизрециву Христову лепоту, Његову бескрајну доброту и силу: нека заволе Христа Који је заиста достојан љубави. И нека наставник, попут великог и смерног Крститеља, стоји по страни, нека сматра да није нико и ништа, нека се радује свом умањењу пред ученицима, умањењу које представља знак њиховог духовног напретка. Док у ученицима преовладава телесно осећање – њихов наставник је велик пред њима; али кад се у њима појави духовни осећај и кад се у њима узвелича Христос, они у свом наставнику виде само врлинско оружје Божије.“
Свештеник у свом служењу заборављајући на себе треба да га схвата управо као приближавање човека Христу. Тако светитељ Игњатије (Брјанчанинов) говори о свом духовном руководству: „На путу побожног живота руковођа је Бог. Нико не може доћи Мени, – каже Спаситељ, – ако га не привуче Отац Који Ме посла (Јн. 6: 44). <…> Желим да пажљиво прочитате 3. главу 1. посланице св. ап. Павла Коринћанима. У потпуности ме занемарите као прљавог грешника и припадајте само Богу, тада ће Ваш пут бити исправан.“
Светитељ Игњатије такође сматра да је за духовног наставника важно следеће: „Боље је да човек призна своје незнање, него да каже нешто штетно по душу. Чувајмо се велике невоље – да од лаковерног почетника начинимо људског слугу, а не слугу Божијег, упутивши га да твори палу људску вољу уместо свесвете воље Божије.“

„Дар духовне слободе“: руковођење и саветовање, слобода према речима духовника

Уколико погледамо наслеђе и искуство светих отаца и подвижника побожности као духовника можемо видети да они нису везивали своју духовну децу обавезом да испуњавају савете које су им давали и да нису инсистирали на свом мишљењу у избору ове или оне одлуке, већ су то препуштали духовном чеду на вољу и слободно разматрање.
Може се видети да је управо такав био став светитеља Игњатија (Брјанчанинова) према давању савета, који се заснивао на учењу апостола и светих отаца: „Скроман однос саветника према ономе кога саветује разликује се од односа старца према безусловном послушнику, слуги у Господу. Савет не садржи у себи услов да буде обавезно извршен: он може бити испуњен, а не мора. Онај ко саветује није нимало одговоран за свој савет уколико га је дао са страхом Божијим и смерно, а не по свом нахођењу, већ ако га човек упита и замоли. Исто тако, савет не везује ни онога ко га је добио; на њему је да одлучи и да види хоће ли испунити савет који добије или неће. Очигледно је колико је пут саветовања и придржавања Светог Писма у складу са нашим слабим временом. Приметићемо да оци забрањују да се савет ближњем даје по сопственом нахођењу, ако нас ближњи не пита: самовољно давање савета јесте знак да човек сматра да поседује знање и духовно достојанство у чему се очитују гордост и самообмана.“
Светитељ Теофан Затворник детаљно разматра питање могућности духовног руковођења у једном од својих писама и притом га разликује од живота по расуђивању (саветовању): „Са мном можете само да расуђујете. А расуђивање и руковођење су две различите ствари. Руковођење захтева: уради овако и овако, и да се ниси усудио да поступиш другачије, а расуђивање уопштено расуђује, препуштајући човеку на вољу хоће ли га послушати или неће. Руковођа преузима на себе одговорност за душу коју руководи, а онај ко расуђује може само да јој жели добро. Не могу вам обећати руковођење у смислу да вас узмем за руку и водим. За то немам умећа и то не могу ваљано да обављам и због мојих и због ваших околности. Изволите сами да идете, а ја ћу вам описивати путеве и распућа. Више од тога вам не могу обећати.“
Светитељ Теофан Затворник је писао и о саветима који се дају: „Кад ме неко нешто упита ја му кажем оно што ми се чини да је одговарајуће <…> – а остало препушта ономе ко пита. – И сами гледајте шта вам је чинити, с молитвом и поукама отаца.“
Схиигуман Јован (Алексејев) приликом решавања разних питања која су му упућивала духовна чеда често је говорио: „То <…> види сама, помоли се и поступи како ти срце каже,“ истичући главно: „Сама гледај у зависности од ваших животних услова“.
Приликом духовног руковођења свети оци и подвижници побожности нису захтевали беспоговорно испуњавање својих одлука у овој или оној ствари, већ су крајње опрезно и пажљиво говорили о саветима и поукама које су упућивали људима: „Молиш ме да ти дам савет или да ти одредим правило и да усмерим твој живот на истински пут. Ова твоја молба премашује мој ум и духовне способности, али ти због послушања, заборавивши на своју немоћ и неспособност пишем шта ми Господ положи на срце. <…> По Божијој милости сам ти написао оно што ми је било на срцу, и то немој примити као закон или заповест, већ као савет.“ Као што можемо видети, с подједнаким опрезом и пажњом према слободном човековом избору духовници приступају кад им неко упути питање: „Дакле, онима који ми се обраћају <…>: говорим своје мишљење, а онда увек кажем: ‘Уосталом, види сам или сама.’ Правилан савет могу да дају само свети људи као преподобни Серафим Саровски и Сергије Радоњешки. А како ја могу да дајем правилне савете ако сам ходам по пипању?“
Игуман Никон (Воробјов) је обраћајући се у писмима духовној деци истицао: „Молим вас да не узимате у обзир моје мишљење. Ја ништа не знам, већ чините како је боље и како Бог благослови. ‘На основу околности разумите вољу Божију,’ – каже преподобни Варсануфије Велики.“ Такође је наводио: „Већ сам ти раније говорио: према мојим речима се односи потпуно слободно. Ја изражавам извесно мишљење, а да ли ћеш га прихватити или нећеш – у твојој је власти, немој се збуњивати, само то чини расуђујући и без страсти. И ја могу да грешим као и ти, и као свако други: сваки је човек лаж (Пс. 115: 2).
Притом је за игумана Никона главна ствар била могућност да духовно чедо добије од њега користан савет сачувавши у потпуности духовну слободу: „Нека <…> не придаје апсолутни значај мојим речима. Ако види да је нешто тачно или корисно може да прихвати, а ако је нетачно, нећу се нимало увредити ако моје мишљење буде одбачено. Зар је мало бескорисних речи које говоримо? Ни сам себи не верујем превише.“ „Уколико посумњаш у моје речи, немој се сама секирати, него ми одмах пиши о својим сумњама. Буди отворенија са мном у свом духовном животу ништа не кријући. <…> сама долазиш код мене и потпуно си слободна у односу на мене: можеш да одржаваш са мном духовне односе ако ти буду од користи, а можеш и отићи уколико не буду.“
Обраћајући се онима који га нешто питају архимандрит Јован (Крестјанкин) истиче: „У духовном животу не може бити наређења. Господ је човеку даровао духовну слободу, и Он, Сам Он ни у ком случају и никад не лишава човека ове слободе,“ указујући притом на потребу и спремност да свако сам одлучује размишљајући о својим животним околностима. Притом у односима између духовника и духовног чеда не може бити места за „духовни диктат“, напротив, важно је да и духовни руковођа и духовно чедо „оцене дар духовне слободе који им је Бог дао и да га сматрају драгоценим. То ни у којој мери не нарушава духовне односе између духовника и чеда уколико су потпуно здрави.“

Духовник не живи уместо детета

Потребан и исправан однос у духовном руковођењу дефинише светитељ Теофан Затворник: „Руковођа је путоказ, а свако сам треба да иде путем – и да гледа и пред ноге и са стране.“ Такође, у другом писму пише одговор на обраћање: „Изволите сами да идете, а ја ћу вам описивати путеве и распућа. Више од тога вам не могу обећати.“
Архимандрит Јован (Крестјанкин) у многим својим писмима истиче да у савременом животу људи често погрешно схватају улогу духовног оца. Духовник не живи уместо свог чеда, већ је само помоћник, саветник и молитвеник који даје благослов на предлог о којем је човек сам добро промислио.
У писмима архимандрита Јована (Крестјанкина) налази се пример за то да свештеник човеку који долази код њега не сме да одбије главно – молитву, а „потребан избор сваки човек чини сам“[Нећу одбити да се помолим за тебе, а избор уместо тебе не може начинити ни мама, ни духовник. Само промишљено и с молитвом завири у своје срце.“ „Примио сам ваше писмо, али нећу решавати ваше породичне проблеме, зато што ћете их сами решити са својим супругом и чак је и ваш духовник позван да благослови одлуке које донесете, а не да сам по свом нахођењу диктира својој духовној деци овај или онај корак.“ „Моја пастирска дужност је да благословим човека на његову молбу и труд да се помолим за њега, али је све остало избор самог човека и само је његова одговорност пред Богом и људима.“ „Сваки човек обавезно сам треба да бира свој животни пут. То је због тога да нико не би могао да се крије иза туђих леђа… Први благослов после твог избора треба да буде родитељски, а други – твог духовника.“ „Духовни отац не треба да размишља уместо тебе, већ он само благосиља оно што си му донео за благослов.“

Непромишљена господарност (самост) духовника

Важно је да свештеник-духовник има на уму следеће: „Нека вам Господ помогне и нека вам да разум и расуђивање; молите се за то и кад морате да делујете делујте у молитвеном расположењу не дозвољавајући нипошто своју вољу и господарност без размишљања.“
Светитељ Теофан Затворник посебно упозорава на страственост приликом доношења одлука: „Као ватре се плашите деловања по страсти. Не очекујте ни најмању ваљаност тамо где постоји и најмања сенка страсти. <…> Кад морате да испитујете ствари избегавајте такве покрете у срцу по којима бисте извесно нечињење [неизвршавање] сматрали личном увредом. Како се усудио кад сам ја наредио? Како је смео да поступи тако на моје очи? Треба одбацити ‘ја’ у свим облицима.“
Ниједна одлука не треба да буде донета и ниједан труд не треба да буде предузет по сопственом каприцу, већ ради испуњења заповести и установа Божијих: „Само никад не треба да дозволимо: ‘ја хоћу’, већ поредак то захтева, а ја сам ваш слуга.“
Светитељ Теофан одговарајући на обраћање једног свештеника саветује: „Не треба брзати [журити, поступати исхитрено], не треба да буде: рекао сам и мораш… Људи су слободни, а команда није одговарајућа ствар. Човек треба и да говори и да чини све што је потребно по дужности и савести, а успех треба очекивати од Господа. Јер кад га нема, треба рећи само: нека буде воља Твоја, Господе! Али не треба човек ни да одустаје, него све треба и да говори и да чини предајући се вољи Божијој. Љутња због неисправности представља угађање својој вољи… како сте се усудили, па ‘ја’ сам рекао.“
Са уздањем у Бога повезано је и поверење у Њега и стрпљиво прихватање свега што човеку предстоји да доживи кад руководи и управља: „Треба трпети и то трпети све без изузетка примајући то као из руке Божије. Не треба да очекујемо да ће се све одвијати онако како желимо чим издамо наредбу, већ напротив, у свему треба да очекујемо противљење и да се спремамо да га прихватимо без смутње, с разумно припремљеним средствима за супротстављање.“
Архимандрит Јован (Крестјанкин) упозорава на претерану самоувереност приликом духовног руковођења: „А колико је духовнику потребно духовне тактичности и љубави, па опет стрпљења, како не би исхитрено поступао због своје самости (егоизма) и како би видео жив плод свог труда у духовном чеду.“
Администрација МВПЦ Бетлехем

This entry was posted in Библиотека. Bookmark the permalink.

Comments are closed.