ЗНАЧЕЊЕ НА ВСЕЛЕНСКИТЕ СОБОРИ

Седумте Вселенски собори, по Евангелијата Христови, се основа и потврда на нашата Православна – Христијанска вера зошто нашата вера не е само Апостолска, онаа која ја проповедале Светите Апостоли, учениците на Самиот Господ Исус Христос, туку е и на Светите Отци бидејќи тие ја протолкуваа и ја објаснија, како законски благодатни приматели и предавтели на делата на Светите Апостоли. Светиот Дух, кој се симна на Светите Апостоли во денот на Педесетницата, кој ги просвети и ги направи мудри, почиваше и на Светите Богоносни Отци, просветувајќи ги и правејќи ги мудри и нив.
Освен тоа, во нашата Православна Црква нема безбожно учење за нечија лична непогрешливост зошто непогрешливоста припаѓа само на целокупната соборна свест на Црквата како целина, (свеста) која својот надворешен израз го нашла на Вселенските собори кои смело ги повторувале апостолските зборови произнесени во одлуките на Првиот Апостолски собор во Ерусалим во 51 година, прототип за сите идни Собори: ”Зошто угодно беше на Светиот Дух и нам “(Дап. 15, 28).
Треба при тоа да се потсетиме дека не може секој Собор да биде непогрешлив, туку само оној кој ја изразува и потврдува вселенската свест на Црквата и кого целата Црква го прифаќа како вселенски.
Иако на спорните прашања на Соборите понекогаш се пристапувало на гласање, за да се воспостави „мнозинство на гласови“ кое треба да „преовлада“ според демократски принцип, „мнозинството на гласови“ никогаш во Црквата немало апсолутно значење. Нам ни се познати голем број на случаи кога вистината не била на страната на мнозинството, туку напротив на страната на малцинството, па дури и да се работи само за едно лице. Од друга страна, во историјата на Црквата имало Собори со голем број на учесници кои претендирале на називот „вселенски“, но сепак од страната на вселенската свест на Црквата биле отфрлени. Еден од нив добил дури сликовит и изразен назив „разбојнички“ (449година).
Што за нас претставува мерило на несомнена, непогрешлива вистина?
Одговор на ова прашање од првокласна важност наоѓаме во учењето кое ужива голем углед и е прифатено во нашата света Црква, а кое припаѓа на светиот Викентиј Лирински, ава на Лиринскиот манастир на југот на Галија, еден од најзначајните Отци на Западната Црква од петиот век (се упокоил околу 450 година).
Свети Викентиј во историјата на богословието особено се прославил со своето „златно“ догматско-апологетско дело, познато под заедничкиот наслов „Потсетник“. Ова дело, кое се смета за едно од најважнте стари црковни споменици, свети Викентиј го напишал околу 443 година, , три години после Третиот Вселенски собор одржан во Ефес, во монашка осаменост во манастирот Свети Гонорат, архиепископ Арелатски, каде се до упокојувањето се подвизувал заедно со својот брат Луп, епископ Тројски.
За тоа дело секогаш многу пофално се изразувале како западните (римокатоличките, па дури и протестантските) така и православните богослови. Забележливо е дека во целата христијанска старина тешко може да има такво светоотечко дело кое повеќе од ова ги заслужило сите можни пофалби.
Догматско – историското значење на тоа дело се состои во прекрасни заклучоци и во длабоко инспирирано толкување на целокупното православно христијанско учење за изворите и основите на христијанските откривенија и вера.
Оваа теорија го одликува авторовиот строго црковен, јасен и прецизен поглед на предметот и карактеристично сугестивен начин на кој ја поставил работата.
Главната задача која пред себе ја поставил св. Викентиј во овој дел, е како со што поголема точност да се одреди вистинската, научна и разбирлива метода со чија помош би било лесно и несомнено да се разликува вистинската вселенска православна – христијанска вера од лажните еретички заблуди.
Заради тоа св. Викентиј, пред се, воспоставува гносеолошки метод кој претставува некаков пробен камен при одредување на изворната вистина на Христовото и апостолското учење. Еве како расудувал тој голем и вдахнат Отец на Црквата:
„ Често многу ревносно и со најголемо внимание сум се обраќал на луѓе украсени со светост и дарба за поучување со прашањето: кој начин е најлесен за мене, кој одам по правиот, царски пат, да ја разликувам вистината на вселенската вера од лажните еретички учења и секогаш ми давале од збор до збор ваков одговор: ако некој сака да ја избегне еретичката лага и здрав и неповреден да престојува во здрава вера, тогаш треба, со Божја помош, двапати да ја огради својата вера, како прво, со авторитетот на Светото Писмо, а како второ, со Преданието на Вселенската Црква. Но може ќе се прашате зошто е потребно на Светото Писмо да му се додаде уште и авторитетот на неговото црковно сфаќање? Потребно е зошто Светото Писмо, и покрај неговата возвишеност, сите не го разбираат на ист начин, туку еден ги толкува неговите изреки вака, а други така; така од него може да се извлечат речиси онолку значења колку што луѓе го толкуваат. Затоа е неопходно толкувањата на пророците и апостолските дела да се усмерат по норма на нивно црковно и вселенско разбирање. Вселенското, како што кажува самиот збор, е вистинското и она што опфаќа се. Да се следи сеопштоста значи да се признава за вистинита само онаа вера која ја исповеда целата Црква ширум светот: Да се следи старината значи ни во кој случај да не се отстапи од она учење за кое се држеле нашите Свети Отци и предци; и на крај, да се следи согласноста значи од старината да се прифатат само оние одредувања на верата и толкувања за кои се држеле сите, или, во крајна линија, речиси сите пастири и учители.
Што е тоа Предание?
Предание е она што тебе ти е поверено, а не она што си пронашол; она што си примил, а не она што си измислил; Преданието е работа на учењето, а не на умувањето; тоа се дава на својот народ, а не е парцијален имот; тоа е работа која дошла до тебе, а не која ти си ја открил; кон него треба да се однесуваш не како оној кој тоа го пронашол, туку како оној кој го чува; не како втемелувач, туку како следбеник; не како водач, туку како воден.
Чувај го Преданието, што значи талантот на верата вселенска, заштити го така што ќе остане цел и неповреден. Што ти е поверено, тоа нека остане кај тебе, и ти потоа предади го. Доби злато, злато и дај. Не сакам да ми подметнуваш нешто друго; не сакам место злато безобразно да ми подметнуваш олово или лажна бронза; не сакам привидно, туку вистинско злато.
О Тимотеј, пастиру, писателе и учителе! Ако дарот Божји те направи способен по ум, образование, ученост, тогаш биди Веселеил на духовната скинија: гледај ги скапоцените камења на боженствениот догмат, поставувај го точно, распоредувај го мудро, давајќи му сјај, убавина, занесеност. Потруди се заради твоето јасно излагање, појасно да го разберат она во што претходно верувале не така јасно. Потруди се потомството со свест да го прославува она што старите порано го почитувале не сфаќајќи. Поучувај она што тебе те научиле и немој да кажуваш ништо што би било ново! Можеби некој ќе рече во Црквата Христова не треба да има никаков напредок во усвојувањето на верата? Секако дека треба и тоа најмногу. Но напредокот треба да биде навистина напредок, а не измена на верата. Напредокот се состои во тоа некој предмет да се усоврши онаков каков што е; а предавство е кога нешто престанува да биде она што е и се претвора во друго. Значи, во текот на годините и вековите нека се развива и во најголема мерка нека напредува поимувањето, разбирањето, мудроста, како на секој поединечен христијанин, така и на сите заедно како на еден човек, и на целата Црква, но само на тој начин, т.е. во еден ист догмат, во една иста смисла, во еден ист предмет на сознанието. Нека верата, како работа на душата, во тој поглед се угледа на телото. Со доаѓањето на летото, телата се откриваат и ги ослободуваат своите раце и нозе, но сепак остануваат она што биле и претходно. Цветното доба на детството и зрелата доба на староста меѓусебе многу се разликуваат; сепак истите оние кои порано биле деца, сега стануваат старци; всушност се менуваат возраста и надворешниот изглед на еден ист човек, но со тоа не се менува неговата природа, неговата личност останува иста. Таквиот закон на напредување нужно треба да следи и догматското учење на христијанската вера. Нека тоа со годините станува појако, нека со времето се шири, а со вековите се возвишува, но нека остане неповредено, цело и совршено во сите свои делови, во сите, така да кажеме, сетила и делови свои, без најмали измени, без никаков губиток во својата содржина, без никакво менување на своите одредби. Така древните догмати на небесната философија со време треба да се зајакнуваат, да се чистат; но не треба да се менуваат, отсекуваат, расипуваат. Нека добиваат очигледност, сјај и станат јасни, но нивната исполнетост и целост, нивните својства, мора да бидат задржани, тоа е неопходно. Црквата Христова, грижлива и внимателна чуварка на догматите кои и се доверени на чување, никогаш во нив ништо не менува, не намалува ниту додава, она што е потребно не го отфрла, она што е одвишок не го додава. Со целосна преданост, расудувајќи правилно и мудро, таа се грижи она што е втемелено да го дополни и дoврши, ако нешто е појаснето и протолкувано, да го зајакне и потврди, а ако нешто е веќе потврдено и одредено да го сочува. Треба всушност да се забележи дека ние сме обврзани со најголема усрдност да ги истражуваме согласните мислења на древните Свети Отци и да ги следиме не кога се во прашање секакви малку важни прашања поврзани со Светото Писмо, туку пред се кога се работи за за правилото на верата. Од друга страна не треба секогаш и не треба сите ереси да се разобличуваат на тој начин, туку само, нови и неодамнешни, т.е. оние кои за првпат се појавиле. Што се однесува до дамнешните и застарените ереси и расколи, ние треба, кога е потребно, да ги победуваме само со авторитетот на Светото Писмо, или пак без двоумење да бегаме од нив како одамна поразени и осудени на Вселенските собори на православните пастири на Црквата“.
„Тоа се тие раководни начела кои според сфаќањата на св. Викентиј, на секој православен богослов се безусловно неопходна прилика за утврдување и докажување на вистината на христијанската вера“ (Еп. Силвестер, Догм. Бот.т. 1, стр. 112).
Овие начела, кои толку јасно и вдахновено ги соопшти св. Викентиј и кои несомнено ја изразуваат вселенската свест на Црквата, ги вдахнувале и Светите Богоносни Отци, учесници на Вселенските собори, претставувајќи основа за сите решенија и одредби на тие собори.
Како што гледаме, тука нема и не може да има место за „демократија“, која е толку модерна во наше време. Суштината на работите не е во демократијата, не е во случајно добиеното „мнозинство на гласови“, туку во вистината која во крајниот исход секогаш победува, иако на некои собори привремено била газена и отфрлана.
Отаму природно произлегува заклучокот дека ниту еден нов собор нема право и не може да воведе ништо ново, ништо што би противречило на одлуките на седумте Вселенски собори, без разлика колку тоа би го сакале модернистите кои намераваат да свикаат осми Вселенски собор заради некакви обновени „реформи“ во Црквата. Секој таков собор, за да ги стави вон сила или промени во согласност со „духот на времето“, нема да биде „вселенски“, туку нов „разбојнички собор“, кој нема да обврзува ниту еден православен христијанин.
Ова не се однесува само на догматските одредувања на верата на Вселенските собори, туку во одредена мерка и на канонските правила втемелени на соборите, или во крајна линија, на оние од нив кои немаат минливо, чисто формално значење, туку се однесуваат на самите основи на административното устројството на Црквата и нејзината управа, како и верско – моралниот живот на свештенослужителите и верните.
Освен догматските одредувања на верата, речиси сите Вселенски собори оставиле зад себе т.н. канони или канонски правила по кои обврзани се да се раководат сите црковни архиереи, и поединци верници во својот личен и црковен живот.
Првиот Вселенски собор во Никеја од 325 година ни остави 20 правила:
Првото правило забранува во клирот да се примаат лица кои самите себе се кастрирале;
Второто правило забранува новокрстените да се ракоположуваат во свештени чинови;
Третото правило забранува свештеникот во куќата да има жена која не му е блиска роднина;
Четвртото правило вели дека епископот треба да поставува епископи на дадена област и дека тоа треба да го потврди митрополит;
Петтото правило забранува епископот да општи со лица кои се отфрлени од страна на друг епископ и наредува двапати годишно да се свикуваат собори на епископи;
Шестото правило ја потврдува повисоката власт на некои епископи над други епископи и забранува поставување на епископи без одобрување на митрополитот и општиот избор;
Седмото правило го воздигнува Ерусалимскиот епископ на степен на митрополит;
Осмото правило го регулира присоединувањето на еретици во Црквата и забранува постоење на два епископа во еден град;
Деветото правило забранува примање на порочни лица во свештенички чин;
Десетото правило заповедува субверзија на паднатите од свештенички чин;
Единаесетото правило зборува за начинот на покајувањето на оние кои отстапиле од верата;
Дванаесетото правило исто така зборува за начинот на покајувањето на други видови на паднати;
Тринаесетото правило заповедува секој сомртник мора да пристапи на Светите Тајни;
Четиринаесетото правило воспоставува начин на покајување на огласените кои отпаднале од верата;
Петнаесетото правило забранува на епископите и клириците своеволно да преоѓаат од град во град;
Шеснаесетото правило пропишува да не се примаат во општење оние клирици кои самоволно се одалечиле од сопствената црква;
Седумнаесетото правило забранува клириците да земаат камата (лихварство);
Осумнаесетото правило забранува ѓаконите да даваат Свети Тајни на превзитерите, да се причестуваат пред епископите и да седат меѓу презвитерите;
Деветнаесетото правило забранува за „павлијанци“, дека тие, ако се обратат, мора повторно да бидат крстени, клириците повторно ракоположени;
Дваесетото правило забранува преклонување на колена во недела и во деновите на Педесетницата.
Вториот Вселенски собор во Константинопол од 381 година остави зад себе само седум правила:
Првото правило го потврдува Символот на верата составен на Првиот Вселенски собор и ги анатемисува сите ереси;
Второто правило им забранува на епископите да ја простираат својата власт надвор од границите на својата област и да се мешаат во работи туѓи на епархијата, но и воспоставува пет црковни области на Исток;
Третото правило дава на Константинополскиот епископ првенство на чест по Римскиот епископ;
Четвртото правило го осудува Максим Киник и нередбите кои тој ги направил;
Петото правило ги прима оние кои исповедуваат едно Божество на Отецот и Синот и Светиот Дух;
Шестото правило наложува обвинувањата против црковните управители да не се примаат без истражување;
Седмото правило укажува на постапка на примање на покаени еретици.
Третиот Вселенски собор во Ефес од 431 година остави осум правила:
Првото, второто, третото, четвртото, петтото и шестото правило се однесуваат на одаелчување од Црквата на Несториј и неговите следбеници;
Седмото правило забранува составување на било каков нов Символ на верата;
Осмото правило забранува епископот да ја простира својата власт на друга епархија која претходно не била по негова рака, и ги ослободува кипарските епископи од потчинетоста на антиохискиот патријарх.

Четвртиот Вселенски собор, свикан во Халкидон во 451 година остави зад себе 30 правила:
Првото правило потврдува дека е неопходно се да се држи што било воспоставено на претходните собори;
Второто правило се заканува со субверзија за поставување на црковни чинови за пари;
Третото правило забранува епископите, клириците и монасите да се занимаваат со светски работи за плати;
Четвртото правило забранува на монасите да воведат неуреден живот;
Петото правило ја потврдува забраната на епископите или клириците да прејдат од еден во друг град;
Шестото правило забранува ракоположување на клирици без назначување за одреден храм;
Седмото правило со закана на анатема им забранува на клириците и монасите да стапуваат во војничка служба или во световен чин;
Осмото правило наредува на клириците да пребиваат под власт на епископите на одредени градови;
Деветото правило забранува клириците да се судат на световни судови;
Десетото правило забранува клирик иствремено да биде во две цркви;
Единаесето правило зборува за писмата кои на бедни им се издаваат за пат;
Дванаесето правило забранува епископите за црковните работи да се обраќаат на граѓански власти;
Тринаесето правило забранува на клириците да служат во туѓа епархија без писма на препорака од својот епископ;
Четиринаесетото правило забранува чтеците и пејачите да стапуваат во брак со иноверни жени;
Петнаесетото правило зборува за поставување на ѓаконици;
Шеснаесетото правило забранува монасите и девствениците да стапуваат во брак;
Седумнаесетото правило одредува точни граници на епархија;
Осумнаесетото правило забранува правење завери против епископ или сослужител;
Деветнаесетото правило ја повторува обврската на свикување на епископски собор двапати годишно;
Дваесетото правило ја повторува забраната на клириците да преоѓаат во друга црква;
Дваесет и првото правило забранува примање на тужби против епископ без истражување;
Дваесет и второто правило забранува клириците да разграбуваат епископски работи по неговата смрт;
Дваесет и третото правило забранува клириците и монасите без потврда од епископ да доаѓаат во Константинопол и да престојуваат во градот;
Дваесет и четврто правило забранува манастирите да се претвораат во световни живеалишта;
Дваесет и петото правило забранува епископските катедри да останат празни повеќе од три месеци;
Дваесет и шесто правило наредува епископите црковниот имот да го управуваат со помош на економ;
Дваесет и седмото правило забранува грабнување на жени заради брак;
Дваесет и осмото правило одредува круг на судски и административни делувања на Константинополскиот патријарх и го изедначува со Римскиот папа.
Дваесет и деветото правило забранува спуштање на епископот во чин на презвитер;
Триесетото правило зборува за египетските епископи.
Петиот Вселенски собор во Константинопол од 553 година и Шестиот Вселенски собор во Константинопол од 680 година не оставиле правила зад себе, туку наместо тоа во 691 година свикан е „Трулски“ собор, кој понекогаш се нарекува и „Пето-Шести“, кој надокнади она што било пропуштено и состави вкупно 102 правила. Од правилата на тој собор особено важни се следниве:
Триесет и шесто правило кое повторно зборува за рамноправноста на Константинополската и Римската патријаршиска катедра и воопшто укажува на хиерархискиот поредок на патријаршиските катедри;
Осмото правило кое наредува на митрополитот секоја година да свикува собор на епископи;
Дванаесетото, Тринаесетото и Четириесет и осмото правило ги регулираат прашањата поврзани за бракот на свештенослужителите;
Триесет и третото правило го осудува ерменскиот обичај во клирот да се примаат само лица кои потекнуваат од свештенички семејства;
Шеесет и четвртото и Седумдесетото правило забранува на мирјанин и на жена јавно да подучуваат во храм за време на богослужба;
Осумдесетото праволо се заканува со оддалчување на оној кој три неделни дена не дојде во храм на богослужење;
Педесет и четвротот правило забранува стапување во брак на блиски сродници;
Педесет и третото правило озаконува духовно сродство на кумови на кршевање и на таквите забранува стапување во брак;
Седумдесет и второто правило забранува брак со еретици;
Седумдесет и третото правило забранува животворниот Крст Господов да се изобразува на земја за да не се гази со нозе;
Седумдесет и четвртото и седумдесет и шестото правило забрануваат во храмовите и црковните порти да се приредуваат гозби и тука да постојат крчми или да се врши продажба;
Седумдесет и седмото правило им забрануваат не само на свештенослужителите и монасите, туку и на секој христијанин мирјанин во јавните бањи да се капат со жени;
Осумдесет и третото правило забранува давање на причест на тела на умрени;
Осумдесет и шестото правило наредува да се оддалечуваат од Црквата оние кои држат блудници;
Деведесетото правило ја повторува забраната на преклонување на колената во неделните денови заради славење на Воскресението Христово.
Деведест и првото правило наредува да се оддалечат од Црквата оние кои го отстранат плодот од утробата;
Стотото правило подвргнува на оддалечување на оние кои шират порнографија;
Стовторото правило зборува за епитимиите за оние кои се каат.
Седмиот вселенски собор во Никеа од 787 година издаде 22 правила од кои најважни се: Третото, кое забранува избор на чиновници од световна власт во свештенички чин; Четвртото и Петтото правило се забранува симонија (трговија со црковни предмети и звања); Шестото го повторува барањето за свикување на собори на епископи најмалку еднаш годишно и им забранува на митрополитите да бараат од епископите кои доаѓаат на собор да им дадат нешто; Десетото ја повторува забраната на клириците да оставаат свои парохии и да заземаат светски должности; Единаесетото го повторува барањето во секоја црква и манастир да постои економ; Дванаесетото заповедува на епископот и игуманот да се грижат за сите црковни работи и со нив да располагаат, но ништо не смеат сами за себе да присвојуваат, под закана со прогон; Петнаесетото, Шеснаесетото, Осуманесетото и Дваесет и второто правило на свештенослужителите и монасите им забрануваат користољубивост, раскош и близок однос со лица од женски пол; Дваесетото правило забранува монахот или монахињата да го остават својот манастир и да одат во други без дозвола на игуманот.
Вселенските собори за вечни времиња завршиле огромна работа за Црквата Христова. И догматското одредување на верата на тие собори и целокупното канонски одредби кои го регулираат целокупното административно устројство на Црквата и прописи за личен живот на свештенослужителите и мирјаните треба да останат постојани и ненарушливи во Црквата, за што мора да се грижат нејзините чувари епископи кои заради тоа на својата хиротонија даваат страшна заклетва и свечено ветување: „ветувам дека ќе ги чувам и почитувам каноните, на светите апостоли, седумте Вселенски собори, Благочестивите Помесни собори и правила на Светите Отци: се што тие примиле, примам и јас; и се што тие отфрлилр, отфрлам и јас“.
Само по себе е јасно дека догматските одредувања на верата воопшто не можат да бидат потчинети на никакви измени, додека од канонските правила може да бидат изменети само оние кои биле издадени во врска со некои надворешни околности од тогашниот живот и како такви немаат никакво апсолутно значење. Се што проистекува од барањата за верско – морално учење на Евангелијата и аскетското устројство на животот на христијаните од првите векови на христијанството никако не може да биде заменето. Она што воспоставиле Вселенските собори, тоа е гласот на самиот Свети Дух Кој живее во Црквата, по ветувањето на Господ Исус Христос кој им го даде на учениците Свои на Тајната Вечера: и Јас ќе го молам Отецот и ќе ви даде друг Утешител да биде со вас до века (Јн. 14, 16).
Ете зошто е големо значењето на Вселенските собори за нас, христијаните, ако не сме го изгубиле чувствувањето на својата припадност на Црквата со тоа мистично-благодатноТело Христово!
АРХИЕПИСКОП АВЕРКИЈ ТАУШЕВ
превод на македонски сестра Ана

This entry was posted in Догматика. Bookmark the permalink.

Comments are closed.