ШТО Е ДУХОВЕН ЖИВОТ И КАКО ЗА НЕГО ДА СЕ ОСПОСОБИМЕ

images
ВОВЕДНА НАПОМЕНА ЗА ДАДЕНОТО ВЕТУВАЊЕ ДЕКА ЌЕ СЕ ВОДИ ПРЕПИСКА ЗА ДУХОВНИОТ ЖИВОТ. ПОЛЗАТА КОЈА СЕ ОЧЕКУВА ОД ТОА.
Откако пред вашето заминување за Москва се договоривме дека нашиот разговор ќе го водиме преку писма, за работи кои што вам ви се неопходни, за мене беше природно да очекувам дека ќе се јавите по доаѓањето, дека ќе кажете нешто за себе и за новите околности во кои се најдовте. Чекав и чекам, еве веќе колку време, и не дочекав ништо. Што се случи? Здрави ли сте? Ве чува ли Мајката Божја? Или ја сменивте намерата?! Сешто се случува – и тоа е можно. Заради тоа и ви пишувам, дека ако е така, и ако постои некое притеснување заради мене – дека не треба да ме оптеретувате или слично – исфрлете си го тоа од глава. Нема да ми бидне тешко да ви пишувам, особено за такви предмети, напротив – тоа ќе ми претставува не мало задоволство, оти ќе внесе извесна разноликост во моите вообичаени работи. Ќе кажам и нешто повеќе: ако не се оствари она што го замисливме, ќе се чувствувам како некој кој претрпел штета или изгубил нешто. Нема да ви објаснувам како, но повторувам дека ќе биде така и дека така и треба да биде. Затоа и сакам не да ви дадам совет, туку да ве замолам: пишете. Иако од мене не можете да очекувате некоја голема мудрост, уште едно преиспитување на се ќе ви биде од корист, оти во вашето сеќавање ќе ја оживее целата таа ситуација и ќе го восредоточи вниманието на неа, можеби и со ослободување на посебна енергија. А ова последното е навистина добро! Бидејќи ако во животот ни се случи некаков неуспех, тој скоро секогаш потекнува не толку од глупост или од тврдо срце, туку од недостаток на срдечност и ревност за она што е потребно. Значи, пишете.
МИСЛЕЊЕ ЗА ПРИЧИНАТА ЗА МОЛЧЕЊЕТО. НЕОПХОДНОСТ ЗА ОТВОРЕНОСТ И ЕДНОСТАВНОСТ ВО ПРЕПИСКАТА. СУЕТАТА НА СВЕТСКИОТ ЖИВОТ.

А јас се губев во нагаѓање: што е причината? Ете што е! Баба малку се разболела. Да, баба – прекрасен збор. За внукот нема потопло место од тоа кај баба, ниту за баба има подраги лица од добрите внуци. И заради тоа треба да Му благодариме на Бога. Почесто тешете ја баба и повнимателно слушајте што зборува. Стариците имаат мудрост стекната со искуство и труд во животот. Тие често ненамерно, со едноставни зборови, даваат толку мудри лекции, кои и во книгите да ги бараш – нема да ги најдеш.

Иако ми пруживте сосема задоволително објаснување зошто толку долго не пишувавте, сепак би требало да Ви дадам макар и мала епитимија како би се поправиле. Меѓутоа, мислам дека можеби повеќе ќе се свртите на подобро ако Ви заблагодарам на писмото и на она што во него сте напишале. Затоа, Ви благодарам.
Ветувате дека ќе бидете отворени. Добро! Отвореноста е главно нешто во преписката, инаку не би требало ни да ја започнуваме. И пишувајте секогаш без дотерување – се што ви е на душа; особено целовито треба да излагате прашања кои Ви се појавуваат во главата и почнуваат упорно да бараат решение. Тогаш и решението ќе го примите како што жедна земја ја прима вода. Тоа е најдобриот начин да стекнете и во душата да ги утврдите сфаќањата кои ја разјаснуваат суштината на нештата чие што јасно видување со очите на умот го сметаме за неопходно за себе. Што би значело кога јас би Ви пишувал за едно, а Вашата душа би била зафатена со друго? Тоа би било празнословење, како кога две лица би разговарала свртени со грб едно кон друго и секој да зборува за она што му е нему при очи. Ми се чини дека ние и се договоривме да не се занимаваме со апстракции, да не правиме планови и теории, туку дека ќе разговараме за она што го бараат тековните околности на животот. Така ќе одиме чекор по чекор.
Пишувате дека Ви „трепери пред очи. Пред два дена – велите – ми се случи да ги посетам тука вообичаените места на друштвениот живот: бев во театар, па прошетав, па бев на вечера. Каков метеж, какви разговори, какви мудри мисли за се, какви манири! Сето тоа ми делува страшно, а од метежот не можам да си ги соберам мислите“. Тоа Ви се присторило од прва, но внимавајте. Таков впечаток сосема е нормален после мирен и обичен семеен живот на село кој што сте го имале. Јас би Ви кажал: по тоа и судете каде е вистината, а каде е лагата. Но не знам што се Ви се прифатило во душата од се што поминало. Оти можно е на површината да постои неодобрување на таквата состојба, но во длабочината да има симпатии и желби таквото искуство да се повтори. Животот чие што делче сте виделе го има тоа својство лесно да прелажува: дури и кога ќе се увиди дека тоа не е тоа, тој сепак привлекува, како што оној кој навикнал на опиум знае дека ќе бидне како луд, а сепак го зема, или го зема токму заради тоа. Значи, како Вие се чувствувате? Ве влече ли срцето уште таму? Сакате ли така да го поминете животот? Молам тоа добро да ми го опишете и – по вистина.
ПРАЗНОТИЈАТА И ЕДНОСТРАНОСТА НА СВЕТСКИОТ ЖИВОТ
Колку ме израдувавте со вашиот одговор! „Не ме привлекува, напротив – ме одбива. Неколку дена после тоа бев како скршена, мојата душа се мачеше: тагував и не можев да се соберам. И едвај некако да се повратив.“ Зошто тоа минатиот пат не го напишавте? А мене ми се причини дека со премолчување сокривате страст или такво нешто. Дај Боже таквото чувство на одбојност кон светскиот живот и светските забави секогаш да се сочува во вас. Но можно е тоа и да ви се допадне. Очигледно, не можете да избегнете допир со таквиот живот. Вториот пат веќе нема да биде така разорно и вознемирувачко, третиот пат – уште помалку, а потоа нема да чувствувате ништо. Како и со пиењето: после секоја чашка човек се повеќе се опушта. Што чувствуваат оние кои доаѓаат во работилница за преработка на тутун? Ги штипе за очи, им тече од носот, не можат да дојдат до здив. А на оние кои таму работат не им е ништо. Па и оние што дојдат, кога малку ќе постојат, веќе не жмиркаат толку, не ќиваат и не кашлаат, а потоа сите тие непријатности сосема престануваат. Гледајте и со вас да не се случи нешто слично кога се во прашање околности кои толку го пореметиле вашиот мир.
Како однапред да го насетивте моето прашање па велите: „Не мислам дека некогаш би можела да се помирам со таков живот. Внимателно набљудувам и наоѓам дека тоа не е живот. Не знам тоа да го објаснам, но се утврдувам во мислењето дека тоа не е живот. Тука има многу живост, но нема живот. Еве и мојата машина за шиење постојано е во движење, но тоа не е живот“. Прекрасна мисла породила вашата бистра главичка. Сега за вашата положба можам да кажам дека влева надеж. Само чувството не е постојано: тоа може да се промени. Но кога на помош му доаѓа разумна мисла, тогаш тоа се утврдува, и пак, од друга страна, ја осигурува мислата. Заедно – тие се како тврдина. Но за таа тврдина да биде што поутврдена, треба да сфатите зошто всушност во таквиот живот нема живот. Ако нашите разговори потрајат тоа со време потполно ќе се разјасни. За сега ќе кажам само ова: во таквото живеење нема прав живот, затоа што тоа не ги опфаќа и не ги задоволува сите страни на човечкиот живот, туку само мал дел, и тоа таков кој стои на последното место, или поточно, на краевите на животот, не допирајќи се до неговиот центар. Човечкиот живот е доста сложен и многустран. Постои во него и телесна и душевна и духовна храна. Секоја има свои сили и потреби и свои начини за нивно задоволување. Човек живее само тогаш кога се сите наши сили во движење и кога сите потреби се задоволуваат. А кога кај него е во движење само едно делче на силите и кога се задоволува само дел од потребите, тогаш тој живот не е живот: баш како што и вашата машина за шиење работи како треба само кога сите нејзини делови се во движење. Ако биде прекинато работењето на било кој дел – машината сопрела: не живее. Ни човекот не живее човечки ако во него не е се во движење. Само што кај машината прекинот на нејзиниот живот – движењето, веднаш се гледа, а кај човекот неактивноста на целовитиот човечки живот во него, со делување само на една негова страна и задоволување на малубројните потреби, воопшто не се гледа, иако навистина постои, како што е вистинита неподвижноста на споменатата машина за шиење. Таков е законот на човечкиот живот! Да го додадеме и ова на она за што зборуваме. Кои сили тука се зафатени и кои потреби се задоволуваат? Зафатени се рацете, нозете, јазикот, очите, мирисот, допирот, паметта, вообразеноста, фантазијата и досетливоста, воопшто – најниската човекова страна, онаа која му е задничка со животните; и се задоволува само потребата на животинскиот живот, или подобро кажано, тие си играат живот, како што бива со малите јагниња кога ќе ги истераат на зелена полјана. Освен овие сили, кај човекот постојат уште два-три нивни слоја и нивниот главен центар.
Просудете самата може ли таквиот живот навистина да биде живот? Вашето чувство Ви кажало дека тука нема живот. Ќе ви укажам на главната причина зошто нема. Можеби делувањето на таа причина сега не ви е толку јасно, но општата мисла не може да биде несфатена; деталите ќе се појаснат со време. Оти, јас имам намера се што треба по ред да го изведувам од устројството на човечката природа. Треба да живееме онака како што не створил Бог, а кога некој не живее така, смело може да се каже дека тој воопшто не живее. Молам сега за сега да се задоволите со тоа.
СВЕТСКИОТ ЖИВОТ ГИ ЛИШУВА ЛУЃЕТО ОД СЛОБОДА И ОНИЕ КОИ МУ СЕ ПРЕПУШТААТ ГИ ДРЖИ ВО ТЕШКО РОПСТВО. ЛИЦЕМЕРИЕТО И ЕГОИЗМОТ КАКО ПОСТОЈАНИ СВОЈСТВА НА СВЕТСКИОТ ЖИВОТ
Минатиот пат не зборував за се што споменавте во своето писмо. Сега испраќам дополнување. Вие велите: „Еве што уште гледам: дека сите брзаат некаде, брзаат како би уловиле нешто, и никој ништо не успева да фати. Се случи да поминувам по прометна улица – каков метеж и суета! А потоа гледам: и во куќите исто; исто е, веројатно, и во нивните души. И не можам да верувам; зар е можно така да се живее? Еве што уште гледам: дека едниот го притиска другиот, го стега и измачува, дека никој нема своја волја и слобода. Не смееш да се облекуваш како сакаш, не смееш да одиш како сакаш, да зборуваш исто така – и ништо не смееш како сакаш. Кај нив се како да е потчинето на некој закон, за кој не се знае кој го напишал; тој сите ги притиска, но никој не се осмелува да го прекрши. Затоа и самите стануваат тирани едни на други. А ако се осмелиш да не послушаш – уште полошо. Јас на пример пеам кога ми се пее. Оти тоа е рај: и мене самата ми е пријатно и на оние кои слушаат. А тука сакаш-нејќеш: пеј! Тоа се бара многу угладено, но да одбиеш би го сметале за злосторство. И пееш. Неиздржливо ти е тешко, да пукнеш, но се претвораш дека пееш од срце. Тоа го забележав и кај другите. И тоа е слобода! Однадвор гледано – слободна сум! Слободна, со врзани раце и нозе! По тој повод почнав да се прашувам, го прават ли тие од срце и се останато? И? Можеби грешам, но не сум видела ништо што би било од срце. Ласкање и услужност – исто така, меѓусобно уважување – исто така. Се е извештачено. Зад изгладената и префинета надворешност се крие сосема поинаква душа, која би можела однадвор да се покаже, никој не би ја нашол дека е префинета, дури ни дека е поднослива. Излегува дека кога се состануваме, претставуваме збир на лицемери и лицемерки. Комедија! И што уште е чудно – дека од сите избива студенило. Како тоа?! Сите се дружат, се чини дека се подготвени душа да дадат, а наоколу се чувствува студенило! “
Потполно точно. На вашиот опис нема што да се додаде. Сето тоа веќе одамна е забележано и на сето тоа е укажано внимание. Еве како уште Макариј Велики го претставил метежот кој вие сте го забележале во трката по нешто: „Недата на овој век станува налик на пченица ставена во земно решето, и се просејуваат низ непостојаните помисли на овој свет, со непрестајно мешање на светските работи, желби и компликуваните материјални сфаќања. Сатаната ги протресува душите, и со решето, односно со земните дела, го просејува целиот грешен човечки род. Од времето на падот, кога Адам ја пречекорил заповедта и му се потчинил на лукавиот кнез кој ја превзел власта над нив, со непрестајни измами и пометување на помислите на сите синови на овој век тој просејува и доведува до судирање во земното решето. Како што непрестајно се судираат пченичните зрна во решетото на оној кој ги просејува, биваат фрлени во вис и се преметнуваат, така и лукавиот кнез со земните рабти ги оптеретува луѓето, ги колеба, ги доведува во состојба на немир и напнатост, ги присилува да се среќаваат со суетните помисли, со нечистите желби, со земните и световните врски, непрестајно поробувајќи го целиот грешен Адамов род. Самиот Господ на апостолите им го претскажал идното станување на ѓаволот против нив: еве вас посака сатаната да ве вие како пченица. А јас се молев на Отецот Мој да не престане вашата вера (22:31-32). Оти овој збор, како и одлуката која Создателот му ја соопштил на Каин дека талкајќи и треперејќи, во немир ќе живее на земјата (Пост. 4:12) таинствено служат како слика и пример за сите грешници, оти родот Адамов, кој ја пречекорил заповедта и станал грешен, тајно го примил на себе ова подобие. Луѓето биваат вознемирувани со помисли за страв, секаков немир, желбите и најразличните задоволства. Кнезот на овој свет ја вознемирува секоја душа која не е родена до Бога и како пченицата непрестајно ја префрла по решетото, на различни начини вознемирувајќи ги човековите мисли, колебајќи ги луѓето и ловејќи ги со помош на световните измами, телесните задоволства, стравовите и грижите“(Беседа 5:12).
Еве ви го ова како додаток на вашите погледи. Добро сте забележале што е и како е. А свети Макариј укажал на причината и на потеклото на таквата состојба. Во кругот за кој зборуваме, таквиот поглед на нештата не се прифаќа, на нив ни збор за тоа не вреди да им се каже. Вас пак Ве молам да го усвоите тој поглед и секогаш да се држите до него во мислите. Тој ја изразува суштината на нештата и, бидејќи сте го примиле со увереност, ќе Ви служи како ограда од опчинетоста со светскиот живот. За да поразмислите подобро за тоа и за подобро да се сродите со таквиот начин на размислување, потрудете се да ја прочитате целата петта беседа на свети Макариј. Таа книга и ја давав на вашата мајка и таа сакаше да ја набави.
Од своја страна додавам дека таа трка по нешто и незадоволството со ништо зависат од она за што пишував и минатиот пат: токму од она што со таквиот начин на живот не се храни целата човечка природа и не се задоволени сите нејзини потреби. Незадоволената страна како гладна бара храна, а потребата за задоволување на гладта и жедта го гони човека да ја бара. Човекот брза и бара; но бидејќи стално се врти во ист круг, кој не може да ја задоволи неговата глад, тогаш и нема ни задоволување, гладта и жедта не престануваат, не престанува ни барањето храна, не престанува ни трката. И никогаш нема да престане кај оние кои живеат по духот на светот. Непријателот ги држи во заслепеност заради што тие не ги забележуваат погрешките, дека не трчаат по правиот пат и дека не идат каде треба; во тој мрак тој ги мачи и дави тие несреќни души. Ѓаволот така ги премачил што никој не смее ни да им спомене дека се во криво. Оти ќе почнат да рикаат како лути ѕверки. Зар не е тоа рикањето на оној лав кој бара кого ќе изеде?
Што се однесува до другите страни на световниот живот кои сте ги забележале, ќе кажам само тоа дека подруго и не може да биде. Оти таков е животот на паднатиот човек чија појдовна линија е самољубието или егоизмот, кои како цел си ги поставил себеси, а сите други како средство. Тука е причината за тоа што секој сака да ги наметне своите желби на другиот или да го сврзе со своите желби, што навистина добро сте го нарекле тиранија. Штом некој не ги ограничува своите желби, во позадината на сето тоа стои егоизмот кој сака да ве сврти по свое или да ве направи средство. Тоа е и причината на лицемерието, чија суштина е употребата на големо лукавство за на секој начин да се прикријат сопствените лоши страни, а да не се исправат; инаку би се пресекло влијанието на другите и сходно на тоа веќе не би можеле да бидеме користени како средства. Тоа е причината за тоа што од сите избива студенило – оти сите се затворени во себе и не излачуваат зраци на животна топлина околу себе.
Вие секако сретнувате неколку лица со симпатично расположение на срцето: тие ви се прививаат право за срце. Тоа е остаток на чувството за сродност со кое човек е створен; но тоа тука му стои на служба на егоизмот, кој го користи како најдобро средство за да ги уреди своите работи. Јас знам едно такво лице. Подобро вистински егоист отколку таков „симпатичен “. Кај оние барем може да се забележи за што станува збор, а тука тоа ретко кому му тргнува од рака.
Вистина, вие скоро непрестајно среќавате услужни луѓе, но тие идат на тоа потоа заради една услуга десетоструко да ве спрегнат во своја корист. Ќе кажете: „Па како тоа? Сите се повикуваат на чест, а да се покажеш нечесен во нешто значи – да се уништиш себеси “. Навистина е така, но таа чест е маска за егоизам; важно е –да не паднеш во кал, заради што честопати се допуштаат најнечесните постапки, само ако е возможно да се затајат од другите. Вие дури слушате или веќе сте чуле приговори: тој е егоист! Немојте да мислите дека егоизмот им е стран на оние кои го кажуваат тоа. Не, тој приговор се однесува на оние кои не дозволуваат со нив да се управува и да ги употребуваат во своите егоистички цели оние кои за нив така судат. Имам слушнато дека таквите лица дури и монасите ги прекоруваат заради егоизмот: како, дека живееле само за себе. Сироти монаси! Ниту да каснат, ниту да испијат, ниту да отспијат; ден и ноќ на нозе, во послушанија, без своја волја и свои желби – а стигнале меѓу егоистите! Веќе и по тоа можете да судите каква вредност имаат обвиненијата за егоизам кои ги сретнувате или ќе ги сретнете кај световните луѓе. Тие значат: наишла косата на камен.
Прегледувајќи го ова што е напишано, гледам дека сум изнел многу груб суд за светскиот живот, но не сакам да ги повлечам зборовите. Можеби јас и не би го напишал она што го напишав, но бидејќи вие и самата веќе сте ги забележале прилично темните дамки на светот, јас добив желба да запеам во ист тон. И не мислам дека со тоа ќе ве разжалостам после она што самите го кажавте. Но, го очекувам од вас прашањето: “Како тогаш да се живее?“ Тоа ќе го решаваме во продолжението на нашата преписка. Сега ќе го кажам само ова: секако е невозможно да се одвоите од сите, но колку што е можно избегнувајте да влегувате во кругот на тој световен живот, а кога ќе ве вовлечат против волја, држете се таму како да ве нема – гледајќи не гледајте и слушајќи не слушајте. Оставете она што го гледате да помине покрај очите и она што го слушате да помине покрај ушите. Однадвор правете што и другите, божем отворено, но чувајте го своето срце од сочувства и страсти. Тоа е најважното – чувајте го срцето и бидете таму само со телото, а не со душата, точно исполнувајќи ја заповедта на апостолите: и кои овој свет го употребуваат, како да не го употребуваат (1. Кор. 7:31). Светот тука значи исто она што ние го подразбираме под световен живот. Вам светот ви е потребен, то ест неопходно ви е да имате допир со световниот живот; но кога своето срце ќе го држите подалеку од него, тогаш ќе бидете како таквиот живот да не ви треба, односно ќе учествувате во него не заради симпатиите за него и желбите во него да учествувате, туку изнудено од вашата сегашна положба.
ве изморив од опширно пишување, но вие ме натеравте. Молам на вашето внимание да не му побегне ова што е напишано, особено последните редови.
ТРИ СТРАНИ НА ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ. ПРВА СТРАНА: ТЕЛЕСЕН ЖИВОТ, НЕГОВИТЕ ОРГАНИ И ПОТРЕБИ; НОРМАЛНА И ПРЕКУМЕРНА ГРИЖА ЗА ТЕЛОТО
Колку прашања поставивте по повод претходните две писма! Тоа покажува дека сте вредна, жива, и духовно љубопитна ученичка, и ветува успех. Заради тоа јас уште повеќе имам желба да Ви пишувам. Но нема на се да Ви одговорам сега, туку некои прашања ќе ги оставам за друг пат. Ќе се позанимавам со она што Вас најмногу Ве интересира. Пишувате: „Вашите зборови за страните, силите и потребите на човечката природа ме водат внатре во себе. Влегувам. Гледам понешто, но поголемиот дел останува час замаглен, час сосема невидлив за мене. Силно сакам да знам што е тоа духовна, душевна и телесна страна во човека, какви се потребите на секоја од тие страни и како се задоволуваат. Јас навистина би сакала да се држам на рамниште со човечкото достоинство – вистинското, такво какво што Творецот ни го наменил“.

Добро е! Вие сега се допирате до самите основи на нашиот живот, чие објаснување ќе ни даде основа за сите подоцнежни расудувања. Оти како на друг начин човек и да живее, освен онака како е и устроен. Ако стекнеме здрава претстава за тоа како човек е устроен, ќе го добиеме најточното упатство за тоа како треба да се живее. Мене ми се чини дека многумина затоа и не живеат како треба, што мислат дека правилата на добриот живот се наметнати однадвор, дека не произлегуваат од самата човекова природа и дека не им се потребни. Кога би биле уверени дека е така како е навистина, тогаш не би им се ниту противеле, ниту би отстапувале од нив. Значи, повелете слушајте.
Нашето тело се состои од разни органи, од кои секој ја извршува сопствената функција и суштински е неопходен за телесен живот. Има три вида на главни органи: 1) желудникот со белите дробови, срцето, артериите и вените, лимфните жлезди и мноштво на други крвни садови и жлезди кои служат за разни излачувања од крвта и излачувања на телесните сокови; функција на сите овие органи е – исхрана или изградба на телото; 2) систем на мускули и коски, чија функција е движење внатре и надвор; и 3) система на нерви, чиј центар е главата, рбетната мождина и системот на ганглии кој се шири по целото тело; нивната функција е – сетилност (чувствителност). Кога одот на тие функции и нивниот взаемен однос е во ред, телото е здраво и животот не е во опасност; а кога тој поредок е нарушен, телото заболува и животот доаѓа во опасност. Секоја функција има своја потреба која живо се чувствува и бара задоволување. Потребите на желудниот, односно прехрамбениот и градивниот дел се храната, пиењето, воздухот и сонот; потребите на мускулатурно-коскениот дел се потребата за напрегање на мускулите, која ја чувствува секој од нас кога долго седи, и потребата за движење која не тера да одиме, шетаме или да работиме нешто; потребните на нервниот дел: пријатна надразба на нервите на целото тело, како кај рамномерниот однос на топлина и студенило или слично; а особено е пријатна надразбата на нашите пет чула низ кои нервниот систем излегол на површина заради општење со надворешниот свет.
Сето тоа е, како што гледате, телесно – и како сето тоа би се однесувало на душата? Но бидејќи таа, заради најтесното соединување со телото, го примила телото во својата личност, таа сите телесни потреби ги смета за свои. Затоа велиме: сакам да јадам, пијам, спијам, сакам да одам, шетам, работам, сакам да видам разнобојност, сакам да слушнам различни гласови, да помирисам различни мириси и останато. Усвојувајќи ги сите телесни потреби душата како своја работа го смета и нивното задоволување, па се грижи за храната, пиењето, сонот, облеката, кровот и се останато, сакајќи на секој начин тоа да го добие, како телото би било мирно и како не би ја вознемирувало со своите упорни барања. Таквиот однос на душата кон телото, кога таа се држи сама од себе, ненаучена, по некаков внатрешен поттик, се манифестира кај неа во вид на некаков инстинкт – љубов кон животот, љубов кон телото, желба телото да се умири и да му се пружи се што е потребно.
Севкупноста на сето тоа ја претставува телесната страна на човечкиот живот. Но тука не е се подеднакво телесно, или плотско, или чулно. Изразено плотски е само хранителниот дел, иако и тој се облагородува со прилагодување на задоволувањето всушност на душевните потреби и цели. Органите за движење и чулата им служат повеќе на потребите на душата, отколку на телото. А еден орган, кој како да стои надвор од системот на останатите органие, органот на зборување, исклучиво е орган на душата, наменет да и служи само на неа.
Телесниот, плотски, сетилен живот – лош во морален поглед – е оној кога човек до крајност и е посветен на љубовта кон животот и телото, и за своја главна цел и грижа го поставува телесното спокојство, или сестраното задоволување само на телесните потреби, со заборавање на душата и така уште побргу и духот. При тоа секоја телесна потреба, природна и едноставна, се разгранува во мноштво накалемени потреби, преку навика и врзаност за различните начини на нејзино задоволување. Земете ја храната, или пиењето, или облеката. Ништо поедноставно, би се рекло, од она што спаѓа во тоа. Меѓутоа, колку уште нераздвојни потреби има тука: умри ако треба, но дај! Затоа гледаме дека некои немаат ни момент слободно време трчајќи по она што им е потребно како би биле задоволени, иако десетина други луѓе се зафатени барајќи го истото тоа за нив. Кај таквите неизбежно се гладни и душата и духот, ако не се и сосема угушени, заборавени и угнетени во сетилност.
Повелете размислете за сево ова. А за душата – во следното писмо.
ВТОРАТА СТРАНА НА ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ: ДУШЕВЕН ЖИВОТ И НЕГОВИТЕ ТРИ ГЛАВНИ ФУНКЦИИ. ПРВА ФУНКЦИЈА: МИСЛОВНАТА СТРАНА СО СИТЕ НЕЈЗИНИ ОБЛИЦИ. ЗНАЕЊЕ И НАУКА. НОРМАЛНИТЕ ФУНКЦИИ НА РАЗУМОТ И ПРАЗНОТО ТАЛКАЊЕ НА МИСЛИТЕ.
Влегувавте внатре во себе; да влеземе повторно. Погледнете само какво мноштво на различни влијанија и движења постои таму. Час едно, час друго, час влегува, час излегува, час се прима, час се отфрла, настанува и се преобликува. Оти душата непрестајно се движи и не е во состојба да стои на едно место. Ако ја погледнеме душата во целина, ништо нема да разбереме – нејзините дејства првин треба да се одделат по видови, па дури тогаш секој вид на дејство ќе го разгледуваме одделно. Уште одамна ги разгледавме сите дејства на душата и ги разграничивме трите вида на дејства – мисли, желби и сетила, нарекувајќи го секој одделна страна на душата – умствена, волева и сетилна. Да ја земеме сега таа поделба и да започнеме со разгледувањето на секоја страна.
Умствена страна. Ако во нас е забележлива пометеност, таа најмногу простор има во мислите, додека желбите и сетилата веќе се вознемируваат под дејство на мислите. Но во одделот на мислите не се движи се во неред, и тука постои низ на сериозни работи. Тие всушност и го чинат вистинскиот душевен живот кога се во прашање мислите. Еве ги тие работи:

Штом со помошта на своите сетила сте забележале нешто однадвор, или сте ја чуле приказната на другите за тоа – дека тие го забележале со нивните сетила – истиот час сето тоа мечтата го замислува а помнењето помни. И во душата ништо не може да влезе без мечтаење и помнење. И следната умствена активност се наслонува на мечтаењето и помнењето. Она што помнењето не го сочувало, тоа не можеш ни да го замислиш, па за тоа нема ни да размислуваш. Се случува мислите да се раѓаат директно од душата, но и тие во истиот час се облекуваат во слика. Така што умствената страна на душата е сета сликовита.
Но мечтата и помнењето само го набавуваат и чуваат материјалот за мислите. Самите пак движења на мислите исходат од душата и се владеат по нејзините закони. Присетете се како Вашиот помлад брат, кога ќе види некое ново нешто, веднаш Ви се обраќа Вам или на другите со прашање: „А што е тоа? А кој го направил тоа? А од што е тоа?“ – и нема да се смири додека не му се одговори на сите тие прашања и додека не биде задоволен. Мисловноста на душата започнува токму со појавата на вакви прашања. Таа донесува мисли како одговор на нив, или прима готови мисли за тоа од другите. Мечтата и помнењето не мислат. Тие се работна сила, подјармени. Способноста на душата од која потекнуваат такви прашања и која бара и донесува мисли како одговор на нив, се нарекува разум, и неговата работа е да расудува, промислува, и пронаоѓа барани решенија. Следете се малку себеси и ќе најдете дека ништо не правите без промислување и разбирање. Секоја ситница треба да се разгледа. Секоја. Како и да се случува тоа во моментот, секаде се појавува расудување и се движи по претходно означените прашања.
Кога размислувате, тука уште нема одредени мисли. Одредената мисла настанува кога ќе го најдете решението на некое прашање. Вашиот разум кружи барајќи што претставува некоја работа, од каде е таа, заради што е и друго. Кога самите ќе најдете такво решение или кога ќе го чуете па се согласувате со него, обично велите: „Сега сфаќам, нема веќе што да се објаснува, работата е решена“. Тоа решение им носи мир на Вашите мисли во однос на предметот кој Ве интересирал. Тогаш Вашиот разум се свртува кон другите предмети, а мислата до која сте дошле се сохранува во душевниот архив – помнењето, од каде по потреба се зема како помош во решавањето на другите прашања, или како средство за слагање на други мисли. Вкупноста на сите сфаќања кои така настануваат претставува начин на Ваше размислување, кој во секоја прилика го покажувате преку своите зборови. Тоа е областа на Вашето знаење, кое сте го стекнале со мисловен напор. Што повеќе прашања сте решиле, толку повеќе имате заокружени мисли или поими за работите; што повеќе такви поими, толку е и поширок кругот на Вашето знаење. На тој начин, како што гледате, над Вашето помнење и мечтата стои разумот, кој со својот мисловен напор добива за Вас одредени поими или знаења за работите.
Не ни поаѓа од рака да добиеме одговор на секое наше прашање. Поголемиот дел од нив останува нерешен. Мислат, мислат, и не смислуваат ништо одредено. Оти велат: може вака, а може и онака. Тоа дава мислења и претпоставки, кои, земајќи ги во целост, кај нас ги има повеќе отколку одредени знаења.
Кога некој, расудувајќи за одреден вид на предмет, сам или со помош на другите, ќе дојде до голем број на заокружени мисли и поими за нив, а она што е нерешено успева да го дополни со задоволителни мненија или претпоставки, тогаш, за тој круг на предмети го смета за доволно познати и објаснети, се до што дошол доведува во ред, логички доследно излага и ни дава наука за тие предмети. Науката е – круна на мисловната работа на разумот.
Сето ова Ви го кажувам за да Ви биде појасно во што би требало да се состои природната, законита дејност на нашата мисловна сила. Таа би требало трудољубиво да промислува за она што уште и е непознато како би го спознала и тоа. На малубројни им е дадено да бидат научници, не можат сите ни да се занимаваат со наука, но да расудуваме за работите кои не окружуваат како би добиле одреден поим за нив, тоа секому му е можно и тоа сите треба да го прават. Со тоа всушност на сите би требало да им бидат зафатени мисловните сили. Колку – тоа зависи од сопствената сила, но таа треба секогаш да биде зафатена со сериозни дела на промислување и просудување на стварноста. Но, што гледаме кога нашата мисловна дејност е во прашање? Непрекинато движење на слики и претстави без никаква одредена цел и ред. Мисла оди по мисла, час во низ, час една против друга, час одат напред, час се враќаат назад, час бегаат на страна и не се запираат на ништо. Тоа не е расудување туку талкање и расеаност на мислите; станува збор значи за состојба сосема спротивна од онаа каква би требало да биде кога е во прашање нашата мисловна сила – таа болна состојба толку е одомаќена и заедничка на сите, што нема да најдете ни еден човек кој постојано би можел да се занимава со сериозна мисловна дејност, не подлегнувајќи им на расеаноста и талкањето на мислите кои го одвлекуваат од суштината на нештата и го повлекуваат на разни страни. Ние често се замислуваме. Каква е таа состојба? Еве каква: мислата слегува во архивот на помнењето и со помош на мечтата пребира таму по сите соберени старудии, преминувајќи од настан до настан, според познатите закони на спојување на поимите, преплетувајќи го она што било со она што не било, а често и со она што е невозможно, додека не си дојде при себеси и не се врати во стварноста која ја опкружува. Велат: се замислил, се вдлабочил. Се вдлабочил, но во испразност, а не во сериозно просудување на нештата. Тоа е исто како и мечтење во сон. Следете се себеси па ќе увидите дека поголемиот дел од времето Ви поминува токму во такво талкање на мислите. Понекогаш цел ден (зар не е тоа правило) ниту една сериозна мисла не ни паѓа на памет. Ве молам на тоа да обрнете внимание и да се позанимавате со решавање на прашањето: дали е во ред разумно суштество да постапува на таков начин? А јас, меѓутоа, ќе се свртам кон другите облици на душевната дејност.
СТРАНАТА НА ВОЛЈАТА НА ДУШЕВНИОТ ЖИВОТ. НЕЈЗИНИТЕ ФУНКЦИИ. ПРАВИЛНАТА И НЕУРЕДНАТА СОСТОЈБА НА СПОСОБНОСТА ЗА ВОЛЈА
Страната на волјата. Силата која делува тука е волјата; таа љуби и сака да го стекне, употреби, или направи она што го смета за корисно, или потребно, или угодно за себе, а не љуби и не го сака она што е спротивно од тоа. Немирот на волјата бара одговарачко дејствување, затоа волјата е најдиректната дејствителна сила чија насушна потреба е – да живи и дејствува. Таа ги држи под свое управување сите сили на душата и телото, и сите помошни средства, и сите ги пушта во акција кога ќе затреба. Во нејзината основа лежи ревноста, или усрдноста – копнежот по дејствување, а како причинители покрај неа стојат – пријатноста, корисноста и потребата, кои кога ги нема, ревноста спие, а дејствителните сили губат интензитет и се опуштаат. Тие ја поддржуваат желбата, а желбата ја распламтува ревноста.
Текот на разоткривањето на оваа страна на душата е следниов: Во душата и телото постојат некои потреби кон кои се прилагодиле и животните потребни – семејни и општествени. Тие потреби сами по себе не даваат одредена желба, туку само поттикнуваат да се побара задоволување за нив. Кога еднаш на овој или оној начин дошло до задоволување на потребата, потоа, веднаш по будењето на потребата, се јавува и желба за она со што потребата веќе била задоволена. Желбата секогаш има одреден предмет, кој ја задоволува потребата. Некоја потреба била задоволувана на различни начини, затоа со нејзиното будење се раѓаат и различни желби: час еден, час друг, час трет предмет кој може да ја задоволи потребата. Во така покажаниот човеков живот не можат да се видат потребите вон желбите. Во душата се ројат само овие последните и бараат задоволување, се чини – сами за себе.
Што да прави душата со овие желби? Пред неа стои избор: на кој од посакуваните предмети да му даде предност. Од изборот доаѓа одлуката – да се направи, или земе, или употреби избраното. По донесувањето на одлуката, се прави избор на средства и се одредува начинот и редот на извршувањето. Потоа на крај следува делото, во свое време и на свое место. Секое, дури и најмало дело, се одвива по тој ред. Тоа можете да го проверите на било кое свое дело. Понекогаш по навика сите тие дела се одвиваат во момент, и делото следи веднаш по желбата. Изборот, одлуката и средствата тогаш се земаат од преходните дела и не бараат особена постапка.
Кај постариот човек скоро се се прави по навика. Ретко се случува било каков потфат или почеток кој излегува од вообичаениот поредок на дела и знаења. Така се случува формираниот живот да бара одговарачки дела. Бидејќи тие често се повторуваат, природно е да преминуваат во навика, нарав, правило на живот и карактер. Од вкупноста на сите навики, правила и поредоци на тој вид, се формира начин на живот со одредено лице, како што од вкупноста на утврдените поими се формира начинот на неговото мислење и поглед. Познавајќи нечиј начин на живот можеме да претпоставиме и погодиме што мисли тој во ова или она време и како ќе постапи во одредени околности.
За раководителот на дејствителниот живот поставена е разборитост, која е исто така разум, само што и стои во служба на волјата. Во мисловната област разумот решава што е и како од постоечкото, а во волевата и дејствителната одредува како што треба да се прави за да биде постигнато она што се посакува. Кога разумот ќе навикне тоа да го уредува како треба, тогаш човек своите работи ги извршува воглавном успешно и тогаш оправдано му се припишува разборитост – умешност на успешно водење на делата, со точен избор на средствата според целите, и со ускладување на делата според надворешните околности.
Од ова што е кажано не ќе Ви биде тешко да изведете заклучок за природно-законитата дејност на волјата, која, како што гледате, е господарка на сите наши сили и целиот наш живот. Нејзина работа е да го одредува обликот, начинот и мерката на задоволување на желбите кои се раѓаат од потреби или кои ги заменуваат, за животот да тече како треба, носејќи му на човекот мир и радост. Кај нас постојат, како што е споменато, потреби и желби – душевни, телесни, животни и општествени. Не се појавуваат кај сите еднакво, оти немаат сите ист живот, туку кај едниот е вака, а кај другиот онака. До човекот е да одреди како во својата ситуација може и треба да ги задоволи своите потреби и желби, да избере одговорачки начин и да живи во склад со тоа. Да се води здраво-разумно својот живот според востановената норма, со сите негови дела и потфати – тоа е задача на волевата или дејствителната страна на нашиот живот. Така би требало да биде. Но вдлабочете се во размислување и погледнете што всушност се случува.
Кога станува збор за мисловната страна, стануваме збркани, расеани и мислите ни талкаат, додека во волевата страна владеат непостојаност, неред и каприциозност на желбите, а со нив и на делата. Колку само време ни поминува во неработење и безделништво: одиме ваму или таму, ни сами не знаејќи зошто; работиме и поправаме, а не умееме да дадеме здрав одговор за тоа; се впуштаме од потфат во потфат, и од работа во работа, но од сето тоа произлегува само суета. Се раѓаат само нови желби кои никако не можеш да ги задоволиш: само дај и дај. Се распламтила и нашата господарка – волјата. Погледнете уште, колку е во нас она што ги поттикнува желбите: гнев, омраза, завист, скржавост, суета, гордост и слично. Извор на желбите треба да бидат природните потреби на семејниот и општествениот живот, а што е природно кај сите нив? Тие само ја вознемируваат природата и целиот поредок на животот. Од каде е таа варварска наезда? Ве оставам да размислите за тоа, а јас ќе побрзам кон крајот.
СЕТИЛНАТА СТРАНА – СРЦЕТО. ГОЛЕМОТО ЗНАЧЕЊЕ НА СРЦЕТО ВО ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ. ВЛИЈАНИЕТО НА СТРАСТИТЕ ВРЗ СРЦЕТО.
Сетилна страна – срцето. Кој не знае колку големо значење има срцето во нашиот живот? Во срцето се запира сето она што влегува во душата однадвор и што го обработуваат нејзината мисловна и дејствителна страна; низ срцето минува и се она што душата го покажува надвор. Затоа срцето се нарекува и центар на животот.
Работа на срцето е да чувствува се што се однесува на нас. Тоа постојано и непрекидно ја чувствува состојбата на душата и телото и при тоа прима различни впечатоци кои ги оставаат поединечните делови на душата и телото, предмети кои човек ги сретнува и кои го окружуваат, надворешни услови и воопшто текот на животот, кои го поттикнуваат човекот, нудејќи му да земе она што е пријатно, а да го отфрли непријатното. Врз срцето се одразува здравјето или болеста на телото, неговата живост или овенатост, умор или сила, свежина или заспиеност. Потоа, на срцето се одразува и покажува како пријатно или непријатно се што човек видел, чул, почувствувал, помирисал, вкусил, се на што ќе се сети или замисли, за што веќе промислил или дури сега размислува, она што е направено, што се прави или што треба да се направи, што е постигнато или што треба да се постигне, што ни годи или не. Судејќи по ова, тоа ни момент не може да биде во мир, туку постојано е во немир и збрка, како барометар пред бура. Но сепак, кај него многу нешта снемува без трага, како што можете да видите во случајот кога некаде ќе се најдете за прв пат, па се Ве интересира, а после вториот и третиот пат веќе не е така.
Секое влијание на срцето произведува во него особено чувство, но за нивното разликување не постојат зборови во нашиот јазик. Ние нашите чувства ги изразуваме со општи термини: пријатно-непријатно, се допаѓа-не се допаѓа, интересно-здодевно, радосно-тажно, страдање-задоволство, мир-немир, рамнодушност-уживање, страв-надеж, антипатија-симпатија. Погледнете се себеси и ќе видите дека во срцето се случува час едно час друго.
Но значењето на срцето во икономијата на нашиот живот не е само пасивно да стои над влијанијата и да сведочи за нашата задоволителна или незадоволителна состојба, туку и тоа дека ја подржува енергијата на сите сили на душата и телото. Гледајте како бргу се одвива делото кое ни се допаѓа, кое ни има прираснато кон срцето! Пред она пак дело кое не ни е при срце, рацете се опуштаат, а нозете не се движат. Затоа оние кои знаат да владеат со себе кога ќе наидат на некое дело кое мора да се изврши а кое сепак не е при срце, брзаат да најдат во него некаква пријатна страна и помирувајќи го со нејзина помош тоа дело со срцето пронаоѓаат во себе енергија потребна за извршување на тоа дело. Ревноста – движечката сила на волјата – исходи од срцето. Исто е и со умната работа: предметот кој ни е при срце се разгледува побрзо и посестрано. Мислите при тоа се ројат сами од себе, и работата, колку и да е долга, не е напорна.
Не им се допаѓа на сите се, и на сите не им легнува истото нешто при срце, туку едни се повеќе наклонети кон едно, а други кон друго. Се вели: вкусовите се различни. Тоа делумно зависи и од природните предиспозиции, а делумно – ако не и повеќе – од првите впечатоци, од воспитувањето и од животните случајности. Но, како и да се образувале вкусовите, тие човека го тераат да го уреди својот живот така што ќе се окружи со такви предмети и општествени односи какви бара неговиот вкус и кои му носат мир и задоволство. Задоволување на вкусот на срцето донесува сладок мир, кој и ја прави мерката на секоја среќа. Ништо не те вознемирува – тоа е среќа.
Кога човек во мислената област секогаш би се држал за здравиот разум, а во дејствителната за разборитоста, тогаш во животот би наидувал на најмал можен удел на случајности кои не му одговараат на неговото срце и сходно на тоа би имал најголем удел на среќа. Но, како што стана збор, мисловната област ретко се држи како треба, туку им се предава на мечтаењето и расеаноста, а дејствителната ја избегнува својата нормална насоченост, поведувајќи се по непостојаните желби кои се предизвикани не од потребите на природата, туку од страните страсти. Затоа срцето нема мир и не може да го има се додека тие области се наоѓаат во таква состојба. Срцето најмногу од се го угнетуваат страстите. И да нема страсти, секако би имало непријатности, но тие никогаш не би го мачеле срцето така како што го мачат страстите. Како гневот го распалува срцето! Како го мачи омразата! Како го бруси злата завист! Колку страданија и маки причинува незадоволената или посрамена суета! Како измачува страдањето кога страда гордоста! Ако загледаме повнимателно, ќе видиме дека сите наши страданија и болки на срцето потекнуваат од страстите. Кога тие зли страсти биваат задоволени тие донесуваат радост, но краткотрајна, а кога не биваат задоволени, туку напротив, наидуваат на противење, тогаш причинуваат долготрајно и незадржливо страдање.
На тој начин, се гледа дека срцето е коренот и средиштето на нашиот живот. Покажувајќи во каква состојба е човекот, добра или лоша, тоа ги поттикнува на делување и другите сили и резултатите на нивната дејност пак ги зема кај себе, за зајакнување или слабеење на она чувство со кое се одредува човековата состојба. Би се кажало дека нему треба да му се даде полна власт и во управувањето со животот, како што тоа кај многумина и бива во потполност, а кај сите други помалку. Би се кажало, значи… А можеби тоа по природа и имало токму такво назначение, но се прикрале страстите и пореметиле се. Покрај страстите срцето не може точно да покаже каква е нашата состојба, а ни впечатоците не биваат такви какви што би требало да бидат, додека вкусовите се изопачуваат и сите други сили биваат поттикнати на погрешна страна. Затоа сега законот е – да се држи во раце срцето и да се подјармуваат неговите чувства, склоности и да се наговорат на строга критика. Кога некој ќе се очисти од страстите, нека му оди по волја на срцето, но додека страстите се силни, да се оди по волја на срцето значи отворено да се осудиш себеси на секакви погрешни чекори. Најлошо постапуваат оние кои за цел во животот си ги поставуваат сластите на срцето, како велат, уживањето во животот. Бидејќи сластите и телесните и сетилно наслади најсилно можат да се почувствуваат, таквите лица секогаш паѓаат во груба чувствителност, под онаа линија која го одвојува човекот од останатите живи творби.
Тоа Ви се значи душата и душевниот живот од сите страни! Особено укажував на тоа што природно треба да постои на секоја страна, а што не. И без да Ви зборувам, гледам во Вас подготвеност да го следите ова првото а да го отфрлате последното. Нека Господ така и благослови!
ТРЕТАТА СТРАНА НА ЧОВЕЧКИОТ ЖИВОТ: ДУХОВНИОТ ЖИВОТ. ГЛАВНИ КАРАКТЕРИСТИКИ НА ДУХОВНИОТ ЖИВОТ: СТРАВ БОЖЈИ СОВЕСТ И ЖЕД ЗА БОГА. ЧОВЕЧКО ДОСТОИНСТВО.

Пишувате: “Се обидов да ги задржам своите мисли на сериозни теми и никако не можев. Мислев дека тоа зависи од мојата ненавикнатост да размислувам, па земав добра книга за да можам со нејзина помош да го држам умот во размислување за она што е корисно – и пак исто. Умот се нешто бега на страна и по глупости. Конечно сосема се замислив.
И кај се не бев, и какви приказни се не исплетов. Некој од домашните ме прекина со прашањето: ‘За што толку размислуваш? За што?‘ А јас воопшто не размислував туку мечтаев. Така беше и порано, но на тоа не обрнував внимание. Сега гледам дека така не треба да биде; но како тогаш? Никако да излезам на крај со мислите“.
Како со тоа да излезете на крај, ќе Ви кажам после; а сега само Ве молам на тоа Ваше набљудување да додадете уште нешто: пробајте макар еден ден да поминете без лутење и досада, и кажете како тоа Ви тргнало од рака.
Потоа ми го поставувате прашањето: “Вие сте заклучиле: еве Ви ја душата и душевниот живот. Но не го споменавте сето она што е случува во душата. За добродетелите и побожноста не кажавте ни збор. А јас гледам дека во нашето семејство, кај роднините и многуте пријатели, тие се на прво место, и тоа не само на зборови туку и на дело. Како така ова да не го споменавте?“
За тоа токму се подготвував да пишувам. И минатиот пат сакав да го кажам она што ќе го кажам сега, но одлучив малку да почекам и да видам што ќе кажете за она за што зборував. И еве го сега Вашето прашање. Ви благодарам на сериозното занимавање со она што беше изложено. Тоа е достојно за Вашата толку сериозна главичка. Она што забележавте како пропуст всушност и не беше пропуст, туку станува збор за тоа, дека, на работите за кои Ви се присторило дека се пропуштени всушност таму не им било ни место. Оти не е работа на душата да се занимава со тие предмети. За тоа постои дух, а душата е сета свртена исклучиво кон уредувањето на нашиот минлив, земен живот. И сите нејзини знаења устроени се само кон она што дава опит, и сета нејзина дејност насочена е исклучително кон задоволувањето на потребите на минливиот живот, и сите нејзини чувства се раѓаат само од она и почиваат само на она што ги претставува нејзините видливи состојби и ситуации. Се што е над ова – не е нејзина работа. Ако кај неа и бива нешто повеќе од тоа, тоа се само гости кои и дошле во посета од друга, повисока област – од областа на духот.
Духот, како сила која произлегла од Бога, Го знае Бога, Го бара, и само во Него наоѓа мир. Со некое тајно духовно чувство духот се уверува во своето божествено потекло, ја чувствува својата потполна зависност од Бога и се смета за обврзан да Му угодува на секаков начин, да живи само за Него и со Него.
Поочигледни пројави на овие движења на животот на духот се:
1. Стравот Божји. Сите луѓе, на кој било степен на развиток да стојат, знаат дека постои врховно суштествот, Бог, Кој се створил, се држи, и со се управува; сите знаат дека Он е судија и Давател на наградите на секого по делата негови. Таков е природниот символ на верата напишан во духот. Исповедајќи го него, духот побожно стои пред Бога, исполнет со стравот Божји.
2. Совест. Знаејќи дека е обврзан да Му угодува на Бога, духот не би знаел како да и угоди на оваа обврска кога во тоа со него не би раководела совеста. Соопштувајќи му го на духот делот на Своето сезнаење преку споменатиот природен Символ на верата, Бог во него ги зацртал и барањата на Својата светост, правда и добрина, поверувајќи му ги нему самиот да внимава на нивното исполнување и да суди за својата исправност или неисправност. Оваа страна на духот и е совест, која укажува што е право а што не е, што Му е угодно на Бога а што не е, што треба а што не треба да чини; откако ќе укаже, во состојба е да принуди на извршување, а потоа за извршувањето наградува со утеха, а за неисполнувањето со грижа. Совеста е законодавец, чувар на законот, судија и извршител на санкциите. Таа ги претставува природните таблиц на Божјиот завет кој се простира на сите луѓе. Кај сите луѓе можеме со стравот Божји да го видиме и делувањето на совеста.
3. Жед за Бога. Таа се изразува преку сеопшт стремеж кон сесовршеното добро и јасно се гледа во сеопштото незадоволство со ништо створено. Што означува тоа незадоволство? Тоа, дека нашиот дух не може да задоволи ништо створено. Тој излегол од Бога, Го бара Бога и сака да Го вкуси, пребива во живиот сојуз и единството со Него, во Него наоѓа мир. Кога тоа ќе го достигне пронаоѓа мир, а дотогаш не може да се смири. Колку и да има некој материјални добра, се му е малку. И сите, како забележавте, само бараат и бараат. Бараат и наоѓаат, но кога ќе најдат фрлаат и повторно тргнуваат во потрага, за да кога ќе го најдат и тоа, го отфрлат исто така. И така без крај. Тоа значи дека не бараат она што треба, и не бараат таму каде што треба. Зар тоа не покажува доволно јасно дека во нас постои сила која не влече од горе од земјата и земното и не влече нагоре – кон небеското?
Не Ви ги толкувам детално сите овие пројави на духот, туку само Вашите мисли ги насочувам на неговото присуство во нас; Ве молам да размислите подобро за тоа и да се доведете себеси до потполна убеденост во тоа дека во нас постои дух. Оти тој претставува карактеристична црта на човекот. Човечката душа не прави нешто повисоки од животните, а духот покажува дека сме само малку помали од ангелите. Вам секако Ви е позната смислата на фразите кои се во оптек кај нас: дух на писателот, дух на народот. Тоа е севкупност на карактеристични црти, вистински, но на одреден начин и идеални, кои не можат да се опфатат или почувствуваат, но можат да се дознаат со умот. Човековиот дух е исто тоа; само што духот на писателот, на пример, се доживува идеално, а човековиот дух во него е присутен како некаква жива сила која со живи и очигледни движења сведочи за своето присуство.
Би сакал од реченото Вие да го извлечете следниот заклучок: оној во кого нема движење и дејствување на духот, тој не стои во линија на човечкото достоинство.
Универзалност на верата во Божјото постоење како пројава на духовниот живот.
Прашувате: “Како тоа Вие велите дека сите имаат дух со означени пројави; меѓутоа, зар се малку народите кои не знаат за Бога?“ Тие народи не знаат Кој е вистинскиот Бог, но дека Он постои – тоа сите го исповедаат. Верувајќи дека постои Бог и сакајќи точно да одредат што Он е, тие паѓале во заблуди па го нарекувале Бог она што не е Бог, на пример сонцето, месечината или ѕвездите, или нешто друго. Но сеедно биле во груба заблуда. Кога Бог ги расеал народите по лицето на земјата сите тие со себе понеле и здрави поими кои им биле предадени за Бога како невидлив Творец, Промислител, Судија и Давател на добра, и тоа кај сите се сочувало, но дека Он е нематеријален Дух тоа не го сочувале сите, туку ја замениле славата на бесмртниот Бог со подобието на смртниот човек и птици и четвороножни животни и влекачи (Рим. 1, 23). Тие го разбрале Бога, односно спознале дека постои Бог, но не Го прославиле како Бог (ст. 21). Од источните народи возвишени поими за Бог имаат персијанците, индијците, азијатските народи и американците. Грците и Римјаните, така да кажеме, Го раситниле Бога. Американските индиј(ан)ци на пример Бога Го нарекуваат дух на светот, кој е невидлив и сеопфатен. Тоа е многу возвишена претстава и духот препуштен сам на себе не може да иде подалеку од тоа. Азиските Индијци повеќе се вдлабочувале во спознавање на Бога, но, иако ја задржале претставата за Неговата невидливост, семоќ, и седејствителност, кога пробале поточно да ги одредат Неговите створителски и промислителни дејства, додале многу од тоа неосновано и напишале многу неверојатни приказни.
Ете значи во кој поглед ги има оние кои не знаат за Бога! А не во тоа дека навидум има народи кои исповедаат дека не постои Бог. Имаше некакви патници кои сведочеа дека божемно сретнувале народи кои воопшто не знаеле за Бога и не Му се поклонувале. Вистина во тоа сведоштво е само тоа, дека тие не чуле исповедање на верата и дека не виделе поклонение на Бога – но дека тоа го немало… Требало подолго да поживеат меѓу тие народи. Бекер во наше време цел месец живеел во некој народ околу езерата низ кои протекува Нил – и не видел богопочитување. Но, вели, дошла младата месечина, гледам, поглавицата се спрема некаде, се подготвуваат и сите старешини, го приготвуваат бикот. Во одреден ден тргнале на некакво ритче и го принеле бикот на жртва. Да отидев два-три дена порано, можев сосема искрено да посведочам како тој народ не Го почитува Бога.
Значи, сосема исфрлете си од глава дека има такви кои не го признаваат Божјето постоење. Постојат некои научници кои мислат да се снајдат без Бога, па заборуваат за тоа и пишуваат книги, но додека нивните јазици и пера точат такви празнословија, нивното срце зборува поинаку. Тие се гордеат со тоа што не веруваат во Бога, но многу е сомнително дали така би можеле да се држат и пред сопствената совест.
Оние кои Го познале Бога, покажуваат и совест, и Го почитуваат Бога, и Му се молат, и го очекуваат идниот живот, во кој секому ќе му биде дадено по делата негови. Силата која ги содржи сите такви верувања и убедувања е духот. Да заклучиме дека во секој човек постои дух – возвишена страна на човечкиот живот, сила која го влече од видливото кон невидливото, од минливото кон вечното, од створенијата кон Творецот, која е карактеристична за човека и која го чини различен од сите други живи суштества на земјата. Оваа сила може да ослаби во различен степен, нејзините барања можат криво да се протолкуваат, но не е можно потполно да се загуши или да се уништи. Таа претставува неодвоив дел од нашата човечка природа и кај секого се пројавува на свој начин.
Ете до каде ме донесовте со своето прашање. Но тоа не беше лошо. Сакав да Ви пишувам не за тоа, туку за она што се случило и што се случува во душата след дејствувањето на духот по неговото соединување со неа. Но за тоа – следниот пат.

ВЛИЈАНИТЕ НА ДУХОТ ВРЗ ЧОВЕЧКАТА ДУША И ПОЈАВИТЕ ВО УМСТВЕНАТА, ДЕЈСТВУВАЧКАТА И СЕТИЛНАТА ОБЛАСТ КОИ ОТТАМУ ПОТЕКНУВААТ.

Се зафаќам сега за она што беше прекинато – што всушност се случило со душата по нејзиното соединување со духот, кој е од Бога. Душата од тоа сета се преобразила, и од животинска, каква е по природа, станала човечка, со оние сили и дејствија на кои горе е укажано. Но сега не станува збор за тоа. Пребивајќи така како што е опишано, таа освен тоа покажува возвишени стремежи и се искачува една скала повисоко, покажувајќи се како одуховена душа.
Такви одуховувања на душата можат да се видат во сите области на животот – умствената, дејствителната и сетилната. Во умствената област по дејствието на духот во душата се јавува тежнеење кон идеалноста. Токму тоа мислење во потполност се потпира на опит и проучување. Од она што на тој начин се дознава поединечно и неповрзано таа изведува воопштувања, донесува заклучоци и на тој начин добива основни тврдења за одреден круг на работи. Таа би сакала да се потпре на тоа. Меѓутоа, таа никогаш не е задоволна со тоа, туку секогаш сака повеќе, барајќи да го одреди значењето на секој круг на нештата во целокупното создание. На пример, што е човек – тоа се осознава со помош на набљудување, собирање на податоци и воопштување. Но, не задоволувајќи се со тоа, ние го претставуваме прашањето: “Што значи човек во рамките на целокупното создание?“ Барајќи одговор на ова прашање некој ќе каже: тој е врвот и круната на созданието; друг ќе каже: тој е свештеник – во таа смисла што ги собира гласовите на сите суштества кои несвесно Го воспеваат Бога и со разумна песна Му вознесува пофалби на Севишниот Творец. Повик на душата е да донесува такви мисли и за секој друг вид на нешта и за сите нив во целина. И ги донесува. Дали тие им одговараат на работите или не, тоа веќе е друго прашање, но несомнено е дека таа има повик да ги бара и донесува. Тоа и е тежнеење кон идеалноста, оти смислата на нештата е нејзина идеја.
Тоа тежнеење им е заедничко на сите. Дури и оние кои не ценат никакво познание освен опитното не можат да се воздржат од тоа и против својата волја да ги идеализираат работите, а тоа дури и да не го забележуваат. На јазик тие ги отфрлаат идеите, но на дело ги градат. Претпоставките кои тие ги прифаќаат и без кои не може да мине ниту една област на знаењето претставуваат всушност понизок ред на идеи.
Метафизиката и философијата претставуваат идеалистички начин на гледање, кои секогаш биле и ќе останат области на човековото знаење. Духот, кој секогаш ни е својствен како суштинска сила, сам Го созерцува Бога како Творец и Промислител, и душата ја повикува во таа невидлива непрегледна област.
Можеби на духот по неговата сличност на Бога му било наменето сите работи да ги созерцува во Бога, и тој би ги созерцувал да не беше падот. Но секако и сега оној кој сака да созерцува се што постои треба да тргнува од Бога или од оној символ кој со Бога е напишан во духот. Мислителите кои не прават така, веќе според самото тоа не се философи. Не верувајќи им на идеите кои душата ги изградила на темелот по наговор на духот, тие неправилно постапуваат кога не му веруваат на она што ја чини содржината на духот, оти едно е човечкото дело, а друго е Божественото.
Во дејствителната (волева) област од дејствата на духов се јавуваат желбата и чинењето на несебични дела или добродетели, па дури и повеќе – стремежот на (душата) да стане добродетелна. Всушност, дело на душата во таа нејзина област (волја) е уредување на минливиот човечки живот, да му биде добро. Исполнувајќи го тоа свое назначение, таа се чини во убедување дека тоа што го прави е или пријатно или корисно или потребно за животот кој го живее. Меѓутоа, таа не се задоволува со тоа туку излегува од тој круг и прави работи не затоа што тие се нужни, корисни или пријатни, туку затоа што се добри, благи и праведни, стремејќи се кој нив со сета ревност, без оглед на тоа што тие не даваат ништо за минливиот живот, дури не му ни годат и се воведуваат нему на штета. Кај некого споменатите стремежи се пројавуваат со таква сила што за нив се жртвува со сето свое битие, за да живее слободен од се. Пројавите на таквите стремежи се среќаваат насекаде, дури и надвор од христијанството. Од каде се тие? Од духот. Во совеста е нацртана нормата на светиот, добар и праведен живот. Спознавајќи ја таа норма преку соединување со духот, душата бива привлечена со нејзината необјаснива убавина и возвишеност и одлучува да ја прими во кругот на своите дела и својот живот, преобликувајќи се и себеси според нејзините барања. И сите чувствуваат такви стремежи, иако не им се предаваат во потполност; но нема ни еден човек кој повремено не се посветува на таквите дела.
Во сетилната област под дејство на духот, во душата, се појавува стремеж и љубов кон убавото, или, како што обично велат, префинетост. Карактеристична дејност на тој дел на душата е со чувство да ги доживува своите угодни или неугодни состојби и влијанија однадвор по мерка на задоволувањето или незадоволувањето на душевнотелесните потреби. Но меѓу чувствата заедно со корисните – така да ги наречеме – гледаме и некои некорисни, кои се појавуваат сосема спротивно од задоволувањето или незадоволувањето на потребите – чувството за насладување со убавината. Очите не можат да се одвојат од цвеќето или слухот од пеењето само затоа што и едното и другото е прекрасно. Секој го уредува и разубавува своето живеалиште на овој или оној начин оти така ќе бидат поубаво. Кога одиме на прошетка, го одбираме местото само затоа што е убаво. Над се тоа е насладата која ја пружаат уметничките слики, вајарските дела, музиката и пеењето, а и од се тоа повиmсоко е – насладувањето со делата на поезијата. Префинетите производи на уметноста се насладуваат не само со убавината на надворешната форма, туку особено со убавината на внатрешната содржина, со убавина која се созерцува со умот, со идеалната убавина. Од каде такви појави во душата? Тоа се гости од друга област, од областа на духот. Духот кој Го познава Бога природно ја бара Божјата убавина и единствено во неа бара наслада. Иако не може одредено да каже што е таа, сепак, носејќи го тајно нејзиниот нацрт во себе, тој точно може да каже што таа не е, изразувајќи го ова сведоштво со тоа што не се задоволува со ништо створено. Да се созерцува Божјата убавина, да се вкуси и да се насладат со неа потребите на духот, тоа е рајски живот.
Добивајќи знаење за таа убавина преку соединување со духот, и душата почнува да трага по неа, достигнувајќи ја на свој душевен начин, па час во радост се фрла на она што ја окружува а претставува одраз на таа убавина, а час самата измислува и произведува нешта во кои очекува дека ќе ја одразат, онака како таа ја замислува таа убавина. Ете од каде доаѓаат тие гости кои се разврзани од секое сетилно чувство, кои ја возвишуваат душата до духот и ја одуховуваат! Приметувам дека од уметнички производи јас во овој оддел ги вбројувам само оние чија содржина е божествената убавина на невидливите божествени нешта, а не оние кои, иако убави, сепак претставуваат само обичен душевно-телесен живот или земни работи кои го прават секојдневието на тој живот. Душата водена од духот не бара само убавина, туку во убавите облици бара и изрази на прекрасниот и невидлив свет, каде што духот ја повикува со своето влијание.
Ете значи што на душата и дал духот, бивајќи соединет со неа, и ете како душата покажува дека е одуховена! Не мислам дека за Вас било што од ова што е речено претставува тешкотија, но сепак, молам да не прелетате преку напишаното, туку се добро да разгледате и прифатите. Дали Вашата душа е одуховена? Па и Вие пеете и се занимавате со музика! Еднаш критички ќе ја преиспитаме таа Ваша страна, во светлина на споменатото барање – што треба да претставуваат зборовите на убавата уметност.
Заклучоци врз основа на кажаното за трите страни на човечкиот живот. Можност за премин од една состојба во друга и преовладување на оваа или онаа страна во животот. Превласт на душевноста или телесноста како гревовна состојба. Преовладување на духовниот живот како норма на вистинскиот живот на човекот.
Ајде сега заедно да ги сведеме сметките или да ги изведеме заклучоците од се што е кажано. Гледате колку страни имаме или подобро колку степени на животот! Постои духовна страна, или степен, на животот, постои духовно-душевна, постои само душевна, постои душевно-телесна (ми се чини дека не ја истакнав како треба – тука спаѓа набљудувањето со мечтата и помнењето, желби кои произлегуваат од потребите на телото, и чувствата на телесните состојби и впечатоци), и постои телесна страна. Пет нивоа, а една човекова личност, и таа личност живее час со еден, час со друг, час со трет живот и, судејќи по тоа со каков живот живее, добива посебен карактер, кој се одразува преку неговите погледи, преку неговите правила, неговите чувства, и тој станува или духовен – со духовни погледи, правила и чувства, или телесен – со плотски мисли, дела и чувства (средните состојби: душевно-духовно и душевно-телесно не ги земам предвид за да не навлегувам премногу во поединости). Тоа не значи дека кога човек е духовен, за душевност и телесност во него веќе нема место, туку дека тогаш духовноста станува преовладувачка во него, потчинувајќи ги кон себе и проникнувајќи ги душевноста и телесноста; исто така, тоа не значи дека кога човек станува душевен, неговата духовност и телесност веќе не постојат, туку тоа дека кога душевноста ќе загосподари, таа управува со целината, на се му дава свој тон и на самата духовност и навлекува покров на душевност; исто така, тоа не значи дека кога човек станува телесен, неговата духовност и душевност исчезнуваат, туку дека кај него се станува телесно, вклучувајќи ги и духовноста и душевноста кои му се потчинети на телото и кое го гази телото и го држи во ропство.
Така, на кој било степен да се наоѓа човек, другите страни на животот остануваат присутни во него, и на ни еден степен тој не е толку поробен за да не може да се ослободи, туку секогаш има можност да преминува од еден степен во друг, ослабнувајќи ја едната страна на својот живот и зајакнувајќи ја другата. Така и духовниот човек може да падне во душевност и телесност, а телесниот да се искачи до духовност, кого овој првиот ќе ги засака душевното и телесното, а вториот кога ќе се удостои за духовното. Човекот е секогаш слободен. Слободата му е дадена заедно со самосвесноста и заедно со неа ја прави суштината на духот и норма на човечноста. Изгасете ја самосвеста и слободата па сте го изгаснале и духот и човекот веќе не е човек.
Но тврдејќи дека човекот има слобода да се движи нагоре и надолу по степените на својот живот јас не тврдам дека нему му е подеднакво лесно и пријатно да се движи одгоре надолу или оддолу нагоре, или тие движења во него можат да се случуваат подеднакво брзо и често како премини од една соба во друга кои се случуваат повеќепати дневно. Со тоа само сакав да кажам тоа, дека човекот, кој е свесен за себеси и слободен, самиот е причинител на својата внатрешна состојба, и дека ако доспеал во таква состојба која не може да се одобри, па останува во него, самиот за тоа е виновен и одговорен пред Бога и луѓето.
Сите споменати степени или пројави на нашиот живот природно се во нас и сходно на тоа не можат да бидат за осуда сами по себе. Не е природна, па според тоа не може да биде ни за одобрување, онаа состојба во која мислите талкаат, а желбите се колебаат возбудени од страстите – кои не ни се природни, туку се дојдени од страна – додека чувствата на срцето под дејство на истите тие страсти се заматени и збркани. Кога зборував за душевниот живот јас особено го истакнав она што не е природно во нас, како би го задржал Вашето внимание на тоа. Сега повторно потсетувам на тоа, за да Ве поттикнам да се вдлабочите во таа работа и да го сфатите нејзиното значење. Талкањето на помислите, непостојаноста на страсните желби и немирот на срцето постојано не вознемируваат, не дозволувајќи ни макар и едно дело да направиме како треба, туку скоро секогаш не одвлекуваат од патот. Тоа е скоро сеопшта слабост, но не природна, туку стекната со наша согласност. Ѓаволот знае колку таа му помага, и, кога пробува некого да доведе во искушени прво се потруди да го турне во таа јама – всушност најпрвин воведува помисли, потоа распалува страсни желби и така го вознемирува срцето.
Кој е доведен дотаму, неговото искушение е созреано. Ако не се освести – се сопнува и додека паѓа се вовлекува во вртлог на бурни движења на помислите, желбите и чувствата, понекогаш не за долго, понекогаш на подолго, неретко и засекогаш. Таквиот живот, од кој сте дел, сетете се, и самата доживеавте, сиот протекува во тој живот и станува, судејќи по своите резултати, некаде побурен, некогаш потивок, некаде поскромен, а некаде отворен во сета своја голотија и срамота. Но и освен тоа ретко кој бива слободен од тие внатрешни бури. Ништо, ништо и – провалува. Не знам дали воопшто некој е слободен од талкање на мислите и претставите. Значи, повелете да ја забележите таа наша болест (Вие делумно веќе сте ја забележале, оти се пожаливте на невоздржаноста на мислите), и откако ја забележавте потрудете се околу нејзиното излекување.
Секако не губете од вид дека во Вас постојано е присутно нешто лошо, нешто што е секогаш спремно да Ве турне од добро кон зло.
Што се однесува до душевноста и телесноста, тие се, како што горе е веќе забележано, сами по себе безгрешни, оти ни се природни; но човек кој себеси се формирал според душевноста, или уште полошо, според телесноста, не е безгрешен. Виновен е затоа што дозволил во него да загосподари она што не е предодредено да господари, туку треба да биде во потчинета положба. Излегува дека за човека е неприродно да биде душевен, иако самата душевност е природна; така и телесноста е природна, но човекот да биде телесен – е неприродно. Грешката е во тоа, што во човекот потполно преовладува она што би требало да биде потчинето.
Но кога кај некого владее духовност, тогаш, дури и кога е тоа негов исклучителен карактер и расположение, тој не греши – како прво, затоа што духовноста е норма на човечкиот живот и што сходно на тоа живеејќи духовно тој и е вистински човек, додека душевниот и телесен човек не се вистински луѓе; како второ, затоа што колку и да е некој духовен, тој не може а да не им дава на душевноста и на телесноста она што им е потребно, само треба да ги држи во потчинетост на духот. Ако неговата душевност не е преширока и ако неговата телесност е цврсто зауздана – тој е сепак вистински, потполн човек. Но, душевниот (сезнајко), а пред се телесен човек – не е вистински човек, колку и добро да изгледа однадвор. Тој е – безглав. Затоа прост човек кој се плаши од Бога стои многу над образованиот и елегантен човек, кој меѓу своите цели и стремежи го нема угодувањето на Бога. По тоа судете и за литературните и другите уметнички дела. Оние дела кај кои е се телесно – подалеку од себе; но ни таа кај кои владее душевното не и одговараат на својата намена, иако се над телесните. Таков е судот само за оние дела на кои им се туѓи духовните елементи – оние кои директно непријателски се однесуваат кон се духовно, односно кон Бога и божествените нешта. Тие дела се плод на ѓаволскиот наговор и не треба да се трпат.
Од ова гледате дека по своето природно назначение човекот треба да живее во духот, да му се потчинува на духот и со духот да го проникнува се она што е душевно, а со тоа и телесно – за после тоа и се околу себе, т.е. својот семеен и општествен живот. Тоа е – правило!
Јас не Ве убедувам да живеете во духот и да му се потчинувате, оти сметам дека ако добро сте го разбрале сето она што е кажано, тогаш одлуката да живеете така е веќе присутна во Вас. Вие веќе сте ја изразиле својата одлучна желба: да живеете со човечки живот, онаков каков што тој треба да биде.
Сега гледате како тој живот треба да изгледа и секако сакате да живеете така. Всушност, Вие во своето семејство и во кругот на сродникот и до сега сте живееле онака како е покажано, то ест по духот, иако сте изучувале и науки, упатени сте и во домашни работи, а во музиката и пеењето сте мајстор. Вам ви претстои не потполно да и се предадете на духовноста, туку да ја подржувате и чувате, држејќи се понастрана од влијанието и привлечноста на душевно-телесниот живот во чиј вртлог сте почнале да паѓате. Тоа и се договоривме и да протолкуваме. Вие секако чекате што поскор одговор на прашањето: како тоа да се изведе?
ВИСТИНСКА ЧОВЕКОВА СРЕЌА – ЖИВОТ ПО ДУХОТ. НАЈФИНА ОБВИВКА КОЈА СЛУЖИ КАКО ПОСРЕДНИК ПОМЕЃУ НЕА И ТЕЛОТО И СРЕТСТВО ЗА ОПУШТАЊЕ НА ДУШИТЕ ПОМЕЃУ СЕБЕ, КАКО И СО СВЕТОТ НА СВЕТИТЕЛИТЕ И АНГЕЛИТЕ. СВЕТЛАТА И МРАЧНАТА СОСТОЈБА НА ОБВИВКАТА НА ДУШАТА.
Сакав да одговорам на прашањето кое се наоѓа на крајот на минатото писмо, но се приближи Вашиот именден, па ми падна на памет по тој повод да Ви ги изразам моите најубави желби.
Пред се Ви посакувам здравје, оти во него е условот за стекнување на се она што човек го смета за добро и за уживање во него. Оти каква му е утехата на болниот и раслабениот кога сите сетила му се во ненормална состојба. Исклучок се само духовните утехи. Тие не зависат така од состојбите на здравјето и можат да бидат присутни без оглед на телесните страдања. Мачениците за време на самите страдања навистина се радувале, а не зборувале само дека се радуваат.
А после ова, што да се посака? Обично посакуваат среќа. И јас Ви посакувам среќа. Но што всушност тука се посакува?! Оти до сега уште никој не одредил што е среќа или кој навистина е среќен. Јас сфаќам дека е среќен оној кој се чувствува среќен. Затоа тоа и Ви го посакувам. Ви посакувам секогаш да се чувствувате среќна. Како и зошто? За ова луѓето имаат толку различни мислења што е тешко да се снајдеш. Јас едноставно ќе Ви кажам дека, додека не живеето во духот, не очекувајте среќа. Кога душевниот и телесниот живот течат како треба, даваат нешто налик на среќа, но тоа е само моментална сенка на среќа која бргу исчезнува. Со тоа тие ја имаат онаа вознемирена средина која се образува меѓу душата и телото, и која поттикнувана од страсните помисли, желби и чувства секогаш има сила, а покрај неа, заради отровот на страста, можно е опивање со помош на кое страданието се заборава, како од опиум, но не и отсуство на страдањето и болките на срцето. Болките на срцето претставуваат неодвоива содржина на таквиот живот. Духот пак стои над границите на секоја вознемиреност и таму го вознесува секого кој во него живее и, давајќи му да вкуси од духовните богатства кои се постојани, го прави вистински и постојано среќен. И што сега? Добрите желби да се завршат на тоа? Не, мислам дека тоа е малку. Ако нашиот живот би се завршувал со овој живот, тогаш секако би било доволно да се каже: бидете здрави и среќни. Но, бидејќи тој не се завршува така, туку продолжува и по гробот и дури таму се појавува неоспорно како живот, тогаш добрите желби не можат да бидат потполни ако не Ви посакам да се удостоите и таму да бидете блажена. Бидете блажена и таму. Јас тоа од сето срце и пред се Ви го посакува, и срдечно Го молам Господа безбедно да Ве преведе по патот на правиот живот и после него да Ве всели во Своето себлажено Царство.
Вам сигурно Ви се чини дека за тоа е потребно да се исполнат многу сурови претпоставки. Постојат секако одлучувачки претпоставки, но дали се тие сурови? На тоа макар воопштено ќе одговорам: и да и не, зависи од тоа како кој е поставен од детство. Судејќи по тоа мислам дека тие за Вас не се сурови. Вие веќе и ги исполнувате. Само чувајте се и не отстапувајте.
Ми падна на памет за Вашата прослава да Ви испратам колач, но не знам дали би знаел да го направам. Ќе пробам.
Ако не сте заборавиле, своевремено со Вас разговарав за една многу фина стихија, која е пофина од светлоста и која ја нарекуваат етер. Но не е работата во името, туку во признавањето дека таа постои. Јас признавам дека таква најфина стихија постои, дека секаде проникнува и поминува, служејќи како последна граница на битието. Сметам покрај тоа дека во оваа стихија пребиваат сите блажени духови – ангели и светители божји – бидејќи и самите се облечени во некаква облека од истата таа стихија. Од таа стихија се состои и обвивката на нашата душа (под тоа подразберете го и духот, кој е душата на нашата човечка душа). Самата душа е – дух, нематеријална, но нејзината обвивка е од таа тенка нематеријална стихија. Нашето тело е грубо а таа обвивка на душата е најтенка и служи како посредник помеѓу душата и телото. Низ него душата делува на телото и телото на душата. Но за тоа зборувам само попат. Запомнете само дека душата има најтенка облога и дека таа облога на нашата душа е иста како и кај сите духови. Врз основа на тоа Вам веќе не Ви е тешко да изведете заклучок, дека таа најфина светска (космичка) стихија, од која се состојат споменатите обвивки и во која пребиваат сите духови, е посредничка и за меѓусобно општење на нашите души и на тие духови.
Сега одвојте го вниманието од таа претстава и насочете ја на за нас вообичаени нешта. Вие сега живеете во Москва, седите помеѓу ѕидовите на својот стан, окружена од сите страни со згради и каде и да погледнете, секаде наидувате на препреки: многу предмети се испречени пред Вашиот остар и далекувид поглед. Но ако би Ви било можно да се издигнете над Москва во некаков балон, би ја виделе без проблем не само неа цела, туку и нејзината околина. Ако се кренете уште повисоко, би виделе и подалеку во круг. Подобрувајќи го својот вид и подигајќи се се повисоко и повисоко можете да ги видите Санкт-Петербург, Париз, Лондон итн. Се ова е заради тоа што Вашиот поглед се изострил и нема никакви препреки.
А сега пак за Божјите светии. Стихијата за која зборувавме поминува секаде и не наидува на никакви препреки. Сончевиот зрак минува низ стакло, а таа стихија и низ стакло, и низ ѕидови, и низ земја и низ се. Но, како што поминува низ се, така и оние кои пребиваат во неа можат кога е потребно да поминат низ се (како што Спасителот помина низ затворените врати во горната одаја, каде што беа апостолите). Тие пребиваат на одредено место, но кога ќе им се заповеда или кога ќе им биде дозволено истиот час се пренесуваат каде и да е потребно со истата таа стихија и не само да не наидуваат на никакви препреки, туку и не ги видат. Кога е потребно се пренесуваат, а кога нема таква потреба, пребивајќи на своето место во сите правци видат што е каде и што се случува. И кога своите очи ќе ги насочат кон земјата, то ест на нас грешните, јасно не видат и нас… Само, не ова наше грубо тело, кои не се однесуваат на нив, туку на нашата душа, онаква каква е, не непосредно, туку преку нејзината обвивка која е сродна со нивната обвивка и со онаа стихија во која живеат – оти состојбата на душата точно се одразува на нејзината обвивка.
Повелете сега замислете: седат двајца и разговараат, и при тоа расположенијата на нивните души се разликуваат. Ни еден од нив не види што е на душата на другиот, заради грубата завеса на телото зад кое се наоѓа душата, а ако ги погледнат ангелите и светиите ќе ја видат нивната душа таква каква е што е во неа – оти каква е таа и што е во неа, тоа се одразува и на нејзината обвивка. Ако во неа се свети мисли и чувства, нејзината обвивка е светла, и при секое нејзино свето чувство е светла на посебен начин. А ако нејзинити мисли и чувства не се сосема чисти, тогаш ни обвивката не е светла, и од секое нечисто чувство се помрачува, па станува час како магла, а час како ноќен мрак. Кога би се вознеле на небо и кога би погледнале со погледот на ангелите, секако соблекувајќи го од себе ова тело, тогаш, погледнувајќи на оваа земја, наместо разноликата маса на луѓе, би здогледале некакви сенки – светли, полусветли, магловити, мрачни. Е, така не гледаат жителите на небото, и судејќи по она што го гледаат, се радуваат или тагуваат.
Дозволете ми да Ве прашам: како Ве гледа светителката чие што име го носите, особено сега, кога Ве гледа повнимателно заради тоа што и Вие на неа посрдечно и се обраќате? Како Ве гледа Вашиот ангел чувар, кој секогаш се наоѓа покрај Вас, и Сам Господ, Кој со тело седи оддесно на Отецот, но и Кој вети дека ќе биде со нас во сите денови? Како Ве гледаат, таква сте всушност. Ве предупредувам дека со вакво прашање не сакам да Ве вознемирам и со тоа да го поматам Вашиот празник; напротив, очекувам да Ви пружам духовна утеха и радост. Оти не можам да очекувам да Ве гледаат од небото како мрачна или магловите. Вие уште не сте стигнале да се помрачите, затоа Ве гледаат како светла. Во крајна линија моја искрена желба кон Вас за Вашиот именден е: секогаш да останете таква и небеските жители секогаш да Ве видат како светла. Така од овој живот ќе преминете право кај нив. Тоа Ви го посакувам од сета душа.
ОБВИВКАТА НА ДУШАТА СТАНУВА СВЕТЛА ИЛИ ТЕМНА ВО ЗАВИСНОСТ ОД ВНАТРЕШНОТО РАСПОЛОЖЕНИЕ. ПРИМЕРИ. ПОМРАЧЕНАТА ДУША ЈА ГЛЕДААТ ДЕМОНИТЕ.
Би сакал како дополнение на она што претходно беше напишано да Ви кажам уште нешто за истата работа. Ќе Ви пренесам некои искуства за тоа како душата во својата обвивка го прима точно оној облик кој и одговата на нејзината внатрешна состојба. За време на животот на свети Андреј, јуродивот Христа ради, живеел во Константинопол некој (неженет) свештеник кој бил испосник, осаменик и молитвеник. Сите го почитувале. Но, го сретнал и свети Андреј и видел дека е облечен во некаква магла, а околу вратот му се обвила змија на која пишувало „змија на среброљубието“. Ете каква била неговата душа. Меѓутоа, тоа никој не го видел. Го виделе само просветените духовни очи на свети Андреј. Свети Андреј поразговарал насамо со тој свештеник, го привел кон покајание, и тој се поправил. Но кај небесните жители тие се уште попросветени. Значи, и кога ни се чини дека никој не види какви сме, не гледа големо мноштво на очи. Види колку ѕвезди има на небото! Очи кои не гледаат има уште повеќе.
Всушност, и сами можеме, ако не да видиме, тогаш барем да одредиме какви сме. Тоа ни зборува и совеста – непоткупливиот судија. Можно е неа привремено да ја пригушиме, но таа секогаш успева да се ослободи од јаремот и да го подигне својот глас, дури и кај оние кои не се баш совесни. Кај оние пак кои не паднале во пороци, нејзиниот глас е секогаш чист и ѕвонлив. Таа е и се нарекува гласот Божји во човековиот дух. Во неа се одразува и тоа какво мислење за нас имаат или како на нас гледаат жителите на небото. Така, кога совеста вели дека пред се сме чисти пред Бога и пред луѓето, тогаш тоа сведоштво на совеста во вид на светлост се одразува околу нашата душа, и од небото сите не гледаат како светли. А ако совеста не прекорува дека сме нечисти, тогаш не гледаат како темни. Но подобро од сите секогаш не гледаат ангелите чувари – некого како мрачен, некого како светол, судејќи според постојаното или случајното внатрешно расположение.
Освен ангелите и светите, невидливо за нас, не гледаат и мрачните сили. Само што тие не можат да ја видат душата кога е светла, оти како лилјаци се плашат од светлоста, а гледаат само тогаш кога ќе почне да се замрачува. Тие насекаде се движат во јата и штом некаде ќе забележат помрачена душа, истиот час сите ја напаѓаат и почнуваат да ја фрлаат натаму-наваму со помош на помислите, на страсните желби и на вознемирените сетила. Таа област за која што зборував, која беззаконо настанува помеѓу душата и телото, претставува место од каде што демоните и се приближуваат на душата и почнуваат да ја вознемирувват како што ветерот подига прашина. Тие пробуваат да се прикрадат во светлите души, но биваат одбиени и како со стрела погодени од зраците на светлоста. Во Антиохија живеел волшебникот Кипријан. Еден младич го замолил со своите магии да ја придобие за него Јустина, убава христијанка која сакал да ја ожени, а таа не сакала ниту да го погледне. Кипријан неколку пати и праќал демони кои му служеле на нивен начин да ја поттикнат во неа љубовта кон младичот, и тие доаѓале до нејзината куќа но внатре не можеле да влезат и на враќање зборувале дека оттаму, од куќата, излегува светлост која ги одбива и гори, оти таа Јустина е како во некој облак облечена во светлост, така што не можеле ниту да ја погледнат. Што понатаму се случило за нас овде не е ни битно, но на крај младичот и волшебникот Му се обратиле на Христа.
Е, тоа е најдобар пример како душата станува светла кога христијанката е чиста во својата совест и предана на Бога. При чиста совест стравот Божји ја исполнува душата и ја чува недопирлива. Тогаш и Господ, Кој е секаде присутен и се исполнува, ја посетува таа душа и таа станува светла, сјаејќи како ѕвезда.
Зачувувајќи се чиста, по исходот од телото душата и во оној свет преминува толку светла. Свети Антониј еднаш беседел со своите ученици и здогледал пруга на светлост како се искачува кон небото. Загледувајќи се во неа и сфаќајќи што се случува рекол: “Ова свети Амон на небото се воздига во придружба на ангелите“.
Значи, треба да се потрудите околу тоа. Не се потпирајте на она што го гледате однадвор, оти е можно да е едно она што се види на нас, а друго она што всушност сме. Ве потсетувам на зборовите на свети Василиј Велики, кој вели: телото е наше; она што го имаме освен телото, почнувајќи од облеката, тоа е она што не окружува. А што сме ние? Ние сме душата (со духот). Е тука треба да се собереме, одвојувајќи се од се што постои надвор од нас и од самото тело – треба да влеземе во себе и тука се добро да разгледаме.
Тоа не навраќа на она од што малку се оддалечивме – на прашањето: како да се постигне да се живее во духот, со него да се одухотвори душата и се надворешно? Но за тоа друг пат.
КАКО СВЕТИТЕЛИТЕ ГИ СЛУШААТ НАШИТЕ МОЛИТВИ. ДОДАТОК ЗА МОЛИТВАТА.
Многу ми е драго што Ви се допаднало моето излагање за таа стихија. Запомнете го тоа добро и секогаш имајте го во мислите. Ќе видите колку ќе Ви користи. Колку работи тоа објаснува и колку утеха ни носи! Веројатно сте биле во прилика да го чуете прашањето – како светите ги слушаат нашите молитви, или можеби и сами на себе сте си го поставувале тоа прашање. Барајќи одговор сите нешто објаснуваат и објаснуваат, а прашањето и понатаму останува отворено. По мене, ако постои таква стихија, како светителите би можеле да ги чујат нашите молитви? Вие знаете како работи електричниот телеграф? Во Петербург, на пример, ќе го употребат тој одреден апарат и во истиот момент тоа се одразува на сличен апарат во Москва, така што стигнува порака со исто значење со какво е испратена. Како се случува тоа? Така што во прашање се апарати од ист вид и што ги соединува тенка жица која е поставена меѓу нив. Работата на таквиот телеграф е како наша молитва. Ние и светите сме како два апарати од ист вид; средината во која пребиваат светите и која ги окружува нашите души – тоа е проводник. Кога вистинската молитва – срдечната – ќе се придвижи во душата, таа по стихијата, делувајќи врз неа, како зрак светлост прелетува до светите и им кажува што сакаме и за што се молиме. Помеѓу нашата молитва и нејзиното услишување не постои меѓупростор – потребно е само молитвата да оди од срце. Тоа е нашиот телеграфски апарат за небото. А оние молитви кои не доаѓаат од срце, туку само од главата и јазикот, не даваат светлост која се искачува на небото и не се слушаат таму. Тоа всушност и не е молитва, туку само нејзин привид.
Можеби тоа не сте го забележале, но опишавте опитна потврда на она за што зборуваме. Пишувате дека ревносно сте се помолиле и дека истиот час сте се смириле, оти сте добиле внатрешно уверување дека ќе бидете поштедена од она што Ве притискало; а потоа тоа и навистина се случило. Ете, гледате дека мојата споредба на телеграфот со срдечната молитва е точна, која по таа стихија невидливо се спроведува кон небото. Од Вашето срце тргнало биење на срцето или зрак кон небото, а по истата таа линија или истиот таков зрак од небото до Вашето срце стигнал одговор на она што Ви било потребно. Така бива секогаш со сите молитви кои исходат од срцето. Исполнувањето на таквата молитва не следи истиот миг, но веднаш бива услишено.

Не можам доволно да се изнарадувам што така било и со Вас. Дај Боже и почесто да Ви биде така. Сетете се како се молевте и секогаш трудете се да се молите така, за да молитвата тече од срце и за да не биде произнесена (изговорена) само со јазикот или умот.
Ако така ја наредите, тоа воедно и ќе Ви биде и практично решение на прашањето како да постапите како би живееле во духот. Оти таквата молитва е живот на духот. Духот пребива во Бога и е соединет со Него, и во тоа е сета сила на неговиот живот. Знајте дека духот живее само тогаш кога човек се моли онака како што Вие сте се помолиле. Кога нема таква молитва, тоа значи дека тој замрел, ако не е и сосема загушен.
Нема да кријам од Вас дека, иако сте се помолиле така, тешко дека ќе можете секогаш така да се молите. Таквата молитва ја дава Бог или ја поттикнува ангелот-чувар. И таа доаѓа и си оди. Од тоа пак не следи дека ни е дозволено да ја оставаме молитвата. Таа доаѓа кога некој се труди, а кој не се труди, кај него не доаѓа. Гледаме дека светите отци многу се труделе на молитва и дека со тој дух го загревале молитвениот дух во себе. Во своите дела ни оставиле забележано како стигале дотаму. Се она што на таа тема тие имаат кажано ја сочинува науката за молитвата која претставува наука над науките. Ќе дојде време па ќе ја поминам со Вас таа наука, а сега само ја допрев на поминување. И уште да додадам: нема ништо поважно од молитвата. Сходно на тоа, над неа треба да се потрудиме поревносно отколку над било што друго. Дарувај ни Господи ревност во таквиот труд.
Вашите смирени мисли за себеси и чувствата се ангелски. Но, како ангелите се совршени и светли! Тие се потполно смирени, посмирени од било кој човек. Смирената душа секогаш е светла. Помрачувањето на душата секогаш започнува кога таа ќе почне многу да мисли за себеси, оти тоа е дело на мрачните сили. Нека Господ Ви дарува никогаш да не изгубите такви чувства, за секогаш да бидете во светлост.
Ете пак скршнавме од нашето прашање. Стрпете се уште.
ВИСТИНСКАТА ЦЕЛ НА ЖИВОТОТ. НАЧИН НА ЖИВОТОТ КОЈ И ОДГОВАРА НА ЦЕЛТА.
Што се случило со Вас? И што значат прашањата: “Не знам што да направам со својот живот. Нешто треба да се работи. Треба ли да си одредам цел за себеси?“ Читам и не можам да верувам – како сте дошле до така несфатливи помисли? Па Вие сето тоа сте го решиле кога изразивте желба да стоите на рамниште со вистинското човечко достоинство, онака како што Бог Му одредил на човека. За што ние и разговараме, ако не за тоа! Од каде Ви се таквите прашања?! Претпоставувам дека меѓу Вашите познаници има “напредни“, или сте биле во друштво каде што имало такви, па ги ширеле своите мудрувања. Тие обично така брборат. Ним постојано на врв на јазик им е доброто на човештвото, доброто на народот. И Вие веројатно сте се наслушале такви високопарни идеи, Ве опчиниле, и погледнувајќи на својот сегашен живот со жалење сте констатирале дека животарите во кругот на семејството и роднините без никаква корист или цел. Леле! Како тоа до сега никој да не Ви ги отворил очите?
Ако мојата претпоставка е на место, тогаш Ви следува да чините метании, оти за тоа не зборувавте, а дадовте збор дека за се отворено ќе пишувате. Но, било тоа така или не, не можам Вашето прашање да го оставам без одговор. Како потполно решение секогаш ќе послужи целокупниот наш разговор; сега накратко ќе ја изнесам само општата мисла, како би виделе дека овој живот, кој до сега сте го воделе или го водите, е вистинскиот живот и во него нема што да менувате.
Треба сосема одредено да се знае точната цел на животот. Зар не е тој веќе одреден? Општото правило е такво, што ако постои задгробен живот, тогаш целиот, без исклучок, треба да биде таму, а не тука. Тоа правило им е познато на сите и не треба посебно да се толкува, иако луѓето најмалку се држат за него во пракса. Но поставете си себеси како закон во животот со сите сили да одите кон таа цел, па ќе видите и самата каква светлост ќе разлие тоа по Вашето минливо пребивање на земјата и по сите Ваши дела. Прво што ќе се покаже ќе биде уверението дека се овдешно е само средство за другиот живот. Што се однесува до средствата постои еден закон: нив треба да ги употребуваме и да ги користиме така, да водат кон целта а не да отклонуваат од неа или да претставуваат препрека на патот кон неа. Ете Ви го и одговорот на Вашата недоумица: “Не знам што да направам со својот живот“. Гледајте кон небото и секој чекор на Вашиот живот одмерувајте го така да Ве води таму. Мене ми се чини дека тоа е така просто, а воедно така универзално.
Велите: “Нешто треба да се работи“. Секако дека треба. И работете што ќе Ви дојде под рака, во Вашето опкружување и во околностите во кои се наоѓате, и верувајте дека тоа ќе биде вистинско дело за Вас – ништо повеќе од Вас не се бара. Голема заблуда е кога луѓето мислат, особено “напредните“, дека можат да му придонесат на човештвото само ако превземат големи и бучни дела. Воопшто не е така. Потребно е само се да се прави по Господовите заповеди. Што всушност? Ништо особено, само она што од секого го бараат околностите на неговиот живот, што бараат конкретни случаи на кои наидува секој од нас. Ете така. Бог ја уредува судбината на секој од нас, и се што ни се случува во животот исто така е дел од Неговата седобра промисла. Сходно на тоа, и секој момент и секоја средба. Да земеме на пример: Ви доаѓа сиромав – Бог го донел. Што треба да направите? Да му помогнете. Бог, Кој Ви го донел сиромавиот, секако со желба Вие да му помогнете на тој сиромав, гледа како ќе постапите на дело. Нему Му е угодно да му помогнете на сиромавиот. Ќе помогнете? Направете го она што Му е угодно на Бога и сте направиле чекор кон крајната цел: да го наследите небото. Воопштете го овој случај и ќе го добиете следново: во секој нареден случај и при секоја средба треба да се прави онака како што сака Бог, што и да правиме. А што Он сака, тоа точно ни е познато и од заповедите кои ни се дадени. Некој бара помош? Помогни. Некој те навредил? Прости му. Самиот некого си навредил? Побрзај да го замолиш за прошка и да се помирите. Некој те пофалил? Не горди се. Те искудил? Не лути се. Дошло време за молитва? Моли се. За работа? Работи – и така натаму. Ако, откако ова ќе го разгледате, одлучите во сите случаи да делувате така што Вашите дела да Му бидат угодни на Бога, да се совршуваат точно според Неговите заповеди, тогаш на тој начин сите задачи во Вашиот живот ќе се решаваат во потполност и како треба. Целта е – блажен живот после гробот; средство – однесување според заповедите Божји во секоја ситуација во животот во која ќе се најдеме. Ми се чини дека тука се е јасно и дека нема причини да се замарате со комплицирани прашања. Треба да ги исфрлите од глава сите планови за општекорисна, сеопфатна, општочовечка дејност за каква зборуваат “напредните“, па Вашиот живот ќе биде спокоен и тивко ќе Ве води кон главната цел. Запомнете дека Господ ни чашата со студена вода дадена да се напои жедниот не ја заборава.
Ќе кажете: “Па како, но начинот на живот сепак треба да се избере и одреди?“ Но, како јас тоа да Ви го одредам? Ќе размислуваме, размислуваме, и – ќе ни настане метеж во главата. Подобро е и покорисно да се прими со покорност, благодарност и љубов она што Бог ќе ни го одреди во животот. Еве што е тоа кога сте Вие во прашање. Вие сега живеете под родителски кров. Што подобро да посакате? Топло, безбедно, пријатно. Живејте и не залетувајте се далеку во мислите. Извршувајте ревносно се што од Вас се бара. “Но сепак, размислете, не може така да остане засекогаш, треба конечно да започнам со својот живот – личниот. Што со тоа? Како да не размислувам за тоа?“ Еве Ви го најисправното размислување околу тоа: предајте се во Божји раце и молете се Он да Ви уреди се како наоѓа дека е најдобро за судбината да не Ви пречи, туку да Ви помогне да добиете блажен живот по гробот, не мечтаејќи за бласкава иднина. Откако ќе стекнете такво расположение, трпеливо чекајте да видите што Бог на крај ќе изрече за Вас. А ќе го изрече преку стек на околности и преку волјата на родителите.
Утврдувајќи се во таквите мисли и смирувајќи се во Бога, живејте не правејќи празни планови, туку правете се она што е до Вас во однос кон родителите, браќата и сестрите, кон другите сродници и сите луѓе. И никако да не мислите дека животот Ви е испразен. Се што и да направите во таа насока – со свесноста дека, според Божјите заповеди, така треба и така сака Бог – ќе претставува дело угодно на Бога. Тоа се однесува и на најмалото нешто.
Изгледа дека Ви објаснив се. Ја додавам само уште желбата добро да го сфатите она што го напишав, тоа да го прифатите и тогаш така да се владеете. Ви претскажувам дека ќе најдете потполн мир и дека нема да се вознемирувате со мисли како што е: “Мојот живот никаде не води, не правам ништо корисно“, и слично. Само уште срцето треба да го држиме на узда, инаку може да направи многу глупости. Навистина, и без срце е лошо: оти кај нема срце – каков е животот – но сепак, не треба да му се пушта по волја. Тоа е слепо и без строго раководење за час паѓа во јама.
Господ нека Ве благослови!
ВЛОЖУВАЊЕ ВО НЕБЕСНАТА РИЗНИЦА. БОГОУГОДЕН ЖИВОТ. МЕЧТАЕЊАТА НА „ПРОГРЕСИВНИТЕ“ ЗА СЕОПШТОТО ДОБРО НА ЧОВЕШТВОТО И НИВНАТА ЛАЖЛИВОСТ.
Многу ми е драго што сте го примиле при срце она што го напишав во минатото писмо и што се сложувате. Треба да се држите токму така. Господ нека Ви помогне!
Бог ни го дал овој живот за да имаме време да се подготвиме за оној. Овој е краток, а оној бескраен. Но иако е краток, во неговиот тек човек може да се опскрби за цела вечност. Секое добро дело тука се похранува како еден мал влог; од сите тие влогови настанува општ капитал чии проценти ќе ја одредат платата на вложувачот за цела вечност. Кој повеќе ќе вложи, тој и поголема плата ќе добие; кој вложи помалку – нему и платата ќе му биде помала. Господ секому му дава според неговите дела.
Ете, тоа сега треба да биде сета наша грижа – да испратиме таму што повеќе влогови. И таа грижа не е тешка, како не уверува Самиот Господ кога вели: Јаремот Мој е благ, и бремето мое е лесно (Мт: 11,30). Ви го објаснував тоа кога стануваше збор за помислите кои Ве вознемириле, да не тагувате оти божем живеете бескорисно ако продолжите така. Целокупното устројство на христијанскиот живот е вакво: верувај во Бога Кому во Троица Му се поклонуваме и Кој не спасува во Господ Исус Христос, со благодатта на Светиот Дух, и примајќи благодатни сили низ Божествените Тајни на светата Црква живеј по заповедите на Евангелието, исполнувајќи се со надеж во душата дека нас Бог, заради тој мал напор, кој и одговара на нашата сила, и заради верата во Господ Спасителот и послушанието кон Него, нема да не лиши од Царството Небесно. Тоа особено го додавам, за да видите во каков дух ние христијаните треба да ги твориме своите дела. Оти некои велат; дејствувај, дејствувај, а други: верувај, верувај. Треба и едното и другото: верата да ја соединуваме со дела и делата со верата.
Но сепак, вниманието сега треба да го восредоточиме на исполнувањето на заповедите. Веќе веруваме – и што уште? Извршувај ги заповедите – оти верата без дела е мртва. И фала Му на Бога што Нему Му било угодно вредноста на нашите дела да не ја одредува со нивната широчина и големина, туку со нашето внатрешно расположение во текот на извршувањето на тие дела, и што нас не опкружил со мноштво прилики да делуваме по Неговата волја, така што, ако внимаваме на себе, можеме секој час да совршуваме богоугодни дела. Нема потреба заради тоа да одиме преку морето како “напредни“; доволно е во било кој момент да се свртиме околу себе; ако на нешто го видиш печатот на заповедта изврши ја веднаш во уверение дека во тој момент токму тоа дело, а не некое друго, Самиот Бог го бара од тебе.
Потрудете се уште поцврсто да се утврдите во таквата мисла. Штом се утврдите, спокојство почнува да се влива во вашето срце заради убедувањето дека во секој момент Му служите на Господ. Тоа начело е сеопфатно. Дури и кога ќе Ви наредат да ги закрпите чорапите на помладиот брат и Вие тоа го направите заради Господовите заповеди, тоа ќе биде придодадено на збирот на богоугодни дела. Така е со секој чекор, со секој збор, дури и со движење и поглед – се може да се претвори во средство да се чекори според Божјата волја, и сходно на тоа, веднаш да приближи кон крајната цел.
Напреднатите го имаат во вид целото човештво и во нешто помала мерка својот народ. Но човештвото или народот не постојат како едно лице, за да може за нив сега да се направи нешто конкретно. Тоа се состои од поединечни луѓе: правејќи нешто за едниот, правиме и за целото човештво Ако секој прави што може за оној кој му е пред очи, тогаш сите луѓе во целина во секој момент би го правеле она што е потребно на сите неволници, и, задоволувајќи ги нивните потреби, би постигнале добро за целото човештво, кое е составено од оние кои имаат и оние кои немаат, од слаби и јаки. А тие во мислите го држат доброто на целото човештво, додека го занемаруваат она што им е пред очите – па излегува дека тие за тоа општо дело немаат можности, а ова поединечно го пропуштаат, ништо не правејќи за главната цел во животот.
Во Санкт-Петербург ми опишаа ваков случај. Еден џентлмен на собир на млади активисти на полето на сеопшто добро – тоа било во време на врвот на прогресивниот занос – одржал силна беседа за љубовта кон човештвото и народот. Сите биле одушевени. И се вратил тој дома. Човекот кој служел кај него не ја отворил вратата доволно брзо – тоа веќе не му се допаднало, потоа доволно брзо не ја додал свеќата, потоа печката нешто не била во ред па во собата било студено… На крај, нашиот филантроп не издржал па го искарал својот слуга. Овој нешто одговорил, а нашиот чичко го удрил. Таму се распламтувал со љубов кон човештвото, а тука со еден човек не постапува како треба. Во тој прв прогресивен занос кај нас убавици брзаа да работат во книговрзни работилници мечтаејќи за тоа да одат напред и да работат за доброто на човештвото, а неретко кај куќите ги оставаа своите мајки без кришка леб. Сета несреќа доаѓа од прешироките погледи на свет. Подобро смирено да ги спуштиме очите, да гледаме пред нозете и да разбираме каде кој чекор треба да се направи. Тоа е најисправниот пат.
По втор пат Ви го објаснувам истото за да запомните подобро и за тоа да Ве чува од помрачувања на кои прогресивните мечтаења ја наведуваат душата.
Свети потреби се задоволуваат, тие човекот го учат во склад со нив да ги задоволува и другите потреби, така што ни она со што се задоволува душата, ни она со што се задоволува телото, не му противречат на духовниот живот, туку му погодуваат – и во човекот настанува потполна хармонија на сите движења и пројава на неговиот живот: хармонија на мислите, чувствата, сетилата, желбите, потфатите, односите, насладите. Тоа е – рај. Напротив, кога духот не се задоволува и кога ова единствено што е потребно е заборавено, тогаш и останатите потреби се разидуваат на сите страни и секоја си го бара своето а нивните гласови како врева на пазарот го заглушуваат јадниот човек и тој брза час таму час ваму како луд за да ги задоволи. Но никаде нема мир, затоа што кога една ќе биде задоволена, другите не сакаат да се сметаат за пониски од неа и упорно си го бараат своето, како кога мајката ќе нахрани едно дете, а останатите пет плачат. Оттаму внатре таков немир, врева, брзање на сите страни и потполн неред. Тука се зачнува таа бура за која што стануваше збор, и уште повеќе го вознемирува и разнебитува се она што е внатрешно. Таквиот човек со ништо не е задоволен, постојано тагува, или стои уморен и не знае што би започнал, само кружи и кружи. Тоа е суета и крах на духот.
Ете од каде се раѓа прашањето: што да се работи? Што да се направи за духовната страна да преовладува во нас и, управувајќи со сите други страни, да внесува ред во нашиот живот? Ќе кажам на почеток дека за тоа прашање не би имало место кога нашиот живот би се развивал како треба. Оти и телесните и душевните потреби еднакво ни се природни како и духовните, и задоволувањето на тие потреби само по себе не може да внесува неред и метеж во нашиот живот, како ни задоволувањето на духовните потреби. Кога тие би се развивале во ред и во природна меѓусебна потчинетост, човечкиот живот би течел неверојатно добро. Посадете семе, поливајте, држете на одговарачка топлина и тоа ќе даде никулец, стебло, лист и конечно прекрасен цвет. Така би било и со човекот. Ако се развива во природен поредок, секогаш од тоа ќе израсне прекрасен човек. Зошто ние ни себеси ни другите не ги гледаме како убави? След што се деформира нашиот живот?
Присетете се само што се случи со Вас откако само малку се нурнавте во тој вртлог, односно во тој разбрануван живот. Па во Вас настана силен метеж. Ако тоа се случи неколку пати, Вие, ако не бидете внимателни, ќе паднете во оној вир и ќе Теофан Затворник
Значењето на духовните потреби меѓу другите страни на човечкиот живот. Единственото што е потребно. Владеење на духот, како природна хармонија на сите потреби, може да донесе мир и спокој. Отсуството на тој спокој кај луѓето. Сеопштата суета и духовна збрка. Зачетокот на тој немир се добива веќе при раѓање.
Сега веќе ништо не не спречува да се посветиме на решавањето на прашањето кое ни преостана. Но, за да го повториме, потрудете се да се присетите на она за што зборувавме.
Протолкувавме дека човекот има три нивоа на живот: духовен, душевен и телесен; дека секој од нив има свои потреби, природни и својствени на човекот; дека тие потреби немаат сите иста вредност, туку едни се повисоки а други пониски, и дека нивното одговарачко задоволување му носи мир на човекот. Духовните потреби се над сите други, и кога тие биваат задоволени, тогаш, дури и кога другите потреби останале незадоволени, човекот има мир. А кога духовните потреби не се задоволени, тогаш, колку и обилно да се задоволени сите други потреби, човекот нема мир. Затоа за задоволувањето на духовните потреби се вели дека тоа е единственото што е потребно.
Кога духовните започнете живот кој ја претставува суетата и крах на духот. Зарем нашиот неред не може да се објасни со тоа што постојат луѓе кои сеат неред: тие не привлекуваат и ние го прифаќаме нивниот неред? Вие токму сега сте почнале да потпаѓате под влијание на тој неред, оти вашето воспитание поминало под среденото влијание на Вашето благочестиво семејство и Вашите роднини. А другите, на кои и семејството и сродниците живеат во немир и метеж, од детството го усвојуваат тој метеж и раснат во него.
Можеби тоа е причината што нашиот живот се деформира по природен тек и во него влегува неприроден неред?
Не, работата со тоа не се објаснува, оти останува уште и следното прашање: како метежот дошол во тој круг на луѓе? Од каде метеж во семејствата и во општеството? Човек однадвор станува таков каков што е внатре. Нередот во семејството и општеството дошол од човекот. Да го нема внатре, не би го имало ни надвор. Сега надворешното му го враќа на внатрешното она што го добило од него. И пак прашање: а внатре, од каде се појавил? Ќе го кажам уште и ова: надворешната бура делува и внатре, и таму се репродуцира, оти нејзиниот зачеток и се наоѓа внатре. Вие сте биле вознемирена и не сте наоѓале мир. Зошто? Молчевте, а јас не Ви реков оти не беше време. Сега ќе Ви кажам. Во тие два дена, препуштајќи му се на разбрануваниот живот, Вие потполно сте се предале, Вашето срце покажало склоност ако не кон се, тогаш барем кон многу нешта. Заради тоа во Вас поникнале немир и метеж. Кога сте се повратиле, сте ја забележале новината кај себе. Совеста Ве известила дека таа новина – е Ваше недолично дело, и почнала да Ве казнува заради тоа. Покорувајќи му се на тој глас Вие тогаш се добро сте просудиле и точно сте го процениле таквиот живот. Ако после тоа, како што повеќе пати Ви зборував, повторно бидете во прилика да паднете во тој метеж и ако го држите далеку своето срце, не пуштајќи му на волја кога ќе почне да се кине – тогаш веќе нема да ја доживувате мачнината која сте ја доживеале. Но тоа Ви го кажувам само попат. Она што всушност сакав да кажам е од каде кај Вас, бидејќи до сега сте живееле во поинакви околности, таа склоност кон неуреден живот? Повелете, погледнете, па ќе видите дека и порано сте ја имале во себе, но била сокриена, а сега само се покажала. Надворешните влијанија не даваат ништо ново, само го поттикнуваат она што веќе постои внатре. Ќе Ви дадам пример. Ги видов лепрозните. Нивните деца се раѓаат и раснат сосема здрави. Но ќе дојде време и лепрата се појавува и кај нив, стануваат како нивните родители и како сите други лепрозни. Од каде лепрата? Излегла одвнатре. А како дошла тука? Ја добиле со раѓање.
Од ова нема да Ви биде тешко да изведете заклучок дека, ако во себе видиме неред и метеж – мисли, чувства, желби, потфати и дела – и не можеме од нив да се одвоиме, тоа е затоа што никулецот на сето тоа е внесен во нашата природа и што тој никулец на нередот, која се покажува заедно со откривањето на нашите сили и потреби, внесува и метеж и така целиот наш живот го прави немирен и неуреден.
Повелете сега размислете од каде тој никулец. Велам повелете размислете за тоа, оти инаку нема да можеме да пронајдеме задоволителен одговор на веќе неколкупати повтореното прашање: како да се однесуваме? Кој сака успешно да ја лечи болеста, треба да ги пронајде нејзините причинители. Без тоа лечењето не може да има правилен тек и успех. Ете значи што сега треба да објасниме.
ПРВОРОДЕНИОТ ГРЕВ КАКО ИЗВОР НА ВНАТРЕШНИОТ НЕМИР И НЕРЕД. МОЖНОСТ ЗА ЛЕЧЕЊЕ НА ЧОВЕЧКАТА СОСТОЈБА ПОВРЕДЕНА ОД ГРЕВОТ.
Ви пишав да размислите и ветив дека ќе објаснам од каде во нас семе на внатрешен немир и неред, но Вам тоа веќе Ви е познато. Изгледа дека тука нема што да се размислува, туку само да се потсетиме во што веруваме. Веруваме дека тоа семе во нашата природа не го положил Творецот кога го создавал човекот, туку е внесено по создавањето – по сила на падот на нашите прародители, кои, престапувајќи ја заповедта, ја повредиле и расипале нашата природа, и така повредена и растроена ја предале на своето потомство, то ест на целиот човечки род. Така тоа семе преминало и во нас, и претставува причина на пометеност и неред во нас, од кои потекнуваат сите нереди и однадвор, и во секој поединечен човек, и во семејна и во општествена смисла. Оти тој неред, кој го добиваме во семе при раѓање но не ни е природен, не и припаѓа на човечката природа, суштински не е нејзин за човек да не може да живи без него, туку напротив, дури без него човекот е вистински човек. Тоа е наша болест и само кога ќе ја отстраниме можеме да бидеме здрави онака како што би требало да бидеме по природа, како што таа излегла од раката на Творецот. Ве потсетувам на Вашата желба да останете на рамништето на човечкото достоинство. Лечете ја во себе споменатата болест и ќе станете такви.
Запомнете дека нашиот внатрешен метеж и неред ни се здобиени при раѓање, но не ни се природни, и не го чинат битниот дел на нашата природа, туку се вметнале меѓу вистинските делови на нашата природа како би ги расипале и кога е во прашање дејствувањето на секој од нив поединечно, и кога се во прашање нивните меѓусебни односи. Кога тоа би било природно, тогаш со своето присуство не би донеле страдања и маки какви што ние доживуваме. Она што е природно носи радост во животот, она што не е притиска и мачи. Од друга страна, ако тоа би било природно, тогаш би се покажало дека некој е слободен и чист од тоа, а тоа веќе не би бил човек. Знаеме исто така дека сите кои во Него се облекуваат добиваат надеж да се очистат, како што е Он чист (1. Јн. 3,3) и да Му бидат слични.
Запомнете, велам, дека тој неред ни е здобиен при раѓање, но не ни е природен – запомнете и држете се цврсто до тоа уверување. Тоа уверување во Вас ќе ја поддржува ревноста за лекување на оваа болест. Ако не е природна тоа значи дека постои можност таа да биде излечена. Кој не би се одушевил со можноста да се излекува кога има таква надеж? Нашата природа во чист вид е вредна за почит. Кога е таква, тогаш и самите ангели ја гледаат со љубот и восхит. Зар не би сакале и ние да ја видиме таква, и тоа не кај други, туку во нас самите? Напротив, ако таа болест е природна, нема да ја излекуваш. Таа тогаш ќе остане занавек, колку и да се трудиш да ја изгониш. Тогаш ја прифаќаш таа мисла, се предаваш и си велиш во себе: така сигурно и треба да биде. А тоа и е онаа погубна затапеност, во која кога некој ќе падне се предава на разузданост, па чини секакви нечистотии (Еф. 4,19)
Пак повторувам: држете се до уверувањето дека нашиот неред не ни е природен, и не слушајте ги оние што велат: што има тука да се толкува – па ние сме така создадени, тука ништо не може да се направи. Ние не сме така создадени и ако се потрудиме како треба ќе направиме нешто со себе.
Сето ова Ви го објаснувам за да се потрудите околу себе и да не ги преживувате повторно оние маки кои што ги имате проживеано, туку напротив, да ја пресечете во себе и самата таква можност. Треба да размислите како тоа да се достигне.
Објаснување на растројството кое низ прародителскиот грев влегло во човечката природа. Општењето со Бога служело како извор за господарење на духот над душата и телото. Преку нарушување на заповедите човек се одвоил од Бога и ја изгубил власта над душата и телото, потчинувајќи му се на владението на страстите. Слика на човекот кого после падот го растргнуваат страстите.
Продолжувам. Што ни се има случено заради прародителскиот престап? Нашата природа останала иста, делови и сили на нашата природа останале исти, со исти закони и потреби; но нашата слободна свест веќе го нема истото насочување; тоа го пореметило меѓусебниот однос на делови и сили на нашата природа и го нарушило нивното првобитно устројство, што донело неред во човечкиот живот и во делувањето на човекот, и изродило посебен вид на разорни сили – страсти, кои не ни се природни, но кои задобиле таква власт, што сите наши сили можат да ги вртат како им е драго. Ете како сето тоа се има случено.
Бог го створил човека заради блаженств, и тоа блаженство токму во Него, преку живо општење со Него. Затоа во неговото лице вдахнал здив од Својот живот, а тоа е, како што веќе кажавме – дух. Суштински својства на духот се – свест и слобода, а неговите главни движења – исповедање на Бога како Творец, Промислител и Давател, со чувство на полна зависност од Него, што се изразува низ гледање на Бога со љубов, преку непрестајно внимание кон Него и побожен страв пред Него, со желба секогаш да се твори она што Нему Му е угодно, според барањето на чуварот на законот – совеста, и со одрекување од се друго, за човек да биде сам со Бога, за да живее со Него Единиот и се слободно и свесно да го насочува кон таа единствена цел. Кога човек е така настроен, тогаш пребива во Бога и Бог пребива во него. Бог, Кој пребива во човекот, на неговиот дух му дава сила да владее над душата и телото, и подалеку и над се што е надвор од него. Таква била првобитната состојба на човекот. Бог им се јавил на прародителите и им го потврдил сево ова со Своето Божествено Слово, заповедајќи им да Го признаат Него Единиот, Нему Единиот да Му служат, да чекорат по волјата на Него Единиот. За да не погрешат во размислувањата како сето тоа да го исполнат, Он им дал мала заповед: да не јадат од плодовите на едно дрво, нарекувајќи го дрвото на познанието на доброто и злото. Така нашите прародители почнале да живеат во рајско блаженство.
Духот кој пред тоа заради својата гордост паднал и скренал од патот им позавидел на тоа, па ги наговорил да ја престапат таа мала заповед која им е дадена, така што лажно им претставил дека, ако го вкусат забранетиот плод, ќе добијат благо кое без тоа не можат ни да го замислат – ќе станат како богови. Тие поверувале и вкусиле. Тој чин можеби и не е голем, но е лош, оти поверувале на знаејќи кому. Можеби тоа не би било толку важно, да ги немало тие страшни престапни мисли и чувства кон Бога кои лошиот дух како отров ги влеал во нивната душа. Им кажал како Бог им брани да го вкусат плодот од тоа дрво за и тие да не станат богови. Поверувале во тоа. А бидејќи поверувале, не било можно да не примат и хулни помисли за Бога, дека Он божем им завиди и дека кон нив се однесува недобронамерно; а кога ги примиле таквите помисли, не можеле да ги разминат ни некои лоши чувства кон Него и самоволни одлуки: значи, сами ќе го земеме она што Ти не сакаш да ни го дадеш. Ете каков е Он – помислиле во своето срце за Бога – а ние мислевме дека е добар. Е сега самите себе ќе се промениме, за инает Нему. Тоа биле тие страшни и престапни мисли и чувства! Тие означуваат отворено отстапување од Бога и непријателска побуна против Него. Во прародителите се случило она што се припишува на злиот дух: над облаците ќе го поставам престолот свој и ќе бидам еднаков со Вишниот – и тоа не како минлива мисла, туку како непријателска одлука. Така совеста се вообразила и слободата станала своеволна, земајќи самата да ја одредува својата судбина. Отпаднувањето од Бога било потполно, со некакво гнасење, како непријателска побуна. Заради тоа Бог отстапил од таквите престапници – и живиот сојуз е прекинат. Бог секаде е и се држи, но во слободни суштества влегува само кога самите ќе Му се предадат. Кога пак се затвораат во себе, Он не ја нарушува нивната самостојност, туку ги чува и држи, но во нив не влегува. Така и нашите прародители биле оставени сами. Да се покајале брзо Бог можеби би им се вратил, но тие останале упорни и покрај јавното разобличување, ни Адам ни Ева не станале свесни за својата вина. Уследил и судот и казнувањето со изгонување од рајот. Тогаш се освестиле, но било доцна. Морале да ја понесат заслужената казна, а по нив ја понел и целиот човечки род. Благодарност кон Семилостивиот Бог, оти иако отстапи од нас, не не отфрли, туку устрои прекрасен начин повторно да не соедини со Себе.
Но отидов малку предалеку. Вниманието треба да го задржиме на она што се има случено внатре во човекот. Еве што: духот имал власт над душата и телото бидејќи бил во живо општење со Бога и од Него добивал Божествена сила. Кога се пресекло живото општење со Бога, се пресекол и дотокот на Божествената сила. Духот, препуштен на себе, веќе не можел да владее со душата и телото, туку тие ја земале превласта. Со човекот завладеала душевност, а низ душевноста – телесност, и тој станал душевен и телесен. Духот бил без власт. Тој своето постоење го покажува час со стравот Божји, час со немир на совеста, час со незадоволство со се материјално, но на неговите истапи не се обрнува внимание, туку сета грижа е свртена кон уредување на својот овдешен, материјален живот, што е и функција на душата, материјалното – затоа што овдешниот живот е поврзан со телото затоа што се што е телесно е опипливо и изгледа неопходно.
Кога дошло до такво нарушување на поредокот во меѓусебните односи на деловите на нашата природа, човекот веќе не можел да ги гледа работите во вистинско светло, не можел своите потреби, желби и сетила да ги држи во потребен ред. За нив карактеристична станала состојбата на нередот. Но таа лоша состојба некако и би била поднослива да не се страстите, но се појавиле страстите кои го угнетуваат човекот. Гледајте како гневливиот го мачи гневот, како грозница. Гледајте како од завидливиот тече завист, јадникот помодрел. Како страдалникот го исцрпело страданието, станал – коска и кожа. Такви се страстите. Влегле во човека заедно со неговата самостојност (во однос на Бога). Штом прататкото рекол: значи, сам сум, во него се вовлекла самостојност – тој отров и сатанско семе. Од неа потоа се развило мноштво страсти: гордост, завист, омраза, страдание, униние, алчност и сетилност – со сите свои многубројни и различни породи. Размножувајќи се внатре тие уште повеќе го вознемируваат човекот, но и без нив таму владее метеж.
Значи, ете во што се состои болеста. Заради тоа (духот) ја изгубил власта и потпаднал под владение на душата и телото и се надворешно. Оттаму неред во душевнотелесните потреби и желби, а особено нивната неумереност. Тоа, дека се неумерени, им го соопштува духот кого го поробиле. Сами по себе тие не се така будни, туку се умерени. Тоа, дека немаат мерка и дека биваат разбранувани доаѓа оттаму што духот е поробен и повикува на помош во нив, оти тој по природа има безгранична енергија. Оттаму прејадување, пијанство, трупање на пари… и се друго, на што човек не знае да ја одреди мерката. Но главна болест претставуваат страстите – тирани дојдени од страна.
Немојте сега веднаш да прашате: што е потребно за во нас се да се врати во првобитен ред? За тоа ќе ви пишувам следниот пат, а Вие дотогаш размислете.
НЕОПХОДНОСТ ОД ПОВТОРНОТО СОЕДИНУВАЊЕ СО БОГА ЗАРАДИ СПАСЕНИЕ. САМИОТ ЧОВЕК НЕ Е ВО СОСТОЈБА ТОА ДА ГО НАПРАВИ. ДУХОТ БОЖЈИ ГО ПРАВИ ОВА ВО НАС ЗАРАДИ ИСКУПУВАЊЕТО КОЕ ГО ДОНЕЛ СИНОТ БОЖЈИ.
Значи, до кој резултат дојдовте барајќи одговор на прашањето што е потребно за да се врати се во претходниот, првобитен поредок? Што и да смисливте, јас го продолжувам своето.
Како и што се спуштивме од гората, сега спротивно на тоа треба повторно таму да се искачиме. Како што се појавила таа болест, така со спротивно делување може и да се истера. Отпаднавме од Бога – потребно е повторно да се соединиме со Него. Отпаднавме и заради сомнежот во Божјите зборови – треба да ја обновиме потполната вера во тие зборови. Губејќи ја верата во Бога, сме ја прифатиле погубната одлука, значи сам сум – треба да го уништиме тоа сам сум. Кога настанало тоа погубно сам сум, нашиот дух ја изгубил својата сила да владее со душата и телото, и напротив, самиот паднал под нивен јарем. Тоа владеење на духот треба да се обнови. Кога била пресечено, потребите на душата и телото се разишле на разни страни и во нашите желби дошло до метеж – сите тие потреби треба пак да бидат доведени во единство и да се востанови во нивниот поредок меѓусебна потчинетост. Заедно со погубното сам сум во нашиот живот влегло и мноштво страсти, како диви ѕверки кои не напаѓаат. Треба да ги истераме тие страсти.
Гледате што е потребно. Веќе и заради мноштвото и важноста на она што е потребно можеме да дојдеме до заклучок дека сами нема да можеме да излеземе на крај со тоа дело кое за нас е единствено потребно. Особено не треба да се надеваме дека сами ќе го совршиме нашето најважно дело, оти првата точка на тоа дело, без која подалеку не вреди да се оди, е токму повторното соединување со Бога, а тоа никако не може да биде во наша власт. Ние можеме тоа да го сакаме и да го бараме, но да го направиме – тоа не може да биде дело на нашите раце. Кој може да влезе во Божја област или сам да прокрчи пат кон Него? Кој е во состојба да земе од Бога она што го посакува, уште и да Го принуди Бога да биде во нас, за и ние да бидеме во Него, особено откако сето тоа веќе ни било дадено, но сме го презреле, сме Го навредиле Бога со недоверба во Него и Неговата власт сме ја згазиле со своето самоволие? Велиш – ќе се покајам, се кајам. Но не е до тебе да поставуваш услови. Покајанието е во ред, но кога Сам Бог ќе прифати да го пими. А само по себе што е тоа?! Се повредив, ме боли – па што?!
Значи, повторното соединување со Бога не е во наша власт; и условите за тоа и начинот на остварување и се што се однесува на тоа не е во наши раце. Но еве колку е тоа важно, што кога ќе дојде до повторно соединување, се друго ќе тргне само од себе. Истиот час духот ќе добие сила, ќе ги потчини на себе душата и телото, ќе ги доведе во ред потребите и желбите и ќе ги истера страстите. Но како да го постигне тоа? Јас сакам да Ви објаснам дека нема заради што да удираме глава врз тоа како повторно да се соединиме со Бога. Колку и да се мачиш, ништо нема да постигнеш; туку ако на Бога Му е угодно да востанови поредок на такво повторно соединување тогаш побрзај да го прифатиш со потполна вера, и тоа да го искористиш со топла благодарност. И фала Му на човекољубивиот Бог, се во тој поглед е веќе направено, востановено и објаснето! Прифати и искористи.
Нема да ви изложувам како сето тоа е направено; ќе го кажам само она главното: за обновување на нашиот дух и за повторно соединување со Бога, неопходно е Духот Божји да се спушти на него и да го оживее. За да го покаже патот за спуштање на Божјиот Дух, Единородниот Син Божји се спуштил, се воплотил, пострадал, умрел на Крстот, воскреснал и се вознел на небесата. Вака односот на Своето дело кон Светиот Дух го одредил и Самиот Син Божји, кога на Своите ученици им објавил дека ќе си оди кај Отецот, а тогаш, откако тоа ги разжалостило, за утеха им рекол: подобро е за вас Јас да отидам, оти ако Јас не отидам, Утешителот нема да дојде кај вас (Јн: 16, 7). Уште порано, пренесувајќи ги Господовите зборови, светиот евангелист Јован Богослов пишува: кој во Мене верува… од утробата негова ќе потечат реки од жива вода; а потоа додава: ова го кажа за Духот кога требаше да го примат оние кои веруваат во Неговото име, оти Духот Свет уште не беше даден, затоа што Исус уште не беше прославен (Јн. 38-39). Требало да се прослави Синот Божји Кој се смирил Себеси во воплотувањето и страдањата, за да дојде Светиот Дух и да пребива во оние кои веруваат во Него. Тој навистина дошол и пребива во верните, и тоа така што другиот апостол восхитено прашува: не знаете ли дека сте храм Божји и дека Духот Божји живее во вас (1. Кор. 3, 16).
Тоа Ви е значи се. Синот Божји се воплотил, пострадал со телото, умрел на Крстот, воскреснал, се вознел на небесата и Го испратил од Отецот Светиот Дух, Кој, примен од оние кои веруваат во Синот, го исполнил во нив она за што Синот се молел: сите да бидат едно, како Ти, Отец, што си во Мене и Јас во Тебе (Јн. 17,21).
Како Он тоа ќе го соврши? Соединувајќи се со духот на оние кои веруваат во Синот Божји и оживувајќи го, повторно го соединува со Бога. Ова се нарекува ново раѓање од Бога, кои верните ги чини чеда Божји по благодат, како што вели светиот евангелист Јован: а на оние кои примија власт им даде да бидат чеда Божји, оние кои веруваат во името Негово, кои не се родија од крв… туку од Бога (Јн. 1, 12-13). Закон на духовниот живот во Христа Исуса стана: ако некој не се роди од вода и Дух, не може да влезе во Царството Божје… оти само она што е родено од Духот дух е (Јн. 3, 56).
Немојте да прашувате зошто сето ова е неопходно за обновување на вистинскиот живот во нас, туку тоа што се го чуле прифатете го верувајќи едноставно и искрено како дете. Ако почнете да поставувате прашања, ќе дојде ѓаволот и како некогаш на Ева, ќе Ви дошепне соблазна и ќе ја поколеба Вашата вера, а низ тоа ќе Ве лиши и од нејзините плодови. Како што тогаш било несфатливо дека од пробување на забранетиот плод можат да произлезат такви последици, кои сепак произлегле, така е сега несфатливо зошто било потребно Синот Божји да се воплоти, да пострада и потоа да го испрати Духот за да не обнови, па сепак, токму од искрената вера во таков поредок на случувањата зависи нашето обновување и сите кои тоа го прифатиле и прифаќаат со вера се обновуваат.
Значи, не прашувајте као Бог сето тоа го уредил, а ни јас ништо за тоа нема да Ви зборувам. Ќе кажам само неколку збора за она што во нас го прави Светиот Дух кога го обновува нашиот дух. Но, стрпете се до следното писмо.
Администација на МВПЦ

This entry was posted in Почетна. Bookmark the permalink.

Comments are closed.